KUNSTMENU DE WITT OF ORANJE. PO groep 7-8 en VO klas 1-2. Stadswandeling Het rampjaar 1672 in Leeuwarden

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "KUNSTMENU DE WITT OF ORANJE. PO groep 7-8 en VO klas 1-2. Stadswandeling Het rampjaar 1672 in Leeuwarden"

Transcriptie

1 KUNSTMENU DE WITT OF ORANJE PO groep 7-8 en VO klas 1-2 Stadswandeling Het rampjaar 1672 in Leeuwarden

2 2 INHOUD INHOUD 3 PLATTEGROND 4 1. KLEIN SCHAVERNEK 14 (GEVELSTEEN TREKSCHUIT): 6 Michiel de Ruyter in Leeuwarden (1665) 2. HOEK KLEIN SCHAVERNEK / NIEUWESTAD: 7 Vestingstad Leeuwarden 3. KLEINE KERKSTRAAT 22 (STADSKAPPER): 8 Charles II in Leeuwarden (1658) 4. HOEK GROTE KERKSTRAAT / BOLLEMANSSTEEG 64 (GRIETSMANSHUIS): 9 Woonhuis Hans Willem, Baron van Aylva 5. HOOFDINGANG NATUURMUSEUM FRYSLÂN: 10 Stadsweeshuis 6. HOTEL-PALEIS STADHOUDERLIJK HOF: 11 Friese Stadhouders

3 3 INHOUD Doelstellingen De leerlingen komen in aanraking met sporen van het Rampjaar 1672 in Leeuwarden. De leerlingen zien in dat de strijd tussen Staats- en Prinsgezinden, die in 1672 in Holland werd gevoerd, ook in Leeuwarden heeft plaatsgevonden. En dat er verschillen en overeenkomsten zijn tussen Holland en Friesland. Beschrijving De stadsgidsen van Historisch Centrum Leeuwarden nemen de leerlingen mee naar historisch erfgoed in de stad en vertellen wat er op die zes plekken in het Rampjaar 1672 in Leeuwarden is gebeurd. Hierbij sluiten zij aan bij thema s die in de rockopera (en lesmethodes) ook aan bod komen. De stadswandeling geeft een beeld van de verschillen en overeenkomsten tussen het Hollandse verhaal en de Friese variant daarvan. Hoe was het leven hier in Leeuwarden toen? Hoe zag de stad eruit? Welke thema s uit de voorstelling, speelden ook in Leeuwarden? Hoe gebeurde dat dan? En waar gebeurde dat dan? Op deze manier komen de Friese leerlingen in aanraking met het Friese erfgoed uit 1672 in hun eigen woonomgeving. Praktisch Start stadswandeling: voor de Harmonie. De stadsgidsen van het Historisch Centrum Leeuwarden wachten de schoolgroepen hier op. Einde stadswandeling: voor de Harmonie. De stadsgidsen van het Historisch Centrum Leeuwarden zorgen ervoor dat de schoolgroepen weer op tijd terug zijn bij de schouwburg. Aantal deelnemers: Zo groot als de groep. Er wordt dus niet gesplitst, de klas blijft bij elkaar. De stadsgidsen maken gebruik van stemversterkers, waardoor ze goed te verstaan zijn.

4 4 PLATTEGROND Omdat er per tijdstip 2-3 schoolgroepen tegelijk met de stadswandeling starten, zijn er 3 verschillende routes. De stadsgidsen bepalen welke schoolgroep welke route loopt. Route 1: 1. Klein Schavernek 14 (gevelsteen trekschuit) 2. Hoek Klein Schavernek Nieuwestad 3. Kleine Kerkstraat 22 (Stadskapper) 4. Hoek Grote Kerkstraat / Bollemanssteeg 64 (Grietmanshuis) 5. Natuurmuseum Fryslân 6. Stadhouderlijk Hof Route 2:

5 5 6. Stadhouderlijk Hof 5. Natuurmuseum Fryslân 4. Hoek Grote Kerkstraat / Bollemanssteeg 64 (Grietmanshuis) 3. Kleine Kerkstraat 22 (Stadskapper) 2. Hoek Klein Schavernek Nieuwestad 1. Klein Schavernek 14 (gevelsteen trekschuit) Route 3: 3. Kleine Kerkstraat 22 (Stadskapper) 4. Hoek Grote Kerkstraat / Bollemanssteeg 64 (Grietmanshuis) 5. Natuurmuseum Fryslân 6. Stadhouderlijk Hof 2. Hoek Klein Schavernek Nieuwestad 1. Klein Schavernek 14 (gevelsteen trekschuit)

6 6 1. KLEIN SCHAVERNEK 14 (GEVELSTEEN TREKSCHUIT) MICHIEL DE RUYTER IN LEEUWARDEN (1665) Gevelsteen Filmposter 2015 Michiel de Ruyter Verkeer in de 17 e eeuw: meer over water dan over land wegens ontbreken goede, verharde wegen. Trekschuiten is 1 e vorm van openbaar vervoer in Europa. Admiraal Michiel de Ruyter is in 1672 opperbevelhebber van de Nederlandse vloot en boekt veel successen op zee tegen de Engelsen. In tegenstelling tot het landleger is de Nederlandse vloot wel op orde. De Ruyter is in 1665 met de trekschuit in Leeuwarden geweest. Dit was tijdens de Tweede Engelse Zeeoorlog ( ). Waarom was hij hier? Michiel de Ruyter en het feit dat hij in 1672 de Nederlanden op zee beschermt tegen de Engelse vijand wordt genoemd.

7 7 2. HOEK KLEIN SCHAVERNEK-NIEUWESTAD VESTINGSTAD LEEUWARDEN Schavernekspijp Richting Vrouwepoortsbrug Leeuwarden 2016 Leeuwarden 1650 Leeuwarden 1650 Leeuwarden is in de 17 de eeuw een vestingstad. Wat is dat? Hoe ziet dat eruit? Waarom is dat zo? De Schavernekspijp en de Vrouwepoortsbrug herinneren aan een water- en een landpoort. De Nederlanden zijn in 1672 in oorlog. Hoe beschermt men het land in die tijd?

8 8 3. KLEINE KERKSTRAAT 22 (STADSKAPPER) CHARLES II IN LEEUWARDEN (1658) Stadskapper Koning Charles II Verwoesting West op Terschelling 1666 Michiel de Ruyter Wie zijn de vijanden tijdens Rampjaar 1672? Een van de vijanden is de Engelse koning Charles II. Hij is in 1658 in Leeuwarden geweest. Waarom was hij hier? Tijdens de Tweede Engelse Zeeoorlog ( ) laat Charles II het Friese eiland Terschelling platbranden. Als wraak onderneemt Admiraal De Ruyter de Tocht naar Chatham. Michiel de Ruyter en zijn Tocht naar Chatham worden genoemd.

9 9 4. HOEK GROTE KERKSTRAAT / BOLLEMANSSTEEG 64 (GRIETMANSHUIS) WOONHUIS HANS WILLEM BARON VAN AYLVA Woonhuis Van Aylva Hans Willem, baron van Aylva Hollandse en Friese waterlinies Hans Willem, baron van Aylva doet mee aan de Tocht naar Chatham, van Admiraal de Ruyter. Waarom doet deze Leeuwarder mee? Tijdens het Rampjaar 1672 is hij bevelhebber van het Friese leger. Holland en Friesland weten de vijand tegen te houden dankzij de Hollandse en Friese waterlinie. Wat is een waterlinie? Er wordt genoemd dat Cornelis de Witt ook mee doet aan de Tocht naar Chatham. Er wordt genoemd dat Holland en Friesland de vijand tegenhouden dankzij de waterlinies.

10 10 5. HOOFDINGANG NATUURMUSEUM FRYSLÂN STADSWEESHUIS Natuurmuseum Fryslân Oorspronkelijke weeshuis Het Natuurmuseum zit in een gebouw dat vroeger een weeshuis is geweest.. Het weeshuis wordt als direct gevolg van het Rampjaar 1672 opgericht. Waarom? Door wie? Als gevolg van de oorlog sterven mensen. Hetzij als direct gevolg (b.v. omdat iemand soldaat is) of als indirect gevolg (b.v. omdat handel en boerenbedrijven tot stilstand komen door oorlogshandelingen en mensen daardoor verarmen).

11 11 6. HOTEL-PALEIS STADHOUDERLIJK HOF FRIESE STADHOUDERS Hotel Hendrik Casimir II met moeder en zussen Republiek der 7 Verenigde Nederlanden Stamboom Hollandse en Friese stadhouders Hotel was vroeger een paleis. Bewoners in 1672: prinses Albertine Agnes met haar 2 kinderen: Amalia (17 jaar) en Hendrik Casimir II (15 jaar). Vader was Fries stadhouder, maar is overleden. Moeder is nu regentes voor minderjarige zoon. Wat zijn stadhouders? Waarom zijn er 2 in de 17 e eeuw? Waarom zit er 1 in Leeuwarden? Nederland is in 17 de eeuw een republiek. Wat is dat? Hoe werkt die? Bij de Hollandse stadhouder zijn stadhouderloze tijdperken, bij de Friese niet. Waarom dit verschil? Het Friese volk roept om een sterke man en wil de 15-jarige Hendrik Casimir als stadhouder en kapitein-generaal van het Friese leger. De Witt of Oranje gaat over het Rampjaar 1672 en de roep van het volk om een sterke man die alles op gaat lossen. Oftewel: de strijd om de macht in Holland tussen de regeringsleider (raadspensionaris Johan de Witt) en de Hollandse stadhouder (Willem III van Oranje). Oftewel: de strijd tussen: Staatsgezinden (de Witt) en Prinsgezinden (prins Willem van Oranje). Henk is voor De Witt en het meisje waar hij verliefd op is (Gijsje) voor de prins van Oranje. Iets dergelijks heeft zich ook in Leeuwarden afgespeeld. Maar dan ging het hier om een strijd tussen de Friese Staten (de hele regering van Friesland) en de 15-jarige Friese stadhouder graaf Hendrik Casimir II. Dus eigenlijk een strijd tussen: Staatsgezinden (Friese Staten/Regering) en Graafgezinden (de Friese stadhouder was geen prins, maar een graaf: Hendrik Casimir II). De afloop van deze strijd is in Friesland anders dan in Holland.

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht. De bijzondere plaats in staatskundig opzicht

Nadere informatie

werkblad Michiel de Ruyter

werkblad Michiel de Ruyter werkblad Michiel de Ruyter Al vier jaar na het einde van de Tachtigjarige Oorlog kreeg de Republiek het aan de stok met die andere zeevarende handelsmacht: Engeland. Hun rivaliteit leidde in de 17e eeuw

Nadere informatie

Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Dit deel van 6.2 hoort bij de HC De republiek Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht.

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Leerdoel Leerlingen horen spelenderwijs feiten langskomen over de staatsinrichting van de Republiek in de Gouden Eeuw.

Leerdoel Leerlingen horen spelenderwijs feiten langskomen over de staatsinrichting van de Republiek in de Gouden Eeuw. Geschiedenisquiz Korte omschrijving werkvorm De werkvorm is gebaseerd op het spel ren je rot. De inhoud van de quiz gaat over Nederland in de zeventiende eeuw. De leerlingen worden ingedeeld in teams.

Nadere informatie

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 Inhoud Stamboom van het Koninklijk Huis 6 Inleiding 9 e 1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10 2 De geboorte van een prins 16 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 4 De studententijd van prins Willem-Alexander

Nadere informatie

Erfgoedonderwijs, Fryslân

Erfgoedonderwijs, Fryslân Erfgoedonderwijs, Fryslân Inleiding Fries erfgoedonderwijs Deze lesbrief bevat vier leesteksten op bovenbouwniveau (primair onderwijs) en een gemakkelijk uitvoerbare verwerkingsopdracht. U vindt vragen

Nadere informatie

Oorlog ten strijde! Kijktocht Voortgezet onderwijs havo vwo onderbouw

Oorlog ten strijde! Kijktocht Voortgezet onderwijs havo vwo onderbouw Oorlog ten strijde! Kijktocht Voortgezet onderwijs havo vwo onderbouw zaal 3 zaal 4 zaal 5 Oorlog ten strijde! zaal 3 4 5 zaal Ingang Uitgang begane grond In de 7de eeuw was er strijd tussen de Hollanders

Nadere informatie

DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555)

DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555) DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555) Deel 1: 1305-1354 De groei van de macht van het volk en het uitbreken van de Hoekse en Kabeljouwse twisten. In deze periode zien we de macht van de graafschappen en hertogdommen

Nadere informatie

LESPAKKET MICHIEL DE RUYTER

LESPAKKET MICHIEL DE RUYTER @ LESPAKKET MICHIEL DE RUYTER pagina 2 en 3! inleiding DE NEDERLANDSE ZEEHELD MICHIEL DE RUYTER Voor het maken van deze opdracht moet je eerst het stripboek Het geheim van Michiel de Ruyter hebben gelezen.

Nadere informatie

Erfgoededucatie. Geschiedenis van dichtbij

Erfgoededucatie. Geschiedenis van dichtbij Basis Onderwijs Erfgoededucatie Geschiedenis van dichtbij Het Historisch Centrum Leeuwarden (HCL) wil de geschiedenis van Leeuwarden voor de toekomst bewaren en aan iedereen laten zien. Deze missie vormt

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats).

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats). Het verhaal van 1588 Bodystorming Inleiding Het jaar 1588 is een belangrijk jaar in de geschiedenis van de Republiek. De gebeurtenissen die eraan vooraf gaan worden als feiten voorgelezen en tussen de

Nadere informatie

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u?

Landenspel. Duur: 30 minuten. Wat doet u? Landenspel Korte omschrijving werkvorm: In deze opdracht wordt de klas verdeeld in vijf groepen. Iedere groep krijgt een omschrijving van een land en een instructie van de opdracht. In het lokaal moeten

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

Rembrandt van Rijn (1606 1669) Het beroemdste werk van Rembrandt

Rembrandt van Rijn (1606 1669) Het beroemdste werk van Rembrandt De Gouden Eeuw De zeventiende eeuw (1600-1700) werd ook wel de Gouden Eeuwgenoemd. De Gouden Eeuw was een periode waarin het erg goed ging met Nederland. Het ging goed met de schilderkunst b.v. Rembrandt

Nadere informatie

Lesbrief Stevig Sterk Zaltbommel

Lesbrief Stevig Sterk Zaltbommel Lesbrief Stevig Sterk Zaltbommel Groep 7/8 Erfgoed educatie Bezoek les Stevig Sterk Zaltbommel Stevig Sterk Zaltbommel is een bezoek les over historische vestingwerken van Zaltbommel. Nadruk ligt op het

Nadere informatie

Het verhaal van de 80 jarige oorlog!

Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Filips II erft het grote "Europese Rijk" van zijn vader Karel V. Om te beginnen gaat hij strenge belastingen heffen. 1 Na een aantal jaar vertrekt hij naar Spanje,

Nadere informatie

Eindexamen vwo geschiedenis 2013-I

Eindexamen vwo geschiedenis 2013-I De Republiek in een tijd van vorsten Uit de biografie van de Friese staatsman Viglius van Aytta (1507-1577) is zijn loopbaan als Habsburgs bestuurder te reconstrueren: 1507 Viglius wordt geboren in Friesland

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2013 tijdvak 1 dinsdag 21 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 77 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Daar mogen jullie niet naar kijken!

Daar mogen jullie niet naar kijken! Daar mogen jullie niet naar kijken! Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Gebeurtenis Regeerperiode 1403-1442

Gebeurtenis Regeerperiode 1403-1442 Johanna van Polanen is pas 11 jaar als ze trouwt. Dit komt doordat haar familie een verstandshuwelijk sluit. Ontvang 100 florijnen. 1403 Engelbrecht de Eerste van Nassau trouwt met Johanna van Polanen.

Nadere informatie

De Republiek in een tijd van vorsten

De Republiek in een tijd van vorsten De Republiek in een tijd van vorsten De moedernegotie droeg ertoe bij dat de Republiek in staat was handel te drijven met Azië. 2p 1 Leg dit met een voorbeeld uit. Twee gebeurtenissen rond het standbeeld

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Maxima Inleiding Ik hou mijn werkstuk over Máxima, omdat je erg vaak iets over Máxima hoort en ik dacht dat je daar veel informatie van hebt. Maar ik weet ook nog niet echt de rol van Máxima en ik hoop

Nadere informatie

Mijn mond zat vol aarde

Mijn mond zat vol aarde Mijn mond zat vol aarde Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

LANG LEVE RO DE LINIE? ME Opdrachtbladen VERBODEN KRINGEN

LANG LEVE RO DE LINIE? ME Opdrachtbladen VERBODEN KRINGEN LNG LEVE RO DE LINIE? ME Opdrachtbladen W Naam Groep Datum LNG LEVE Opdrachtblad Land onder water Opdracht 1 Lees het artikel Toen zou het hier onder water komen op bladzijde 2 van de krant en beantwoord

Nadere informatie

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal Een volk in opstand, een boze koning, een dappere koningin, een onoverwinnelijke vloot en... een storm. Dit is het spannende verhaal van de Spaanse

Nadere informatie

L E E R L I N G E N W E R K B L A D

L E E R L I N G E N W E R K B L A D L E E R L I N G E N W E R K B L A D Koning Willem I en zijn taarten Noem een paar Nederlandse politieke partijen: Partij van de Dieren VVD Nederland heeft een minister president, wie is onze minister president?

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 29 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648)

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) 1 Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) H!to"sche context Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 meneervanempel.nl 2 Hoofdvraag Waardoor ontstond in de Republiek de Gouden Eeuw, 1588-1648?

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - II

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - II Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In 1792 begon de eerste Coalitieoorlog. 1p 1 Welk politiek doel streefde Oostenrijk met de strijd tegen Frankrijk na? Gebruik

Nadere informatie

Naam: IK WOON IN NEDERLAND

Naam: IK WOON IN NEDERLAND Naam: IK WOON IN NEDERLAND Nederland is een land in Europa. Het land ligt aan de Noordzee, naast Duitsland en België. Nederland is niet erg groot. Toch wonen er ruim 16 miljoen mensen, waardoor Nederland

Nadere informatie

Terugblik: rampjaar 1672 Het volk redeloos, het land reddeloos en de regering radeloos Van onze verslaggever, 31 januari 1673

Terugblik: rampjaar 1672 Het volk redeloos, het land reddeloos en de regering radeloos Van onze verslaggever, 31 januari 1673 junior elkom in de nieuwe editie van het Huygensbulletin, nummer drie alweer. Het is inmiddels 1698 en de Republiek heeft veel meegemaakt. W Ook in het leven van de familie Huygens is van alles gebeurd

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis havo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de Coalitieoorlogen voerde de Franse regering de dienstplicht in. 2p 1 Leg uit dat zij hiermee de betrokkenheid van Franse

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2008 tijdvak 2 woensdag 18 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 25 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

WELKOM OP PALEIS HET LOO

WELKOM OP PALEIS HET LOO ANTWOORDEN BIJ DE SPEURTOCHT: 1. De oranjeboom (sinaasappelboom) 2. Kroon en rijksappel 3. Kroon op tafel, appel in de hand 4. Aan de overkant aan de muur 5. Links en rechts van de open haard 6. Dan zat

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Paspoort Ik houd mijn spreekbeurt over paspoorten. Sommige van jullie zijn vast wel eens naar het gemeentehuis geweest om met jullie vader of moeder een paspoort te halen. Ik moest ook een keer mee en

Nadere informatie

Wat betekent het wanneer je drie talen spreekt? Hoe organiseer je dat? Zouden ze dit spreken en schrijven?

Wat betekent het wanneer je drie talen spreekt? Hoe organiseer je dat? Zouden ze dit spreken en schrijven? episode 1-1 les. Friezen om utens Lesdoel: Leerlingen verplaatsen zich in het leven van de familie Terpstra De leerkracht vertelt over de familie Terpstra: vader, moeder en een tweeling van 11 (jongen

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander

verwerkingsopdrachten Willem-Alexander verwerkingsopdrachten Willem-Alexander Van kind tot koning Vragen bij Stamboom van het Koninklijk huis (bladzijde 6 en 7) 1 Als je goed kijkt, zie een schild met het wapen van Nederland. Op het schild

Nadere informatie

2 De oprichting van de VOC en de WIC zorgde ervoor dat overal op de wereld Zeeuwse en Hollandse schepen voeren.

2 De oprichting van de VOC en de WIC zorgde ervoor dat overal op de wereld Zeeuwse en Hollandse schepen voeren. Tijdvak 6 Toetsvragen 1 In de Tijd van Vorsten en Regenten werden in ook in de Nederlanden de eerste handelstochten naar Azië georganiseerd. Hoe werden deze tochten gefinancierd? A De Nederlandse overheid

Nadere informatie

Voorbereidende les bij de rondleiding Ik ruik, ik voel wat jij niet ziet Geschiedenis Werkblad voor leerlingen bij Gouden Eeuw (groep 7 en 8)

Voorbereidende les bij de rondleiding Ik ruik, ik voel wat jij niet ziet Geschiedenis Werkblad voor leerlingen bij Gouden Eeuw (groep 7 en 8) Voorbereidende les bij de rondleiding Ik ruik, ik voel wat jij niet ziet Geschiedenis Werkblad voor leerlingen bij Gouden Eeuw (groep 7 en 8) Werkblad 1 Oorlog en vrede Nederland was in de 17de eeuw vaak

Nadere informatie

Vrouwen aan de macht Markiezinnen van Bergen op Zoom

Vrouwen aan de macht Markiezinnen van Bergen op Zoom Vrouwen aan de macht Markiezinnen van Bergen op Zoom Portret van een vriendschap Moeizaam manoeuvreren Corte deductie Het heikele punt van de religie Portretruil Politiek ongelukkige partnerkeuze Portret

Nadere informatie

Catalogus Ronde figuren

Catalogus Ronde figuren Catalogus Ronde figuren Nederlandse Stichting voor Modelfiguren Juli 2015 Catalogus ronde figuren In deze catalogus zijn de ronde figuren opgenomen die de Nederlandse Stichting voor Modelfiguren over de

Nadere informatie

geschiedenis geschiedenis

geschiedenis geschiedenis Examen HAVO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur tevens oud programma geschiedenis geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

De oorlog is er elke dag

De oorlog is er elke dag De oorlog is er elke dag Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Bauke Boersma en Auke Zeldenrust Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Hans Groeneweg Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries

Nadere informatie

1. De bus met daarop het staatsieportret van Koningin Wilhelmina, en een afbeelding van de gouden koets.(1977)

1. De bus met daarop het staatsieportret van Koningin Wilhelmina, en een afbeelding van de gouden koets.(1977) 1. De bus met daarop het staatsieportret van Koningin Wilhelmina, en een afbeelding van de gouden koets.(1977) 2. De bus met daarop Koningin Wilhelmina als jong meisje, en de intocht te Amsterdam.(1984)

Nadere informatie

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift Habsburgs gezag Vanaf dat moment stonden de zuidelijke Nederlanden onder Habsburgs gezag. Noord-Nederlandse gewesten Door vererving en verovering vielen vanaf dat moment ook alle Noord- Nederlandse gewesten

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

Bernard Molenkamp. Zijn ouders waren Gerrit Hendrik Molenkamp (geb. 3-8-1860), landbouwer van beroep en Willemina Ooijman (geb.10-11-1861).

Bernard Molenkamp. Zijn ouders waren Gerrit Hendrik Molenkamp (geb. 3-8-1860), landbouwer van beroep en Willemina Ooijman (geb.10-11-1861). Bernard Molenkamp Mijn opa BERNARD MOLENKAMP wordt 14-3-1897 geboren te Zelhem (een klein dorpje in de provincie Gelderland op een grote boerderij De Molenkamp ) in Holland. Zijn ouders waren Gerrit Hendrik

Nadere informatie

Thema 1 De gouden eeuw

Thema 1 De gouden eeuw Thema 1 De gouden eeuw Samenvatting Een rijke Republiek In de zeventiende eeuw was Nederland erg rijk. Dat kwam door de handel. Het was de gouden eeuw. Nederland bestond uit zeven gewesten. Dit heette:

Nadere informatie

- In ter act ie ve th ea ter w an d e li n g d oor 18 de eeu ws Leeu war d en -

- In ter act ie ve th ea ter w an d e li n g d oor 18 de eeu ws Leeu war d en - Wie is die Meu? - Inter actieve theaterwandeling door 18 de eeuws Leeuwarden - 2 Inhoud Inhoud 1. Introductie 4 2. Aansluiting bij curriculum.. 5 3. Voorbereidingsles 7 4. Interactieve theaterwandeling..

Nadere informatie

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs 1.1 Een blik op een eeuw Europa Deel 1: Een beetje geschiedenis Dankzij onze vrienden, Marie en Alexander,

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren over

Nadere informatie

rijks museum Voorbereidende les bij de rondleiding Proef de Gouden Eeuw Geschiedenis Werkblad voor leerlingen (groep 7 en 8) 1/14

rijks museum Voorbereidende les bij de rondleiding Proef de Gouden Eeuw Geschiedenis Werkblad voor leerlingen (groep 7 en 8) 1/14 1/14 Werkblad 1 Oorlog en vrede Schuttersmaaltijd ter viering van de Vrede van Munster, Bartholomeus van der Helst, 1648 Nederland was in de 17de eeuw vaak in oorlog met verschillende landen. De langste

Nadere informatie

25 JAAR KONINGIN BEATRIX

25 JAAR KONINGIN BEATRIX KONINGIN BEATRIX 30 april 1980 - heden Inleiding Op 30 april 1980 tekende koningin Juliana de Acte van Abdicatie. Hiermee deed ze afstand van haar troon. Diezelfde dag werd haar oudste dochter en kroonprinses

Nadere informatie

Nummer Toegang: 1.10.67 Inventaris van de collectie Van Plettenberg, 1763-1788

Nummer Toegang: 1.10.67 Inventaris van de collectie Van Plettenberg, 1763-1788 Nummer Toegang: 1.10.67 Inventaris van de collectie Van Plettenberg, 1763-1788 Nationaal Archief (c) z.d. Deze inventaris is geschreven in Nederlands 1.10.67 3 I N H O U D S O P G A V E BESCHRIJVING VAN

Nadere informatie

TROONOPVOLGING TROONOPVOLGING

TROONOPVOLGING TROONOPVOLGING KINDErkrant TROONOPVOLGING 2013 / e JAARGANG / NUMMER 01 INTERVIEW Weetjes opdrachten Puzzels Een kroon hoort echt bij een koning. Daaraan kun je zien dat hij koning is. Maar in Nederland heeft de koning

Nadere informatie

Inleiding geschiedenis Griekenland

Inleiding geschiedenis Griekenland Europa rond de Middellandse Zee rond 500 v. Chr. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch, Theo Manders Inleiding geschiedenis Griekenland Rond 2000 v. Chr. Stedelijke centra: Op Kreta, Minoische cultuur Op Griekse

Nadere informatie

Inleiding geschiedenis Griekenland

Inleiding geschiedenis Griekenland Europa rond de Middellandse Zee rond 500 v. Chr. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch, Theo Manders Inleiding geschiedenis Griekenland Rond 2000 v. Chr. Stedelijke centra: Op Kreta, Minoische cultuur Op Griekse

Nadere informatie

Bekvechten en bloedvergieten, Kaat Mossel tegen de patriotten van Renate Mamber. voor groep 7 en 8

Bekvechten en bloedvergieten, Kaat Mossel tegen de patriotten van Renate Mamber. voor groep 7 en 8 Bekvechten en bloedvergieten, Kaat Mossel tegen de patriotten van Renate Mamber Vooraf voor groep 7 en 8 Het boek Bekvechten en bloedvergieten vertelt het verhaal van Kaat Mossel, een groot sympathisant

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen HAVO 2012 tijdvak 1 maandag 21 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 75 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking -

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking - Pagina 1 Groep 8 Colofon China - De geschiedenis en cultuur van Peking - Leerling - informatie Inleiding In deze les gaan wij het hebben over de Chinese stad Peking. We kijken met elkaar naar een stukje

Nadere informatie

Troonopvolging. Hij wordt koning. Er is op 30 april dus een troonswisseling. Hoe gaat dat? Dit en meer lees je in deze krant.

Troonopvolging. Hij wordt koning. Er is op 30 april dus een troonswisseling. Hoe gaat dat? Dit en meer lees je in deze krant. Troonopvolging LEVE DE KONING! Hoe ging het vroeger? In dit filmpje zie je hoe koningin Beatrix in 1980 werd ingehuldigd. 0 april 01 een bijzondere dag! Waarom? Op die dag stopt koningin Beatrix met haar

Nadere informatie

Wie was de eerste prins van Oranje? Leer het aan de hand van het Wilhelmus.

Wie was de eerste prins van Oranje? Leer het aan de hand van het Wilhelmus. Wie was de eerste prins van Oranje? Leer het aan de hand van het Wilhelmus. 2013 is het jaar van de Troonsopvolging en de viering van het 200 jarig Koninkrijk, maar hoe is het allemaal begonnen? Wie was

Nadere informatie

Filips. Over Filips. Info. Bekenden van Filips. Filips. Tijdlijn Info Foto s Eten & Drinken. wsw. Filips 1540. Filips 1549.

Filips. Over Filips. Info. Bekenden van Filips. Filips. Tijdlijn Info Foto s Eten & Drinken. wsw. Filips 1540. Filips 1549. Over is de oudste zoon van de machtige keizer Karel V. Karel is geboren in Gent en is regelmatig in de Nederlanden. is geboren in Spanje en groeit daar op. Zijn vader ziet hij maar weinig, die is altijd

Nadere informatie

OPDRACHTEN BIJ DE TENTOONSTELLING TEGEN-STRIJD: DE GROOTE OORLOG IN HET LAND VAN DENDERMONDE

OPDRACHTEN BIJ DE TENTOONSTELLING TEGEN-STRIJD: DE GROOTE OORLOG IN HET LAND VAN DENDERMONDE OPDRACHTEN BIJ DE TENTOONSTELLING TEGEN-STRIJD: DE GROOTE OORLOG IN HET LAND VAN DENDERMONDE INLEIDING Op 17 augustus opende de tentoonstelling Tegen-Strijd, de beleving van de Groote Oorlog in het land

Nadere informatie

Passie-spel 2013 Tekst: Erik Idema Muziek: Gerard van Amstel

Passie-spel 2013 Tekst: Erik Idema Muziek: Gerard van Amstel Beelden wijzen ons de weg Passie-spel 2013 Tekst: Erik Idema Muziek: Gerard van Amstel Aan dit Passie-spel deden mee: Agathe, Annely, Eliza, Ester, Jesse, Jildau, Joël, Naomi, Nienke, Rens & Roliene KinderNevenDienst

Nadere informatie

OEFENTOETS HISTORISCHE CONTEXT REPUBLIEK (HAVO)

OEFENTOETS HISTORISCHE CONTEXT REPUBLIEK (HAVO) OEFENTOETS HISTORISCHE CONTEXT REPUBLIEK (HAVO) Voor de uitvoering van zijn centralisatiepolitiek stelde Karel V drie centrale raden in. 1 Noem één van deze centrale raden en leg uit op welke wijze deze

Nadere informatie

Bron: De Oosterhoutse tijdmachine

Bron: De Oosterhoutse tijdmachine 1813 Aanleg Napoleonsbaan De grote weg Parijs-Amsterdam liep door Oosterhout. Hij werd aangelegd in de jaren 1813-1816. Napoleon begon met de aanleg, koning Willem I maakte hem af. Het traject maakte in

Nadere informatie

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs

Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs Eureka Europa! Een didactisch pakket voor leerlingen van het 5de en 6de leerjaar basisonderwijs 1.1 Een blik op een eeuw Europa Deel 1: Een beetje geschiedenis Dankzij onze vrienden, Marie en Alexander,

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Vwo

De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Kennistoets bij hoofdstuk 3 Vwo Kennistoets bij hoofdstuk 3 Vwo Opdracht 1 De sterke economische groei die de Gouden Eeuw kenmerkt, kwam hoofdzakelijk ten goede aan het gewest Holland. Daar is een militaire oorzaak voor. Benoem die oorzaak

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

De Nederlandse geschiedenis vanuit een onverwachte hoek. Willem van Oranje

De Nederlandse geschiedenis vanuit een onverwachte hoek. Willem van Oranje De Nederlandse geschiedenis vanuit een onverwachte hoek Willem van Oranje Willem van Oranje Wij brengen een muzikaal theaterstuk over prins Willem van Oranje. Tijdens deze familievoorstelling blikt de

Nadere informatie

MICHIEL DE RUYTER 1607-1676 Wie is op zee de baas?

MICHIEL DE RUYTER 1607-1676 Wie is op zee de baas? MICHIEL DE RUYTER 1607-1676 Wie is op zee de baas? Figuur 1: Boegbeeld van De Ruyters admiraalsschip De Zeven Provinciën Replica Bataviawerf Lelystad (foto CvdK) Tijd van Regenten en Vorsten Michiel de

Nadere informatie

Prins Hendrikkade 156 Amsterdam

Prins Hendrikkade 156 Amsterdam Prins Hendrikkade 156 Amsterdam Vraagprijs 1.775.000,-- k.k. (mogelijk geen overdrachtsbelasting verschuldigd) Rijksmonument Dit bijzonder voorname pand is gebouwd in 1650 op de hoek Prins Hendrikkade/Kalkmarkt.

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2009 tijdvak 2 woensdag 24 juni 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 28 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij.

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. Werkblad Introductie 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 2. PETJE OP, PETJE AF: WAAR OF NIET? Zijn de volgende zinnen

Nadere informatie

RESEARCH CONTENT. Loïs Vehof GAR1D

RESEARCH CONTENT. Loïs Vehof GAR1D RESEARCH CONTENT Loïs Vehof GAR1D INHOUD Inleiding ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ blz. 2 Methode -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Den Haag Scheveningen Delft

Den Haag Scheveningen Delft Den Haag Scheveningen Delft Zaterdag en zondag 21 en 22 juni 2008 met bezoek aan Mauritshuis Museum Beelden aan zee Vermeercentrum V.V.A. afdeling Brussel G. Gilsonstraat 55, 1090 Brussel tel. 02-479.32.32

Nadere informatie

Drie massagraven voor de Nederlandse kust

Drie massagraven voor de Nederlandse kust Nederlandse kust geschiedenis van Learning by Action en Stichting De Noordzee deze les werd mogelijk gemaakt door het Prins Bernard Cultuurfonds Doel Materialen Vak Niveau Duur Werkwijze De leerlingen

Nadere informatie

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon behoort tot de meest bekende personen uit de geschiedenis. Hij wist zich van eenvoudige komaf op te werken tot keizer van Frankrijk en heerser over

Nadere informatie

Echte mannen? Een onderzoek naar de authenticiteit van de personages Willem III en Michiel de Ruyter in de historische speelfilm Michiel de Ruyter

Echte mannen? Een onderzoek naar de authenticiteit van de personages Willem III en Michiel de Ruyter in de historische speelfilm Michiel de Ruyter Echte mannen? Een onderzoek naar de authenticiteit van de personages Willem III en Michiel de Ruyter in de historische speelfilm Michiel de Ruyter Susanne van der Kraan 3973484 Docent: H. Henrichs 10 augustus

Nadere informatie

Oefenexamen II vwo De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702

Oefenexamen II vwo De Republiek in een tijd van vorsten, 1477-1702 Oefenexamen II vwo 1 Het gewest Holland werd in de zestiende eeuw een sterk verstedelijkt gebied. Leg uit: a. waarom de moedernegotie voor het voortbestaan van dit verstedelijkte gebied absoluut noodzakelijk

Nadere informatie

Thema: Vrede zij u! Liturgie voor de 2 e Paasdag op 28 maart 2016 in de Oude Kerk te Veenendaal. *Inleidende muziek.

Thema: Vrede zij u! Liturgie voor de 2 e Paasdag op 28 maart 2016 in de Oude Kerk te Veenendaal. *Inleidende muziek. Liturgie voor de 2 e Paasdag op 28 maart 2016 in de Oude Kerk te Veenendaal. Thema: Vrede zij u! *Inleidende muziek *Welkom en Votum *Zingen Op Toonhoogte lied 110 : 1, 2 en 3 en Psalm 97 : 1 en 7 1.U

Nadere informatie

De Prijs voor Beste Erfgoedgemeente

De Prijs voor Beste Erfgoedgemeente DORDRECHT BESTE ERFGOEDGEMEENTE VAN NEDERLAND 2010 De Prijs voor Beste Erfgoedgemeente Het platform van erfgoedinstellingen heeft met ingang van 2010 een jaarlijkse prijs in het leven geroepen voor de

Nadere informatie

Zondagsschoolboekjes

Zondagsschoolboekjes Zondagsschoolboekjes Hendrik Eben * den Briel, 1859 - den Briel, 1930. Schreef onder het pseudoniem. Zie ook www.johanbeen.nl De avonturen van een stadhuisklerk 200 blz., [2de druk 1924] Illustrator J.B.

Nadere informatie

Vindt het leuk om met ouderen om te gaan en te luisteren en te schrijven. Volgens afspraak tussen stagebieder, oudere en stagiair.

Vindt het leuk om met ouderen om te gaan en te luisteren en te schrijven. Volgens afspraak tussen stagebieder, oudere en stagiair. Informatie voor stagebieders Inhoudsopgave Beschrijving stage... 1 Stagecriteria... 1 Definities voor deze stage... 2 Stappenplan... 2 Planning voor stagebieder... 4 Checklist kennismakingsgesprek... 4

Nadere informatie

Koningsdagonderzoek 2013

Koningsdagonderzoek 2013 Koningsdagonderzoek 2013 Publicatiedatum: 26-04- 2013 Over dit onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 23 t/m 26 april 2013, deden 2300 jongeren mee (onder wie 828 middelbare scholieren). De uitslag

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2005

Examen VMBO-GL en TL 2005 Examen VMBO-GL en TL 2005 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 9.00-11.00 uur BEELDENDE VAKKEN CSE GL EN TL Bij dit examen hoort een afbeeldingenboekje. Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis havo 2011 - I

Eindexamen geschiedenis havo 2011 - I Dynamiek en stagnatie in de Republiek In 1438 brak er een oorlog uit tussen een aantal Noord-Duitse Hanzesteden en Holland. 1p 1 Geef de economische oorzaak voor de spanning tussen deze Hanzesteden en

Nadere informatie

HELDEN BRENGEN HELDEN VOORT

HELDEN BRENGEN HELDEN VOORT HELDEN BRENGEN HELDEN VOORT OF: HOE MAARTEN TROMP MET ZIJN SUCCESSEN DE BASIS LEGDE VOOR DE HUIDIGE MARINE Profielwerkstuk over Maarten Harpertszoon Tromp (1598-1653), vlootvoogd in de Gouden Eeuw. Wie

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

De Tweedaagse zeeslag, 4-5 augustus 1666 (St James's Day Fight, 11-14 July)

De Tweedaagse zeeslag, 4-5 augustus 1666 (St James's Day Fight, 11-14 July) De Tweedaagse zeeslag, 4-5 augustus 1666 (St James's Day Fight, 11-14 July) Een treffen met de Engelse vloot dat Ruyter weliswaar verloor, maar waarvan wel gezegd wordt dat het, meer dan de gewonnen zeeslagen,

Nadere informatie

DE WERKVORM IN HET KORT

DE WERKVORM IN HET KORT PRINSJESDAGBINGO SEPTEMBER 2015 AAN DE SLAG MET #6 DE WERKVORM IN HET KORT Een combinatie van een ouderwetse bingo en een kennisquiz. Leerlingen moeten de antwoorden aankruisen. Jij stelt een vraag, zij

Nadere informatie

Visualisatie Talenten

Visualisatie Talenten Mijn Koning of Koningin: Hoe ziet de Koning(in) eruit Hoe voelt de Koning(in) zich Wat heeft de Koning(in) nodig 1 Talent 1: Hoe ziet dit talent eruit Hoe voelt dit talent zich Wat heeft dit talent nodig

Nadere informatie

Werkbladen voortgezet onderwijs. Naam leerling:

Werkbladen voortgezet onderwijs. Naam leerling: Werkbladen voortgezet onderwijs Naam leerling: Inhoud: Uitleg werkbladen Deze werkbladen horen bij de film D-Day, Normandy 1944. Een film die je meeneemt naar een beslissend moment in de geschiedenis:

Nadere informatie

Docentenhandleiding Cultuurmenules. Haags Historisch Museum. Help de grote Den Haag Man Groennie Gele

Docentenhandleiding Cultuurmenules. Haags Historisch Museum. Help de grote Den Haag Man Groennie Gele Docentenhandleiding Cultuurmenules Haags Historisch Museum Help de grote Den Haag Man Groennie Gele 1 Beste Leerkracht, Binnenkort bezoekt u met uw leerlingen van groep 3 het Haags Historisch Museum. De

Nadere informatie