De liefde voor het vak: op zoek naar een pedagogiek van meesterschap

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De liefde voor het vak: op zoek naar een pedagogiek van meesterschap"

Transcriptie

1 IMPULS, 42e JG., NR. 4, APRIL-JUNI 2012, De liefde voor het vak: op zoek naar een pedagogiek van meesterschap Johan Ardui Goele Cornelissen Mathias Decuypere Job De Meyere Renaat Frans Ilse Geerinck Jan Masschelein Maarten Simons Miet Verellen 178 Inleiding Deze bijdrage belicht de Liefde voor het vak. De Liefde voor het vak is een School of Education - project dat ondertussen een jaar geleden van start is gegaan. 1 Want, zo dachten we en daar gingen we toch van uit bij de aanvraag, een goede leraar geeft om iets. Onze hypothese was dan ook dat een leraar het niet (alleen) doet voor het geld en/of de zekerheid van een maandelijks inkomen, want onder deze enige motivatie zou hij of zij snel uitgeblust raken. Een leraar doet het ook niet omwille van de vakantieperiodes. Die zijn misschien wel mooi meegenomen, maar om die reden houdt men het niet vol. Een derde reden dan maar: kinderen graag zien, en graag gezien willen worden door die kinderen? Dit is misschien wel stiekem de droom die vele leraren koesteren, maar al snel komt men erachter dat die kinderen met hun schattige staartjes en de leerlingen met hun stoere skates heel snel kunnen veranderen in kleine ettertjes en koppige wezentjes die niet steeds bereid zijn tot medewerking. Inspelen op de verwachtingen om leerlingen te vriend te willen houden, geeft misschien wel even hoop maar al snel verandert een les dan in een uurtje bezigheidstherapie. En dan is er nog de gebetenheid door de kennis en alles over zijn/haar vak (willen) weten. Ook dat is voor vele leraren teleurstellend: men staat meer dan eens alleen in zijn/haar fascinatie voor de biologie, de wiskunde, enzovoort. Geld, vakantie, willen zorgen voor of alles willen doen voor en vakidiotie horen er (misschien) wel ergens bij, maar waar het in het lesgeven toch vooral om gaat, lijkt volgens ons nog iets anders te zijn, en dat andere is wat we de liefde voor het vak willen noemen. De liefde voor het vak verwijst naar een liefdevolle verhouding. Anders dan de competente houding die een beginnende leraar zich moet aanmeten, is een liefdevolle verhouding steeds een ervaring of, om het met andere woorden te zeggen, een gebeuren. De

2 uitdaging van het onderzoek bestaat er precies in om de liefde voor het vak een plaats te kunnen geven binnen de lerarenopleiding. Een belangrijke vraag is dan ook: kunnen we en, zo ja, hoe kunnen we de liefde voor het vak (aan)leren? In deze bijdrage willen we ingaan op onze onderzoeksinteresse voor de liefde voor het vak. In een eerste punt buigen we ons over het actuele en dominante spreken en denken over het leraarschap, een spreken en denken dat het ideaal van deskundigheid hoog in het vaandel draagt. Het beroepsprofiel van de leraar, dat in alle lerarenopleidingen de bijbel is geworden inzake de opleiding van studenten tot professionele leraren, beschouwt het leraar-zijn als een kwestie van het toe-eigenen en verwerven van competenties. In een tweede punt gaan we nader in op de liefde voor het vak. Liefde is misschien wel het meest misbruikte woord in onze westerse wereld: van de platvloerse sentimentaliteit tot het romantische ideaal, van de hoofse liefde tot het individuele genot en bevrediging, het woord dekt vele ladingen (Venmans, 2011). Toch geeft volgens ons de notie liefde voor het vak bij uitstek aan waar het in het leraarschap steeds om te doen is. Liefde impliceert namelijk steeds een verhouding; iets liefhebben betekent gegrepen en aangedaan worden door iets. We zullen aangeven dat de liefde voor het vak op een liefhebbende verhouding wijst die in zekere zin niet terug te vinden is in het beroepsprofiel van de professionele leraar, of, om het met andere woorden te stellen, die eigenlijk niet om deskundigheid (het verwerven van) kennis en kunde gaat maar een ervaring impliceert. In een derde punt introduceren we een andere onderwijskundige benadering om de liefde voor het vak te benaderen. Naast de vakinhoudelijke kennis en vakdidactische expertise die berusten op een houding van deskundigheid, willen we de notie vakpedagogiek inbrengen als een pedagogiek van het meesterschap. We zullen aangeven dat meesterschap een kwestie is van het zich oefenen in een aandachtige en zorgende houding. In het vierde punt gaan we kort in op een aantal wijzers die we willen uitwerken voor beginnende leraren om zich te oefenen en zich voor te bereiden in een zorg voor zichzelf. Deze wijzers, zo zullen we aangeven, verschillen van een studiewijzer. De kijk-, lees- en denkwijzers spelen niet in op de beginsituatie van de student en zijn/haar leerbehoefte naar (meer) competentie en professionaliteit, maar wil de student in een situatie plaatsen waarin hij/zij geïnspireerd kan raken. Een kritische blik op het beroepsprofiel van de professionele leraar In tal van discussies worden de grote maatschappelijke verantwoordelijkheid van leraren en met name hun cruciale bijdrage tot de ontwikkeling van de zogenaamde kenniseconomie benadrukt. Met het oog op het voorbereiden van jonge mensen op hun rol als Europese burgers en werkers zijn echter, zo zegt men, (bijkomende) initiatieven nodig om competente leraren voor de klas te krijgen. Om de professionele identiteit van de leraar te versterken, heeft de overheid in alle lerarenopleidingen het concept van het beroepsprofiel genormeerd dat als een raamwerk moet dienen voor het (verder) ontwikkelen en vergroten van de kennis over de taken en competenties van de leraar. Beroepsprofielen bevatten een lijst met kwaliteiten en competenties die een beginnende leraar moet verwerven en dient te bezitten om het beroep van leraar te kunnen aanvangen en uitoefenen. Vanuit het beroepsprofiel van de competente leraar verschijnt de beginnende leraar niet (meer) als een onbeschreven blad (J.J. Rousseau) dat volgeschreven moet worden of als een stuk klei dat gevormd of geboetseerd moet worden conform een bepaald idee, maar als iemand met een aantal (aangeboren) talenten alsook leerbehoeften die vragen om (verder) ontwikkeld te worden. Het beroepsprofiel van de leerkracht omvat een lijst van professionele competenties die nodig zijn opdat de leraar met kennis 179

3 180 van zaken deze (leer)ontwikkeling optimaal tot stand kan brengen. Leraren worden opgeleid tot professionele vakmensen waarbij deskundigheid uitgedrukt wordt in termen van het verwerven van tal van competenties, dit is een complex van kennis, vaardigheden en attitudes. Deskundigheid verwijst met andere woorden naar het zich toe-eigenen van een bepaalde (zelf)kennis die vandaag uitgedrukt wordt in competenties (Simons, 2008). We zouden dus kunnen stellen dat competent zijn in de eerste plaats betekent: in staat zijn in te spelen op zowel de eigen noden als op de leerbehoeften van kinderen en jongeren. De kennis, vaardigheden en attitudes die de leraar moet verwerven, zijn dus allemaal afgeleid van zijn/haar specifieke beroepsfunctie, dit is het naar boven halen en optimaliseren van elk talent waarmee kinderen geboren zijn, met het oog op het begeleiden en ondersteunen van de verdere cognitieve maar vooral ook sociale en emotionele ontwikkeling. In de tweede plaats hoort men competent te worden in het verwerven van zelfkennis, kennis die nodig is opdat de lerende verantwoordelijkheid kan nemen over de eigen cognitieve, sociale en emotionele ontwikkeling. Denk hier aan de portfolio s en zelfreflectiemethoden waarmee een beginnende leerkracht kennis over zijn/ haar eigen handelen, bijvoorbeeld tijdens de praktijkstage, leert verwerven om op basis daarvan zichzelf te kunnen (bij)sturen in de verdere ontwikkeling tot een professionele leraar. Niet alleen dient de leraar dus een expert te zijn op het vlak van de vakkennis (=(vak)inhoudelijke deskundigheid); expertise is tevens vereist met betrekking tot het sturen van het (individueel) leerproces (=(vak)didactische deskundigheid) en dit om een zo groot mogelijke leerwinst te kunnen bereiken. Het beroepsprofiel van de professionele leraar impliceert een bepaalde onderwijsopvatting. Wanneer we goed weten waar de leerbehoeften en de leerproblemen van de leerlingen zich situeren en deze in kaart gebracht zijn, worden we uitgedaagd om hen op een zo efficiënt en effectief mogelijke wijze te begeleiden en te coachen met het oog op een zo groot mogelijke leerproductiviteit. Omdat deze verwezenlijkingen voortdurend gemeten worden, zoals bijvoorbeeld het opdrijven van de leerproductiviteit, het verhogen van de leerwinsten, het levenslang aanwerven van competenties, versterken we telkens opnieuw het beeld van onszelf als deskundige en competente leraren, d.i. leraren die functioneren en steeds beter functioneren (of lees: produceren) op basis van zowel de eigen verworven kennis, vaardigheden en attitudes als die van de leerlingen/studenten. Niet-functioneren betekent dan ook algauw een tekort hebben aan competentie(s), of, met andere woorden, niet competent (meer) zijn. De term beroepsprofiel spreekt in deze zin dan ook voor zichzelf: het profiel lijst de deskundigheid op die in en door het beroepenveld vereist wordt. Geïdentificeerd worden als een competente en professionele leraar gebeurt indien men zich voortdurend gaat spiegelen aan het beroepsprofiel, dat wil zeggen: zichzelf profileert als zijnde iemand die de vereiste beroepscompetenties (nog niet) heeft verworven. Daarbij komt ook nog dat de onderwijsproductiviteit, namelijk het ontwikkelen van talenten in naam van het creëren van leerwinsten, nog eens gekoppeld is aan een economische productiviteit: leerwinsten vertalen zich in economische winsten, dit is het bijdragen tot de kenniseconomie. Het beroep(sprofiel) of beter gezegd, het functioneren van de leraar wordt gemeten op basis van de verworvenheid van de nodige competentie en bekwaamheid om in te spelen op de (leer)behoeften van de lerenden, de verwachtingen van de ouders en de noden van de kenniseconomie. Steeds vaker wordt vandaag echter ingebracht dat het deskundigheidsprofiel niet alle facetten van het leraarschap omvat. Het leraarschap lijkt zich niet te herleiden tot een aanvinklijst van competenties maar blijkt ook of moeten we zeggen: vooral te maken te hebben met aspecten die voorbijgaan aan de deskundigheid van de leraar en verwijzen naar een liefdevolle verhouding. Wat het beroepsprofiel van de leraar dus niet dekt, zijn namelijk alle handelingen die niet vallen onder de noemer van deskundigheid

4 maar uitgaan van een liefdevolle verhouding tot zichzelf, de ander en de wereld. Laten we het nog iets sterker verwoorden: vanuit het perspectief van het beroepsprofiel van de professionele leraar en het ideaal van de competente leraar is een liefhebbende verhouding misschien wel een negatieve eigenschap (Simons, 2008). Maar dat zal ons niet beletten om er niet op in te gaan. De hypothese die aan dit onderzoek voorafgaat, is immers dat het leraarschap te maken heeft met een handelen dat teruggaat op een ervaring van iets lief te hebben en dus niet (alleen) een kwestie is van deskundigheid. Waar we aandacht voor willen vragen, is dat het leraarschap vooral vraagt om iets lief te hebben of door iets begeesterd/bekommerd te zijn dat men wil delen en waar men dus niet anders kan dan aandacht voor te willen vragen. Waarom? Omdat het ertoe doet Wat aan het beroepsprofiel of de competente leraar lijkt te ontgaan, is dat een leraar vooral om iets moet geven, zich met iets inlaat. De leraar is bovenal iemand die iets liefheeft en voor dat iets aandacht heeft en op die manier ook aandacht kan vragen. Een liefhebber (of amateur), in tegenstelling tot de professional, is iemand die veel van iets houdt, die iets liefheeft (Masschelein & Simons, 2008, p ). Liefde koesteren betekent een grote belangstelling tonen voor, aandacht hebben voor, zich inlaten met, zich geven aan iets omdat het ertoe doet. Dit ertoe doen wil zeggen dat de betekenis van het (pedagogisch) handelen op dat moment niet ontleend wordt aan de behoefte van de leerling, of de verwachtingen van de leerkracht of de ouders, of de noden van de economie en maatschappij, noch om een resultaat of een bepaald effect te bewerkstelligen, maar er wordt een buiten, dat is om het met de woorden van de filosofe Hannah Arendt te zeggen een wereld, in het spel gebracht. De wereld is voor Arendt datgene dat zich tussen ons bevindt, letterlijk het inter-esse. [I]nter-est is iets dat zich tussen de mensen bevindt en hen daarom in staat stelt relaties en banden met elkaar aan te knopen (Arendt, 1994a, p. 181). Het inter-est, of zoals het Engelse woord in-between verduidelijkt, draagt de mogelijkheid in zich om leerlingen te verzamelen die zich ermee willen inlaten. Op het moment dat iets ertoe doet en de leerkracht niet anders kan dan aandacht te vragen voor dat iets, kan een bepaalde materie of stof een aangelegenheid worden om iets samen te delen. Misschien kunnen we wel stellen dat de ervaring van een klas slechts tot stand komt wanneer er iets in het midden ligt waarover men zich kan bekommeren en waar men zich mee kan inlaten. Met de liefde voor het vak willen we verwijzen naar deze ervaring: dat de les maar interessant kan worden als iets ertoe doet voor de leraar, dit is als de wereld in de klas wordt gebracht. De beginsituatie van de leerling wordt hier op een ander niveau geheven: de leraar als liefhebber zoekt geen aansluiting bij de behoeften en noden van de leerlingen, maar creëert een situatie of gelegenheid waar leerlingen zich voor iets kunnen interesseren en zich ermee kunnen inlaten. Het is in deze klassituatie waarin het kind of de jongere zich ervaart als een leerling, dit is als iemand die voor de wereld verschijnt als een beginner. De interessante leraar is de leerkracht die zijn stof of zijn vak net iets meer liefheeft dan de leerlingen die hij voor zich heeft zitten (...), die meegenomen wordt door zijn woorden, weg van de leerlingen, de leerkracht die geen gehoor geeft aan de oorverdovende oproep vandaag om het welbevinden van de leerling centraal te plaatsen (...) maar (...) die zich ten dienste stelt van de zaak. (Masschelein & Simons, 2008, p. 194) Het moge duidelijk zijn dat de liefdevolle verhouding tot de wereld niet zozeer om een houding van deskundigheid vraagt. Natuurlijk moet de leraar de wereld kennen, maar om de wereld ter sprake te kunnen brengen en er aandacht voor te kunnen vragen, moet hij/zij ervan houden. De leraar moet ervan houden, ook al, zo stelt Arendt, heeft hij/zij haar niet gemaakt en wenst hij/zij soms stiekem dat de wereld anders is (Arendt, 1994b, p. 116). Haar adagium amor mundi of love 181

5 182 of the world is hier erg sprekend, al is de vertaling vaak misleidend (Young-Bruehl, 1982, p. xviii). Vaak vertaalt men liefde voor de wereld, al zou het gaan om een liefde voor de wereld die men verwerft en toe-eigent. Het Engelse woord of maakt het echter iets gecompliceerder en wijst op een verhouding: het betreft niet alleen de beweging van de leraar tot de wereld, maar tevens de beweging van de wereld iets buiten de leraar naar hem/haar toe. Want iets liefhebben kan niet gereduceerd worden tot de eigen liefde voor iets maar omvat ook steeds de beweging dat er iets toekomt dat sterker is dan hem/haarzelf en waaraan men zich geeft en waar men zich mee inlaat. Dat iets ertoe doet, geeft aan dat het onderwijs niet vrijblijvend is, maar dat de leraar aandacht vraagt voor iets waar hij/zij verantwoordelijkheid voor opneemt. In de opvoeding, zo stelt Arendt, neemt de verantwoordelijkheid voor de wereld de vorm aan van gezag. Waar de deskundigheid van de leraar erin bestaat dat de leraar de wereld kent en erover kan onderrichten, berust gezag op het feit dat hij/zij de wereld aanwezig kan stellen en kan zeggen: dit is onze wereld. Arendts essay Crisis van de opvoeding eindigt dan ook met de volgende woorden: In de opvoeding wordt beslist of wij genoeg van de wereld houden om er verantwoordelijkheid voor op te nemen en haar meteen ook te redden van de ondergang die, zonder die vernieuwing, zonder de komst van de nieuwen en de jongeren, onvermijdelijk zou zijn. In de opvoeding beslissen wij ook of we onze kinderen genoeg liefhebben om hen niet uit onze wereld te verbannen en hen aan henzelf over te laten, noch door hun de kans te ontnemen om iets nieuws iets dat niet door ons te voorzien valt te ondernemen, maar hen integendeel nu al voor te bereiden op hun opgave: het vernieuwen van een gemeenschappelijke wereld. (Arendt, 1994b, p. 123) De liefde voor de wereld (de zaak, het vak) wijst precies op een liefdevolle verhouding waardoor er voor iets aandacht gevraagd kan worden dat niet teruggaat op het belang van de leraar noch op het belang van de leerling, maar steeds een gebeuren of kans betreft waarin deze in verhouding tot elkaar kunnen treden en waarin iets gedeeld kan worden. Aangezien het hier gaat om een liefdevolle verhouding en niet om een houding van deskundigheid tot de wereld, vraagt de liefde voor het vak om een andere onderwijskundige benadering. In tegenstelling tot het onderwijs-didactische perspectief dat om een houding van deskundigheid vraagt, willen we een onderwijs-pedagogisch perspectief inbrengen dat verwijst naar een pedagogiek van het meesterschap. Op zoek naar een pedagogiek van het meesterschap: het vakpedagogische Anders dan de professionele en competente leraar die investeert in competenties met het oog op een hoge productiviteit aan leerwinsten, is de liefhebbende leraar iemand die de wereld liefheeft en zich eraan toewijdt en overgeeft. Cruciaal voor deze liefde voor het vak is een genereuze houding. Generositeit is het opschorten van elke verwachting van opbrengst, effect, doel of resultaat; de liefde is genereus omdat ze de ervaring is van niets moet, om niets, zomaar, zonder meer, in de letterlijk betekenis, ont-moeten. Voor de mystica Simone Weil is generositeit de zuiverste vorm van aandacht. Zoals het Franse attendre, dat verwijst naar attent en waar ook het Engelse attention op teruggaat, betekent aandacht wachten. Waar een berekende, beoordelende of therapeutische houding steeds een gerichtheid impliceert op een doel of resultaat (het beter maken van de jongere of het kind op het vlak van welbevinden, moreel handelen, leerwinsten), is aandacht steeds een wachten of het opschorten van elke verwachting zodat er zich een mogelijkheid of een kans kan voordoen (zie Weil, 1987, p. 26; Masschelein, 2008, p. 51). De liefhebbende leraar vestigt de aandacht op een bepaalde materialiteit die de mogelijkheid in zich draagt om interessant te worden en dus een wereld kan openen. Het trekken van de aandacht op een bepaalde materialiteit of stof, bijvoorbeeld de

6 letter d in de Nederlandse les, de - en de + in een rekenlesje, de berg en het dal in de wereldoriëntatieles (WO),..., maakt het mogelijk dat de situatie ook voor anderen inspirerend en verlichtend kan worden (= leer-stof ), en dat er dus een gelegenheid geboden kan worden. Om dus iets onder de aandacht te kunnen brengen en aanwezig te zijn bij dat iets, is het nodig dat de leraar vooreerst aanwezig is bij zichzelf en wat hij/ zij doet. In zekere zin kunnen we de liefde voor het vak dan ook niet leren: het is geen kwestie van deskundigheid of het hebben van kennis over iets. Wat de liefhebbende leraar karakteriseert, is een zorgende houding voor zichzelf wat Simons aanduidt met de term meesterschap (Simons, 2008, p ). Een leraar met meesterschap is iemand die eerst voor zichzelf zorgt om dan voor anderen te kunnen zorgen. Deze zelfzorg beoogt het in overeenstemming brengen van het denken en handelen. De leraar die het meesterschap beoefent, speelt geen rol en voert ook geen functie uit: de woorden die hij/zij zegt en de dingen die hij/zij doet, zijn wat ze zijn, ze zijn geen representaties of verbeeldingen maar stellen aanwezig wat gedeeld wil worden. De leerkracht-als-meesterschap belichaamt geen kennis (die de leerlingen niet hebben) maar spreekt vanuit een lichaam waarin woorden en daden met elkaar in overeenstemming zijn. Slechts door hen zich te laten voorbereiden, hen aandachtig te maken voor, aanwezig te laten zijn bij, kunnen we beginnende leerkrachten oefenen in deze zelfzorg die aan het meesterschap voorafgaat. Om dit meesterschap verder te benaderen, maakt Simons onderscheid tussen het vakdidactische, het vakinhoudelijke en het vakpedagogische. Waar het vakdidactische en vakinhoudelijke vragen om een deskundige of competente houding, verwijst het vakpedagogische naar een zekere praktische wijsheid. Praktische wijsheid omvat geen kennis die men al dan niet bezit of verworven heeft, noch behoort het tot de categorie van het kunnen of weten hoe het moet, als zijnde een voorschrift of handleiding waarmee men de bestaande (zelf)praktijk kan beoordelen en optimaliseren. Het gaat in praktische wijsheid precies om wat men denkt en wat men doet in overeenstemming te brengen zodat men aan de handeling die iemand stelt, kan zien wat men denkt en waaraan men denkt, de handeling of praktijk kan herkennen. In het vakpedagogische wordt het onderscheid tussen denken en handelen opgeheven door de aandacht te vestigen op praktische wijsheid. Michel Foucault spreekt in dit verband van een zelf-vormende praktijk als het praktiseren van bestaanskunst waarbij de oefening erin bestaat zichzelf als een materie te vormen tot een inspirerende leerkracht. Anders gesteld, in het vakpedagogische drukt kennis zich uit als praktische wijsheid, waaronder we welbepaalde technieken en oefeningen verstaan om zichzelf vorm te geven. Vanuit het perspectief van het vakpedagogische verschijnt een lesvoorbereiding dan ook als een zelfvormende praktijk. De voorbereiding van elke les bestaat erin zich te oefenen in het aanwezig zijn bij zichzelf om de aandacht te kunnen richten op het heden zonder zich te laten verleiden tot de toekomst en hoe deze er al dan niet moet uitzien of door zich in te laten met een verleden. Zich voorbereiden of zorg dragen voor zichzelf betekent dan ook steeds opnieuw het evenwicht zoeken tussen de liefde voor de wereld en de liefde voor de leerlingen: enkel oog hebben voor de leerlingen betekent de wereld uit het oog verliezen. En omgekeerd: enkel oog hebben voor de wereld betekent de leerlingen uit het oog verliezen. Om in de les naast of bij de wereld én bij de leerlingen te kunnen staan, moet de leraar zich eerst voorbereid hebben om zelf aanwezig te zijn in de wereld en bij zichzelf. Het oefenen in een aandachtige houding en het vormen van zichzelf geeft de mogelijkheid om als leraar én verantwoordelijkheid op te nemen voor de wereld én verantwoordelijkheid op te nemen voor de leerlingen. Het gaat de leraar er niet om de leerlingen te veranderen en hen te onderrichten in de kunst van het leven, noch om de (toekomstige) wereld te veranderen en te bepalen hoe deze eruit moet zien. Eerder dan dat gaat het er hem/haar om 183

7 184 de wereld aanwezig te stellen en te kunnen zeggen dit is onze wereld en alzo een gelegenheid mogelijk te maken en een kans te scheppen voor leerlingen om zich ermee in te laten. Vanuit het vakpedagogische kan onderwijs daarom ook nooit informatief zijn noch vrijblijvend. Wat de liefhebbende leerkracht de klas inbrengt, moet ertoe doen. Precies omdat het ertoe doet, kan hij/zij er aandacht en respect voor vragen en kan de stof maar leerstof worden, dit is: een aangelegenheid of een kans worden om de leerlingen rond te verzamelen en hun interesse te wekken. De stelling van Pythagoras, de regel van drie of staartdelingen, Het gevaar van Jos Vandeloo en De vos Reinaert ontlenen hun betekenis niet aan het doel dat men ermee wil bereiken of de verwachtingen die men ermee hoopt in te vullen, maar worden maar leerstof omdat het ertoe doet (voor de leraar die in de wereld staat en niet omdat hij/zij dat wil). Het is precies dit ertoe doen of de liefde voor het vak die maakt dat de leraar niet anders kan het is sterker dan hem- of haarzelf dan het te willen delen, het voor te leggen en er aandacht voor te vragen in de les. Kortom, de liefhebbende leraar draagt geen informatie of expertise over noch begeleidt hij/zij leerlingen in hun sociale, emotionele, cognitieve ontwikkeling, maar door haar/zijn zorgzame en aandachtige houding voor het vak en de wereld kan hij/zij een gelegenheid bieden om een publiek van leerlingen (en niet individuen met elk hun eigen behoeften en verwachtingen) rond iets te verzamelen, om een klas in het leven te roepen. In woord en beeld: de aandacht wijzen op de liefde voor het vak De liefhebbende houding die zelf geïnspireerd is, heeft inspirerende woorden en beelden nodig om inspirerend te zijn voor anderen; dit is om een kans te bieden iets lief te hebben, om interesse voor iets te krijgen. De grootste uitdaging van dit onderzoeksproject is de zoektocht naar inspirerende woorden en beelden om de liefde voor het vak mee te delen en te oefenen met beginnende leraren in de lerarenopleidingen. In het onderzoek werken we drie wijzers uit, met name een kijkwijzer, een leeswijzer en een denkwijzer. Deze wijzers beogen een zich oefenen in zelfzorg of een zelfvormende praktijk: de wijzers willen de aandacht richten op een figuur of een wijze van het pedagogisch meesterschap. Door een aantal inspirerende figuren of wijzen in woord en beeld te brengen, in het midden te leggen en er de aandacht op te richten, willen we een gelegenheid bieden voor beginnende leerkrachten om hun eigen leerkracht-zijn vorm te geven. De kijk-, lees- en denkwijzers willen een aparte wijze of manier van doen naar voren trekken en onder de aandacht brengen en kunnen op die manier steeds ook herhaald worden omdat ze het meesterschap of de liefde voor het vak kunnen modelleren. Het zijn als het ware wijzers die elke keer de aandacht willen trekken op wijzen of vormen van inspiratie van de leraar. Een belangrijke vraag bij het maken van deze wijzers is de volgende geweest: hoe kunnen we de activiteit van het kijken en het lezen omzetten in en ervoor zorgen dat de kijker of lezer getroffen, aangedaan en geïnspireerd wordt door het beeld en de tekst? Kijkwijzer De liefde voor het vak hebben we proberen te delen door (film)beelden. De beelden die we gemaakt hebben, zijn in de strikte betekenis geen leermateriaal. De beelden willen niets leren of overdragen, geen (universeel) idee van het leerkracht-zijn uitdrukken, een voorbeeld zijn van een al dan niet goede (les)praktijk. Eigenlijk willen de beelden niet gezien worden, alleen bekeken. Kijken is niet hetzelfde als zien. Kijken is gegrepen worden door iets. Het is niet dat het object (of beeld) de kijker inpalmt en kleineert (=kleiner maakt), maar veeleer dat de kijker gegrepen wordt door iets dat sterker is dan hem/haarzelf en hem/haar los kan maken van zichzelf om zo op een andere manier zich tot het zelf, de wereld en de ander te verhouden.

8 Leeswijzer Om de liefde voor het vak te delen, hebben we ook een glossarium gemaakt. Een glossarium is een verklarende lijst van glossen, alfabetisch gerangschikt, die betrekking hebben op een vak of discipline, hier de liefde voor het vak. De lijst van woorden verschilt van het beroepsprofiel, waarin een lijst van competities is opgenomen. Waar het beroepsprofiel kennis, vaardigheden en attitudes bevat die men dient te verwerven om zich te ontwikkelen tot een professionele leraar, brengt het glossarium een aantal wijzen of figuren van het meesterschap onder de aandacht. Meer bepaald hebben we woorden opgenomen die in zekere zin vreemd zijn. Woorden zoals toewijding, aanvaarding, nauwgezetheid, geduld, die we weer bewoonbaar willen maken, woorden waar we beginnende leraren (opnieuw) in willen vestigen omdat ze ons op de wereld betrekken. Deze woorden die ons zelf hebben geïnspireerd, hebben we zo omschreven zodat ze als het ware een inspirerende kracht krijgen en de liefhebbende leraar aanwezig stellen: woorden die op de lezer kunnen inwerken, aanspreken, aan het werk zetten, doen handelen, of kortom vlees worden. Want wat inspireert, wil geen kennis overdragen maar de lezer wijzen op iets waar men geen aandacht (meer) voor heeft. Daarin ligt precies de vorm(gev)ende kracht van het woord. Aanvaarding. Ze is niet gelaten, ook niet onverschillig. Daarvoor houdt ze te veel van wiskunde en van haar leerlingen. Elke klas, elke situatie, elk schooljaar is verschillend, anders. Dat weet ze, en precies daarom is het verleidelijk om elke klas, elke situatie en ja, elke leerling, naar haar hand te zetten: leerlingen beoordelen vooraleer ze begonnen zijn, stilte eisen nog voor er iets wordt gezegd, iets willen veranderen nog voor de eerste les. Ze weerstaat die verleiding om alles en iedereen te herscheppen naar haar beeld meestal toch. Die beeldvorming weerstaan vraagt om aanvaarding. Het is een soort overgave die maakt dat ze echt aanwezig is in de klas, dat ze er helemaal bij is, maar ook dat haar leerlingen aanwezig kunnen zijn. Dus geen gelaten overgave omdat een weerbarstige realiteit zich blijft verzetten tegen haar plannen en beeldvorming. Eerder het soort overgave dat maakt dat de realiteit zich kan tonen. Ze wil haar leerlingen niet vastpinnen op wat ze al kunnen of nog niet kunnen, op hun achtergrond of voorgeschiedenis. Om er te zijn voor haar leer- 185

9 186 lingen, en de leerstof centraal te plaatsen, schort ze haar oordelen over hen op. Niet om ze aan hun lot over te laten, maar precies om haar leerlingen als leerlingen toe te spreken. Aanvaarding begint voor haar met het aanspreken van leerlingen bij hun naam. Achter hun naam gaat niets schuil geen domme of slimme leerling, geen moeilijke of gemakkelijke leerling. De situatie en haar leerlingen accepteren, telkens opnieuw, is voor haar de manier om aanwezig te zijn in de klas, om met overgave les te kunnen geven. Geduld. Ze is iemand die kan wachten. Na het stellen van een vraag is ze iemand die het kan om een lange ja bijna gênante stilte te laten vallen. Die stilte... daar doet ze het voor. In die stilte is ze zelf geduldig: ze wacht. En in die stilte is de leerling aan het werk: hij denkt na over de gestelde vraag, hoopt dat ze zelf wel het antwoord zal suggereren, verlangt naar een ingefluisterd antwoord van diegene die naast hem zit, hoopt ten slotte stiekem dat wat hij denkt en zegt het juiste antwoord is. Het antwoord blijkt niet juist te zijn; dat was wel duidelijk aan de manier waarop ze reageerde: niet tevreden maar toch niet boos. En dan die nieuwe vraag: weer zoeken naar het juiste antwoord, weer zoeken naar de focus die ze voor ogen blijkt te hebben. Wat opvalt, is dat ze niet toegeeft: het antwoord wordt op geen enkele manier voorgekauwd. Het is de leerling zelf die ze wil laten nadenken en die ze zélf de ontdekking wil laten doen. Het vraagt van haar heel wat geduld. Het dulden is voor haar een activiteit waarbij ze ver-draagt. Ze verdraagt de antwoorden die ze krijgt, het niveau waarmee ze moet werken, de spanningen in de klas waarmee ze wordt geconfronteerd. Maar tegelijk is dulden volharden. Ze houdt vol doordat ze zich gedreven voelt door de zaak zelf, door wat in het midden ligt en vraagt om begrepen, gezien en gehanteerd te worden door de leerlingen. Daarom houdt ze het vol. Daarom is ze geduldig. Soms verliest ze haar geduld en schiet ze uit. Het werd haar even te veel. Maar ook hiermee gaat ze geduldig om: ook dat kan gebeuren. Denkwijzer De liefde voor het vak, zo hebben we gesteld, kan men niet leren, men kan zich er alleen maar in oefenen. De denkwijzer wil een oefening in praktische kennis zijn als het op elkaar afstemmen van handelen en denken. Een denkwijzer onderscheidt zich van een studiewijzer. Een studiewijzer heeft als doel informatie en duidelijkheid te creëren over de leeromgeving en de leerlingen te ondersteunen in het zelfstandig en actief verwerken van de leerstof. Het omvat dus concrete informatie, zoals instructies voor taken, doelstellingen, studietips, en functioneert op deze wijze als begeleidingsinstrument in het leerproces van elke student. Waar een studiewijzer het leerproces wil begeleiden door de student te informeren, zet een denkwijzer aan tot transformeren. Het is een oefening in het zoeken naar inzichten om zo volmaakt mogelijk in relatie te treden met zichzelf. Het wijst niet op een proces dat afgelegd moet worden om de doelstelling die men verbindt met het leerkracht-zijn te verwerven. Noch omvat de denkwijzer een instrumentarium om een bepaald profiel of identiteit te verwerven (de leerkracht als organisator, als onderzoeker, enzovoort) maar om het zoeken naar inzichten waarmee de student zichzelf te kijk zet. Niet de communicatie als het uitwisselen van informatie staat centraal maar de dialoog, en in het bijzonder de dialoog met zichzelf. In dialoog met zichzelf oefent men het registreren van de eigen bekommernissen en roerselen van de ziel. Het zijn deze aantekeningen die aanzetten tot denken. Denken is in dialoog treden met zichzelf en neerschrijven wat men ziet en wat men doet, de eigen gedachten, niet om zichzelf een aantal werkpunten te geven met het oog op de ontwikkeling tot professionele leraar, maar om bij zichzelf aanwezig te kunnen zijn. Denken is precies het vormen en cultiveren van het zelf: het in ere houden van het zelf, aanwezig zijn bij zichzelf om zo ten volle aanwezig of tegenwoordig te zijn in het heden. Een leraar die handelt vanuit de liefde voor het vak, speelt geen rol maar toont een vasthoudendheid die kenmerkend is voor iemand die met zichzelf in evenwicht is.

Johan Ardui, Goele Cornelissen, Mathias Decuypere, Job De Meyere, Renaat Frans, Ilse Geerinck, Jan Masschelein, Maarten Simons en Miet Verellen

Johan Ardui, Goele Cornelissen, Mathias Decuypere, Job De Meyere, Renaat Frans, Ilse Geerinck, Jan Masschelein, Maarten Simons en Miet Verellen Dit boek presenteert de leerkracht als iemand die houdt van zijn Johan Ardui, Goele Cornelissen, Mathias Decuypere, Job De Meyere, Renaat Frans, Ilse Geerinck, Jan Masschelein, Maarten Simons en Miet Verellen

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Naam: School: Daltoncursus voor leerkrachten Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Inleiding: De verantwoordelijkheden van de leerkracht zijn samen te vatten door vier beroepsrollen te

Nadere informatie

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK?

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAT MAAKT UNIEK? WAAROM De vrijeschool heeft een geheel eigen kijk op onderwijs, die gebaseerd is op het mensbeeld uit de antroposofie. Daarbinnen heeft iedere vrijeschool in Nederland een grote mate van

Nadere informatie

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK?

WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAT MAAKT DE VRIJESCHOOL UNIEK? WAAROM DE VRIJESCHOOL De vrijeschool heeft een geheel eigen kijk op onderwijs, die gebaseerd is op het mensbeeld uit de antroposofie. Daarbinnen heeft iedere vrijeschool

Nadere informatie

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs 1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs Het Vlaams parlement legde de basiscompetenties die nagestreefd en gerealiseerd moeten worden tijdens de opleiding vast. Basiscompetenties zijn een

Nadere informatie

Wie ben ik in het koninkrijk? les 1 DISCIPLE MENTOR

Wie ben ik in het koninkrijk? les 1 DISCIPLE MENTOR Wie ben ik in het koninkrijk? les 1 DEEL 4 DISCIPLE MENTOR In Gen 1, 2 en 3 lezen we direct hoe God denkt over de mens. Hij laat zien wie we zijn, waar we voor gemaakt zijn en wat onze bestemming in het

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

Vakdidactiek: inleiding

Vakdidactiek: inleiding Vakdidactiek: inleiding Els Tanghe 1 1. Inleiding Een specialist in de wiskunde is niet noodzakelijk een goede leraar wiskunde. Een briljant violist is niet noodzakelijk een goede muziekleraar. Een meester-bakker

Nadere informatie

Strategisch beleidsplan Stichting Promes 2015-2018

Strategisch beleidsplan Stichting Promes 2015-2018 Strategisch beleidsplan Stichting Promes 2015-2018 Voorwoord. De planperiode van 2011-2014 ligt bijna achter ons en geeft ons reden tot nadenken over de doelen voor de komende vier jaar. Als we terugdenken

Nadere informatie

STICHTING KINDANTE. Visie Personeel

STICHTING KINDANTE. Visie Personeel STICHTING KINDANTE Visie Personeel Visie Personeel 1 Inleiding De onderwijskundige visie van stichting Kindante vormt de basis voor de wijze waarop de Kindantescholen hun onderwijs vormgeven. Dit vraagt

Nadere informatie

Ouderbetrokkenheid: interviewschema

Ouderbetrokkenheid: interviewschema Ouderbetrokkenheid: interviewschema Contactinformatie: Prof. dr. Johan van Braak, Lien Ghysens en Ruben Vanderlinde Vakgroep Onderwijskunde Universiteit Gent Inleiding Met dit interview willen we meer

Nadere informatie

omgeving wereld regie vanuit de jongere Jongeren leren organiseren

omgeving wereld regie vanuit de jongere Jongeren leren organiseren Jongeren leren organiseren Hoe kunnen jongeren regie hebben over eigen handelen en toch in verbinding zijn met alles om hen heen? Hoe verstaan jongeren de kunst om te bouwen aan netwerken, om een positie

Nadere informatie

Kernkwaliteiten zoals ontwikkeld en beschreven door D. Ofman. 1. Inleiding. 2. Kernkwaliteiten. 3. Kernkwaliteit en valkuil. 4.

Kernkwaliteiten zoals ontwikkeld en beschreven door D. Ofman. 1. Inleiding. 2. Kernkwaliteiten. 3. Kernkwaliteit en valkuil. 4. Kernkwaliteiten zoals ontwikkeld en beschreven door D. Ofman 1. Inleiding 2. Kernkwaliteiten 3. Kernkwaliteit en valkuil 4. Omgekeerde proces 5. Kernkwaliteit en de uitdaging 6. Kernkwaliteit en allergie

Nadere informatie

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT DE SBL competenties COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT De leraar primair onderwijs moet ervoor zorgen dat er in zijn groep een prettig leef- en werkklimaat heerst. Dat is de verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Wat is een universiteit? Over de res publica en het publiek maken van dingen

Wat is een universiteit? Over de res publica en het publiek maken van dingen Wat is een universiteit? Over de res publica en het publiek maken van dingen Een denkoefening Prof. Dr. Jan Masschelein Historische uitvindingen: De school De Academie van Plato De middeleeuwse universiteit

Nadere informatie

Wat zou het onderwijs zijn zonder virtuositeit?

Wat zou het onderwijs zijn zonder virtuositeit? VIRTUOOS ONDERWIJS EN VIRTUOOS ONDERWIJZEN: WAT BETEKENT DAT CONCREET & IN DE PRAKTIJK? Gert Biesta Brunel University London ArtEZ Institute of the Arts Wat zou het onderwijs zijn zonder virtuositeit?

Nadere informatie

Het dubbelgebod en de zin van ons bestaan (22 februari 2009)

Het dubbelgebod en de zin van ons bestaan (22 februari 2009) 1 Het dubbelgebod en de zin van ons bestaan (22 februari 2009) De achtergrond van de vraag naar het belangrijkste gebod De vraag waar wij vanochtend mee te maken hebben is de vraag naar het grote of anders

Nadere informatie

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE

ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE ONDERWIJS EN INNOVATIE OP DE LINDERTE Onderwijs zoals we dat vroeger kenden, bestaat al lang niet meer. Niet dat er toen slecht onderwijs was, maar de huidige maatschappij vraagt meer van de leerlingen

Nadere informatie

1. Peter Petersen. De effectieve groepsleid(st)er. 1.1.Opvoeding is het leren zelf

1. Peter Petersen. De effectieve groepsleid(st)er. 1.1.Opvoeding is het leren zelf De effectieve groepsleid(st)er 1. Peter Petersen Voorwaarden om veel en breed te leren: uitgaan van positieve vermogens van kind; rijke en veelzijdige leerwereld creëren die vol zit met de meest verschillende

Nadere informatie

Geluksgevoel hangt meer af van je mentale vermogen dan van wat je overkomt

Geluksgevoel hangt meer af van je mentale vermogen dan van wat je overkomt "Geluk is vooral een kwestie van de juiste levenshouding" Geluksgevoel hangt meer af van je mentale vermogen dan van wat je overkomt Ons geluk wordt voor een groot stuk, maar zeker niet alleen, bepaald

Nadere informatie

We#doen#alleen#nog#maar#wat#goed#is#voor#kinderen!#!! We!doen!alleen!nog!maar!wat!goed!is!voor!kinderen!!Dat!lijkt!een!open!deur,!niets!is!

We#doen#alleen#nog#maar#wat#goed#is#voor#kinderen!#!! We!doen!alleen!nog!maar!wat!goed!is!voor!kinderen!!Dat!lijkt!een!open!deur,!niets!is! We#doen#alleen#nog#maar#wat#goed#is#voor#kinderen# WedoenalleennogmaarwatgoedisvoorkinderenDatlijkteenopendeur,nietsis echterminderwaarinonshuidigeonderwijsbestel,datvelenvanons,waaronderikzelf veelgoedsgebrachtheeft.voorafhechtikeraanomtevermeldendatallemensendie

Nadere informatie

Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg.

Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg. Vzw Ondersteuningsstructuur Bijzondere Jeugdzorg info@osbj.be - www.osbj.be Spannend: Participatieprocessen in de Bijzondere Jeugdzorg. Deel 2: aandachtspunten voor organisaties Naar aanleiding van het

Nadere informatie

Excellente leerkracht basisonderwijs OPTIMUS primair onderwijs 1

Excellente leerkracht basisonderwijs OPTIMUS primair onderwijs 1 Functieomschrijving Excellente Leerkracht basisonderwijs in de groep Salarisschaal : LB Werkterrein : Onderwijsproces Leerkrachten Activiteiten : Verzorgen van het primaire proces Dit profiel vormt de

Nadere informatie

Koersplan - Geloof in de toekomst

Koersplan - Geloof in de toekomst Koersplan - Geloof in de toekomst Storytelling als innerlijk kompas De s8ch8ng hanteert het verhaal van Springmuis voor draagvlak en gemeenschappelijke taal. Springmuis gaat op reis naar het onbekende.

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Flexkidz

Pedagogisch beleid Flexkidz Pedagogisch beleid Flexkidz Voor u ligt het verkorte pedagogisch beleidsplan van Flexkidz. Hier beschrijven we in het kort de pedagogische visie en uitgangspunten. In dit pedagogisch beleidsplan beschrijven

Nadere informatie

Morele vorming in het voortgezet onderwijs Een peiling onder leidinggevenden en ouders

Morele vorming in het voortgezet onderwijs Een peiling onder leidinggevenden en ouders Morele vorming in het voortgezet onderwijs Een peiling onder leidinggevenden en ouders Auteurs: Drs. G. van der Meulen Referentie: WvdJ/SL 11.0426 Datum: maart 2007 Het lectoraat Morele vorming in het

Nadere informatie

1 Aanbevolen artikel

1 Aanbevolen artikel Aanbevolen artikel: 25 november 2013 1 Aanbevolen artikel Ik kan het, ik kan het zélf, ik hoor erbij Over de basisingrediënten voor het (psychologisch) welzijn Een klassieke motivatietheorie toegelicht

Nadere informatie

Liefde. De sociale leer van de Kerk

Liefde. De sociale leer van de Kerk Liefde De sociale leer van de Kerk De sociale leer van de Kerk Over de liefde Het evangelie roept ons op om ons in te zetten voor onze naasten. Maar hoe weet je nu wat er gedaan moet worden, zeker in een

Nadere informatie

Beoordelingsrapport. Keimaat is een product van b&t begeleiding en training B.V.

Beoordelingsrapport. Keimaat is een product van b&t begeleiding en training B.V. Beoordelingsrapport Keimaat is een product van b&t begeleiding en training B.V. Beoordelingsrapport van: mevr. K. Rozegeur Dit beoordelingsrapport is gemaakt op: 8 juli 2010 Beoordelingsperiode: augustus

Nadere informatie

Missie school Vanuit onze visie op het onderwijs volgt onze missie met BRON-waarden:

Missie school Vanuit onze visie op het onderwijs volgt onze missie met BRON-waarden: Missie en visie Basisschool met de Bijbel Bij de Bron is één van de tien scholen uitgaande van de Vereniging tot Stichting en Instandhouding van Scholen voor Christelijk Nationaal Schoolonderwijs te Putten.

Nadere informatie

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O

Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019. Stichting H 3 O Voldoende is niet goed genoeg.. Strategisch beleidsplan 2015/2019 Stichting H 3 O 1 Bijzonder Wat is het bijzondere van H 3 O? Waarin onderscheidt H 3 O zich, wat maakt het verschil? En wat wil H 3 O waarmaken?

Nadere informatie

De speerpunten van de SPCO-scholen

De speerpunten van de SPCO-scholen Meerjaren Plan 2012-2015 De speerpunten van de SPCO-scholen Inleiding Strategische speerpunten Hart voor kinderen Met veel genoegen presenteren wij de samenvatting van ons strategisch meerjarenplan Hart

Nadere informatie

Ingrediënten van een gezonde relatie - III! Bodemloze put of onuitputbare bron

Ingrediënten van een gezonde relatie - III! Bodemloze put of onuitputbare bron Ingrediënten van een gezonde relatie - III! Bodemloze put of onuitputbare bron Fillipenzen 1:9 En dit bid ik, dat uw liefde nog steeds meer overvloedig moge zijn in helder inzicht en alle fijngevoeligheid,

Nadere informatie

Gedifferentieerde leertrajecten

Gedifferentieerde leertrajecten Studiedag: Het volwassenenonderwijs en levenslang leren: een krachtige synergie VERSLAG WORKSHOP PCA / 4 februari 2015 Gedifferentieerde leertrajecten Dit verslag is een beknopte weergave van de gevoerde

Nadere informatie

Opbrengst vsv cafe 3 april talentontwikkeling Pagina 1

Opbrengst vsv cafe 3 april talentontwikkeling Pagina 1 Opbrengst van de werkgroepen tijdens het VSV Cafe 3 april met als Thema talentontwikkeling Stelling 1 Talentontwikkeling is de benadering om tot een positieve leerattitude te komen. Centraal staat de erkenning

Nadere informatie

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs Tijdschrift voor Didactiek der β-wetenschappen 22 (2005) nr. 1 & 2 53 Oratie, uitgesproken op 11 maart 2005, bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Professionalisering in het bijzonder in het onderwijs

Nadere informatie

Een blik op kwaliteitsvol onderwijs door de ogen van de leerkracht

Een blik op kwaliteitsvol onderwijs door de ogen van de leerkracht Een blik op kwaliteitsvol onderwijs door de ogen van de leerkracht Evi Geeroms en David Evenepoel Koninklijk Atheneum Etterbeek Wie zijn wij? Leerkrachten Koninklijk Atheneum Etterbeek (Brussel) Nederlandstalige

Nadere informatie

Visie in de praktijk

Visie in de praktijk Gastlessen voor studenten 2 e leerjaar PW 3 en 4 Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar - Docentenhandleiding Visie in de praktijk Gastles visie in de praktijk - Docentenhandleiding Theorie over dit onderwerp:

Nadere informatie

Beoordeling werkplekleren jaar 2 DEELTIJD

Beoordeling werkplekleren jaar 2 DEELTIJD Beoordeling werkplekleren jaar 2 DEELTIJD eindbeoordeling WPL-2 Hogeschool van Amsterdam Onderwijs en Opvoeding tweedegraads lerarenopleidingen datum: 2 april 2015 naam student: Peter Lakeman studentnr.

Nadere informatie

Voor stichting SOM zijn in ieder geval de volgende invalshoeken van belang:

Voor stichting SOM zijn in ieder geval de volgende invalshoeken van belang: Profiel Bestuur Uitgangspunten Het algemene belang van stichting SOM staat bij de leden voorop De leden onderschrijven de visie en de missie van stichting SOM De leden onderschrijven de grondslag en de

Nadere informatie

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één

levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één levensbeschouwelijke identiteit van catent Scholen zijn als bomen Leven niet alleen Zonder grond en wortels Leeft geen school, niet één De scholen van Catent - afzonderlijk en gezamenlijk - zijn als een

Nadere informatie

Onderwijs-seminar. De Leraar van de Toekomst. Bestaat De leraar van De Toekomst wel?

Onderwijs-seminar. De Leraar van de Toekomst. Bestaat De leraar van De Toekomst wel? Onderwijs-seminar De Leraar van de Toekomst Bestaat De leraar van De Toekomst wel? Even voorstellen Anne Looijenga, directeur Centrum voor Ontwikkeling Katholieke Pabo Zwolle En jullie zijn.? 2 De of een

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

Openbaar Onderwijs Zwolle en Regio. Strategisch Beleidsplan 2012-2014

Openbaar Onderwijs Zwolle en Regio. Strategisch Beleidsplan 2012-2014 Openbaar Onderwijs Zwolle en Regio Strategisch Beleidsplan 2012-2014 De school is er voor ons allemaal. Wat hebben wij nodig om straks te kunnen leven en werken? Daar gaan wij met elkaar vorm en inhoud

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Profielschets. Ondernemende school

Profielschets. Ondernemende school Profielschets Ondernemende school Scholen met Succes Postbus 3386 2001 DJ Haarlem www.scholenmetsucces.nl info@scholenmetsucces.nl tel: 023 534 11 58 fax: 023 534 59 00 1 Scholen met Succes Een school

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT VISIE PEDAGOGISCH PROJECT van daltonschool De Kleine Icarus Algemene visie De opdracht van daltonschool De Kleine Icarus bevat naast het onderwijskundig eveneens een maatschappelijk aspect Wij brengen

Nadere informatie

Visie op ouderbetrokkenheid

Visie op ouderbetrokkenheid Visie op ouderbetrokkenheid Basisschool Lambertus Meestersweg 5 6071 BN Swalmen tel 0475-508144 e-mail: info@lambertusswalmen.nl website: www.lambertusswalmen.nl 1 Maart 2016 Inleiding: Een beleidsnotitie

Nadere informatie

VALT HIER NOG WAT TE LEREN? EEN EDUCATIEF PERSPECTIEF OP DUURZAAMHEID Gert Biesta Universiteit Luxemburg. een populair recept

VALT HIER NOG WAT TE LEREN? EEN EDUCATIEF PERSPECTIEF OP DUURZAAMHEID Gert Biesta Universiteit Luxemburg. een populair recept VALT HIER NOG WAT TE LEREN? EEN EDUCATIEF PERSPECTIEF OP DUURZAAMHEID Gert Biesta Universiteit Luxemburg een populair recept een maatschappelijk probleem add some learning opgelost! deze bijdrage een perspectief

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Universiteit. Brochure. Opleidingsinstituut Dageraad

Universiteit. Brochure. Opleidingsinstituut Dageraad Brochure Opleidingsinstituut Dageraad Universiteit Informatie Je zult je wel afvragen wie zoiets bedenkt en wie zo iets op de kaart wil zetten. Ik kan daar kort en krachtig over zijn: kijk op www.ruudvanlent.nl

Nadere informatie

HET COMPETENTIEPROFIEL VAN DE SPD. ILS Nijmegen

HET COMPETENTIEPROFIEL VAN DE SPD. ILS Nijmegen HET COMPETENTIEPROFIEL VAN DE SPD ILS Nijmegen Mei 2009 Voorwoord: Dit voorstel voor een competentieprofiel van de spd is ontworpen op verzoek van de directies van ILS- HAN en ILS-RU door de productgroep

Nadere informatie

Landelijke ontwikkeling professionalisering MBO. Myriam Lieskamp beleidsmedewerker CNV Onderwijs Master HRM

Landelijke ontwikkeling professionalisering MBO. Myriam Lieskamp beleidsmedewerker CNV Onderwijs Master HRM Landelijke ontwikkeling professionalisering MBO Myriam Lieskamp beleidsmedewerker CNV Onderwijs Master HRM programma Nederland een kenniseconomie Leven lang leren Wat zijn de actuele ontwikkelingen? Wat

Nadere informatie

Schoolteam- vragenlijst

Schoolteam- vragenlijst SiBO Schoolloopbanen in het BasisOnderwijs Dekenstraat 2 B 3000 Leuven Schoolteam- vragenlijst Contactpersoon Frederik Maes Tel. 016/32.61.86 Fax. 016/32.58.59 Email: frederik.maes@ped.kuleuven ac.be maart

Nadere informatie

Opzet workshop LeerKRACHT door Heleen van Tilburg voor slotdag Van hinderpaal naar mijlpaal Perspectief 31 mei 2014

Opzet workshop LeerKRACHT door Heleen van Tilburg voor slotdag Van hinderpaal naar mijlpaal Perspectief 31 mei 2014 Opzet workshop LeerKRACHT door Heleen van Tilburg voor slotdag Van hinderpaal naar mijlpaal Perspectief 31 mei 2014 Welke competenties gebruikt een leerkracht bij een leerling met een handicap? Onderzoek

Nadere informatie

VERDER IN LEREN STRATEGISCH BELEIDSPLAN 2011-2015 PUBLIEKSVERSIE

VERDER IN LEREN STRATEGISCH BELEIDSPLAN 2011-2015 PUBLIEKSVERSIE VERDER IN LEREN STRATEGISCH BELEIDSPLAN 2011-2015 PUBLIEKSVERSIE INHOUD Missie & visie 4 Het onderwijs voorbij 5 Kwaliteit vanuit identiteit 7 Werken vanuit passie 8 Elke leerling telt 10 Ondernemend en

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging Schoolplan 2015-2019 Inhoud: Verantwoording Motto, missie, visie, overtuigingen Doelen Samenvatting strategisch beleid van de vereniging 21 e eeuwse vaardigheden Schematische weergave van de vier komende

Nadere informatie

Index. 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8

Index. 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8 Index 1. Voorwoord 2 2. Algemene Tips... 3 3. Gesprek 1.. 6 4. Gesprek 2.. 8 1 1. Voorwoord Welkom bij deze handleiding. Deze handleiding is bedoeld als gids bij het identificeren van de kwaliteiten van

Nadere informatie

Nota: de identiteit van het Kleurenorkest

Nota: de identiteit van het Kleurenorkest Nota: de identiteit van het Kleurenorkest Januari 2015 1 INHOUD De identiteit van het Kleurenorkest... 3 Het Didactische uitgangspunt:... 4 Natuurlijk Leren... 4 De Pedagogische PIJLERS:... 6 NLP: taalkracht...

Nadere informatie

Engels als Aanvullende Taal

Engels als Aanvullende Taal International School of Amsterdam Engels als Aanvullende Taal Richtlijnen voor Ouders English as an Additional Language (EAL) Dutch Het doel van het EAL programma is om kinderen zelfstandig en zelfverzekerd

Nadere informatie

Onze intentieverklaring Waardigheidsondersteunend Leiderschap

Onze intentieverklaring Waardigheidsondersteunend Leiderschap Onze intentieverklaring Waardigheidsondersteunend Leiderschap 1. Inleiding Het realiseren van waardigheidsondersteunende zorg vormt de kern van de missie van de groep GVO. Dezelfde missie maakt duidelijk

Nadere informatie

Toelichting competenties

Toelichting competenties Toelichting competenties De vraag van dit onderzoek was of leerkrachten, intern begeleiders en schoolleiders die werken met nieuwkomers aanvullende of extra competenties nodig hebben bovenop de bekwaamheidseisen

Nadere informatie

DAG VAN MAVO EN PAV op ZATERDAGVOORMIDDAG 28 FEBRUARI 2015

DAG VAN MAVO EN PAV op ZATERDAGVOORMIDDAG 28 FEBRUARI 2015 DIOCESANE PEDAGOGISCHE BEGELEIDINGSDIENST BISDOM BRUGGE jan.bonne@vsko.be SECUNDAIR ONDERWIJS VAKBEGELEIDING PAV Brugge, 30-01-2015 Ter kennisgeving aan alle directies van scholen met PAV Gelieve een kopie

Nadere informatie

Recensie: Henk Sissing (red.) - 3000 jaar denkers over onderwijs #3000doo

Recensie: Henk Sissing (red.) - 3000 jaar denkers over onderwijs #3000doo Recensie: Henk Sissing (red.) - 3000 jaar denkers over onderwijs #3000doo Op verzoek van onderwijsfilosofie.nl schreef Henk Ter Haar, leraar Nederlands op de Guido de Brès scholengemeenschap, de onderstaande

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan

Pedagogisch beleidsplan Pedagogisch beleidsplan Auteur: Ingeborg van der Zanden Bartels Datum: 05 januari 2015 Plaats: Kerkdriel Versie: 0.1 Pedagogisch beleidsplan BSO VillaDriel 12 april 2015 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding...

Nadere informatie

Voorbeelden compententieprofiel mentor

Voorbeelden compententieprofiel mentor BIJLAGE 1 Voorbeelden compententieprofiel mentor Voorbeeld 1 Meetindicator voor competenties en gedragingen van een mentor, opgesteld door Ryhove, beschutte werkplaats in Gent (PH= persoon met een handicap)

Nadere informatie

Gereformeerd onderwijs 2.0

Gereformeerd onderwijs 2.0 Gereformeerd onderwijs 2.0 Eindrapport werkgroep Toekomst gereformeerd onderwijs Noord-Nederland Opdrachtgever: bestuur Noorderbasis, bestuur GBS De Wierde, bestuur GBS Eben Haëzer, bestuur VGSO, bestuur

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT Naam stagiair(e):... Stageplaats (+ adres):...... Tussentijdse evaluatie Eindevaluatie Stageperiode:... Datum:.. /.. / 20.. Stagementor:...

Nadere informatie

Voorwoord. Deel A Een chaotische klas 1 Pedagogische interventies bij het bemoedigen van een groep 5 in de basisschool

Voorwoord. Deel A Een chaotische klas 1 Pedagogische interventies bij het bemoedigen van een groep 5 in de basisschool Inhoud Voorwoord XI Deel A Een chaotische klas 1 Pedagogische interventies bij het bemoedigen van een groep 5 in de basisschool 1. Inleiding 3 2. "Ik ben de schrik van de school!" 9 De eerste ontmoeting

Nadere informatie

Deze leidraad helpt om het gesprek in team aan te gaan rond kwaliteit, vooraleer je de sjablonen in de digitale leermodules invult.

Deze leidraad helpt om het gesprek in team aan te gaan rond kwaliteit, vooraleer je de sjablonen in de digitale leermodules invult. Deel 2 Kwaliteitsbeleid Deze leidraad is gebaseerd op de digitale leermodules van Kind & Gezin. Die modules zijn bedoeld om de verschillende onderdelen van het kwaliteitshandboek uit te werken. Die modules

Nadere informatie

BEÏNVLOEDINGSSTIJLEN. Tegenbewegende stijlen. Meebewegende stijlen. = duwen = trekken. evalueren aansporen en onder druk zetten

BEÏNVLOEDINGSSTIJLEN. Tegenbewegende stijlen. Meebewegende stijlen. = duwen = trekken. evalueren aansporen en onder druk zetten BEÏNVLOEDINGSSTIJLEN Er zijn verschillende beïnvloedingsstijlen te onderscheiden. De stijlen kunnen worden onderverdeeld in: TEGENBEWEGENDE STIJLEN MEEBEWEGENDE STIJLEN = duwen = trekken Tegenbewegende

Nadere informatie

Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk

Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk Inhoud 1. Heldere onderwijsvisie 2. Opleiden op maat 3. Online leren 4. Samen verantwoordelijk 5. Modulaire opleiding

Nadere informatie

NT2-docent, man/vrouw met missie

NT2-docent, man/vrouw met missie NT2docent, man/vrouw met missie Resultaten van de bevraging bij NT2docenten Door Lies Houben, CTOmedewerker Brede evaluatie, differentiatie, behoeftegericht werken, De NT2docent wordt geconfronteerd met

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

dialooghouding We stellen u onze visie even voor.

dialooghouding We stellen u onze visie even voor. schoolvisie Als katholieke basisschool willen we zorg dragen voor de opvoeding van elk kind. We zien onze school als een huis met een tuin waarin we de basis leggen voor de toekomst, om later met de beste

Nadere informatie

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1

Kijkwijzer techniek. Kijkwijzer leerlingencompetenties, materiaal uit traject Talenten breed evalueren, dag 1 Pagina 1 Kijkwijzer techniek Deze kijkwijzer is een instrument om na te gaan in welke mate leerlingen een aantal competenties bezitten. Door middel van deze kijkwijzer willen we verschillende doelen bereiken: Handvatten

Nadere informatie

Rapport Carriere Waarden I

Rapport Carriere Waarden I Rapport Carriere Waarden I Kandidaat TH de Man Datum 18 Mei 2015 Normgroep Advies 1. Inleiding Carrièrewaarden zijn persoonlijke kenmerken die maken dat u bepaald werk als motiverend ervaart. In dit rapport

Nadere informatie

De paradox van de burger als uitgangspunt

De paradox van de burger als uitgangspunt GEMEENTE WINTERSWIJK De paradox van de burger als uitgangspunt De dialoog als methodiek Rhea M. Vincent 1-11-2013 In het nieuwe zorgstelsel staat de vraag van de burger centraal. De professional en de

Nadere informatie

MR: MeeR InZicht. Beste ouders/verzorgers,

MR: MeeR InZicht. Beste ouders/verzorgers, MR: MeeR InZicht Beste ouders/verzorgers, Op uitnodiging van de school en de Medezeggenschapsraad kwam op 17 maart een grote groep ouders bijeen om met elkaar van gedachten te wisselen over welke vaardigheden

Nadere informatie

IPV - Opleidingsadviseur van de voedingssector. Werken met een peter/meter?

IPV - Opleidingsadviseur van de voedingssector. Werken met een peter/meter? Werken met een peter/meter? Werken met een ervaren medewerker (peter/meter) die nieuwkomers begeleidt tijdens hun eerste weken in de organisatie, kan de integratie- en het leerproces van de nieuwe medewerkers

Nadere informatie

Alle ruimte. voor jou w groei COGNOSCO

Alle ruimte. voor jou w groei COGNOSCO Alle ruimte voor jou w groei COGNOSCO Cognosco Campus Het Spoor Mol 02 Inleidend woordje Campus Het Spoor biedt naast het traditionele onderwijs ook het succesvolle Cognosco-onderwijs. De leerlingen kiezen

Nadere informatie

Het functioneringsgesprek

Het functioneringsgesprek 4.6.1 Het functioneringsgesprek WAAROM FUNCTIONERINGSGESPREKKEN VOEREN? Ze leveren u een schat aan informatie op: Heeft uw medewerker wel nog steeds zin in de job? Is hij/zij van plan om te blijven werken

Nadere informatie

Integrale Visie op Zorg

Integrale Visie op Zorg Basisschool De Luchtballon Freinetschool Holven Lebonstraat 45, 2440 Geel Velodroomstraat 33, 2440 Geel Directeur: Gert Van Herle Directeur: Gert Van Herle Tel: 014/586046 Tel: 014/588758 Fax: 014/583507

Nadere informatie

Inspectie RK Godsdienst Griet Liebens 0486/724946 griet.liebens@telenet.be

Inspectie RK Godsdienst Griet Liebens 0486/724946 griet.liebens@telenet.be 1 inspectie-begeleiding RK godsdienst basisonderwijs Tulpinstraat 75 3500 Kiewit-Hasselt 011 264408 godsdienstbao@dodhasselt.be Collegiale consultatie Godsdienst Lager onderwijs Rijkhoven Kleine Spouwen

Nadere informatie

Bij het huiswerk is het niet de kwantiteit die telt maar de kwaliteit. Huiswerk moet zinvol zijn.

Bij het huiswerk is het niet de kwantiteit die telt maar de kwaliteit. Huiswerk moet zinvol zijn. Huiswerk ligt in het verlengde van het leerproces dat in de klas is gestart. Het is geschikt om vaardigheden uit de klas toe te passen buiten de schoolse context. Zelfstandig werken en leren bijvoorbeeld.

Nadere informatie

1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 2. Doel van de cursus NCZ

1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 2. Doel van de cursus NCZ 1. Algemene situering van de cursus NCZ leraar secundair onderwijs-groep 1 De cursus niet-confessionele zedenleer (NCZ) in de opleiding leraar secundair onderwijsgroep 1 (LSO-1) sluit aan bij de algemene

Nadere informatie

9-10-2013. voor wie JA zegt tegen actief en inspirerend onderwijs. Dolf Janson. www.jansonadvies.nl 1

9-10-2013. voor wie JA zegt tegen actief en inspirerend onderwijs. Dolf Janson. www.jansonadvies.nl 1 voor wie JA zegt tegen actief en inspirerend onderwijs Dolf Janson www.jansonadvies.nl 1 energie 9-10-2013 Teken eens het verloop van het energieniveau van je leerlingen tijdens een ochtend. tijd Hoe komen

Nadere informatie

Competentiemanagement bij de federale overheid

Competentiemanagement bij de federale overheid Competentiemanagement bij de federale overheid Competentieprofielen Basis Leidinggevend D December 2009 LEIDINGGEVEND D 1/ BASISPROFIEL Tabel informatie begrijpen taken Taken uitvoeren Leidinggevend D

Nadere informatie

Pedagogische kwaliteit in beweging

Pedagogische kwaliteit in beweging Pedagogische kwaliteit in beweging De kinderopvang staat voor grote uitdagingen: kinderen een veilige basis en voldoende uitdaging bieden voor een gezonde ontwikkeling en hen voorbereiden op het basisonderwijs.

Nadere informatie

(Samen)werken aan christelijk leraarschap

(Samen)werken aan christelijk leraarschap (Samen)werken aan christelijk leraarschap Laura Boele de Bruin MSc Dit materiaal is onderdeel van het compendium over christelijk leraarschap, van het lectoraat Christelijk leraarschap van Driestar hogeschool.

Nadere informatie

Mijn onderwijsvisie. Natasha Pers. Opleiding: Master algemene economie. Studentennummer: 500610025. Vakdocent: P. Voorend

Mijn onderwijsvisie. Natasha Pers. Opleiding: Master algemene economie. Studentennummer: 500610025. Vakdocent: P. Voorend Mijn onderwijsvisie Natasha Pers Opleiding: Master algemene economie Studentennummer: 500610025 Vakdocent: P. Voorend Algemene Visie Mijn onderwijsvisie 2 is meer een terugblik dan wel herziening van mijn

Nadere informatie

Samen, met hart voor het kind!

Samen, met hart voor het kind! Samen, met hart voor het kind! Inhoudsopgave: Inleiding Blz. 3 Hoofdstuk 1 Blz. 4 Ouderbetrokkenheid 1.1 Ouderparticipatie en ouderbetrokkenheid Blz. 4 1.2 De ouder en de school Blz. 4 1.3 De GLANS- techniek

Nadere informatie