Solidariteit tussen generaties of generatiegevecht pensioen?

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Solidariteit tussen generaties of generatiegevecht pensioen?"

Transcriptie

1 Faculteit der Rechtsgeleerdheid Solidariteit tussen generaties of generatiegevecht pensioen? Stichting Instituut GAK 12 december 2016 Prof. mr. drs. Mark Heemskerk, Hoogleraar pensioenrecht Radboud Universiteit Nijmegen Mr. Derya Gunaydin, Manager Pensioen Stichting Pensioenfonds Achmea / voormalig voorzitter jongerendenktank Pensioenlab

2 Workshop: intergenerationele solidariteit bij pensioen 1. Waarom juridische grenzen aan solidariteit van belang zijn voor meer dan 80% van de werknemers 2. Kunnen jongeren of ouderen met succes pensioenwijzigingen blokkeren? Welbegrepen eigenbelang of generatieconflict

3 Probleemstelling onderzoek Nijmegen Juridische en maatschappelijke grenzen van solidariteit tussen generaties bij arbeidsvoorwaarde pensioen Identificatie van rechtsregels over solidariteit (wat is het) Achtergrond: dubbele vergrijzing, lage dekkingsgraden pensioenfondsen stijgende levensverwachting Afbakening: niet AOW Belangentegenstelling tussen jong en oud bij pensioenhervorming tweede pijler

4 Deelvragen onderzoek Wat is intergenerationele solidariteit bij pensioen? Welke solidaire rechtsregels zijn bij de arbeidsvoorwaarde pensioen? Wat is de achtergrond in de wetsgeschiedenis en jurisprudentie van de solidaire rechtsregels? Welke voorwaarden worden door wetgeving en jurisprudentie aan intergenerationele solidariteit bij arbeidsvoorwaardelijk pensioen gesteld? Welke alternatieven voor deze solidaire rechtsregels worden voorgesteld? Juridische toetsing: mogelijkheden en onmogelijkheden nationaal en Europees recht

5 2 Belang van solidariteit Wezenskenmerk van Nederlands pensioenstelsel volgens overheid (Kamerstukken II) Voor zo n 80% van de werknemers is solidariteit afgedwongen via verplichte deelname in de bedrijfstak (Wet Bpf 2000) op aanvraag sociale partners Solidariteit is onderdeel juridische rechtvaardiging inbreuk die verplichtstelling maakt op Europees mededingingsrecht Kernvraag voor nieuwe pensioenstelsel: behoud verplichtstelling bij wijzigingen in kenmerken

6 Verplichtstelling en oneerlijke mededinging Europees recht verbiedt oneerlijke mededinging (artikel 101/102 VWEU) Wettelijk monopolie op verplichte pensioenregeling - Verzekeraars vs. Pensioenfonds (taakafbakening) Wat is de rechtvaardiging voor de inbreuk op mededinging? Bijzondere sociale taak van algemeen belang van bedrijfstakpensioenfondsen (sociale exceptie) HvJ EU 21 september 1999, NJ 2000, 233 (Albany, Brentjens, Drijvende Bokken)

7 Solidariteit als rechtvaardiging Indien het pensioenfonds niet langer het uitsluitend recht had de aanvullende pensioenregeling voor alle werknemers van een bedrijfstak te beheren, zouden ondernemingen met een jong en gezond personeelsbestand, dat ongevaarlijk werk verricht, gunstiger verzekeringsvoorwaarden trachten te bedingen bij particuliere verzekeraars. Door het vertrek van de goede risico's zou het bedrijfspensioenfonds met de slechte risico's blijven zitten, waardoor de kosten van de werknemerspensioenen, met name voor kleine en middelgrote ondernemingen met een personeelsbestand op leeftijd, dat gevaarlijk werk verricht, zouden stijgen; aan die werknemers zou het Pensioenfonds dan niet meer tegen aanvaardbare kosten een pensioen kunnen bieden. (HvJ EU 21 september 1999, NJ 2000, 233, r.o. 98)

8 Solidariteit als rechtvaardiging (2) Dit zou te meer het geval zijn wanneer ( ) de uitsluitend door het Pensioenfonds beheerde aanvullende pensioenregeling wordt gekenmerkt door een hoge mate van solidariteit, met name door de ontkoppeling van premieniveau en gedekte risico s, de verplichting alle werknemers zonder medische keuring te accepteren ( ) Dergelijke voorwaarden, waardoor de door het Pensioenfonds verrichte dienst minder concurrerend is dan een vergelijkbare dienst voor verzekeringsmaatschappijen, rechtvaardigen mede het uitsluitend recht van dit fonds de aanvullende pensioenregeling te beheren. Wat staat hier? Vereist verplichtstelling: A) hoge mate van solidariteit? B) Wat is solidariteit - welke kenmerken zijn bepalend C) Voldoende solidariteit bij herziening pensioen? D) Gevolgen indien verplichtstelling in strijd is met Europees mededingingsrecht?

9 De huidige doorsneesystematiek De doorsneepremie (artikel 8 Wet Bpf 2000) Pensioenbijdrage gelijk of gelijk % pensioengevend loon: leeftijdsonafhankelijke premie - omslagelement/ solidariteit? Bij uitkeringsovereenkomst zoals middelloonregeling Tijdsevenredige pensioenopbouw (art. 17 PW)?

10 Het Het pensioenstelsel is ingewikkeld, oneerlijk en failliet. pensioenstelsel is ingewikkeld, oneerlijk en failliet Nederland opnieuw één na beste pensioenstelsel ter wereld. opnieuw op één na beste pensioenstelsel ter wereld (

11 Afscheid van de doorsneesystematiek? SER: Naar een nieuwe pensioenregeling: ambitie of persoonlijke pensioenrekening? Kabinetsvoornemen: leeftijdsonafhankelijke premie, degressieve opbouw

12 Overstappen naar een nieuw pensioenstelsel Waarom? Niet toekomstbestendig: dubbele vergrijzing, lage dekkingsgraden, hoge premies, onevenwichtig jong en oud? Hoe: A Degressieve pensioenopbouw = lagere pensioenopbouw voor oudere werknemer (1,875% middelloon wordt straks voor oudere 0,8% voor zelfde premie) Europese gelijkebehandelingswetgeving eist objectieve rechtvaardiging (goede reden die tot doel leidt en noodzakelijk en proportioneel is): juridische buitengrens solidariteit Wat is de goede reden? Wie toetst dat HvJ EU B switch naar een premieovereenkomst - premie is de beloning en niet de pensioenaanspraak? Geen rechtvaardiging meer nodig? Zullen de jongere en oudere werknemers instemmen?

13 Het pensioenlandschap verandert Drastische afname aantal pensioenfondsen. toename nieuwe uitvoerders - effect op solidariteitsduur en -kring

14 Scenario 1 Toekomstige opbouw PPR bij huidig pensioenfonds Wijziging pensioenovereenkomst, aanvaarding pf Één financieel geheel is probleem Effect op solidariteit en verplichtstelling

15 Scenario 2 Conversie naar PPR bij Pensioenfonds I Collectieve waardeoverdracht op verzoek wg Bezwaarrecht pensioenconsumenten (83 PW) Effect: weg bij pensioenfonds?

16 Conclusies Nieuw pensioenstelsel is gebaat bij minder solidariteit.. Maar voldoende solidariteit voor rechtvaardigen verplichtstelling - Juridische en economische uitwerking solidariteitskenmerken essentieel Jongeren en ouderen kunnen nu tegen overstap naar nieuw pensioensysteem juridisch protesteren Zonder (betere) onderbouwing voor een objectieve rechtvaardiging is degressieve pensioenopbouw in strijd met Europees recht Jongeren en ouderen kunnen overstap van opgebouwd pensioen naar huidig recht blokkeren. Tenzij regels over vermogensscheiding en bezwaarrecht worden heroverwogen vragen?

17 Tot zo ver de wetenschappelijke kant, maar wat vinden de jongeren er zelf van.. Bron: Financial Investigator

18 Visie jongeren Pensioen simpel maken blijkt vrij moeilijk. Pensioen moeilijk maken blijkt daarentegen vrij simpel Jongeren van nu zijn individualistisch en hebben niet altijd de behoefte om zich te laten vertegenwoordigen via een collectief Voorstander van afschaffen doorsneesystematiek Wens om collectiviteit meer te combineren met keuzevrijheid Inkomensherverdeling van jong naar oud niet te verantwoorden in huidige dynamische arbeidsmarkt Voorkom perverse solidariteit bij uittreden rond 35 jaar

19 Stellingen Waarom zouden jongeren voor oudere mensen moeten betalen? Die hebben het al zo goed Generatieconflict is onzin, er is sprake van een generatiekloof Jongeren zijn gebaat bij solidariteit Armoede onder jongeren is hoger dan onder ouderen Pensioen moet een levenslange uitkering blijven

20 Vragen?

BLAUWDRUK VOOR EEN TRANSPARANT, UITVOERBAAR EN TOEKOMSTBESTENDIG PENSIOENSTELSEL; POSITION PAPER AEGON NEDERLAND

BLAUWDRUK VOOR EEN TRANSPARANT, UITVOERBAAR EN TOEKOMSTBESTENDIG PENSIOENSTELSEL; POSITION PAPER AEGON NEDERLAND BLAUWDRUK VOOR EEN TRANSPARANT, UITVOERBAAR EN TOEKOMSTBESTENDIG PENSIOENSTELSEL; POSITION PAPER AEGON NEDERLAND I. Inleiding Al geruime tijd discussiëren we in Nederland over de toekomst van ons pensioenstelsel.

Nadere informatie

Mr M.J.C.M. van der Poel Expertisecentrum Pensioenrecht (VU)

Mr M.J.C.M. van der Poel Expertisecentrum Pensioenrecht (VU) De verplichtstelling & solidariteit Toetsing aan het EU-mededingingsrecht Mr M.J.C.M. van der Poel Expertisecentrum Pensioenrecht (VU) 17 april 2013 Monique van der Poel Promovenda Expertisecentrum Pensioenrecht

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid. VAAN: onder professoren. Actualiteiten pensioenrecht. 4 oktober Prof. mr. drs.

Faculteit der Rechtsgeleerdheid. VAAN: onder professoren. Actualiteiten pensioenrecht. 4 oktober Prof. mr. drs. Faculteit der Rechtsgeleerdheid VAAN: onder professoren Actualiteiten pensioenrecht 4 oktober 2016 Prof. mr. drs. Mark Heemskerk Bijzonder hoogleraar pensioenrecht Radboud Universiteit Nijmegen Pensioenrecht

Nadere informatie

Toekomst van het Pensioenstelsel

Toekomst van het Pensioenstelsel Toekomst van het Pensioenstelsel 26 maart 2015 Alex Ter Horst en Ruud Derksen Advocaten Pensioenrecht Nederlandse pensioenstelsel behoort tot de beste van de wereld 1. Denemarken (82,4) 2. Australie (79,9)

Nadere informatie

No.W /III/Vo 's-gravenhage, 3 juli 2017

No.W /III/Vo 's-gravenhage, 3 juli 2017 ... No.W12.17.0115/III/Vo 's-gravenhage, 3 juli 2017 Bij brief van 12 april 2017 heeft de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op de voet van artikel 21a, eerste lid, van de Wet op de

Nadere informatie

VERPLICHTSTELLING: REGELING - EN OOK UITVOERDER?

VERPLICHTSTELLING: REGELING - EN OOK UITVOERDER? VERPLICHTSTELLING: REGELING - EN OOK UITVOERDER? PROF. ERIK LUTJENS HOOGLERAAR PENSIOENRECHT VRIJE UNIVERSITEIT AMSTERDAM-EXPERTISECENTRUM PENSIOENRECHT ADVOCAAT DLA PIPER HET VERTREKPUNT - 68 Jaar Solidariteit

Nadere informatie

Notitie inzake: NETTO PENSIOEN IN DE TWEEDE PIJLER EXPERTISECENTRUM PENSIOENRECHT

Notitie inzake: NETTO PENSIOEN IN DE TWEEDE PIJLER EXPERTISECENTRUM PENSIOENRECHT EXPERTISECENTRUM PENSIOENRECHT Notitie inzake: NETTO PENSIOEN IN DE TWEEDE PIJLER Prof. mr. Herman Kappelle Prof. dr. Erik Lutjens Mr. Ivor Witte - hoogleraar Fiscaal Pensioenrecht - hoogleraar Pensioenrecht

Nadere informatie

WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen?

WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen? WAAR EEN WIL IS, IS EEN WEG Afschaffen van de doorsneesystematiek: wie gaat dat betalen? Dit position statement begint het vraagstuk van het afschaffen van de doorsneesystematiek aan de achterkant : vanuit

Nadere informatie

HOUDBAARHEID PENSIOEN

HOUDBAARHEID PENSIOEN Actuaris dag 2013 HOUDBAARHEID PENSIOEN Prof. Dr. Erik Lutjens HOUDBAARHEID VERPLICHTSTELLING Onderzoek Expertisecentrum Pensioenrecht Vrije Universiteit Amsterdam - www.rechten.vu.nl/ expertisecentrumpensioenrecht

Nadere informatie

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Toekomstbestendig pensioenstelsel: doorhakken van een Gordiaanse knoop Hoofdstuk 2 Doel van pensioen

Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Toekomstbestendig pensioenstelsel: doorhakken van een Gordiaanse knoop Hoofdstuk 2 Doel van pensioen Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Toekomstbestendig pensioenstelsel: doorhakken van een Gordiaanse knoop... 1 1.1 Inleiding... 1 1.2 Ontwikkelingen... 1 1.2.1 Aanleiding... 1 1.2.2 Ontwikkelingen... 1 1.3 Aanpak

Nadere informatie

De (on)mogelijkheid een pensioenrecht te bestemmen voor de woning of zorg

De (on)mogelijkheid een pensioenrecht te bestemmen voor de woning of zorg De (on)mogelijkheid een pensioenrecht te bestemmen voor de woning of zorg Afstudeerscriptie Masteropleiding Rechtsgeleerdheid aan de Open Universiteit Jacqueline van Leeuwen 1 Auteur: Jacqueline van Leeuwen

Nadere informatie

Expertisecentrum Pensioenrecht. Toekomst Pensioenstelsel. Toekomst Pensioenstelsel reactie Expertisecentrum Pensioenrecht 1

Expertisecentrum Pensioenrecht. Toekomst Pensioenstelsel. Toekomst Pensioenstelsel reactie Expertisecentrum Pensioenrecht 1 Expertisecentrum Pensioenrecht Toekomst Pensioenstelsel Reactie Expertisecentrum Pensioenrecht, Prof. Erik Lutjens en Prof. Herman Kappelle, op Perspectiefnota Toekomst Pensioenstelsel Inleiding Op 8 juli

Nadere informatie

Regeerakkoord en nieuw pensioencontract. Theo Langejan 15 november 2017

Regeerakkoord en nieuw pensioencontract. Theo Langejan 15 november 2017 Regeerakkoord en nieuw pensioencontract Theo Langejan 15 november 2017 2 Verwachtingen worden onvoldoende waargemaakt Er zijn spanningen tussen generaties Stelstel sluit niet meer aan op de veranderende

Nadere informatie

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen

Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Een sterke tweede pijler Naar een toekomstbestendig stelsel van aanvullende pensioenen Commissie Toekomstbestendigheid Aanvullende Pensioenregelingen Prof. dr. K.P. Goudswaard (voorzitter) Prof. dr. R.M.W.J.

Nadere informatie

PENSIOEN IN BEWEGING! KLAAR VOOR DE TOEKOMST? SAMEN DELEN, EEN STERKE KEUZE

PENSIOEN IN BEWEGING! KLAAR VOOR DE TOEKOMST? SAMEN DELEN, EEN STERKE KEUZE PENSIOEN IN BEWEGING! KLAAR VOOR DE TOEKOMST? SAMEN DELEN, EEN STERKE KEUZE PENSIOEN IS AANVULLING OP AOW Lijfrente Salaris 100% Pensioen Staatspensioen (AOW) 2 AOW, VOLKSVERZEKERING (1) Voorziet in MINIMUM

Nadere informatie

Actualiteiten pensioenen. Marcel van de Grift Senior pensioenadviseur

Actualiteiten pensioenen. Marcel van de Grift Senior pensioenadviseur Actualiteiten pensioenen Marcel van de Grift Senior pensioenadviseur 1. Algemeen 2. Rol OR 3. Pensioenregelingen Agenda 4. Fiscale wijzigingen 2015 (rol OR bij compensatiemaatregelen) 5. Pensioenuitvoerders

Nadere informatie

Pensioen 2020: de stand van zaken

Pensioen 2020: de stand van zaken Pensioen 2020: de stand van zaken 04-09-2017 Door Jos Gielink werkzaam als pensioenjurist en belastingadviseur bij Gielink Pensioenrecht B.V. Al kort na de financiële crisis in 2008, bleek dat ook het

Nadere informatie

Solidariteit: sterkmaker of splijtzwam?

Solidariteit: sterkmaker of splijtzwam? Solidariteit: sterkmaker of splijtzwam? VSAE Congres 27 februari 2013 Dick Boeijen 1 Het begrip solidariteit heeft vele gezichten Als we het containerbegrip solidariteit fileren Collectiviteit Risicodeling

Nadere informatie

De doorsneepremie ZO DENKEN WIJ ER OVER. De doorsneepremie. De doorsneepremie

De doorsneepremie ZO DENKEN WIJ ER OVER. De doorsneepremie. De doorsneepremie Zo denken wij er over is een uitgave van ABP Corporate Communicatie. Voor meer informatie verwijzen wij u naar www.abp.nl. september 2007 ZO DENKEN WIJ ER OVER Collectief versus individueel Juridische

Nadere informatie

Publieke presentatie onderzoeksresultaten Expertisecentrum Pensioenrecht VU d.d. 17 mei 2013:

Publieke presentatie onderzoeksresultaten Expertisecentrum Pensioenrecht VU d.d. 17 mei 2013: Publieke presentatie onderzoeksresultaten Expertisecentrum Pensioenrecht VU d.d. 17 mei 2013: De houdbaarheid van verplicht gestelde bedrijfstakpensioenfondsen en beroepspensioenregelingen Getoetst aan

Nadere informatie

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012

De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt. Workshop 9 mei 2012 De fiscale aspecten van het pensioenakkoord: het is lastiger dan het lijkt Workshop 9 mei 2012 Programma De aanleiding en het pensioenakkoord op hoofdlijnen Aanpassingsmechanismes Fiscale pensioenkader

Nadere informatie

Pensioenscenario s in het licht van de komende verkiezingen. Emile Soetendal 10 januari 2017

Pensioenscenario s in het licht van de komende verkiezingen. Emile Soetendal 10 januari 2017 Pensioenscenario s in het licht van de komende verkiezingen Emile Soetendal 10 januari 2017 2 Tsunami van politieke partijen voor komende verkiezingen De kiesraad heeft voor de Tweede Kamer verkiezingen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 117 Wijziging van de Pensioenwet en enige andere wetten in verband met de invoering van een algemeen pensioenfonds (Wet algemeen pensioenfonds)

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

Verslag Mandema Update mei 2014

Verslag Mandema Update mei 2014 Verslag Mandema Update mei 2014 Terwijl de leden van de Eerste Kamer zich op 20 mei jl. bogen over de Wet verlaging maximumopbouw- en premiepercentages pensioen, kregen onze relaties te horen wat de consequenties

Nadere informatie

PENSIOEN Gemakkelijker kunnen we het...

PENSIOEN Gemakkelijker kunnen we het... PENSIOEN Gemakkelijker kunnen we het... Venlo, 29 februari 2012 Pensioen diverse actualiteiten 1. Wat houdt pensioenakkoord voor AOW in 2. Gevolgen voor pensioen 3. Hoe werkt uitstellen pensioendatum 4.

Nadere informatie

Juridische aspecten van het pensioenakkoord. Bianca van Tilburg Vereniging voor Pensioenrecht 8 maart 2011

Juridische aspecten van het pensioenakkoord. Bianca van Tilburg Vereniging voor Pensioenrecht 8 maart 2011 Juridische aspecten van het pensioenakkoord Bianca van Tilburg Vereniging voor Pensioenrecht Stand van zaken pensioenakkoord 4 juni 2010 - Pensioenakkoord sociale partners Door kabinetsformatie vertraging

Nadere informatie

De toekomst van ons pensioen

De toekomst van ons pensioen De toekomst van ons pensioen Verdieping inbreng in De Nationale Pensioendialoog Peter Borgdorff PFZW 18 maart 2015 L e a d e r s h i p E n t r e p r e n e u r s h i p Ste wa r d s h i p info@nyenrode.nl

Nadere informatie

Stand van zaken in het debat over de toekomst van de pensioenen

Stand van zaken in het debat over de toekomst van de pensioenen Stand van zaken in het debat over de toekomst van de pensioenen Kees Goudswaard Pensioenvraagstukken in de kabinetsformatie, Amsterdam, 27 januari 2017 Bij ons leer je de wereld kennen Sterke punten stelsel

Nadere informatie

Roadblocks op de post-witteveenweg. Jaap van Slooten, 19 november 2014

Roadblocks op de post-witteveenweg. Jaap van Slooten, 19 november 2014 Roadblocks op de post-witteveenweg Jaap van Slooten, 19 november 2014 Inhoudsopgave Onderwerpen 1. Aanpassen pensioenregeling 2. Compenseren werknemers 3. Medezeggenschap 4. Gelijke behandeling Probleemstelling

Nadere informatie

Van uitkeringsovereenkomst naar PPR

Van uitkeringsovereenkomst naar PPR Van uitkeringsovereenkomst naar PPR Mark Heemskerk Kees Kamminga René Maatman Bas Werker design paper 76 netspar industry series DESIGN PAPERS zijn onderdeel van de refereed Industry Paper Series, dat

Nadere informatie

Van Duyn Van der Geer pensioenactualiteiten

Van Duyn Van der Geer pensioenactualiteiten Van Duyn Van der Geer pensioenactualiteiten 08-12-2016 Even voorstellen Pensioen Perspectief onafhankelijk van pensioenuitvoerder beloning is onafhankelijk van keuzes door opdrachtgever PP werkt uitsluitend

Nadere informatie

De doorsneepremie toegelicht

De doorsneepremie toegelicht Pensioenfederatie Prinses Margrietplantsoen 90 2595 BR Den Haag Postbus 93158 2509 AD Den Haag T +31 (0)70 76 20 220 info@pensioenfederatie.nl www.pensioenfederatie.nl De doorsneepremie toegelicht KvK

Nadere informatie

Is er iets mis met doorsneepremie??? Adri Jansen AAG mr. Tom Dimmendaal

Is er iets mis met doorsneepremie??? Adri Jansen AAG mr. Tom Dimmendaal Is er iets mis met doorsneepremie??? Adri Jansen AAG mr. Tom Dimmendaal februari 2014 Is er iets mis met doorsneepremie??? Pensioen staat de laatste jaren veel meer in de schijnwerpers dan in de daaraan

Nadere informatie

Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen. drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG. Aon Hewitt Consulting Retirement Actuarial Services

Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen. drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG. Aon Hewitt Consulting Retirement Actuarial Services Pensioen vanaf.. Impact sociaal akkoord op pensioenregelingen drs. Rajish Sagoenie, Actuaris AG Agenda Waarom Pensioenakkoord? Inhoud Pensioenakkoord Wat doen we ermee? Oplossingsrichtingen Hoe nu verder?

Nadere informatie

ALUMNIDAG RECHTEN 2016 PENSIOENRECHT ACTUALITEITEN PROF. ERIK LUTJENS PROF. HERMAN KAPPELLE

ALUMNIDAG RECHTEN 2016 PENSIOENRECHT ACTUALITEITEN PROF. ERIK LUTJENS PROF. HERMAN KAPPELLE ALUMNIDAG RECHTEN 2016 PENSIOENRECHT ACTUALITEITEN PROF. ERIK LUTJENS PROF. HERMAN KAPPELLE DEEL 1 Prof. Erik Lutjens Onderwerpen: 1. Hoofdlijnen huidige pensioenstelsel 2. Knelpunten > toekomstdiscussie.

Nadere informatie

Datum 16 november 2015 Betreft Kabinetsreactie onderzoek verplichtgestelde bedrijfstakpensioenregelingen en het algemeen pensioenfonds

Datum 16 november 2015 Betreft Kabinetsreactie onderzoek verplichtgestelde bedrijfstakpensioenregelingen en het algemeen pensioenfonds > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333

Nadere informatie

Doorsneesystematiek in pensioenen onder druk?

Doorsneesystematiek in pensioenen onder druk? Doorsneesystematiek in pensioenen onder druk? Marcel Lever Utecht, 2 april 2014 Agenda 1. Doorsneesystematiek leidt tot herverdeling 2. Omvang herverdeling 3. Alternatieven doorsneesystematiek 4. Overgangskosten

Nadere informatie

Vrijwillige aansluiting bij Bpf: zorgvuldigheid geboden

Vrijwillige aansluiting bij Bpf: zorgvuldigheid geboden Vrijwillige aansluiting bij Bpf: zorgvuldigheid geboden De vergrijzing zet pensioenfondsen onder druk. Hun dekkingsgraden zijn bijna dagelijks in het nieuws. Er zijn echter nog andere indicatoren die veel minder

Nadere informatie

No.W /III/Vo 's-gravenhage, 3 juli 2017

No.W /III/Vo 's-gravenhage, 3 juli 2017 ... No.W12.17.0115/III/Vo 's-gravenhage, 3 juli 2017 Bij brief van 12 april 2017 heeft de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op de voet van artikel 21a, eerste lid, van de Wet op de

Nadere informatie

Vereniging voor Pensioenrecht 22 januari 2014

Vereniging voor Pensioenrecht 22 januari 2014 Vereniging voor Pensioenrecht 22 januari 2014 mr. Tim Zuiderman Onno F. Blom Advocaten Jurisprudentie 2013 1. Wijziging pensioenregeling HR 8 november 2013, JAR 2013/300 en Gerechtshof Amsterdam 12 juni

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie

Persoonlijk pensioenvermogen met collectieve risicodeling

Persoonlijk pensioenvermogen met collectieve risicodeling Persoonlijk pensioenvermogen met collectieve risicodeling Bijdrage aan de maatschappelijke pensioendialoog Publieksversie SER-verkenning 20 mei 2016 1 1 Een nieuw soort pensioenregeling De Sociaal-Economische

Nadere informatie

Perspectiefnota toekomstig pensioenstelsel

Perspectiefnota toekomstig pensioenstelsel pggm.nl Perspectiefnota toekomstig pensioenstelsel PGGM Advies Regeling & Financiering 11 juli 2016 Inhoud van deze quickscan Op 8 juli 2016 stuurde staatssecretaris Jetta Klijnsma aan de Tweede Kamer

Nadere informatie

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten

Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten Risicoverdeling en ambitieniveau in bestaande pensioencontracten artikel Inleiding Reeds geruime tijd wordt een maatschappelijke discussie gevoerd over de toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel.

Nadere informatie

Advies van de Raad voor het Overheidspersoneelsbeleid inzake Taakafbakening pensioenfondsen

Advies van de Raad voor het Overheidspersoneelsbeleid inzake Taakafbakening pensioenfondsen Advies van de Raad voor het Overheidspersoneelsbeleid inzake Taakafbakening pensioenfondsen Advies nummer 12 's-gravenhage, 18 maart 1998 1 Advies van de Raad voor het overheidspersoneelsbeleid inzake

Nadere informatie

Mr. drs. Michael Visser. 11 oktober 2013

Mr. drs. Michael Visser. 11 oktober 2013 Mr. drs. Michael Visser 11 oktober 2013 Recept voor een uitgebalanceerd pensioen Goed op smaak met max. 5 basis ingrediënten Voor werknemers én ondernemers Generatieproof Bereidingstijd: 45 minuten 1.

Nadere informatie

Quiz. Heeft u een telefoon met internet? Ga naar kahoot.it en doe mee

Quiz. Heeft u een telefoon met internet? Ga naar kahoot.it en doe mee Quiz Heeft u een telefoon met internet? Ga naar kahoot.it en doe mee 2 de pijler SP PvdA GroenLinks CDA 50Plus ChristenUnie SGP D66 VVD PVV Verdere versobering Doorsneepremie Contract Max 40,4% aftrekbaar

Nadere informatie

2) Koppel de AOW-leeftijd los van de pensioenleeftijd. Laat de AOW-leeftijd mee ademen met de levensverwachting.

2) Koppel de AOW-leeftijd los van de pensioenleeftijd. Laat de AOW-leeftijd mee ademen met de levensverwachting. OPEN BRIEF Stichting van de Arbeid Postbus 90405 2509 LK DEN HAAG Datum: 7 juni 2010 Betreft: Reactie KWPS op Pensioenakkoord Geachte STAR-leden, Met bijzondere belangstelling hebben wij kennisgenomen

Nadere informatie

Aandachtspuntenlijst reglementen (Bpf)

Aandachtspuntenlijst reglementen (Bpf) Aandachtspuntenlijst reglementen (Bpf) Dit reglement betreft een: (versie augustus 2012) A. Verplichte PW artikelen Datum in- Nr. Aard

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Parnassusplein 5 T 070 333

Nadere informatie

26 september Pensioenen in Hans Kennis

26 september Pensioenen in Hans Kennis 26 september 2017 Pensioenen in 2018 P L U S.. E E N V O O R S P E L L I N G Hans Kennis Agenda De zin en onzin van pensioen Pensioenleeftijd 68 jaar Plannen van het nieuwe kabinet Pensioenen in 2020?

Nadere informatie

Het pensioenstelsel van de toekomst

Het pensioenstelsel van de toekomst Het pensioenstelsel van de toekomst Pensioen Event Euroforum, Utrecht, 30 juni 2016 Kees Goudswaard Faculteit der Rechtsgeleerdheid Afdeling Economie Vier toekomstvarianten SER 2015 1) Uitkeringsovereenkomst

Nadere informatie

PENSIOEN UPDATE In Nederland

PENSIOEN UPDATE In Nederland PENSIOEN UPDATE In Nederland Oktober 2015 Het pensioenlandschap in het algemeen, maar ook hoe werknemers naar pensioen kijken, verandert in rap tempo. Zowel in 2014 als in 2015 zijn grote bezuinigingen

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/150251

Nadere informatie

Wat is de bijdrage van de Pensioenfederatie aan de pensioendialoog?

Wat is de bijdrage van de Pensioenfederatie aan de pensioendialoog? Wat is de bijdrage van de Pensioenfederatie aan de pensioendialoog? Daarover kan ik kort zijn: we hebben als Pensioenfederatie nog geen visie-document uitgebracht. We hebben gehoor gegeven aan het verzoek

Nadere informatie

Nieuw pensioenstelsel is broodnodig: op zoek naar de juiste ingrediënten! mr. drs. Michael Visser Tilburg University / Pensioen GeMi

Nieuw pensioenstelsel is broodnodig: op zoek naar de juiste ingrediënten! mr. drs. Michael Visser Tilburg University / Pensioen GeMi Nieuw pensioenstelsel is broodnodig: op zoek naar de juiste ingrediënten! mr. drs. Michael Visser Tilburg University / Pensioen GeMi Bent u er klaar voor? Bron: AMweb 6 april 2014 Programma Even voorstellen

Nadere informatie

Geef elke Nederlander een persoonlijke pensioenrekening. Position paper: Toekomst pensioenstelsel

Geef elke Nederlander een persoonlijke pensioenrekening. Position paper: Toekomst pensioenstelsel Geef elke Nederlander een persoonlijke pensioenrekening Position paper: Toekomst pensioenstelsel Publicatiedatum: juni 2016 Autoriteit Financiële Markten De AFM maakt zich sterk voor eerlijke en transparante

Nadere informatie

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen

Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen Overzicht Beleid & Wet- en regelgeving pensioenen 15 december 2015 GEWIJZI Vooraf 08 Herziening IORP-richtlijn G 01 Toekomst pensioenstelsel 09 Payroll - motie Hamer G 02 03 04 05 Algemeen pensioenfonds

Nadere informatie

5 plussen van collectief pensioen

5 plussen van collectief pensioen 5 plussen van collectief pensioen Inhoudsopgave Waarom is uw pensioenregeling verplicht? 4 Invloed op uw pensioen 4 5 plussen van collectief pensioen 4 +1: Een goed pensioen voor ál uw werknemers 5 +2:

Nadere informatie

Pensioenwijzigingen 2014. en verder?

Pensioenwijzigingen 2014. en verder? Pensioenwijzigingen 2014 en verder? Agenda Lenteakkoord AOW Lenteakkoord pensioen Pensioenakkoord wat (voorlopig?) niet doorgaat Aanpassingen Varia Lenteakkoord - AOW Vanaf 2013: AOW in stapjes naar 67

Nadere informatie

PENSIOEN en ECHTSCHEIDING

PENSIOEN en ECHTSCHEIDING Netlaw PENSIOEN en ECHTSCHEIDING 26 mei 2011 Ingemarie Hofmeijer (Pensioen Perspectief) Ruud Derksen Onderwerpen Pensioen algemeen Pensioenstelsel Pensioenovereenkomsten Pensioenpartijen Pensioen en echtscheiding

Nadere informatie

1 werkplan voor het vervolg (najaar 2015) 5 rode draden uit de Nationale Pensioendialoog. 5 maatschappelijke trends die vragen om verandering

1 werkplan voor het vervolg (najaar 2015) 5 rode draden uit de Nationale Pensioendialoog. 5 maatschappelijke trends die vragen om verandering pggm.nl Hoofdlijnen toekomstbestendig pensioenstelsel PGGM Bestuurlijke advisering 9 juli 2015 Quick scan: Hoofdlijnen van een toekomstbestendig pensioenstelsel Op 6 juli 2015 heeft Staatssecretaris Klijnsma

Nadere informatie

Interdepartementale Commissie Europees Recht (ICER)

Interdepartementale Commissie Europees Recht (ICER) ICER 2000/31 Interdepartementale Commissie Europees Recht (ICER) Aan: De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Datum Doorkiesnummer 1 mei 2000 (070) 370 68 99 Onderwerp

Nadere informatie

I. Uitkeringsovereenkomst met degressieve opbouw (zowel een nominale (1A) als een reële variant (1B));

I. Uitkeringsovereenkomst met degressieve opbouw (zowel een nominale (1A) als een reële variant (1B)); Notitie BC Public Affairs Doel: Ter informatie Datum 28 januari 2015 Onderwerp Analyse SER Advies Afzender Jurre de Haan / GSB Aanleiding en achtergrond Samenvatting Gevraagde besluit Op 24 januari presenteerde

Nadere informatie

Overgang naar een APF

Overgang naar een APF Overgang naar een APF Juridische gevolgen 14 oktober 2015 Ruud Derksen Advocaat pensioenrecht Overstappen keuzes Bij keuze voor APF kan gelet worden op: Bestuursmodel en medezeggenschap (governance structuur)

Nadere informatie

Solidariteit, doorsneepremie en de zzp er. een onmogelijke combinatie?

Solidariteit, doorsneepremie en de zzp er. een onmogelijke combinatie? Solidariteit, doorsneepremie en de zzp er een onmogelijke combinatie? Opzet van deze verdiepingssessie Solidariteit herwogen Korte beschrijving doorsneeproblematiek Discussie: Is de doorsneeopbouw nog

Nadere informatie

Tentamen Pensioenactuariaat 1, 26-3-2009 + uitwerking

Tentamen Pensioenactuariaat 1, 26-3-2009 + uitwerking Tentamen Pensioenactuariaat 1, 26-3-2009 + uitwerking Op dit tentamen kun je 100 punten halen : 25 pt Opgave A, óf je bonuspunten van de opdrachten uit het collegeblok. Het maximum van de twee scores is

Nadere informatie

Ontwikkelingen in pensioenland

Ontwikkelingen in pensioenland Ontwikkelingen in pensioenland De rol van de pensioenfondsbestuurder FNV seminar pensioen actueel Hamadi Zaghdoudi 21 juni 2017 2017 Willis Towers Watson. All rights reserved. Ref.: DKr/A170414 Disclaimer

Nadere informatie

ONTSLAG EN PENSIOEN. Vereniging voor Arbeidsrecht 30 mei 2013 Prof. dr. E. Lutjens

ONTSLAG EN PENSIOEN. Vereniging voor Arbeidsrecht 30 mei 2013 Prof. dr. E. Lutjens ONTSLAG EN PENSIOEN Vereniging voor Arbeidsrecht 30 mei 2013 Prof. dr. E. Lutjens PENSIOEN EN ARBEIDSOVEREENKOMST Zonder arbeidsovereenkomst geen pensioenovereenkomst - Uitsluiting: directeur-grootaandeelhouder

Nadere informatie

Frank van Alphen FD Pensioen Pensioen moet beter bij arbeidsmarkt aansluiten

Frank van Alphen FD Pensioen Pensioen moet beter bij arbeidsmarkt aansluiten Frank van Alphen FD Pensioen Pensioen moet beter bij arbeidsmarkt aansluiten Dit kabinet gaat niet meer sleutelen aan het pensioenstelsel. Werkgevers en bonden richten zich op het volgende kabinet. Maar

Nadere informatie

Waardeoverdracht. bij indiensttreding

Waardeoverdracht. bij indiensttreding Waardeoverdracht bij indiensttreding 1 2 Inhoud 1. Een nieuwe baan! 4 2. Wat is waardeoverdracht? 5 3. Wat kunt u overdragen? 7 4. Waardeoverdracht: wel of niet doen? 8 6. Zo vraagt u waardeoverdracht

Nadere informatie

Oudedagsvoorziening nu en straks. Casper van Ewijk Netspar & Universiteit van Amsterdam

Oudedagsvoorziening nu en straks. Casper van Ewijk Netspar & Universiteit van Amsterdam Oudedagsvoorziening nu en straks Casper van Ewijk Netspar & Universiteit van Amsterdam SER, 24 juni 2014 Agenda Internationaal perspectief Probleemanalyse Houdbaarheid Maatschappelijke trends Keuzes voor

Nadere informatie

Netspar design papers. Dick Boeijen, Mark Heemskerk en René Maatman. Beëindiging van de doorsneesystematiek Juridisch navigeren naar alternatieven

Netspar design papers. Dick Boeijen, Mark Heemskerk en René Maatman. Beëindiging van de doorsneesystematiek Juridisch navigeren naar alternatieven Netspar design papers Dick Boeijen, Mark Heemskerk en René Maatman Beëindiging van de doorsneesystematiek Juridisch navigeren naar alternatieven Dick Boeijen, Mark Heemskerk en René Maatman Beëindiging

Nadere informatie

Vrijwillige aansluiting bij verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen

Vrijwillige aansluiting bij verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen Vrijwillige aansluiting bij verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen Juridische mogelijkheden binnen het mededingingsrecht voor vrijwillige aansluitingen Vrijwillige aansluiting bij verplichtgestelde

Nadere informatie

6.3.1 De vorm van het pensioencontract en de mate van zekerheid

6.3.1 De vorm van het pensioencontract en de mate van zekerheid H6 Conclusies en aanbevelingen 6.1 De probleemstelling Het veelgeprezen Nederlandse pensioenstelsel kraakt in zijn voegen. Het Pensioenakkoord moet er voor zorgen dat het pensioenstelsel houdbaar blijft.

Nadere informatie

Samenvatting: pensioen bij reorganisatie of fusie in de zorg

Samenvatting: pensioen bij reorganisatie of fusie in de zorg LOMOZ 24 juni 2015 1 Samenvatting: pensioen bij reorganisatie of fusie in de zorg De OR in de zorg heeft pensioen rechten: Vaak indirect: (pensioen)gevolgen van reorganisatie (art. 25 lid 1 WOR) Soms direct:

Nadere informatie

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING

WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING WAT U ALS WERKNEMER WILT WETEN OVER DE ABP-PENSIOENREGELING 1- Waarom heeft het ABP een herstelplan opgesteld? ABP is, evenals vele andere pensioenfondsen, zwaar geraakt door de crisis op de financiële

Nadere informatie

WAT SPEELT ER ROND UW PENSIOEN BIJ SPUN?

WAT SPEELT ER ROND UW PENSIOEN BIJ SPUN? WAT SPEELT ER ROND UW PENSIOEN BIJ SPUN? Bijeenkomst voor pensioengerechtigden Dick Vis, voorzitter Stichting Pensioenfonds Urenco Nederland 20 september 2016 Agenda 1. Samenvatting jaarverslag 2015 2.

Nadere informatie

ABP: uw pensioen en mijn pensioen

ABP: uw pensioen en mijn pensioen ABP: uw pensioen en mijn pensioen Als uw vertegenwoordiger in de Deelnemersraad van het ABP houd ik mij bezig met ons pensioen. Eind januari werd duidelijk dat de maatregelen die getroffen waren om het

Nadere informatie

De toekomst van ons pensioen de visie van FNV KIEM en NVJ

De toekomst van ons pensioen de visie van FNV KIEM en NVJ De toekomst van ons pensioen de visie van FNV KIEM en NVJ De pensioencommissie van FNV KIEM en de NVJ heeft besloten een beknopte visie te formuleren over de toekomst van ons pensioenstelsel. Deze is bedoeld

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland Human Resources Stichting Pensioenfonds Nederland Toelichting Witteveenkader II en nieuw Financieel Toetsingskader 30 september 2014 kantoor Amsterdam Identifier Presentatie Seminar DNB 28 en 30 mei 2013

Nadere informatie

PENSIOEN: WELKE WIJZIGINGEN KOMEN ER AAN? Oktober 2013

PENSIOEN: WELKE WIJZIGINGEN KOMEN ER AAN? Oktober 2013 PENSIOEN: WELKE WIJZIGINGEN KOMEN ER AAN? Oktober 2013 Wie beslist? Werkgever & werknemers spreken nieuwe regeling af Pensioenfonds voert de regeling uit bestuurslid 2 Waar gaan we het over hebben? 1.

Nadere informatie

Pensioen vanaf morgen.

Pensioen vanaf morgen. Pensioen vanaf morgen. Over partijen en stellingen die (n)ooit bewaarheid worden Vereniging voor pensioenrecht Utrecht, 12 september 2012 Mr. C.P.R.M. Dekker Inhoudsopgave Wat achtergrondinformatie Uw

Nadere informatie

PENSIOENLEEFTIJD IN BEWEGING: HET SPEELVELD VAN DE OR Scoren met medezeggenschap. 18 mei 2017

PENSIOENLEEFTIJD IN BEWEGING: HET SPEELVELD VAN DE OR Scoren met medezeggenschap. 18 mei 2017 PENSIOENLEEFTIJD IN BEWEGING: HET SPEELVELD VAN DE OR Scoren met medezeggenschap 18 mei 2017 Montae Sinds 1997 Vestigingen in Rijswijk, Eindhoven en Willemstad (Curacao) 70 medewerkers Pensioenadvies aan

Nadere informatie

Voorstel variabele pensioen uitkering

Voorstel variabele pensioen uitkering Samen de toekomst Voorstel variabele dichterbij brengen pensioen uitkering Agenda Yoram Schwarz Nationale Nederlanden- Pensioen Directeur-Strategie& Marketing Netspar 16 September 2015 1 2 3 Veranderingen

Nadere informatie

Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder? Kees Goudswaard

Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder? Kees Goudswaard Bron: K.P. Goudswaard, 'Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder?' in: R. Bijl et al (red.), Opvallend gewoon. Het bijzondere van Nederland, Sociaal en Cultureel Planbureau, Den Haag, 2013, pp.

Nadere informatie

PensioenLab. Team Keuzevrijheid

PensioenLab. Team Keuzevrijheid PensioenLab Team Keuzevrijheid Het vraagstuk Wat vinden jullie ervan om meer keuzevrijheid voor deelnemers mogelijk te maken? 2 Het proces 3 Het begrip Keuzevrijheid: de mogelijkheid voor deelnemers om

Nadere informatie

Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers. Samen bouwen aan goed pensioen

Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers. Samen bouwen aan goed pensioen Visie 2020 Onze belofte aan de deelnemers Samen bouwen aan goed pensioen Inleiding ABP heeft een visie ontwikkeld voor de middellange termijn, de ABP-visie op 2020. Met deze visie willen wij richting geven

Nadere informatie

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13

Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2. Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen Pensioenen: solidariteit en keuzevrijheid Stella Hoff Inhoud Bijlage A Enquête solidariteit in de pensioenen... 2 Bijlage B Multivariate regressieanalyses... 13 Bijlagen SCP-publicatie Pensioenen:

Nadere informatie

Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder? Kees Goudswaard. Het beste stelsel ter wereld

Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder? Kees Goudswaard. Het beste stelsel ter wereld Verschenen: K.P. Goudswaard (2014), 'Blijft het Nederlandse pensioenstelsel bijzonder?', in: Jaarboek 2014, Koninklijke Vereniging voor de Staathuishoudkunde, Den Haag, pp. 19-25 (eerder gepubliceerd in

Nadere informatie

Visie van de raad op pensioen in de toekomst

Visie van de raad op pensioen in de toekomst VISIE VAN DE RAAD OP PENSIOEN IN DE TOEKOMST Visie van de raad op pensioen in de toekomst De AOW en de werknemerspensioenen zijn de belangrijkste pijlers in het Nederlandse pensioenstelsel. De AOW (eerste

Nadere informatie

Op zoek naar de grenzen van de solidariteit in het aanvullend pensioen

Op zoek naar de grenzen van de solidariteit in het aanvullend pensioen Op zoek naar de grenzen van de solidariteit in het aanvullend pensioen Prof. mr. drs. M. Heemskerk* 1. Inleiding Solidariteit was jarenlang een vanzelfsprekendheid in pensioenregelingen. Volgens de regering

Nadere informatie

Aandachtspuntenlijst reglementen (Brf)

Aandachtspuntenlijst reglementen (Brf) Aandachtspuntenlijst reglementen (Brf) Art 28 WvB. Dit reglement betreft een: (versie augustus 2012) A. Verplichte WvB artikelen Datum

Nadere informatie

Welkom bij de workshop Pensioen: medezeggenschap, actualiteit en eigen beheer

Welkom bij de workshop Pensioen: medezeggenschap, actualiteit en eigen beheer Welkom bij de workshop Pensioen: medezeggenschap, actualiteit en eigen beheer Norbert Laane, advocaat medezeggenschapsrecht Alex Ter Horst, advocaat pensioenrecht Carl Luijken, pensioenfiscalist 1 11 april

Nadere informatie

Help, pensioenregels (weer) op de schop?! Mr. Marin van Esterik CPL

Help, pensioenregels (weer) op de schop?! Mr. Marin van Esterik CPL Help, pensioenregels (weer) op de schop?! Mr. Marin van Esterik CPL Onderwerpen 1. Pensioen, wat is pensioen? 2. Wijziging Wet op de ondernemingsraden 3. Outsourcing vanuit zorg en overheid OR (opeens)

Nadere informatie

Programma Masterclass Adviseur Collectieve Pensioenen

Programma Masterclass Adviseur Collectieve Pensioenen Programma Masterclass Adviseur Collectieve Pensioenen Module 1 PENSIOENWETGEVING 15.00 17.00 uur Introductie en kennismaking s de kennismakingsopdracht introduceren en presenteren de cursisten zichzelf.

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/134409

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 16 > JAARGANG 12 > APRIL 2015 INHOUD > Hoe is de nieuwe pensioenregeling tot stand gekomen? [p.1] Fiscaal kader per 1 januari 2015 [p.2]

Nadere informatie

ABP: uw pensioen en mijn pensioen

ABP: uw pensioen en mijn pensioen ABP: uw pensioen en mijn pensioen Als uw vertegenwoordiger in de Deelnemersraad van het ABP houd ik mij bezig met ons pensioen. Eind januari werd duidelijk dat de maatregelen die getroffen waren om het

Nadere informatie