Eekhoutcentrum Vliebergh. Wegwijzers voor Aardrijkskunde

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Eekhoutcentrum Vliebergh. Wegwijzers voor Aardrijkskunde"

Transcriptie

1 Eekhoutcentrum Vliebergh NASCHOLING AARDRIJKSKUNDE Wegwijzers voor Aardrijkskunde Geologie: - Opbouw en structuur van de aarde - Platentektoniek - Geologische geschiedenis Kulak 21/11/15 13h30-16h30 KUL 28/11/15 13h30-16h30 Dirk Staelens

2 1 Leerplan ASO Opbouw en afbraak van fysische landschappen EINDTERM LEERPLANDOELSTELLINGEN LEERINHOUDEN Bouw van de aarde 1. De schilvormige opbouw van de aarde 1.1 schilvormige opbouw kunnen weergeven 1.2 belangrijkste kenmerken van de lagen Platentektoniek en gevolgen ET Het verband tussen de spreiding van vulkanisme, aardbevingen, gebergten en gesteentecyclus enerzijds en de platentektoniek anderzijds kunnen afleiden uit kaarten en verklaren aan de hand van doorsneden 2.1 spreiding van vulkanisme, aardbevingen en gebergten 2.2 platentektoniek: oceanische en continentale platen; plaatranden en mechanismen 2.3 gesteentecyclus Geologische tijdsschaal ET De belangrijkste geologische gebeurtenissen, biologische evolutie en enkele belangrijke klimaatswijzigingen situeren op de 3.1 situering van de belangrijkste plooiingsfasen op de 3.2 situering van enkele klimaatswijzigingen op de 3.3 situering van de grote veranderingen in de biologische evolutie op de Geologische kaart van België 4. Het verband onderzoeken tussen een eenvoudige geologische doorsnede en een eenvoudige geologische kaart van België en de belangrijkste geologische gebeurtenissen 4.1 relatie transgressies geologische structuur van België 4.2 relatie plooiingen - geologische structuur van België 2

3 2 Leerplan ASO WET Opbouw en afbraak van fysische landschappen EINDTERM LEERPLANDOELSTELLINGEN LEERINHOUDEN Bouw van de aarde SET 1 SET 2 SET De schilvormige opbouw van de aarde 1.1 schilvormige opbouw kunnen weergeven 1.2 belangrijkste kenmerken van de lagen 1.3 isostasie Van continentendrift naar platentektoniek SET 23 S SET 25 SET Aan de hand van nieuwe technieken in de 20ste eeuw aantonen hoe het beeld van een statische aardkorst evolueerde naar een dynamische aardkorst 2.1 argumentatie voor continentendrift (Wegener) 2.2 argumentatie voor seafloorspreading met de ontdekking van het oceanisch reliëf door de sonar 2.3 bijkomende argumentatie voor de platentektoniek - paleomagnetisme - ouderdom van de oceaanbodem door diepzeeboringen 2.4 vaststellingen van plaatbewegingen door satellietwaarnemingen Platentektoniek en gevolgen ET 25 SET 2 SET 6 SET Het verband tussen de spreiding van vulkanisme, aardbevingen, plooiingsgebergten en gesteentecyclus enerzijds en de platentektoniek anderzijds kunnen afleiden uit kaarten en verklaren aan de hand van doorsneden 3.1 spreiding van vulkanisme, aardbevingen en plooiingsgebergten 3.2 platentektoniek: oceanische en continentale platen; plaatranden en mechanismen Gesteenten SET 1 SET Het verband inzien tussen de gesteentecyclus en de platentektoniek 4.1 indeling van de gesteenten naar ontstaan 4.2 gesteentecyclus 3

4 Dateringsmethoden SET 21 SET Methoden beschrijven om structuren relatief en absoluut te dateren 5.1 superpositiemethode en/of fossielen onderzoeken om sedimentatie te reconstrueren 5.2 K/Ar en C14-methode bij absoluut dateren Geologische tijdsschaal ET 23 SET De belangrijkste geologische gebeurtenissen, biologische evolutie en enkele belangrijke klimaatswijzigingen situeren op de. 6.1 situering van de belangrijkste plooiingsfasen op de 6.2 situering van enkele klimaatswijzigingen op de 6.3 situering van de grote veranderingen in de biologische evolutie op de 6.4 ligging van de continenten en de geologische tijdsschaal Quartaire klimaatsveranderingen SET 19 SET 20 SET 23 SET Aan de hand van relatieve dateringtechnieken en temperatuurgrafieken de belangrijkste klimaatveranderingen van het quartair vaststellen en in verband brengen met mogelijke beïnvloedende factoren 7.1 klimaatsveranderingen in het quartair 7.2 dateringtechnieken zoals pollenanalyse, varven, isotopen, dendrochronologie 7.3 mogelijke verklarende factoren voor klimaatveranderingen in het quartair Geologie van België SET Aan de hand van de geologische en lithologische kaarten en vereenvoudigde geologische doorsneden de relatie illustreren tussen de Belgische ondergrond en de belangrijke geologische gebeurtenissen uit het verleden 8.1 geologische kaart van België en West-Europa 8.2 invloed van vroegere gebergtevormingen, transgressies en regressies op de lithologie en gelaagdheid van de Belgische ondergrond 4

5 3 Leerplan TSO/KSO Opbouw en afbraak van fysische landschappen EINDTERM LEERPLANDOELSTELLINGEN LEERINHOUDEN Bouw van de aarde 11. De schilvormige opbouw van de aarde 1.1 schilvormige opbouw kunnen weergeven 1.2 belangrijkste kenmerken van de lagen Platentektoniek en gevolgen ET Het verband tussen de spreiding van vulkanisme, aardbevingen, gebergten en gesteentecyclus enerzijds en de platentektoniek anderzijds kunnen afleiden uit kaarten en verklaren aan de hand van doorsneden 2.1 spreiding van vulkanisme, aardbevingen en gebergten 2.2 platentektoniek: oceanische en continentale platen; plaatranden en mechanismen 2.3 gesteentecyclus Geologische tijdsschaal ET De belangrijkste geologische gebeurtenissen, biologische evolutie en enkele belangrijke klimaatswijzigingen situeren op de 3.1 situering van de belangrijkste plooiingsfasen op de 3.2 situering van enkele klimaatswijzigingen op de 3.3 situering van de grote veranderingen in de biologische evolutie op de 5

6 Overzicht van de eindtermen 1 Kennis 1 Een verscheidenheid aan ruimtelijke wetenschappen verbinden met allerlei beroepen en onderzoeksdomeinen. 2 Met een voorbeeld aantonen dat een afbeelding of kaart een gecodeerde voorstelling is van de werkelijkheid. 3 Met een toepassing van GIS de betekenis ervan voor de samenleving illustreren. 4 Bewegingen in het zonnestelsel en gevolgen ervan op aarde aangeven. 5 Met een toepassing uit het ruimteonderzoek, het maatschappelijk nut ervan illustreren 6 Weer en klimaat in verband brengen met opbouw van en met processen in de atmosfeer. 7 De invloed van menselijke activiteiten op het milieu zoals: broeikaseffect, natuurrampen, zure regen, waterbeheersing, bodemdegradatie en -verbetering met voorbeelden illustreren. 8 De geofysische opbouw van de aarde en de platentektoniek beschrijven en gevolgen ervan zoals: de ligging van oceanen en continenten, vulkanisme en aardbevingen en bepaalde klimaatsveranderingen verklaren. 9 Eenvoudige reliëfvormen op een samenhangende manier in verband brengen met lithologische kenmerken, geologische structuren en geomorfologische processen. 10 Productie en consumptie van voedsel en hulpbronnen in relatie brengen met demografische evolutie en welvaartsniveau in het kader van een duurzame ontwikkeling. 11 Zowel verschuivingen van industrie of tertiaire activiteiten als demografische migraties met voorbeelden illustreren en dit in verband brengen met sociaal-economische of politieke factoren. 12 Stad, platteland, verstedelijking en mobiliteit morfologisch en functioneel typeren en verklaren. 13 Met voorbeelden het belang van instrumenten van ruimtelijke planning en van milieubeleid toelichten. 14 Met voorbeelden de erfgoed- of natuurwaarde van landschapselementen uit het verleden omschrijven en hun huidig belang duiden. 15 Het belang duiden van natuurlijke en sociaal-economische componenten voor de ruimtelijke planning. 2 Vaardigheden 16 Aardrijkskundige gegevens opzoeken, ordenen en op een eenvoudige manier verwerken, gebruik makend van beschikbare, hedendaagse informatiebronnen en technieken 17 Een kaartvoorstelling kiezen in functie van het gebruik. 18 Een standplaats op aarde bepalen door middel van beschikbare, hedendaagse technieken en methodes. 19 Het ontstaan en de structuur van het heelal samenhangend verwoorden aan de hand van een aantal astronomische begrippen. 20 Een West-Europese weerkaart lezen. 21 Een weersituatie inschatten door rekening te houden met weerkaarten en -berichten. 22 Een klimaat interpreteren aan de hand van temperatuur, neerslag en algemene luchtcirculatie. 23 Belangrijke geologische gebeurtenissen, klimaatsveranderingen en de biologische evolutie situeren op een. 24 Vereenvoudigde geologische kaarten en bodemkaarten lezen. 25 Een landschap analyseren, de elementen ordenen tot een structuur en hieruit de eigenheid van het landschap bepalen. 26 Voorstellen aanbrengen voor het ruimtegebruik in het kader van duurzame ontwikkeling. 3 Attitudes 27 Kritisch zijn tegenover aangeboden informatie zoals die m.b.t. ontwikkelings-, welvaarts- en milieuproblemen. 28 Mogelijkheden zien om op een positieve manier te participeren in beleidsbeslissingen inzake milieubeleid en ruimtelijke ordening. 29 zijn bereid om lokale problemen van milieu en samenleving in een globale context te plaatsen. 30 Hebben aandacht voor de waarde van natuurlijke en culturele landschappen. 31 Zijn zich bewust van de plaats van de mens in het heelal. 6

Climate Clash. eindtermen

Climate Clash. eindtermen Climate Clash eindtermen 1 1. vakoverschrijdende eindtermen die van toepassing zijn tijdens de Climate Clash Tweede en derde graad Context 1: Lichamelijke gezondheid en veiligheid. De leerlingen: 5. maken

Nadere informatie

Woord vooraf. Met eventuele op- en aanmerkingen houden we graag rekening. Namens het auteursteam Georges Tibau

Woord vooraf. Met eventuele op- en aanmerkingen houden we graag rekening. Namens het auteursteam Georges Tibau Woord vooraf De leraar heeft de vrijheid om de thema s uit het leerplan van de derde graad te ordenen in functie van excursies, moeilijkheidsgraad of het afronden van thema s of themaonderdelen voor bv.

Nadere informatie

Woord vooraf. Jaarplan ASO-wetenschappen met 1 uur in het 5de jaar en 2 uur in het 6de jaar

Woord vooraf. Jaarplan ASO-wetenschappen met 1 uur in het 5de jaar en 2 uur in het 6de jaar Woord vooraf Jaarplan ASO-wetenschappen met 1 uur in het 5de jaar en 2 uur in het 6de jaar De leraar heeft de vrijheid om de thema s uit het leerplan van de derde graad te ordenen in functie van excursies,

Nadere informatie

Woord vooraf. Jaarplan ASO-wetenschappen met 1 uur in het 5de jaar en 2 uur in het 6de jaar

Woord vooraf. Jaarplan ASO-wetenschappen met 1 uur in het 5de jaar en 2 uur in het 6de jaar Woord vooraf Jaarplan ASO-wetenschappen met 1 uur in het 5de jaar en 2 uur in het 6de jaar De leraar heeft de vrijheid om de thema s uit het leerplan van de derde graad te ordenen in functie van excursies,

Nadere informatie

Klimaat: een thema in het Vlaams onderwijs?

Klimaat: een thema in het Vlaams onderwijs? Klimaat: een thema in het Vlaams onderwijs? Willy Sleurs Afdeling Kwalificaties & Curriculum AHOVOKS, Ministerie van Onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap Eindtermen bepaald door de overheid Leergebied-/vakgebonden

Nadere informatie

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen Eindtermen educatief project Korstmossen, snuffelpalen van ons milieu 2 de en 3 de graad SO Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen I. Gemeenschappelijke

Nadere informatie

2010-12 GEA PROJECT MODULE 03 GEOLOGIE GONDWANA GESTEENTEN

2010-12 GEA PROJECT MODULE 03 GEOLOGIE GONDWANA GESTEENTEN 2010-12 MODULE 03 PROJECT GEOLOGIE GONDWANA GESTEENTEN INFOBLAD 1 GE A 2 Bij het later opnieuw uiteenvallen van Gondwana kon magma uit de diepte opwellen en uitkristalliseren tot magmatische intrusies

Nadere informatie

Vakoverschrijdende eindtermen/ontwikkelingsdoelen globaal voor het secundair onderwijs

Vakoverschrijdende eindtermen/ontwikkelingsdoelen globaal voor het secundair onderwijs t Gasthuys Stedelijk Museum Aalst op schoolmaat (16+) Eindtermen 3 de graad secundair onderwijs 1. inleiding In de tijdelijke tentoonstelling Aalst 1815-1830. Geschiedenis van een provinciestad tijdens

Nadere informatie

EINDTERMEN 3DE GRAAD SECUNDAIR ONDERWIJS

EINDTERMEN 3DE GRAAD SECUNDAIR ONDERWIJS 'T GASTHUYS - STEDELTJK MUSEUM AALST Op SCHOOLMAAT (16+) EINDTERMEN 3DE GRAAD SECUNDAIR ONDERWIJS 1. INLEIDING ln de tijdetijke tentoonstellin g'aolst 1815-1830. Geschiedenis von een provinciestod t dens

Nadere informatie

STAM op schoolmaat. eindtermen secundair onderwijs

STAM op schoolmaat. eindtermen secundair onderwijs STAM op schoolmaat eindtermen secundair onderwijs inhoudstafel 1. 2. inleiding...3 VOETEN...3 3. vakgebonden eindtermen - 1ste graad...4 3.1. A-stroom...4 3.1.1. 3.1.2. aardrijkskunde...4 artistieke /

Nadere informatie

a. vakgebonden eindtermen p. 2 b. leerplandoelstelllingen in het vrij onderwijs (VSKO) p. 3

a. vakgebonden eindtermen p. 2 b. leerplandoelstelllingen in het vrij onderwijs (VSKO) p. 3 VELDWERK LANDSCHAP DOELEN Met dit educatief pakket, ontwikkeld door de natuur- en milieueducatie dienst van de Provincie West-Vlaanderen worden belangrijke doelen en leerplandoelstellingen bereikt in het

Nadere informatie

Aarde: De aarde als natuurlijk systeem; samenhangen en diversiteit

Aarde: De aarde als natuurlijk systeem; samenhangen en diversiteit Aarde: De aarde als natuurlijk systeem; Aardrijkskunde VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Overzicht domeinen CE Aardrijkskunde A1: Geografische benadering B1: Samenhang en verscheidenheid in de wereld C1: De aarde

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE. derde graad aso Sportwetenschappen. BRUSSEL D/2017/13.758/008 September 2017 LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. Inhoud

AARDRIJKSKUNDE. derde graad aso Sportwetenschappen. BRUSSEL D/2017/13.758/008 September 2017 LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. Inhoud LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS < Hier komt een afbeelding > AARDRIJKSKUNDE derde graad aso Sportwetenschappen BRUSSEL D/2017/13.758/008 September 2017 (nieuw leerplan op basis van D/2012/7841/023) Inhoud

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS TSO. derde graad. eerste en tweede leerjaar. Toerisme. Toerisme. (vervangt 2002/348) (Vervangt 2002/252//1/H/SG/1/III/ /V/04)

SECUNDAIR ONDERWIJS TSO. derde graad. eerste en tweede leerjaar. Toerisme. Toerisme. (vervangt 2002/348) (Vervangt 2002/252//1/H/SG/1/III/ /V/04) SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: derde graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Toerisme Optie(s) Toerisme Vak(ken): AV Aardrijkskunde 1+3/1+3 lt/w Vakkencode: WW-O Leerplannummer:

Nadere informatie

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x Jaarplan GESCHIEDENIS Algemene doelstellingen Eerder gericht op kennis en inzicht 6 A1 A2 A3 A4 A5 Kunnen hanteren van een vakspecifiek begrippenkader en concepten, nodig om zich van het verleden een wetenschappelijk

Nadere informatie

Eerste graad A-stroom

Eerste graad A-stroom EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Vijverbiotoopstudie Eerste graad A-stroom Vakgebonden eindtermen aardrijkskunde Het natuurlijk milieu Reliëf 16* De leerlingen leren respect opbrengen voor de waarde van

Nadere informatie

EINDTERMEN Bosbiotoopstudie

EINDTERMEN Bosbiotoopstudie EINDTERMEN Bosbiotoopstudie Eerste graad A-stroom Vakgebonden eindtermen aardrijkskunde De mens en het landschap Het landelijk landschap 22 milieueffecten opnoemen die in verband kunnen gebracht worden

Nadere informatie

Examenprogramma aardrijkskunde havo

Examenprogramma aardrijkskunde havo Examenprogramma aardrijkskunde havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden Domein

Nadere informatie

Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie

Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie VAKKEN PAV, Humane Wetenschappen, Aardrijkskunde DOELSTELLINGEN EN EINDTERMEN Gemeenschappelijke stam De leerlingen brengen belangrijke elementen van communicatief

Nadere informatie

BASISVORMING EN SPECIFIEK GEDEELTE

BASISVORMING EN SPECIFIEK GEDEELTE SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: derde graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Toerisme Studierichting: TOERISME BASISVORMING EN SPECIFIEK GEDEELTE Vak(ken): AV Aardrijkskunde

Nadere informatie

Workshop Studio Globo + Bezoek Open Veld

Workshop Studio Globo + Bezoek Open Veld Workshop Studio Globo + Bezoek Open Veld 1) Reflecteer over deze workshop en het bezoek. Wat vond je interessant? Wat minder? Wat heb je geleerd? Wat ontbrak er volgens jou? Wat ik interessant vind aan

Nadere informatie

1.1. Kennis en inzicht in verband met het historisch referentiekader

1.1. Kennis en inzicht in verband met het historisch referentiekader 1. Kennis en Inzicht 1.1. Kennis en inzicht in verband met het historisch referentiekader 1. verduidelijken de begrippen generatie, decennium, eeuw, millenium aan de hand van historische evoluties, vertrekkend

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2006-I

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2006-I Actieve aarde Opgave 6 Platentektoniek nu en in de toekomst bron 11 Plaatbewegingen langs de westkust van Noord-Amerika Huidige situatie A Juan de Fuca B Noord- Amerikaanse San Andreas breuk Pacifische

Nadere informatie

Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo)

Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo) Aardrijkskunde inhouden (PO-havo/vwo) Sectoren kerndoelen primair onderwijs kerndoelen onderbouw havo bovenbouw exameneenheden vwo bovenbouw exameneenheden Kernen 1. Burgerschap 36: hoofdzak de Nederlandse

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde oud progr vwo 2010 - I

Eindexamen aardrijkskunde oud progr vwo 2010 - I Actieve aarde Opgave 7 Platentektoniek en klimaat Bestudeer bron 1 die bij deze opgave hoort. 1p 25 Welke atlaskaart moet je gebruiken om inzicht te krijgen in de plaattektonische bewegingen vanaf het

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2008-II

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2008-II Actieve aarde Opgave 7 Opheffing van gesteenten en ertsen in het Scandinavisch Hoogland Gebruik de bronnen 10 en 11 van het bronnenboekje. In de derde afbeelding (afbeelding C) van bron 10 zijn de cijfers

Nadere informatie

Opgave 3 Opbouw en afbraak van de Schotse Hooglanden

Opgave 3 Opbouw en afbraak van de Schotse Hooglanden Eindexamen vwo aardrijkskunde 214-I Aarde Opgave 3 Opbouw en afbraak van de Schotse Hooglanden Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Gebruik bron 3a en de

Nadere informatie

15/03/2016. Fysisch milieu. Cursus natuurgids. Inhoud. 1 Beknopte initiatie in enkele abiotische processen 2 Landschapsvorming in Vlaanderen 3 Bodems

15/03/2016. Fysisch milieu. Cursus natuurgids. Inhoud. 1 Beknopte initiatie in enkele abiotische processen 2 Landschapsvorming in Vlaanderen 3 Bodems Fysisch milieu Cursus natuurgids 1 Inhoud 1 Beknopte initiatie in enkele abiotische processen 2 Landschapsvorming in Vlaanderen 3 Bodems 2 1 Tektoniek: de aardkorst beweegt platen bewegen uit elkaar Alfred

Nadere informatie

BIOTOOPSTUDIE HET BOS

BIOTOOPSTUDIE HET BOS BIOTOOPSTUDIE HET BOS DOELEN Met dit educatief pakket, ontwikkeld door de natuur- en milieueducatie dienst van de Provincie West-Vlaanderen worden belangrijke doelen en leerplandoelstellingen bereikt in

Nadere informatie

Werken met afbeeldingen in het examenprogramma aardrijkskunde havo/vwo

Werken met afbeeldingen in het examenprogramma aardrijkskunde havo/vwo Werken met afbeeldingen in het examenprogramma aardrijkskunde havo/vwo OPDRACHTEN EXAMENPROGRAMMA FUNCTIE AFBEELDING 1. De afbeelding als motivator Havo: Wereld, Aarde, Ontwikkelingsland, Leefomgeving

Nadere informatie

Fysisch milieu. Cursus natuurgids

Fysisch milieu. Cursus natuurgids Fysisch milieu Cursus natuurgids 1 Inhoud 1 Beknopte initiatie in enkele abiotische processen 2 Landschapsvorming in Vlaanderen 3 Bodems Fysisch milieu Cursus Natuurgids 2 vaststellingen Lithosfeer:

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE. derde graad tso/kso. BRUSSEL D/2017/13.758/010 September 2017 LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. < Hier komt een af beelding >

AARDRIJKSKUNDE. derde graad tso/kso. BRUSSEL D/2017/13.758/010 September 2017 LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. < Hier komt een af beelding > LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS < Hier komt een af beelding > AARDRIJKSKUNDE derde graad tso/kso BRUSSEL D/2017/13.758/010 September 2017 (vervangt leerplan D/2004/0279/029) Inhoud 1 Inleiding en situering

Nadere informatie

GEBRUIK VAN WERKBLADEN

GEBRUIK VAN WERKBLADEN Gebruik van werkbladen Begeleiding aardrijkskunde GEBRUIK VAN WERKBLADEN Begeleiding aardrijkskunde 1 Vaststellingen Het gebruik van werkbladen in lessen aardrijkskunde situeert zich vooral in de eerste

Nadere informatie

Leerdoelen en kerndoelen

Leerdoelen en kerndoelen Leerdoelen en kerndoelen De leerdoelen in de leerlijn vallen in het leerdomein Oriëntatie op jezelf en de wereld. Naast de gebruikelijke natuur en milieukerndoelen (kerndoelen 39, 40 en 41) zijn ook de

Nadere informatie

DIDACTISCHE OPDRACHT AARDRIJKSKUNDE 3

DIDACTISCHE OPDRACHT AARDRIJKSKUNDE 3 DIDACTISCHE OPDRACHT AARDRIJKSKUNDE 3 1. ARTIKEL PASSEND BIJ MOESSON-AZIE 1.1 ARTIKEL 1. 1 Tijdschrift : QUEST p 97, 08/2014 auteur: L., Geelen. 1 1.2 ANALYSE 1.2.1 LEERVRAAG EN LEERPLANDOEL WAAR KOMT

Nadere informatie

BEWEGENDE AARDE: KWARTET

BEWEGENDE AARDE: KWARTET BEWEGENDE AARDE: KWARTET Theoretisch kader In dit kwartetspel leer je door middel van het beantwoorden van vragen over van alles dat met het bewegen van de aarde te maken heeft. Elk kwartet heeft een onderwerp,

Nadere informatie

De Verborgen Attractie van de Aarde. De Verborgen Attractie van de Aarde. 3- Drift der continenten en plaattektoniek. Drift der continenten

De Verborgen Attractie van de Aarde. De Verborgen Attractie van de Aarde. 3- Drift der continenten en plaattektoniek. Drift der continenten De Verborgen Attractie van de Aarde Opzet van de cursus 1 - Magnetisme & Aardmagneetveld 2 Het Aardmagneetveld in het verleden 3 Drift der Continenten en Plaattektoniek (4 toepassingen) 5 Omkeringen van

Nadere informatie

Lesonderwerpen leerboek / Excursie-items (+ voorbereiding en naverwerking) De wereldkaart:continenten en oceanen. De grote wereldblokken en staten

Lesonderwerpen leerboek / Excursie-items (+ voorbereiding en naverwerking) De wereldkaart:continenten en oceanen. De grote wereldblokken en staten Thema 1: Landschappen en wereldkaart 01-02/ 05-09/ 12-16/ Effectiev e Door analyse van informatiebronnen de continenten en oceanen, de belangrijkste reliëfeenheden en rivieren, de belangrijkste staten,

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V

AARDRIJKSKUNDE VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V AARDRIJKSKUNDE VWO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2018 V17.03.2 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van

Nadere informatie

Determineren van gesteente

Determineren van gesteente Aarde Paragraaf 1 en atlasvaardigheden Determineren van gesteente Als je een gesteente bestudeert en daarna vaststelt wat de naam van het gesteente is, dan ben je aan het determineren. Je kunt gesteenten

Nadere informatie

VSKO. Leerplan. STUDIEGEBIED Algemene Vorming. Modulaire opleiding. Humane Wetenschappen ASO3 AO AV 008. Goedkeuringscode Oktober 2008 08-09/1849/N/D

VSKO. Leerplan. STUDIEGEBIED Algemene Vorming. Modulaire opleiding. Humane Wetenschappen ASO3 AO AV 008. Goedkeuringscode Oktober 2008 08-09/1849/N/D VSKO Leerplan STUDIEGEBIED Algemene Vorming Modulaire opleiding Humane Wetenschappen ASO3 AO AV 008 Goedkeuringscode Oktober 2008 08-09/1849/N/D Structuurschema: Humane Wetenschappen ASO3 AO AV 005 ASO3-B

Nadere informatie

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAK: GESCHIEDENIS Dit is een vakfiche voor alle studierichtingen 3 de graad bso. Let op: de inhoud van een vakfiche wordt jaarlijks aangepast. Deze vakfiche

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie Opleiding Maatschappijoriëntatie - Cultuur 027 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 17 Inhoud 1 Opleiding... 3 1.1 Relatie opleiding referentiekader... 3 1.2 Inhoud...

Nadere informatie

Lesonderwerpen leerboek/ Excursie-items (+ voorbereiding en naverwerking) De wereldkaart: continenten en oceanen

Lesonderwerpen leerboek/ Excursie-items (+ voorbereiding en naverwerking) De wereldkaart: continenten en oceanen 09-13/09/02 16-20/09/02 23-27/09/02 Doorlopend 30/09-04/10/02 07-11/10/02 Thema 1: Landschappen en wereldkaart + doelst. gerealiseerd tijdens Door analyse van informatiebronnen de continenten en oceanen,

Nadere informatie

Lesonderwerpen leerboek / Excursie-items (+ voorbereiding en naverwerking) De grote wereldblokken en staten. Lesopvraging +remediëring (september)

Lesonderwerpen leerboek / Excursie-items (+ voorbereiding en naverwerking) De grote wereldblokken en staten. Lesopvraging +remediëring (september) 09-13/09/02 16-20/09/02 23-27/09/02 Doorlopend 30/09-04/10/02 en 07-11/10/02 Thema 1: Landschappen en wereldkaart Door analyse van informatiebronnen de continenten en oceanen, de belangrijkste reliëfeenheden

Nadere informatie

SLO Leerdoelenkaart aardrijkskunde: gedifferentieerde beheersingsniveaus voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs

SLO Leerdoelenkaart aardrijkskunde: gedifferentieerde beheersingsniveaus voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs 1. Burgerschap 2. Duurzaamheid 3. Bevolking en ruimte 4. Globalisering 5. Arm en rijk 6. Grenzen en identiteit 1.Je bent je bewust van jouw rol in je omgeving en in de wereld. Je denkt kritisch na over

Nadere informatie

eindtermen basisonderwijs

eindtermen basisonderwijs STAM op schoolmaat eindtermen basisonderwijs inhoudstafel 1. inleiding...3 2. leergebied overschrijdende eindtermen...3 2.1. ICT...3 2.2. sociale vaardigheden...3 3. eindtermen leergebieden...4 3.1. muzische

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2009 - II

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2009 - II Actieve aarde Opgave 7 Geologie en klimaat in Nevada (VS) Gebruik de bronnen 13 en 14 van het bronnenboekje. Bron 13 geeft een foto weer van een landschap in Nevada. Bron 14 is een geologische doorsnede

Nadere informatie

TOERISME DERDE GRAAD TSO

TOERISME DERDE GRAAD TSO TOERISME DERDE GRAAD TSO september 2006 LICAP BRUSSEL TOERISME DERDE GRAAD TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS LICAP BRUSSEL september 2006 (vervangt D/2004/0279/011 met ingang van september 2006) ISBN-nummer:

Nadere informatie

TECHNIEK-WETENSCHAPPEN

TECHNIEK-WETENSCHAPPEN SECNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: derde graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Chemie Studierichting: TECHNIEK-WETENSCHAPPEN BASISVORMING EN SPECIFIEK GEDEELTE Vak(ken): AV Aardrijkskunde

Nadere informatie

Lesonderwerpen leerboek/ Excursie-items (+ voorbereiding en naverwerking)

Lesonderwerpen leerboek/ Excursie-items (+ voorbereiding en naverwerking) Thema 1: Landschappen en wereldkaart VOETen Leerplandoelen (met eindtermen ET + doelst. gerealiseerd tijdens excursie) Excursie-items (+ voorbereiding en Belangrijkst e leermiddele n 01-09/ 09/05 Door

Nadere informatie

STUDIEGEBIED ALGEMENE VORMING

STUDIEGEBIED ALGEMENE VORMING STUDIEGEBIED ALGEMENE VORMING Modulaire opleiding Economie - Moderne Talen AO AV 006 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 28 Inhoud Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap 23 november 2006 1 Deel 1 Opleiding... 5

Nadere informatie

Eindtermen Wonen en leven in India

Eindtermen Wonen en leven in India Eindtermen Wonen en leven in India Leergebiedgebonden eindtermen Wereldoriëntatie Natuur ET 1.1. De leerlingen kunnen gericht waanemen met alle zintuigen en kunnen waarnemingen op een systematische wijze

Nadere informatie

Toetstermen en taxonomiecodes

Toetstermen en taxonomiecodes Toetstermen en taxonomiecodes Door middel van toetstermen is vastgelegd wat deelnemers moeten kennen en kunnen. Een toetsterm is bepalend voor de inhoud van de opleiding en de toetsing. Dit betekent dat

Nadere informatie

LES 1: De wereld in verandering

LES 1: De wereld in verandering LES 1: De wereld in verandering 1 Les 1: De wereld in verandering Vakken Zedenleer/godsdienst, economie, geschiedenis, aardrijkskunde, PAV Eindtermen Sociale vaardigheden, burgerzin, ICT, vakoverschrijdend,

Nadere informatie

Geschiedenis van de aarde

Geschiedenis van de aarde Geschiedenis van de aarde Vragen bij de oefen- en zelftoetsmodule behorende bij hoofdstuk 25 van 'Biology', Campbell, 8e druk en de colleges 'Dynamische aarde'. november 2009 Inleiding Je moet weten: hoe

Nadere informatie

TOERISME DERDE GRAAD TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. VVKSO BRUSSEL D/2013/7841/030 Vervangt D/2006/0279/033 met ingang van 1 september 2013

TOERISME DERDE GRAAD TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS. VVKSO BRUSSEL D/2013/7841/030 Vervangt D/2006/0279/033 met ingang van 1 september 2013 TOERISME DERDE GRAAD TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS VVKSO BRUSSEL Vervangt D/2006/0279/033 met ingang van 1 september 2013 Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappij oriëntatie (MO)

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappij oriëntatie (MO) RLLL-RLLL-EXT-ADV-007bijl9 Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappij oriëntatie (MO) Opleiding AO BE 026 (Ontwerp) Versie {1.0} (Ontwerp) Pagina 1 van 14 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming 15

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V

AARDRIJKSKUNDE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2018 V AARDRIJKSKUNDE HAVO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2018 V17.03.2 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname

Nadere informatie

Lesonderwerpen leerboek/ Excursie-items (+ voorbereiding en naverwerking) Les 2: China voert een bevolkingspolitiek

Lesonderwerpen leerboek/ Excursie-items (+ voorbereiding en naverwerking) Les 2: China voert een bevolkingspolitiek Lesdag: Thema 1: Uitdagingen door bevolkingsexplosie Leerplandoelen (met eindtermen ET + doelst. gerealiseerd tijdens Lesonderwerpen leerboek/ voorbereiding en naverwerking) Zelfstandig Werk/ Taken 05-09/

Nadere informatie

5 havo 2 End. en ex. processen 1-4

5 havo 2 End. en ex. processen 1-4 5 havo 2 End. en ex. processen 1-4 Rusteloze aarde De Toch miljoenenstad ging het in 79 Napels na Chr. ligt grandioos op nog geen mis 10km De inwoners van de Vesuvius, van niemand Pompei waren lijk zich

Nadere informatie

aardrijkskunde vwo vakinformatie staatsexamen 2017 AARDRIJKSKUNDE VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V pagina 1 van 12

aardrijkskunde vwo vakinformatie staatsexamen 2017 AARDRIJKSKUNDE VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2017 V pagina 1 van 12 AARDRIJKSKUNDE VWO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2017 V16.8.1 pagina 1 van 12 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor

Nadere informatie

Web van begrippen. Tijdsduur Het maken van de opdracht: 50 minuten Het nabespreken van de opdracht: 20 minuten (voor vraag 3 t/m 5)

Web van begrippen. Tijdsduur Het maken van de opdracht: 50 minuten Het nabespreken van de opdracht: 20 minuten (voor vraag 3 t/m 5) Web van begrippen Tijdsduur Het maken van de opdracht: 50 minuten Het nabespreken van de opdracht: 20 minuten (voor vraag 3 t/m 5) Inleiding In thema 1 begin je de wereld te verkennen aan de hand van de

Nadere informatie

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum Derde graad LO A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 Lichamelijke opvoeding Motorische competenties 1.1 De motorische basisbewegingen

Nadere informatie

Thema 1: Uitdagingen door bevolkingsexplosie

Thema 1: Uitdagingen door bevolkingsexplosie VOETen Thema 1: Uitdagingen door bevolkingsexplosie Leerplandoelen (met eindtermen ET + Lesonderwerpen leerboek/ Zelfstandig Werk/ Taken 01-16/ 09/05 19-23/ 09/05 26/09-30/09/05 Door analyse van beelden,

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo I

Eindexamen aardrijkskunde vwo I Actieve aarde Opgave 7 De veranderingen van het Ertsgebergte in de loop van de geologische geschiedenis Gebruik bron 18 van het bronnenboekje. Tijdens fase 2 (zie bron 18) voldeed het gebied in de driehoek

Nadere informatie

GeoMobiel: een STEM-voorbeeld?!

GeoMobiel: een STEM-voorbeeld?! GeoMobiel: een SEM-voorbeeld?! Prof. An Steegen Jeroen Stiers SEM? Uit het Actieplan voor het stimuleren van loopbanen in wiskunde, exacte wetenschappen en techniek - 2012 2020 (januari 2012) Onder SEM

Nadere informatie

LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS AARDRIJKSKUNDE. derde graad tso Toerisme. BRUSSEL D/2017/13.758/028 September (vervangt leerplan D/2013/7841/030)

LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS AARDRIJKSKUNDE. derde graad tso Toerisme. BRUSSEL D/2017/13.758/028 September (vervangt leerplan D/2013/7841/030) LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS AARDRIJKSKUNDE derde graad tso Toerisme BRUSSEL D/2017/13.758/028 September 2017 (vervangt leerplan D/2013/7841/030) Inhoud 1 Inleiding en situering van het leerplan... 3 1.1

Nadere informatie

INDONESIË. Natuurlijke en landschappelijke kenmerken

INDONESIË. Natuurlijke en landschappelijke kenmerken INDONESIË Natuurlijke en landschappelijke kenmerken Structuur [1/2] De kandidaat kan gebiedskenmerken van een ontwikkelingsland beschrijven en analyseren. Het betreft: a. sociaal-geografische en fysisch-geografische

Nadere informatie

DOELSTELLINGEN BUURT IN ZICHT

DOELSTELLINGEN BUURT IN ZICHT DOELSTELLINGEN BUURT IN ZICHT GEKOPPELD AAN DE EINDTERMEN 3 DE GRAAD BASISONDERWIJS Voor het bepalen van de doelstellingen hebben we ons gebaseerd op de eindtermen basisonderwijs. De volgende doelstellingen

Nadere informatie

De Oude Kaasmakerij. Algemeen

De Oude Kaasmakerij. Algemeen Lesbrief De Oude Kaasmakerij Algemeen Deze lesbrief is opgemaakt voor het lager onderwijs. Voor leerlingen uit eerste, tweede en derde graad van het basisonderwijs werd een specifieke rondleiding uitgewerkt

Nadere informatie

Deze les voor Saved by the bell (lager onderwijs) voldoet aan meerdere eindtermen. Een aantal eindtermen zijn gebundeld in onderstaande lijst.

Deze les voor Saved by the bell (lager onderwijs) voldoet aan meerdere eindtermen. Een aantal eindtermen zijn gebundeld in onderstaande lijst. Eindtermen Deze les voor Saved by the bell (lager onderwijs) voldoet aan meerdere eindtermen. Een aantal eindtermen zijn gebundeld in onderstaande lijst. Op de volgende bladzijden hebben we ook enkele

Nadere informatie

LEERPLAN AARDRIJKSKUNDE

LEERPLAN AARDRIJKSKUNDE LEERPLAN AARDRIJKSKUNDE (algemeen vak lestijd: 1 uur per week) Secundair Onderwijs IIde graad Studierichting Rudolf Steinerpedagogie ingediend door: Federatie van Rudolf Steinerscholen in Vlaanderen vzw

Nadere informatie

ASTRONOMISCHE CYCLI EN GEOLOGISCHE TIJD. EJ. Hilgen

ASTRONOMISCHE CYCLI EN GEOLOGISCHE TIJD. EJ. Hilgen ASTRONOMISCHE CYCLI EN GEOLOGISCHE TIJD EJ. Hilgen Her spreekt voor zich dat de factor tijd onlosmakelijk met de geologie verbonden is. Iedereen weet tegenwoordig dat er zo'n 65 miljoen jaar geleden een

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE VOOR DE TWEEDE FASE. VWO zakboek samenvattingen begrippen examentips

AARDRIJKSKUNDE VOOR DE TWEEDE FASE. VWO zakboek samenvattingen begrippen examentips AARDRIJKSKUNDE VOOR DE TWEEDE FASE VWO zakboek samenvattingen begrippen examentips Aan de slag met het Wereldwijs zakboek Het Wereldwijs zakboek helpt je bij de voorbereiding op toetsen, schoolexamens

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO)

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO) Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie () Opleiding Maatschappijoriëntatie - Actualiteit en geschiedenis AO BE 026 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 23 Inhoud 1 Opleiding... 4 1.1 Relatie opleiding

Nadere informatie

Aansluiting op het actuele curriculum (2014)

Aansluiting op het actuele curriculum (2014) Aansluiting op het actuele curriculum (2014) De verschillende modules van GLOBE lenen zich uitstekend om de leerlingen de verschillende eindtermen en kerndoelen aan te leren zoals die zijn opgesteld door

Nadere informatie

Start to ICT. Algemene opleiding Studiegebied Informatie- en communicatietechnologie AO IC

Start to ICT. Algemene opleiding Studiegebied Informatie- en communicatietechnologie AO IC Algemene opleiding Studiegebied Informatie- en communicatietechnologie AO IC 101 01.09.2016 Start to ICT Opleidingsprofiel secundair volwassenenonderwijs REFERENTIEKADER: ERKENDE BEROEPSKWALIFICATIE: KAPPER-

Nadere informatie

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING Naam: Esther Geuens Campus Heverlee Hertogstraat 178 3001 Heverlee Tel. 016 375600 www.khleuven.be Vakkencombinatie: aardrijkskunde - biologie Stagebegeleider

Nadere informatie

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN:

2.3 Literatuur. 1.4.2 Schriftelijke vaardigheden 1.4.2.1 Lezen LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL LEERPLAN ALGEMEEN: LES GODVERDOMSE DAGEN OP EEN GODVERDOMSE BOL ALGEMEEN: p.8 2.3 Literatuur In onze leerplannen is literatuur telkens als een aparte component beschouwd, meer dan een vorm van leesvaardigheid. Na de aanloop

Nadere informatie

Urban dynamics in the Flemish countryside

Urban dynamics in the Flemish countryside Presentatie paper WP3 - Ruimtelijke transformaties ten gevolge van verstedelijking Urban dynamics in the Flemish countryside A comparative study on morphological patterns and local economy Barbara Tempels

Nadere informatie

PTO Aardrijkskunde

PTO Aardrijkskunde PTO ardrijkskunde 2016-2017 Vereniging voor Protestants-Christelijk Onderwijs te Curaçao Sectie aardrijkskunde r. lbert Schweitzer havo/vwo [meesteradmiraal@gmail.com] Vak: ardrijkskunde Leerjaar: H1 Schooljaar:

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie RLLL-RLLL-EXT-ADV-007bijl10 Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie Opleiding Cultuur AO BE 027 (Ontwerp) Versie {1.0} (Ontwerp) Pagina 1 van 9 Inhoud Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming

Nadere informatie

Duurzaamheid in het curriculum

Duurzaamheid in het curriculum Duurzaamheid in het curriculum Didier Van de Velde onderwijsadviseur AKOV NME studiedag 29 april 2014 Kan techniek ons wereldbeeld veranderen? 2 IS TECHNIEK NEUTRAAL? WAPENS DODEN GEEN MENSEN, ALLEEN MENSEN

Nadere informatie

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 1 vrijdag 28 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen VWO. aardrijkskunde. tijdvak 1 vrijdag 28 mei 9.00-12.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen VWO 2010 tijdvak 1 vrijdag 28 mei 9.00-12.00 uur oud programma aardrijkskunde Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 35 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 66 punten te behalen.

Nadere informatie

Onderzoekscompetenties (OC) in de 1e graad

Onderzoekscompetenties (OC) in de 1e graad Onderzoekscompetenties (OC) in de 1e graad Wat zijn OC's? Een eenvoudige definitie van OC is niet voorhanden. Op het internet vind je maar liefst 16 betekenissen voor 'onderzoek' en 31 voor 'competentie'!

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE DERDE GRAAD KSO / TSO

AARDRIJKSKUNDE DERDE GRAAD KSO / TSO AARDRIJKSKUNDE DERDE GRAAD KSO / TSO september 2004 VVKSO BRUSSEL AARDRIJKSKUNDE DERDE GRAAD KSO TSO LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS VVKSO BRUSSEL September 2004 (vervangt leerplan D/1995/0279/078) ISBN

Nadere informatie

Realiseren van VOET in Geschiedenis: leren leren I II III Leren leren

Realiseren van VOET in Geschiedenis: leren leren I II III Leren leren Realiseren van VOET in Geschiedenis: leren leren I II III Leren leren Welke afspraken worden gemaakt om geschiedenis te studeren? Wordt dit opgevolgd per graad en van graad tot graad? Leren leren blijft

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO)

Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie (MO) Basiseducatie LEERGEBIED Maatschappijoriëntatie () Opleiding Maatschappijoriëntatie - Huishouding 023 Versie 1.0 BVR Pagina 1 van 15 Inhoud 1 Opleiding... 3 1.1 Relatie opleiding referentiekader... 3 1.2

Nadere informatie

Rondleidingen Planckendael

Rondleidingen Planckendael Rondleidingen Planckendael In Planckendael gaan leren en plezier maken hand in hand. Bovendien zijn al onze rondleidingen voor scholen volledig ontwikkeld op het niveau van je klas én conform de eindtermen

Nadere informatie

Planeet vol planten richtlijnen voor de animator

Planeet vol planten richtlijnen voor de animator Planeet vol planten richtlijnen voor de animator 1. Algemene beschrijving Dit atelier sluit aan bij de leerstof van de lessen aardrijkskunde (2 de graad SO) rond plantengroei en klimaat. Dankzij onze enorme

Nadere informatie

Gelijkwaardig verklaarde eindtermen natuurwetenschappen Voor de tweede graad ASO

Gelijkwaardig verklaarde eindtermen natuurwetenschappen Voor de tweede graad ASO Gelijkwaardig verklaarde eindtermen natuurwetenschappen Voor de tweede graad ASO Federatie Steinerscholen Vlaanderen v.z.w. Gitschotellei 188 2140 Borgerhout Februari 2013 Gelijkwaardig verklaarde eindtermen

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE. Leen Van Hecke. voor alle leraren

AARDRIJKSKUNDE. Leen Van Hecke. voor alle leraren AARDRIJKSKUNDE Leen Van Hecke voor alle leraren Wetenschappen-wiskundedag op woensdag 26 mei Op woensdagnamiddag 26 mei 2010 organiseren de pedagogische begeleiders van de exacte wetenschappen (incl. aardrijkskunde!)

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE. Leen Van Hecke. voor leraren aardrijkskunde ASO/KSO/TSO in het eerste leerjaar van de tweede graad (derdes)

AARDRIJKSKUNDE. Leen Van Hecke. voor leraren aardrijkskunde ASO/KSO/TSO in het eerste leerjaar van de tweede graad (derdes) AARDRIJKSKUNDE Leen Van Hecke voor leraren aardrijkskunde ASO/KSO/TSO in het eerste leerjaar van de tweede graad (derdes) Nascholing Pittige ideeën voor de implementatie van het leerplan voor de derdes

Nadere informatie

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010

Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Boodschap uit Gent voor Biodiversiteit na 2010 Belgisch voorzitterschap van de Europese Unie: Conferentie over Biodiversiteit in een veranderende wereld 8-9 september 2010 Internationaal Conventiecentrum

Nadere informatie

Eigen omgeving en actualiteit Van bacterie soep naar plastic soep. Cultuur Water Globalisering & Arm en rijk

Eigen omgeving en actualiteit Van bacterie soep naar plastic soep. Cultuur Water Globalisering & Arm en rijk INHOUD Q-SERIES AARDRIJKSKUNDE ONDERBOUW (HV) JAAR 1 BLOK 1 BLOK 2 BLOK 3 BLOK 4 BLOK 5 BLOK 6 Systeem aarde duurzaamheid Cultuur Water Globalisering & Arm rijk Natuurramp doge Eig actualiteit Van bacterie

Nadere informatie

Geschiedenis en VOET

Geschiedenis en VOET Geschiedenis en VOET Per 1 september 2010 traden de nieuwe vakoverschrijdende eindtermen (VOET) in werking en vanaf 1 september 2011 zal de doorlichting de VOET meenemen in de focus van de scholen. De

Nadere informatie

Systeem Aarde Interactie van de sferen

Systeem Aarde Interactie van de sferen Systeem Aarde Interactie van de sferen Deel 1. Voorgeschiedenis en begrippen Dr. Simon Troelstra Faculteit der Aard- en Levenswetenschappen s.r.troelstra@vu.nl 2a. Cryosfeer (ijs) 3. Lithosfeer (gesteenten)

Nadere informatie

Examenprogramma natuurkunde havo

Examenprogramma natuurkunde havo Bijlage 1 Examenprogramma natuurkunde havo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Vaardigheden

Nadere informatie