Normalisatie en duurzaamheidsbeoordeling (Europa, België)

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Normalisatie en duurzaamheidsbeoordeling (Europa, België)"

Transcriptie

1 Un monde durable: les entrepreneurs le construisent Een duurzame wereld: de aannemer bouwt eraan mee Normalisatie en duurzaamheidsbeoordeling (Europa, België) Belgische Betongroepering Studienamiddag : Beton en Duurzaam Bouwen Johan Van Dessel Afdeling Duurzame Ontwikkeling en Renovatie Technologische Dienstverlening Duurzaam Bouwen en Duurzame Ontwikkeling in het Brusselse Gewest Sectorale operator CEN TC 350 en ISO TC 59 CSTC WTCB BBRI

2 Prioritaire thema s: Technologische Dienstverlening Duurzaam Bouwen en Duurzame Ontwikkeling in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Energie en gebouwen Renovatie en onderhoud van muren en gevels Akoestisch comfort Toegankelijkheid van gebouwen Duurzaam materiaalgebruik Innovatieve prospectie Technology watch (in samenwerking met SIRRIS) Duurzame mobiliteit (in samenwerking met OCW) Missie: Rechtstreekse en multidisciplinaire technische ondersteuning Informatie en collectieve vorming Marktverkenning, informatieverspreiding en innovatiestimulering Doelgroep: Alle Brusselse ondernemingen actief in de bouwsector WTCB Energie en gebouwen Renovatie en onderhoud van muren en gevels Akoestisch comfort Toegankelijkheid van gebouwen Duurzaam materiaalgebruik Innovatieve prospectie Technology watch Duurzame mobiliteit (OCW) Poincarélaan Brussel In samenwerking met de Confederatie Bouw Brussel Hoofdstad Gesubsidieerd door het Brussels Hoofdstedelijk Gewest via InnovIRIS +32 (0) (0)

3 Développement Durable Our Common Future, 1987 => Brundtland report The United Nations Conference on Environment and Development, 1992 => Agenda 21 The United Nations Framework Convention on Climate Change, 1997 => Protocol van Kyoto Den Haag, Nairobi, Bonn, Vienna, Bali, Economie Environnement Société Développement qui répond aux besoins du présent sans compromettre la capacité des générations futures de répondre aux leurs Rapport Brundtland (1987)

4 Développement Durable àtort et à travers à chaque échelle du projet et à chaque phase du cycle de vie de l ouvrage

5 Normalisatie

6 Normalisatie : Internationaal en Europees

7 Normalisatie : Internationaal en Europees ISO TC 207 Environmental Management SC 3 Environmental labelling SC 5 Life cycle assessment SC 1 Environmental management systems

8 Normalisatie : Internationaal en Europees ISO TC 207 Environmental Management ISO TC 59/SC 17 Sustainability in buildings and civil engineering works oiso 21930:2007 : Sustainability in building construction -- Environmental declaration of building products oiso :2010 : Sustainability in building construction -- Framework for methods of assessment of the environmental performance of construction works -- Part 1: Buildings oiso 15392:2008 : Sustainability in building construction -- General principles!iso/fdis x : Sustainability in building construction -- Sustainability indicators Part 1: Framework for the development of indicators and a core set of indicators for buildings!iso/np : Environmental performance of buildings -- Carbon metric of building -- Part 1: Inuse stage

9 Normalisatie : Internationaal en Europees ISO 15392:2008 : Sustainability in building construction -- General principles Six Objectives improvement of the construction sector and the built environment; reduction of adverse impacts while improving value, where impacts as well as value may be judged against any combination of the three primary aspects of sustainability; stimulation of a pro-active approach; stimulation of innovation; decoupling of economic growth from increasing adverse impacts on the environment and/or society; reconciliation of contradictory interests or requirements arising from short-term and long-term planning or decision-making. Nine principles Continual Improvement Equity Global Thinking and Local Action Holistic Approach Responsibility Involvement of Interested Parties Long-Term Consideration Precaution and Risk Transparency

10 Normalisatie : Internationaal en Europees ISO TC 207 Environmental Management ISO TC 59/SC 17 Sustainability in buildings and civil engineering works CEN TC 350 Sustainability of construction works

11 Normalisatie : Internationaal en Europees CEN TC 350 Sustainability of construction works Figure 1 Concept of sustainability assessment of buildings

12 Normalisatie : Internationaal en Europees CEN TC 350 Sustainability of construction works - Een kader en de methodologie voor de duurzaamheidsbeoordeling van gebouwen - Gebaseerd op een levenscyclusaanpak - Aan de hand van kwantitatieve en kwalitatitieve indicatoren - Technical & functional performance is een basis-vereiste voor de beoordeling - Duurzaamheidsbeoordeling impliceert de 3 dimensies te beschouwen, maar een beoordeling van milieu, sociaal of economie is tevens afzonderlijk mogelijk. - Zonder waarde-oordeel, minimale eisen of benchmarks

13 Jan 2012 Due 2013

14 Normalisatie : Internationaal en Europees CEN TC 350 Sustainability of construction works Environmental performance oen :2011 Sustainability of construction works - Assessment of buildings - Part 2: Framework for the assessment of environmental performance oen 15978:2011 Sustainability of construction works - Assessment of environmental performance of buildings - Calculation method (Approved ) ofpren : Sustainability of construction works Environmental product declarations - Core rules for the product category of construction products" (Ballot is planned from 12th may 2011 until 12th October 2011) oen 15942:2011 Sustainability of construction works - Environmental product declarations - Communication format business-to-business (Approved ) ocen/tr 15941:2010 Sustainability of construction works - Environmental product declarations - Methodology for selection and use of generic data

15 Normalisatie : Internationaal en Europees CEN TC 350 Sustainability of construction works Environmental performance ogebaseerd op Life Cycle Assessment en bijkomende kwantificeerbare milieu-informatie oniet inbegrepen o Alles buiten het gebouw en zijn site o Transport van gebruikers van het gebouw o Milieu-risico-evaluaties oinformatie gegroepeerd per levenscyclus-fase obeoordelingen zijn gebaseerd op scenario s, die realistisch en representatief dienen te zijn omilieu-informatie op productniveau als (één van de) datagegevens voor beoordeling op gebouw-niveau

16 Normalisatie : Internationaal en Europees CEN TC 350 Sustainability of construction works Environmental performance product level FprEN : Sustainability of construction works Environmental product declarations - Core rules for the product category of construction products" (Ballot from 12th may 2011 until 12th October 2011) Core rules for the development of EPDs: calculation rules for the LCA: functional unit, system boundaries, allocation, cut-off rules, type of data and data sources, requirements for data quality requirements for verification and communication environmental indicators to be included in the EPD additional information to be included in the EPD (emissions to indoor air, soil and water during t )

17 EPD Environmental Product Declaration TYPE III Milieu-informatie gebaseerd op LCA Uitgegeven door de producent Op vrijwillige basis Basisregels volgens ISO 14025, ISO Gebaseerd op een EPD programma-operator - Met bijzondere regels voor LCA (indicatoren, grenzen, hypotheses, ) - Eisen mbt presentatie en interpretatie van de gegevens

18 CEN TC 350 Sustainability of construction works EPD Cradle to gate EPD Cradle to gate with options EPD Cradle to grave Module D always optional

19 Normalisatie : Internationaal en Europees CEN TC 350 Sustainability of construction works Environmental performance product level Declaration of environmental parameters derived from LCA otable 1 Parameters describing environmental impacts o Global warming o Ozone Depletion o Acidification for soil and water o Eutrophication o Photochemical ozone creation o Depletion of abiotic resources-elements o Depletion of abiotic resources-fossil fuels

20 Normalisatie : Internationaal en Europees CEN TC 350 Sustainability of construction works Environmental performance product level Declaration of environmental parameters derived from LCA otable 2 Parameters describing resource use ouse of renewable primary energy excluding renewable primary energy resources used as raw materials ouse of renewable primary energy resources used as raw materials ototal use of renewable primary energy resources (primary energy and primary energy resources used as raw materials) ouse of non renewable primary energy excluding non renewable primary energy resources used as raw materials ouse of non renewable primary energy resources used as raw materials ototal use of non renewable primary energy resources (primary energy and primary energy resources used as raw materials) ouse of secondary material ouse of renewable secondary fuels ouse of non renewable secondary fuels ouse of net fresh water

21 Normalisatie : Internationaal en Europees CEN TC 350 Sustainability of construction works Environmental performance product level Declaration of environmental parameters derived from LCA otable 3 Other environmental information describing different waste categories ohazardous waste disposed onon hazardous waste disposed oradioactive waste disposed otable 4 Other environmental information describing different output flows ocomponents for re-use omaterials for recycling omaterials for energy recovery oexported energy

22 Jan 2012 Due 2013

23 Normalisatie : Internationaal en Europees CEN TC 350 Sustainability of construction works Assessment of social performance oen Sustainability of construction works - Assessment of buildings - Part 3: Framework for the assessment of social performance (Under Approval ) opren Sustainability of construction works - Assessment of social performance of buildings Methods (Under Approval )

24 Normalisatie : Internationaal en Europees CEN TC 350 Sustainability of construction works Assessment of social performance osteeds gebaseerd op een levenscyclus-aanpak, omaar momenteel gelimiteerd tot gebruiksfase van het gebouw ode sociale prestatie wordt voorgesteld door de volgende categorieën Accessibility Adaptability Health and Comfort Loadings on the neighbourhood Maintenance Safety / Security (Sourcing of Materials and Services) (Stakeholder Involvement)

25

26 Normalisatie : Internationaal en Europees CEN TC 350 Sustainability of construction works

27 Normalisatie : Internationaal en Europees CEN TC 350 Sustainability of construction works Assessment of social performance Accessibility Accessibility for people with specific needs Access to building services Adaptability Health and comfort Thermal characteristics Characteristics of indoor air quality Acoustic characteristics Characteristics of visual comfort Spatial characteristics Loadings on neighbourhood Noise Emissions to outdoor air, soil and water Glare/ Overshadowing Shocks/vibrations Maintenance Maintenance Operations Safety and security Resistance to climate change Accidental actions (earthquake, explosions, fire and traffic impacts) Personal safety and security against intruders and vandalism Security against interruptions of utility supply

28 Normalisatie : Internationaal en Europees CEN TC 350 Sustainability of construction works Assessment of social performance Accessibility Accessibility for people with specific needs Access to building services Adaptability Health and comfort Thermal characteristics Characteristics of indoor air quality Acoustic characteristics Characteristics of visual comfort Spatial characteristics Loadings on neighbourhood Noise Emissions to outdoor air, soil and water Glare/ Overshadowing Shocks/vibrations Maintenance Maintenance Operations Safety and security Resistance to climate change Accidental actions (earthquake, explosions, fire and traffic impacts) Personal safety and security against intruders and vandalism Security against interruptions of utility supply

29 CEN TC 350 Sustainability of construction works Assessment of social performance Accessibility Accessibility for people with specific needs Access to building services Adaptability Health and comfort Thermal characteristics Characteristics of indoor air quality Acoustic characteristics Characteristics of visual comfort Spatial characteristics Loadings on neighbourhood Noise Emissions to outdoor air, soil and water Glare/ Overshadowing Shocks/vibrations Maintenance Maintenance Operations Safety and security Resistance to climate change Accidental actions (earthquake, explosions, fire and traffic impacts) Personal safety and security against intruders and vandalism Security against interruptions of utility supply

30 Jan 2012 Due 2013

31 Normalisatie : Internationaal en Europees CEN TC 350 Sustainability of construction works Assessment of economic performance oen Sustainability of construction works - Assessment of buildings - Part 4: Framework for the assessment of social performance (Under Approval ) o/ (not yet defined)

32 Normalisatie : Internationaal en Europees CEN TC 350 Sustainability of construction works Assessment of economic performance osteeds gebaseerd op een levenscyclus-aanpak, oagreed economic indicators for future standardisation Life Cycle Cost : Economic performance expressed in cost terms over the life cycle Financial Value over the Life Cycle : Economic performance expressed in terms of financial value over the life-cycle oeconomic indicators without an agreed bases for standardisation Ratio market value to capital cost Future proofing long-term value/stability of economic value Economic risk indicators External costs (CO2, environmental or health related costs) Consequential economic aspects (energy efficiency, adaptability, design for retrofitting, )

33 Normalisatie : Internationaal en Europees ISO/CD Carbon footprint of products ISO TC 207 Environmental Management ISO TC 59/SC 17 Sustainability in buildings and civil engineering work CEN TC 350 Sustainability of construction works ISO/NP : Environmental performance of buildings -- Carbon metric of building -- Part 1: In-use stage ISO/DIS Environmental management for concrete and concrete structures

34 Normalisatie : Internationaal en Europees ISO TC 207 Environmental Management SC 3 Environmental labelling o o o ISO 14020:2000 Environmental labels and declarations -- General principles ISO 14024:1999 Environmental labels and declarations -- Type I environmental labelling -- Principles and procedures ISO 14025:2006 Environmental labels and declarations -- Type III environmental declarations -- Principles and procedures SC 5 Life cycle assessment o ISO 14040:2006 Environmental management -- Life cycle assessment -- Principles and framework o ISO 14044:2006 Environmental management -- Life cycle assessment -- Requirements and guidelines SC 1 Environmental management systems o ISO 14001:2004 Environmental management systems -- Requirements with guidance for use SC 7 Greenhouse gas management o ISO/CD Carbon footprint of products -- Requirements and guidelines for quantification and communication

35 Normalisatie : Internationaal en Europees ISO TC 59/SC 17 Sustainability in buildings and civil engineering works oiso 15392:2008 : Sustainability in building construction -- General principles oiso 21930:2007 : Sustainability in building construction -- Environmental declaration of building products oiso :2010 : Sustainability in building construction -- Framework for methods of assessment of the environmental performance of construction works -- Part 1: Buildings oiso/fdis : Sustainability in building construction -- Sustainability indicators -- Part 1: Framework for the development of indicators and a core set of indicators for buildings oiso/cd : Sustainability in buildings and civil engineering works - Sustainability indicators -- Part 2: Framework for the development of indicators for civil engineering works oiso/np : Environmental performance of buildings -- Carbon metric of building -- Part 1: In-use stage

36 Normalisatie : Internationaal en Europees CEN TC 350 Sustainability of construction works EN :2010 Sustainability of construction works - Sustainability assessment of buildings - Part 1: General framework EN :2011 Sustainability of construction works - Assessment of buildings - Part 2: Framework for the assessment of environmental performance FprEN Sustainability of construction works - Assessment of buildings - Part 3: Framework for the assessment of social performance (Under Approval ) FprEN Sustainability of construction works - Assessment of buildings - Part 4: Framework for the assessment of economic performance (Under Approval ) EN 15978:2011 Sustainability of construction works - Assessment of environmental performance of buildings - Calculation method (Approved ) FprEN : Sustainability of construction works - Environmental product declarations - Core rules for the product category of construction products" (Ballot is planned from 12th may 2011 until 12th October 2011) EN 15942:2011 Sustainability of construction works - Environmental product declarations - Communication format business-to-business (Approved ) CEN/TR 15941:2010 Sustainability of construction works - Environmental product declarations - Methodology for selection and use of generic data pren Sustainability of construction works - Assessment of social performance of buildings Methods (Under Approval )

37 Normalisatie Milieu : -harmonisatie, maar geen gelijkschakeling van EPD programma s in Europa -Verdere ontwikkeling van EPD databanken en rekentools voor de milieu-impact van componenten en gebouwen

38 Normalisatie Milieu : -Harmonisatie, maar geen gelijkschakeling van EPD programma s in Europa -Verdere ontwikkeling van EPD databanken en rekentools voor de milieu-impact van componenten en gebouwen Sociaal : -Harmonisatie???? -Opname van NIEUWE core indicators? - aesthetic quality, - servicability, - Resistance to climate change - Accidental actions (earthquake, explosions, fire and traffic impacts) - Security against interruption Economie : -Introductie van het concept LCC

39 Duurzaamheidsbeoordeling van gebouwen

40 Centre Scientifique et Technique de la Construction Duurzaamheidsevaluatie van gebouwen Valideo Commercial (offices, retail, industry) Waardering van kantoorgebouwen Bâtiments exemplaires Breeam Woningen Afwegingsinsturment Duurzaam wonen en bouwen in in Vlaanderen Bâtiments exemplaires HQE DGNB Referentiekader duurzame woningen Stadsmonitor Stadsontwikkelingen Duurzaamheidsmeter Stad Gent Quarties durables

41 Centre Scientifique et Technique de la Construction Duurzaamheidsevaluatie-systemen in focus Afwegingsinstrument Duurzaam wonen en bouwen in Vlaanderen, blauwdruk dec 2010 In opdracht van LNE EVR architecten, SUMResearch, Daidalos-Peutz, WTCB Testfase momenteel in uitvoering Instrument wordt voorgelegd aan de Vlaamse Regering ter onderbouwing van de definitie/beleid van duurzaamheid

42 Centre Scientifique et Technique de la Construction Duurzaamheidsevaluatie-systemen in focus Waardering van kantoorgebouwen, Op weg naar een duurzame huisvesting voor de Vlaamse Overheid, uitgave december 2010 In opdracht van LNE / AFM Versie 2007 KU Leuven Versie 2010 update WTCB met ambitieniveaus en thema s materialen, energie, akoestiek, licht, binnenklimaat Toegepassing op VAC Leuven en enkele externe gebouwen, waaronder Virix-Grontmij, Mechelen

43 Centre Scientifique et Technique de la Construction Duurzaamheidsevaluatie-systemen in focus Naar een inspirerende leeromgeving, Instrument voor duurzame scholenbouw, GO Agion, mei 2010 In opdracht van GO / AGION EVR architecten PPS Scholenbouw bevat verwijzing in zijn Outputspecificaties naar dit duurzaamheidsinstrument De duurzaamheid zal afgewogen worden aan de duurzaamheidsmeter uitgewerkt door GO! en AGIOn. Dit instrument meet niet alleen de duurzaamheid maar tracht ze vooral van bij de start van het project te implementeren. Aan de hand van 10 thema s worden alle aspecten van duurzaamheid in kaart gebracht en afgetoetst in het ontwerp van schoolgebouwen. ( ) Duurzame schoolgebouwen ontstaan vanuit een voorkomend denken en gaan in deze zin efficiënter om met energie, water, grondstoffen, natuurlijke voordelen (en beperkingen) en financiële middelen. Een totale score van 70% wordt vooropgesteld, naast een minimumscore per thema van 50%.

44 Centre Scientifique et Technique de la Construction Duurzaamheidsevaluatie-systemen in focus Duurzaamheidsmeter Gent, Instrument voor duurzaamheid en kwaliteit in Stadsprojecten, feb 2011 Duurzaamheidsmeter Gent, leidraad en meetinstrument voor bestaande en nieuwe Economische sites, feb 2011 EVR architecten, SUMResearch, Daidalos-Peutz (Eerste versie dec 2008) De duurzaamheidsmeters worden nu al gebruikt als leidraad in verschillende stadsprojecten (Gasmetersite, Gent Sint-Pieters, Oude Dokken) en economische sites (Eiland Zwijnaarde, Oostakker I Noord).

45 Centre Scientifique et Technique de la Construction Duurzaamheidsevaluatie-systemen in focus Batex - Bâtiments exemplaires 2011, Leefmilieu Brussel 4de editie, budget van 5 miljoen! Geen label, maar selectiecriteria voor projecten Gerealiseerd 117 projecten «Voorbeeldgebouw» totale oppervlakte van m2, waarvan 35% in de renovatiesector. Steun een financiële steun van 10 /m2 voor de ontwerper (architect, studiebureau ) (max per project) een financiële steun van 90 /m2 voor de bouwheer van het project, met een maximum van per project een kosteloze technische ondersteuning om de ontwerpers en de bouwheren te helpen om hun kwaliteitsdoelstellingen te bereiken

46 Centre Scientifique et Technique de la Construction Duurzaamheidsevaluatie-systemen in focus Valideo is een systeem van vrijwillige certificatie op het gebied van Duurzaam Bouwen. De certificatie is van toepassing op: nieuwe gebouwen, bestaande gebouwen of renovaties de bekwaamheid van organisaties in het ontwerpen en bouwen van duurzame bouwwerken Valideo is gericht op het leveren van een duidelijke meerwaarde op lange termijn zowel voor de gebruiker als eigenaar van een gebouw.

47 Centre Scientifique et Technique de la Construction Duurzaamheidsevaluatie-systemen in focus BREEAM BREEAM is the world's foremost environmental assessment method and rating system for buildings, with 200,000 buildings with certified BREEAM assessment ratings and over a million registered for assessment since it was first launched in Country-specific BREEAM Schemes

48 Centre Scientifique et Technique de la Construction Duurzaamheidsevaluatie-systemen in focus

49 Duurzaamheidsbeoordeling

50 Duurzaamheidsbeoordeling De huidige ontwikkeling van een duurzaamheidsbeoordeling, op initiatief van het Brussels Gewest, gebaseerd op -VALIDEO -Maatstaf Duurzaam wonen en Bouwen (Vl) -Batex -met de wens tot BREEAM compatibiliteit Met de medewerking van de 3 Gewesten (en federaal) Met de opening naar de federaties van de bouwsector en de bedrijven Succes afhankelijk van de aanvaardbaarheid door de sector

51 Centre Scientifique et Technique de la Construction Duurzaamheidsevaluatie-systemen Site et Construction Impact site Matériaux Chantier Adaptabilité Gestion Energie Eau Entretien Déchets en exploitation Confort et santé Confort hygrothermique Confort visuel Confort acoustique Santé Valeur sociale Lieu de vie Accessibilité Mobilité Anti-effraction p

52 Centre Scientifique et Technique de la Construction Duurzaamheidsevaluatie-systemen Beton in focus

53 Centre Scientifique et Technique de la Construction Het materiaal-luik binnen duurzaamheidsevaluatie-systemen Site et Construction Impact site Matériaux Chantier Adaptabilité Gestion Energie Eau Entretien Déchets en exploitation p Confort et santé Confort hygrothermique Confort visuel Confort acoustique Santé Valeur sociale Lieu de vie Accessibilité Mobilité Anti-effraction

54 Centre Scientifique et Technique de la Construction Ingezoomd op enkele systeem-vereisten voor materiaal-evaluatie

55 Centre Scientifique et Technique de la Construction Ingezoomd op enkele systeem-vereisten voor materiaal-evaluatie

56 Centre Scientifique et Technique de la Construction Het materiaal-luik in BREEAM Mat 1 - Materials Specification (Major Building Elements) Mat 2 - Hard Landscaping and Boundary Protection OPTION 1 Green Guide to Specification OPTION 2 Other Materials Assessment Tools Use of an Embodied Energy or Carbon Footprinting tool to evaluate a range of material options for the building, and the design team can demonstrate how this evaluation has positively influenced the design Mat 3 - Re-Use of Facade Mat 4 - Re-Use of Structure Mat 5 - Responsible Sourcing of Materials To recognise and encourage the specification of responsibly sourced materials for key building elements Mat 6 Insulation To recognise and encourage the use of thermal insulation which has a low embodied environmental impact relative to its thermal properties and has been responsibly sourced. Mat 7 - Designing for Robustness To recognise and encourage adequate protection of exposed parts of the building and landscape, therefore minimising the frequency of use of replacement materials

57 Centre Scientifique et Technique de la Construction Het materiaal-luik binnen duurzaamheidsevaluatie

58 Conclusies

59 Centre Scientifique et Technique de la Construction Conclusies De normalisatie van duurzaamheidsevaluatie is in volle beweging De as milieu-performantie is verregaand genormaliseerd in al zijn onderdelen Duurzaamheidsevaluatie is een multi-criteria-analyse De keuze voor een bepaald materiaal of technologie is een combinatie van verschillende aandachtspunten, keuzes en technische oplossingen Materiaalevaluatie in het kader van duurzaamheidsevaluatie evolueert naar een gebalanceerde mix van Hergebruik van bestaande gebouwdelen Milieu-impactevaluatie van materialen op element of gebouwniveau Responsible sourcing van materialen Juiste product/materialen op de juiste plaats Gezondheidsaspecten Afvalbeheer Er is een grote divergentie in de milieu-impactevaluatie van materialen in de Belgische rating-systemen. Milieu-product-informatie (EPDs), LCA databanken en bijhorende tools of referentie-publicaties ivm milieu-impact zijn de sleutel tot een meer coherente benadering van de milieu-impact van het materiaalgebruik over de levenscyclus van een gebouw

60 Centre Scientifique et Technique de la Construction Un monde durable: les entrepreneurs le construisent Een duurzame wereld: de aannemer bouwt eraan mee Dank u voor uw aandacht Johan Van Dessel Afdeling duurzame ontwikkeling en renovatie COPYRIGHT CSTC 2009

Duurzaamheid bouwwerken - Nieuwe Nederlandse en Europese normen en regelgeving

Duurzaamheid bouwwerken - Nieuwe Nederlandse en Europese normen en regelgeving Duurzaamheid bouwwerken - Nieuwe Nederlandse en Europese normen en regelgeving Agnes Schuurmans Voorzitter NEN 351 281 (CEN TC350) Rockwool International 1 Bouwbesluit - 1 april 2012 Milieuparagraaf Artikel

Nadere informatie

Methode en data in Europees perspectief

Methode en data in Europees perspectief Methode en data in Europees perspectief SBK-symposium Nationale Milieudatabase 24 februari 2011 Agnes Schuurmans (vz normcie 351 281 / lid SBK-TIC / Rockwool) Europese ontwikkelingen waarvoor milieu-informatie

Nadere informatie

Levenscyclusanalyse en de bouw Streven naar een meetbare en berekenbare duurzaamheid van gebouwen

Levenscyclusanalyse en de bouw Streven naar een meetbare en berekenbare duurzaamheid van gebouwen Levenscyclusanalyse en de bouw Streven naar een meetbare en berekenbare duurzaamheid van gebouwen Pieter Van Laere - Sustainable Development Manager Saint-Gobain Construction Products - ISOVER De kers

Nadere informatie

Sustainable Constructions Duurzaam stapelen

Sustainable Constructions Duurzaam stapelen 1 Sustainable Constructions Duurzaam stapelen Ir. Chris Hamans Rockwool International A.S. - DK 2 Duurzaam en Sustainable UK: Sustainability and Durability D: Nachhaltig und Dauerhaft NL: Duurzaam en Duurzaam??

Nadere informatie

Milieudeclaraties van bouwproducten ~ stand van zaken & toekomstige evoluties ~

Milieudeclaraties van bouwproducten ~ stand van zaken & toekomstige evoluties ~ Milieudeclaraties van bouwproducten ~ stand van zaken & toekomstige evoluties ~ Piet Vitse (PCE-FOAMGLAS) voorzitter BMP-WG Duurzaam Bouwen 1 1 1. Uitgangspunt 2. Maatschappelijk & wettelijk kader CPR

Nadere informatie

Geokunststoffen en de reductie van de CO2 footprint

Geokunststoffen en de reductie van de CO2 footprint Geokunststoffen en de reductie van de CO2 footprint M. Nods Nods Consultancy www.nods-consultancy.com m.nods@nods-consultancy.com Principes circulaire economie 2 NGO: algemene introductie 1 De Life Cycle

Nadere informatie

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 DUURZAAM overheidsgebouw Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 AGENDA : duurzaamheidscriteria 2 Grontmij Belgium NV part of Sweco Interactieve presentatie met twee kernvragen : 1. Wat is

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Duurzaam bouwen in België

Duurzaam bouwen in België Duurzaam bouwen in België Constitutionele context Federaal: Productbeleid (normen) Regio s: leefmilieu, wonen, rationeel energieverbruik,... 1 Sector 70 000 ondernemingen Vooral KMO Belg: Zelfbouwer >80%

Nadere informatie

TEPPFA onderzoek naar duurzaamheid kunststofleidingsystemen: een integrale milieuanalyse

TEPPFA onderzoek naar duurzaamheid kunststofleidingsystemen: een integrale milieuanalyse TEPPFA onderzoek naar duurzaamheid kunststofleidingsystemen: een integrale milieuanalyse Carolin Spirinckx Workshop Innovatie in Kunststoffen 17 November 2010 Stadhuis Gent Agenda 1. Inleiding 2. TEPPFA

Nadere informatie

Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling

Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling Chris E. Dutilh Stichting DuVo/Unilever Benelux Conferentie Winst uit Agrologistiek Monster, 16 februari 2009 Doelstelling DuVo-studie In beeld brengen of, en

Nadere informatie

SuFiQuaD. Sustainability, Financial and Quality evaluation of Dwelling types. Frank De Troyer, Karen Allacker. OVAM 1 oktober 2009.

SuFiQuaD. Sustainability, Financial and Quality evaluation of Dwelling types. Frank De Troyer, Karen Allacker. OVAM 1 oktober 2009. SuFiQuaD Sustainability, Financial and Quality evaluation of Dwelling types Frank De Troyer, Karen Allacker. OVAM 1 oktober 2009 1 Doel Presentatie Wat kunnen we uit SuFiQuaD project leren voor een toekomstgericht

Nadere informatie

BALANCING ECO-INDUSTRIAL PARKS

BALANCING ECO-INDUSTRIAL PARKS BALANCING ECO-INDUSTRIAL PARKS Van Eetvelde, Maes & van Zwam Ghent University, Department of Civil Engineering, Environmental and Spatial Management mrb@ugent.be www.dbt.ugent.be I. Milieubeleid isup Brugge

Nadere informatie

Safety is the ability to move

Safety is the ability to move Samen bouwen aan Duurzaam Groningen #DGcongres Safety is the ability to move Pieter van Gent BASF Safety is the ability to move BASF Construction Chemicals Pieter van Gent 150 years We create chemistry

Nadere informatie

Evaluatie- en certificatiesystemen voor duurzame gebouwen

Evaluatie- en certificatiesystemen voor duurzame gebouwen Evaluatie- en certificatiesystemen voor duurzame gebouwen Jeroen Vrijders & Laetitia Delem Labo Duurzame Ontwikkeling WTCB Duurzaamheidsevaluatiesystemen De rol van de Aannemer Intro 12/06/2013 - Pagina

Nadere informatie

25% 57% NOx 25% PM. Strong foundations 24/06/2016. E-mobility. The transition towards sustainable mobility

25% 57% NOx 25% PM. Strong foundations 24/06/2016. E-mobility. The transition towards sustainable mobility E-mobility 25% The transition towards sustainable mobility Prof. Dr. ir. Joeri Van Mierlo Director of Mobility, Logistics and Automotive Technology Research Centre 57% NOx 25% PM 2 1 Billion Euro s per

Nadere informatie

Living Labs. dr.ir. Elke den Ouden. Kennisevent Renovatie Hoofdgebouw TU/e Eindhoven, 27 september 2016

Living Labs. dr.ir. Elke den Ouden. Kennisevent Renovatie Hoofdgebouw TU/e Eindhoven, 27 september 2016 Living Labs Kennisevent Renovatie Hoofdgebouw TU/e Eindhoven, 27 september 2016 dr.ir. Elke den Ouden expertise in smart lighting & smart cities @ TU/e Where innovation starts TU/e Living Labs Een Living

Nadere informatie

Synthesenota BREEAM: Duurzaamheid meten

Synthesenota BREEAM: Duurzaamheid meten Synthesenota BREEAM: Duurzaamheid meten Frank De Troyer Prof. Dr. Ir. Arch. Departement Architectuur Stedenbouw en Ruimtelijke Ordening (ASRO) KULeuven Frank.DeTroyer@asro.kuleuven.be BREEAM + meten FDT

Nadere informatie

BREEAM als leidraad voor duurzame bedrijfsgebouwen

BREEAM als leidraad voor duurzame bedrijfsgebouwen BREEAM als leidraad voor duurzame bedrijfsgebouwen Guide to a better world in the real estate and construction sector Environmental assessments Sustainability Advisory Technical Due Diligence Project Management

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

Wat komt er op ons af?

Wat komt er op ons af? BUSINESS ASSURANCE ISO 45001 Wat komt er op ons af? Apply veiligheidsdag Hans Snoeren 25 mei 2016 1 EHS Conversion_01_Introduction_Rev 0 SAFER, SMARTER, GREENER Introductions Planning ontwikkeling ISO

Nadere informatie

Fysieke belasting. Stephanie Jansen 22 november 2017

Fysieke belasting. Stephanie Jansen 22 november 2017 Fysieke belasting Stephanie Jansen 22 november 2017 NEN Nederlands Normalisatie-instituut Opgericht in 1916 Onafhankelijke stichting Non-profit Netwerk van ca. 800 commissies & ca. 5000 leden Ontwikkelt,

Nadere informatie

TKI-KIEM WP1 - Methode voor integrale Energie- en Milieuprestatie. Erik Alsema, David Anink, W/E adviseurs 24 juni 2014

TKI-KIEM WP1 - Methode voor integrale Energie- en Milieuprestatie. Erik Alsema, David Anink, W/E adviseurs 24 juni 2014 TKI-KIEM WP1 - Methode voor integrale Energie- en Milieuprestatie Erik Alsema, David Anink, W/E adviseurs 24 juni 2014 Doel Ontwikkeling van integrale methodiek om de milieueffecten als gevolg van energiegebruik

Nadere informatie

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Opbouw presentatie 1. Uitgangspunten veranderingen G2 - > G3 2. Overzicht belangrijkste

Nadere informatie

Ecovatie Duurzame renovatie en innovatie

Ecovatie Duurzame renovatie en innovatie Ecovatie Duurzame renovatie en innovatie Johan Van Dessel Afdeling Duurzame Ontwikkeling en Renovatie www.wtcb.be Technologische Dienstverlening Duurzaam bouwen en duurzame ontwikkeling in het Brussels

Nadere informatie

Produceren in China Goed voor de carbon footprint? Arnold de Vries Robbé

Produceren in China Goed voor de carbon footprint? Arnold de Vries Robbé Produceren in China Goed voor de carbon footprint? Arnold de Vries Robbé Project Analyse & Consultancy PAC How to present to Millennials? Opbouw presentatie Splits de vraag: 1) Staal productie in China

Nadere informatie

Constructieve Flexibiliteit. Rijk Blok

Constructieve Flexibiliteit. Rijk Blok Constructieve Flexibiliteit Constructief Ontwerper Part Time Universitair Docent Constructief Ontwerpen Department for the Built Environment TU/e Eindhoven University of Technology Rotterdam Mysterieland

Nadere informatie

VALUE ENGINEERING: THE H E G A G ME! E

VALUE ENGINEERING: THE H E G A G ME! E VALUE ENGINEERING: THE GAME! Involvement Process for Technical Projects Feedback/Learning/Knowledge Management Involvem ment Business Process Engineering Estimating Project Director Detailed Engineering

Nadere informatie

Duurzame innovatie en bedrijfscontinuïteit Jan Harmsen symposium 29 maart 2016 Lage Energieprijs: nu investeren

Duurzame innovatie en bedrijfscontinuïteit Jan Harmsen symposium 29 maart 2016 Lage Energieprijs: nu investeren Duurzame innovatie en bedrijfscontinuïteit Jan Harmsen symposium 29 maart 2016 Lage Energieprijs: nu investeren Duurzame ontwikkeling Waarom duurzame innovatie? Wat kan de ingenieur doen? www.harmsenconsultancy.nl

Nadere informatie

EMAS, een stap dichter bij het waarmaken van de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen

EMAS, een stap dichter bij het waarmaken van de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen EMAS, een stap dichter bij het waarmaken van de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen Prof. dr. Sandra Rousseau Centrum voor Economie en Duurzaam Ondernemen CEDON Brussel, 4 oktober 2016 Sustainable development

Nadere informatie

Duurzaamheid begint bij jezelf! Alumni. 11 september 2012. jan.blom@keyknowledge.nl

Duurzaamheid begint bij jezelf! Alumni. 11 september 2012. jan.blom@keyknowledge.nl Duurzaamheid begint bij jezelf! 11 september 2012 Alumni jan.blom@keyknowledge.nl Hoe oud is duurzaamheid?? Duurzaamheid is maar vijfentwintig jaar oud! 16 juni 1987: Gro Harlem Brundtland biedt haar rapport

Nadere informatie

Is Europa duurzaam? Is Aluminium duurzaam?

Is Europa duurzaam? Is Aluminium duurzaam? Is Europa duurzaam? Is Aluminium duurzaam? Taco van den Broek Normalisatie consultant Materialen en bouwproducten duurzaam aluminium 1 introduction duurzaam aluminium 2 Inhoud Korte intro over NEN Normen

Nadere informatie

ir. T.V.J. (Victor) Pastoor, commercial director, Grontmij Sustainable Buildings: Green Talker naar Green Walker naar Green Star

ir. T.V.J. (Victor) Pastoor, commercial director, Grontmij Sustainable Buildings: Green Talker naar Green Walker naar Green Star Inspiratiemiddag ir. T.V.J. (Victor) Pastoor, commercial director, Grontmij Sustainable Buildings: Green Talker naar Green Walker naar Green Star Vrijdag 10 oktober Mijn boodschap voor u 1. Respecting

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

EPC ESCO VME. Sven Wuyts Factor4

EPC ESCO VME. Sven Wuyts Factor4 EPC ESCO VME Sven Wuyts Factor4 Energie Prestatie Contract Energy Service COmpany Vereniging van MedeEigenaars Sven Wuyts Factor4 Factor4: Antwerpen en Amsterdam Ingenieurs en financieel experts Energiebesparingsprojecten

Nadere informatie

Levenscyclusanalyse van grassportvelden. 22 november Jasper Scholten

Levenscyclusanalyse van grassportvelden. 22 november Jasper Scholten Levenscyclusanalyse van grassportvelden 22 november 2012 Jasper Scholten Inhoud 1. Introductie Blonk Consultants 2. De levenscyclusanalyse (LCA) in 4 stappen 3. Resultaten 4. Advisering over duurzaam sportveldonderhoud

Nadere informatie

PLM & CAD Consultancy

PLM & CAD Consultancy 2 Over USG 3 Facts & Figures PARTNERS Elke maand helpen we 90.000 mensen aan het werk via ons netwerk van 5.195 medewerkers in 944 kantoren in 8 landen. Dit maakt ons de 2de grootste speler in de Nederlandse

Nadere informatie

Opbouw van hellende daken: combinatie van onderdelen. 16 maart 2017

Opbouw van hellende daken: combinatie van onderdelen. 16 maart 2017 Opbouw van hellende daken: combinatie van onderdelen 16 maart 2017 Clarisse Mees WTCB Master title - 14-03-17 - Page 1 Platte daken en hellende daken Platte daken: Afdichtingsmembraan water-, lucht- en

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2016-05-25 pagina 1/6 Commissieplan 2016 Normcommissie 381184

kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2016-05-25 pagina 1/6 Commissieplan 2016 Normcommissie 381184 kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2016-05-25 pagina 1/6 Commissieplan 2016 Normcommissie 381184 6 NORMCOMMISSIE NEN Kennis- & Informatiediensten Postbus 5059 2600 GB Delft Vlinderweg 6 2623 AX

Nadere informatie

Elektrische voertuigen de transitie naar een duurzame mobiliteit

Elektrische voertuigen de transitie naar een duurzame mobiliteit Elektrische voertuigen de transitie naar een duurzame mobiliteit Prof. Dr. ir. Joeri Van Mierlo Director of Mobility, Logistics and Automotive Technology Research Centre 25% Vrije Universiteit Brussel

Nadere informatie

Informatiebeveiliging & ISO/IEC 27001:2013

Informatiebeveiliging & ISO/IEC 27001:2013 Informatiebeveiliging & ISO/IEC 27001:2013 Aart Bitter Haarlem, 18 maart 2014 Kwaliteitskring Noord-Holland www.information-security-governance.com Agenda 13:45-14:15 - Informatiebeveiliging Introductie

Nadere informatie

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management Policy Aspects of Storm Surge Warning Systems Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Contents Water in the Netherlands What kind of information and models do we need? Flood System

Nadere informatie

Relevantie van (carbon) footprinting voor telers. Jasper Scholten 23 juni 2011

Relevantie van (carbon) footprinting voor telers. Jasper Scholten 23 juni 2011 Relevantie van (carbon) footprinting voor telers Jasper Scholten 23 juni 2011 Inhoud 1. Blonk Milieu Advies 2. Levenscyclusanalyse (LCA) 3. Carbon Footprinting 4. Footprint van brouwgerst 5. Footprint

Nadere informatie

Integrating sustainability information into the investment process. ING Bank Duurzaam Beleggen Jaap van den Ende Amsterdam October 29 th, 2008

Integrating sustainability information into the investment process. ING Bank Duurzaam Beleggen Jaap van den Ende Amsterdam October 29 th, 2008 Integrating sustainability information into the investment process ING Bank Duurzaam Beleggen Jaap van den Ende Amsterdam October 29 th, 2008 Content Introduction Gathering of information ING sustainability

Nadere informatie

BE Nanoregistry Annual Public Report

BE Nanoregistry Annual Public Report 1 BE Nanoregistry Annual Public Report Carine Gorrebeeck FPS Health, Food Chain Safety & Environment 2 WHY? The objectives of the registry (a.o.): - Traceability: allow competent authorities to intervene

Nadere informatie

2010 Integrated reporting

2010 Integrated reporting 2010 Integrated reporting Source: Discussion Paper, IIRC, September 2011 1 20/80 2 Source: The International framework, IIRC, December 2013 3 Integrated reporting in eight questions Organizational

Nadere informatie

Integratie van Due Diligence in bestaande risicomanagementsystemen volgens NPR 9036

Integratie van Due Diligence in bestaande risicomanagementsystemen volgens NPR 9036 Integratie van Due Diligence in bestaande risicomanagementsystemen volgens NPR 9036 NCP contactdag, 19 april 2016 Thamar Zijlstra, Dick Hortensius NEN Milieu en Maatschappij Agenda Achtergrond NPR 9036

Nadere informatie

BESTAANDE INDICATOREN VOOR EEN CIRCULAIRE ECONOMIE

BESTAANDE INDICATOREN VOOR EEN CIRCULAIRE ECONOMIE BESTAANDE INDICATOREN VOOR EEN CIRCULAIRE ECONOMIE An Vercalsteren An.vercalsteren@vito.be VITO Unit Duurzaam Materialenbeheer Minaraad hoorzitting: Indicatoren voor een circulaire economie 18/5/2017 OUTLINE

Nadere informatie

PERSPECTIVES. wish - need - duty. organic growth. embedded research. collaboration. park management. clustered sustainable business

PERSPECTIVES. wish - need - duty. organic growth. embedded research. collaboration. park management. clustered sustainable business SUSTAINABILITY SCANNING OF Van Eetvelde, Deridder, Segers, Maes & Crivits Ghent University, Department of Civil Engineering, Environmental and Spatial Management mrb@ugent.be www.dbt.ugent.be I. Milieubeleid

Nadere informatie

BIKENOMICS. Fietsstad congres 2016 Workshop Bikenomics Kees van Ommeren & Siebe Visser. Decisio

BIKENOMICS. Fietsstad congres 2016 Workshop Bikenomics Kees van Ommeren & Siebe Visser. Decisio BIKENOMICS Fietsstad congres 2016 Workshop Bikenomics Kees van Ommeren & Siebe Visser Decisio VAN MKBA FIETS TOT BIKENOMICS 2012 0,6 0,5 0,4 Verkeersveiligheid 0,3 0,2 0,41 0,51 Geluid Emissies3schadelijke3stoffen

Nadere informatie

Duurzaamheid in de industrie en de tertiaire sector. Yves Surmont & Kristof Descheemaeker 25 maart 2010

Duurzaamheid in de industrie en de tertiaire sector. Yves Surmont & Kristof Descheemaeker 25 maart 2010 Duurzaamheid in de industrie en de tertiaire sector Yves Surmont & Kristof Descheemaeker 25 maart 2010 Inhoud In vogelvlucht door duurzaamheid Wat is duurzaamheid Historiek BREEAM: wat, hoe en waarom?

Nadere informatie

IenM & INTERREG: Circulaire economie

IenM & INTERREG: Circulaire economie IenM & INTERREG: Circulaire economie Inhoud INTERREG t.o.v. andere fondsen context INTERREG zelf De programma s: verschillend en hetzelfde Toegevoegde waarde Succesvol project Deelname INTERREG 2007-2013

Nadere informatie

Belang van Levensduur :

Belang van Levensduur : Belang van Levensduur : Energieneutraal en duurzaam in staal : ENDIS 7,5 x 7,5 m raster Kerto+ HE340A: 485 mm netto 530 mm bruto Meest kritisch: Kostendeskundige: Extra financierings kosten Levensduur

Nadere informatie

ATEX serie ATEX range

ATEX serie ATEX range ATEX serie ATEX range εx ATEX SERIE / ATEX RANGE Deze afsluiters zijn ontworpen en geproduceerd in overeenstemming met CE richtlijnen 94/9 apparaten en protectiesystemen gebruikt in potentiële explosieve

Nadere informatie

SUSTAINABLE PROCUREMENT ISO ERIK VAN ASSEN - KARIN VAN IJSSELMUIDE

SUSTAINABLE PROCUREMENT ISO ERIK VAN ASSEN - KARIN VAN IJSSELMUIDE SUSTAINABLE PROCUREMENT ISO 20400 ERIK VAN ASSEN - KARIN VAN IJSSELMUIDE LID NEN-NORMCOMMISSIE ISO 20400 VOORZITTER NEN-NORMCOMMISSIE ISO 20400 NETWERKMANAGER NEVI - KENNISMANAGER/TRAINER NEVI \ NEVI values

Nadere informatie

General info on using shopping carts with Ingenico epayments

General info on using shopping carts with Ingenico epayments Inhoudsopgave 1. Disclaimer 2. What is a PSPID? 3. What is an API user? How is it different from other users? 4. What is an operation code? And should I choose "Authorisation" or "Sale"? 5. What is an

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw : Duurzame renovatie: kort overzicht

Opleiding Duurzaam Gebouw : Duurzame renovatie: kort overzicht Opleiding Duurzaam Gebouw : Duurzame renovatie: kort overzicht Leefmilieu Brussel MILIEU-IMPACTEVALUATIES IN DE GEBOUWDE OMGEVING Het gebruik van Life Cycle Assessment Deel 1 Damien TRIGAUX KU LEUVEN MILIEU-IMPACTEVALUATIES

Nadere informatie

Using biobased polymers; it s all about time

Using biobased polymers; it s all about time Using biobased polymers; it s all about time Gert-Jan Hof GA.Hof@bamutiliteitsbouw.nl 1 Agenda BAM in 6th gear LCC breakdown Innovation focus fields Some suggestions It s all about time 2 Key figures BAM

Nadere informatie

Een tool in ontwikkeling op basis van de MMG berekeningswijze

Een tool in ontwikkeling op basis van de MMG berekeningswijze Een tool in ontwikkeling op basis van de MMG berekeningswijze Seminaries Duurzaam Bouwen, Leefmilieu Brussel 29 januari 2016 Evi Rossi, AMB, dienst Databeheer & Statistiek Roos Servaes, AMB, dienst Beleidsinnovatie

Nadere informatie

Inkoop en de link naar de value chain

Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain 24 juni 2014 An aligned supply chain Bron: Van Veen, 2011 Historical difference supply chain/ logistics domain vs value chain

Nadere informatie

tim.dejonge@winket.nl 1

tim.dejonge@winket.nl 1 NVBK 17 CEEC: Cost Planning of Sustainable Housing Projects Kostenbegeleiding duurzaam bouwen Doel bijeenkomst: Oprichting Doel werkgroep: Naar een open source methodiek voor kosteneffectieve duurzaamheid

Nadere informatie

Levende schoolgebouwen voor Vitale Gemeenten

Levende schoolgebouwen voor Vitale Gemeenten Levende schoolgebouwen voor Vitale Gemeenten Dr. ir. Wim F. Gielingh Real Capital IP 20-3-2013 dia 1 De behoefte aan dynamische huisvestingsoplossingen Gebouwen zijn thans statische oplossingen voor dynamische

Nadere informatie

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium Vlaams Kenniscentrum water Van projectidee tot projectconsortium ca. 600 calls -> 96 calls Intern gebruik -> nuttig voor Vlaanderen 96 calls -> 34 calls -> 6 thema s o o o o o o Sustainable rural development

Nadere informatie

Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn!

Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn! Echt duurzaam hoeft niet duur te zijn! Roadmap DURABILIT Drivers and barriers Refurbishment, hergebruik en grondstoffen Footprint reductie door hergebruik Value matrix Succesfactoren Discussie DURABILIT

Nadere informatie

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg?

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Workshop Public & Private Governance Wageningen UR / MinBuZa Th Hague, February 1, 2013 The Hague, Febr. 1, 2013 Public & Private Governance slide 1 Initiatieven

Nadere informatie

HOE GROEN IS GROEN BETON? Een LCA-analyse op 4 concrete case studies

HOE GROEN IS GROEN BETON? Een LCA-analyse op 4 concrete case studies HOE GROEN IS GROEN BETON? Een LCA-analyse op 4 concrete case studies JEROEN VRIJDERS, LISA WASTIELS, AN JANSSEN LABO DUURZAME ONTWIKKELING WTCB DOEL VAN DE PRESENTATIE (& OVERZICHT) Hoe groen is groen

Nadere informatie

Presentatie TCO. SER Workshop. 28 mei Den Haag

Presentatie TCO. SER Workshop. 28 mei Den Haag Presentatie TCO SER Workshop 28 mei Den Haag Korte introductie 2 Marc van der Steen Project Manager Brabant, Stichting Zero Emissie Busvervoer Elisabeth van Opstall TCO Binnenvaart Principe TCO 3 Total

Nadere informatie

Milieuzorg voor contractors. Cédric Janssens Milieucoördinator GTO EMEA CVA Gent

Milieuzorg voor contractors. Cédric Janssens Milieucoördinator GTO EMEA CVA Gent Milieuzorg voor contractors Cédric Janssens Milieucoördinator GTO EMEA CVA Gent Onze grootste uitdaging Werken aan een duurzame toekomst Wij zijn mede de oorzaak van het milieuprobleem maar wij werken

Nadere informatie

Built Positive Together We Build What s Next

Built Positive Together We Build What s Next @ C2C Bouwgroep 10 Maart 2017 Rotterdam Built Positive Together We Build What s Next Cradle to Cradle Products Innovation Institute Het doel van deze presentatie. Wie zijn wij? Wat doen we? Waarom Built

Nadere informatie

"WAAR STAAN WIJ?..." Internationale BIM ontwikkelingen. 13 October 2015

WAAR STAAN WIJ?... Internationale BIM ontwikkelingen. 13 October 2015 "WAAR STAAN WIJ?..." Internationale BIM ontwikkelingen 13 October 2015 "WAAR STAAN WIJ?..." Internationale BIM ontwikkelingen Inhoud "Waar staan wij?..." De BIM Levels Internationale BIM ontwikkelingen

Nadere informatie

De deeleconomie in België

De deeleconomie in België De deeleconomie in België Definitie omvang potentieel Anthony Baert Conseil Fédéral du Développement Durable 31 mai 2016 De ING International Survey 2 Sharing back to the roots 3 Sharing back to the roots

Nadere informatie

University of Groningen. Safe and Sound van den Bosch, Kirsten Anna-Marie

University of Groningen. Safe and Sound van den Bosch, Kirsten Anna-Marie University of Groningen Safe and Sound van den Bosch, Kirsten Anna-Marie IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the

Nadere informatie

«DOING NOTHING IS NOT AN OPTION» BERNARD MERKX

«DOING NOTHING IS NOT AN OPTION» BERNARD MERKX «DOING NOTHING IS NOT AN OPTION» BERNARD MERKX Entrepreneur Co founder WasteFreeOceans Honorary President PlasticsRecyclersEurope NVRD MARKTDAG CIRCULAIRE MINI CONTAINERS AVIODOME, LELYSTAD 30 Mei 2017

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Duurzaam bouwen, betere toekomst

Duurzaam bouwen, betere toekomst Duurzaam bouwen, betere toekomst Welke keuzes kunt u vandaag maken Jeannette Levels Directeur Stichting MRPI, www.mrpi.nl Vennoot LBP SIGHT Duurzaam bouwen in 30 minuten Waarom? Wat? Hoe? Wie? Waarom?

Nadere informatie

Le coût de la Construction Durable. Milieu-impact en kostenefficiëntie van renovatie tot passiefhuisstandaard

Le coût de la Construction Durable. Milieu-impact en kostenefficiëntie van renovatie tot passiefhuisstandaard 17.11.2011 CCB-C Le coût de la Construction Durable Milieu-impact en kostenefficiëntie van renovatie tot passiefhuisstandaard Jeroen Vrijders, CSTC Labo Duurzame Ontwikkeling Overzicht Wie? Problematiek?

Nadere informatie

Optimaliseren van recyclingprocessen via innovatie in productontwikkeling Duurzaamheidsdialoog TNS NIPO

Optimaliseren van recyclingprocessen via innovatie in productontwikkeling Duurzaamheidsdialoog TNS NIPO Optimaliseren van recyclingprocessen via innovatie in productontwikkeling Duurzaamheidsdialoog TNS NIPO Eelco Smit Philips Consumer Lifestyle 29 maart 2012 Een sterke diverse industriële groep leading

Nadere informatie

WUR rural sustainability index, A Simple Biomass Certification System?

WUR rural sustainability index, A Simple Biomass Certification System? WUR rural sustainability index, A Simple Biomass Certification System? Wolter Elbersen, Marieke Meeusen, Herbert Diemont en Eric ten Pierick BUS, 24 April, 2006 BUS Kaartje Probleemstelling Het is van

Nadere informatie

Een duurzaam plat dak?

Een duurzaam plat dak? Un monde durable: les entrepreneurs le construisent Een duurzame wereld: de aannemer bouwt eraan mee Een duurzaam plat dak? Ir. Johan Van Dessel Afdelingshoofd Duurzame Ontwikkeling en Renovatie Dr. An

Nadere informatie

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013 Kansen zien, kansen pakken! Vvg 13 november 2013 Leven in de stad van de toekomst Louis Bekker City Account Manager Programma manager Onderwijs (PO/MO) Smart Concurrentie Leefbaar Groen Samenwerking Onze

Nadere informatie

Wat verwacht de Inspectie van Klinisch onderzoek?

Wat verwacht de Inspectie van Klinisch onderzoek? Wat verwacht de Inspectie van Klinisch onderzoek? Jos Kraus, senior inspecteur Inspectie voor de gezondheidszorg Baarn, 7 oktober 009. Wat is klinisch onderzoek Introductie Definities De weg door de wet

Nadere informatie

Aanbesteding van IT projecten bij de overheid. 26 maart 2015 Hans Mulder - Hans Nouwens

Aanbesteding van IT projecten bij de overheid. 26 maart 2015 Hans Mulder - Hans Nouwens Aanbesteding van IT projecten bij de overheid 26 maart 2015 Hans Mulder - Hans Nouwens De zolderkamer van mijn vader, 40 jaar geleden Van zolderkamer naar minihouse Technologische veranderingen ICT-Geschillen

Nadere informatie

Update on Dutch Longevity and Longevity in Het Nieuwe Pensioenstel

Update on Dutch Longevity and Longevity in Het Nieuwe Pensioenstel Update on Dutch Longevity and Longevity in Het Nieuwe Pensioenstel André de Vries VP, Business Development, Global Financial Solutions, EMEA De Actuarisdag 2017 - Zeist - September 26, 2017 Reinsurance

Nadere informatie

VLM workshop strategie. Uit de Knoop workshop 16/17 november 2016 Futureproofed v.01

VLM workshop strategie. Uit de Knoop workshop 16/17 november 2016 Futureproofed v.01 VLM workshop strategie Uit de Knoop workshop 16/17 november 2016 Futureproofed v.01 1. Welkom en agenda Uit de Knoop workshop 16/17 november 2016 Why are we having this meeting? 14:10 14:20 Overview of

Nadere informatie

Ethiek en management-systematiek

Ethiek en management-systematiek Responsible Care Deze presentatie wat is Responsible Care (Global Charter) Relatie met operationele veiligheid In de chemie VCA en VCO Enkel k l aanbevelingen Bert Zandvoort Coordinator Masterclass Veiligheid

Nadere informatie

Noodzaak van informatie

Noodzaak van informatie Noodzaak van informatie BIM koppeling met BREEAM TJJ Huijsmans Contents Inleiding Reageren op veranderingen Dynamiek in gebouwde omgeving Materialen in circulaire economie Shearing layers principe Noodzaak

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Het speelveld van de Chief Commercial Officer

Het speelveld van de Chief Commercial Officer Het speelveld van de Chief Commercial Officer Omgaan met dilemma s Stephan Linnenbank 28 november 2008 Atos, Atos and fish symbol, Atos Origin and fish symbol, Atos Consulting, and the fish symbol itself

Nadere informatie

FOD VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU 25/2/2016. Biocide CLOSED CIRCUIT

FOD VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU 25/2/2016. Biocide CLOSED CIRCUIT 1 25/2/2016 Biocide CLOSED CIRCUIT 2 Regulatory background and scope Biocidal products regulation (EU) nr. 528/2012 (BPR), art. 19 (4): A biocidal product shall not be authorised for making available on

Nadere informatie

Rénovation basse énergie

Rénovation basse énergie Milieu-impact en kostenanalyse van een renovatie tot passiefhuisstandaard Impact environnemental et économique d une rénovation passive KVIV studiedag 18-11-2009 Laetitia Delem Jeroen Vrijders WTCB Labo

Nadere informatie

RE-INVENT OUR REGION

RE-INVENT OUR REGION RE-INVENT OUR REGION Future scenario s on the economic development of the South Eastern part of the Netherlands TIM 7 With close guidance on process and methods by Peter Kopeczek* * Re-invent your business

Nadere informatie

To e-cf or not to e-cf? Jose de Leeuwe-Wisniewski 6 maart 2014

To e-cf or not to e-cf? Jose de Leeuwe-Wisniewski 6 maart 2014 To e-cf or not to e-cf? Jose de Leeuwe-Wisniewski 6 maart 2014 Programma e-cf Korte introductie e-cf Nut en noodzaak Stand van zaken in Europa In Nederland e-cf in de praktijk Ronde tafel discussie Het

Nadere informatie

Impact en disseminatie. Saskia Verhagen Franka vd Wijdeven

Impact en disseminatie. Saskia Verhagen Franka vd Wijdeven Impact en disseminatie Saskia Verhagen Franka vd Wijdeven Wie is wie? Voorstel rondje Wat hoop je te leren? Heb je iets te delen? Wat zegt de Programma Gids? WHAT DO IMPACT AND SUSTAINABILITY MEAN? Impact

Nadere informatie

Duurzaamheidsmetingen

Duurzaamheidsmetingen Duurzaamheidsmetingen 21 april SUSPRO³ werkgroep eco-innovatie Saskia Walraedt Projectleider Eco²Chem en Vlarip Agenda Inleiding Waarom duurzaamheid meten Types meetmethodes Wat meten Hoe meten Voorstelling

Nadere informatie

Virtual Building. M. Koster, Rijnstate Arnhem

Virtual Building. M. Koster, Rijnstate Arnhem Virtual Building M. Koster, Rijnstate Arnhem STREAMER project 2 General EU FP 7 Research Project, 4 years September 2013 until September 2017 European consortium, 20 partners from 7 EU - member states

Nadere informatie

Architecten-debat 21 juni 2006 PI GvIB Themamiddag. Renato Kuiper. Principal Consultant Information Security

Architecten-debat 21 juni 2006 PI GvIB Themamiddag. Renato Kuiper. Principal Consultant Information Security Architecten-debat 21 juni 2006 PI GvIB Themamiddag Renato Kuiper Principal Consultant Information Security 1 De spreker Principal Consultant Information Security Hoofdredacteur Informatiebeveiliging 15

Nadere informatie

It s CMMI Jim, but not as we know it! CMMI toegepast op een Compliance organisatie Door Jasper Doornbos Improvement Focus

It s CMMI Jim, but not as we know it! CMMI toegepast op een Compliance organisatie Door Jasper Doornbos Improvement Focus It s CMMI Jim, but not as we know it! CMMI toegepast op een Compliance organisatie Door Jasper Doornbos Improvement Focus Inhoud Compliance vakgebied en organisatie CMMI software en systems engineering

Nadere informatie

ISO/IEC Governance of InformationTechnology. Yvette Backer ASL BiSL Foundation. 16 juni ISO Governance of Information Technoloy 1

ISO/IEC Governance of InformationTechnology. Yvette Backer ASL BiSL Foundation. 16 juni ISO Governance of Information Technoloy 1 ISO/IEC 38500 Governance of InformationTechnology Yvette Backer ASL BiSL Foundation 16 juni 2016 ISO 38500 Governance of Information Technoloy 1 Achtergrond Yvette Backer Zelfstandig consultant en trainer,

Nadere informatie