G-sport, soms anders, maar nooit minder. De vrijwilligers. JAARGANG 17 NR. 55 winter

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "G-sport, soms anders, maar nooit minder. De vrijwilligers. www.bpgeel.be. JAARGANG 17 NR. 55 winter 2014-2015"

Transcriptie

1 Informatieblad van BP voor Eindhout, Oosterlo, Stelen, Winkelomheide en Zittaart JAARGANG 17 NR. 55 winter De vrijwilligers G-sport, soms anders, maar nooit minder 10 Overlegcommissie Verslag 9 april De PTA-story (laatste deel): Enkele bedreigingen, veel kansen en een goed vooruitzicht 11 Tips voor thuis en elders Neem (te veel) licht niet licht op

2 2 Buren 55 winter Woord vooraf Colofon Buren verschijnt drie keer per jaar en is een uitgave van BP Chembel N.V. Amocolaan Geel Tel: Verantwoordelijke Uitgever Roel Dekoninck BP Amocolaan GEEL Foto s An Van Eycken BP Eric De Vos Grete Flies istockphoto Tom Vander Sande Kinderpagina Wendy Onsea Vormgeving FM graphics Terugblikken en vooruitkijken Mike Olbrich gedelegeerd Toen ik hier aankwam, zowat een jaar geleden, had bestuurder ik al snel door dat de mensen in Geel niet konden stilzitten. Het is er in de loop van 2014 niet bepaald rustiger op geworden met JBF, Wiesox, alsook tal van minder spectaculaire, maar evengoed belangrijke projecten. Maar we zitten op schema: JBF is ondertussen volop aan het produceren wat betekent dat wij een gestage stroom PTA (gezuiverd tereftaalzuur) in hun richting transfereren. De eerstvolgende jaren wordt het project Wiesox de kluif waarin we met plezier onze tanden zetten. Dat is ook goed voor de werkgelegenheid in de streek en daarbuiten. Wiesox, de vervanging van twee oxidatiereactoren en onze wissel op de toekomst, kreeg in de pers overigens heel wat aandacht (zie verder onder Kort). In deze economisch onzekere tijden is er begrijpelijk behoefte aan positief nieuws. Niet dat het hier allemaal rozengeur en maneschijn is. De markt van onze producten in Geel staat erg onder druk. BP heeft het als groep dan weer moeilijk met de immer lager worden olieprijs, en dat voelen we tot bij ons. Maar ik wil positief afsluiten. Het ziet ernaar uit dat 2014 een relatief veilig jaar wordt met tot nu toe slechts één ongeval met werkverlet. We hebben ook besloten om in mei 2015 opnieuw deel te nemen aan de opendeurdagen van essenscia (*), waarover meer in de volgende Bureneditie. Ik sluit graag af met een warme aanbeveling om het artikel in onze rubriek De Vrijwilligers te lezen. De getuigenis van drie BP-medewerkers over hun vrijwilligerswerk met G-sporters is ongemeen boeiend en relativeert onze soms banale besognes. Ik wens u een prettig eindejaar en een voorspoedig 2015! Mike Olbrich gedelegeerd bestuurder (**) essenscia is de beroepsfederatie van de chemie en life sciences Druk Grafilux Printing Productie FokZ Communications groene telefoon 0800/ BIJ DE COVER De vrijwilliger G-sport, soms anders, maar nooit minder Anders- of mindervalide, gehandicapt of mensen met een beperking? Hoe je hen ook wil noemen, voor Bert, Geert en Koen zijn G-sporters zoals u en ik. Ze kunnen zelfs méér: oprechte emoties tonen. En dat is de reden waarom de heren zulke atleten graag in hun team hebben. Maak kennis met deze nieuwe lading vrijwilligers op pagina 4

3 Kort winter Buren 55 3 RUBRIEKKort An Onkelinx is de nieuwe HSSE-manager Begin november startte An Onkelinx als nieuwe HSSE(*)-manager van BP in Geel. An werd geboren in Tienen maar bracht heel haar jeugd door in het Limburgse Alken. In Leuven studeerde en doctoreerde ze als scheikundige. Dadelijk na haar studies ging ze aan de slag bij BASF in de Antwerpse haven. Daar had ze door de jaren heen tal van functies in verschillende departementen, zoals productie, kwaliteitscontrole, het labo, HR en veiligheid. Over dat laatste weet An: Ik ben ervan overtuigd dat het essentieel is om op zoek te gaan naar de basisoorzaken van incidenten. Ik wil geen pleisters plakken, maar de zaken fundamenteel aanpakken. Ik wil ook altijd goed voorbereid aan de slag gaan, dan BP opent opnieuw de deuren Details kennen we nog niet, maar BP doet opnieuw mee aan de opendeurdagen van essenscia in mei Die opendeurdag gaat door in het weekend van 9 en 10 mei, maar wanneer en hoe precies de fabriek in Geel deelneemt, moet nog beslist worden. BP is een van de trouwste deelnemers aan de sectorale opendeurdag. De meest recente editie ging door in In de pers An Onkelinx over veiligheid: Ik wil geen pleisters plakken, maar de zaken fundamenteel aanpakken. kom je niet voor verrassingen te staan en creëer je automatisch rust. An woont op dit moment in het landelijke Bevel, een deelgemeente van Nijlen, met haar man Bob en hun kinderen Seppe (14) en Nette (10). (*) HSSE staat voor Health, Safety, Security and the Environment. In het Nederlands is dat Gezondheid, veiligheid en Milieu Een beeld van de vorige opendeurdag in 2011 Het nieuws dat BP ongeveer 160 miljoen euro investeert in de Geelse fabriek kreeg de nodige persaandacht. Het verhaal was al in de vorige editie van Buren verschenen en ging over de vervanging van twee oxidatiereactoren. De titels in de pers waren neutraal tot enthousiast: BP investeert in Geel en BP investeert fors in duurzame productie grondstof voor flessen klonk het in het Laatste Nieuws, BP pompt extra miljoenen in Geel was de kop van Gazet van Antwerpen. Het Nieuwsblad hield het op BP investeert extra miljoenen. De hoofdboodschap kwam goed over: de onderneming wil met de investering de productie van PTA (gezuiverd tereftaalzuur) energiezuiniger maken. De besparing komt overeen met het verbruik van1500 huisgezinnen en zal de CO 2 -uitstoot verkleinen. De eerste nieuwe oxidatiereactor wordt volgens plan eind 2015 in gebruik genomen, de tweede in de loop van Vijftig jaar BP in de Noordzee Is 2014 is het vijftig jaar geleden dat BP een Noordzee-licentie kreeg om te zoeken naar gas en olie in de Noordzee. De onderneming vond in 1965 aardgas in de zuidelijke Noordzee. Dat gebeurde bij het boren van het West Sole prospect, in verschrikkelijke weersomstandigheden, erger dan ooit tevoren in de olie-industrie. Toen in 1970 het gigantische Forties oil field werd ontdekt, veranderde dat het energielandschap in Groot-Brittannië. De Noordzee werd daarmee ook een wereldwijd belangrijke olie-en gasregio. BP bouwde het Forties Pipeline System dat Koningin Elizabeth II in november 1975 in gebruik nam door op de knop te drukken en zo de eerste Noordzeeolie aan land te brengen. Wat gebeurt er met BP bij een (eventueel) stroomtekort? De Geel-site zal geen rechtstreekse gevolgen ondervinden van een eventuele black-out als er in de loop van de winter te weinig elektriciteit beschikbaar is. De fabriek zal niet van het elektriciteitsnet afgesloten worden, omdat ze rechtstreeks op het 150 kv-transmissienet is ingeplugd en dat is de slagader van de stroomvoorziening in België. Die is van levensbelang en zit dus niet in het beruchte afschakelplan. Maar toch, als er zones in de omgeving worden afgeschakeld - ook al treffen die BP niet rechtstreeks - kan dat een impact hebben op de werking van de site. Dat heeft te maken met fluctuaties op het stroomnet die mogelijk delen van de uitrusting ongunstig beïnvloeden. Maar al bij al wordt die kans eerder klein ingeschat en moeten we die impact ook niet overschatten. Meer info op: Koningin Elizabeth II neemt het Forties Pipeline System in gebruik waarmee de eerste Noordzeeolie aan land wordt gebracht. De Geel-site zal geen rechtstreekse gevolgen ondervinden van een eventuele black-out.

4 4 Buren 55 winter De vrijwilligers De vrijwilligers Dat wijzelf of onze kinderen allerhande vormen van amusement en ondersteuning voorgeschoteld krijgen, vinden we doodnormaal. Maar dat ettelijke vrijwilligers zich bijna dagelijks inzetten voor het belang van de gemeenschap, beseffen we vaak niet. In deze reeks plaatsen we de stille (BP-)krachten achter enkele Vlaamse verenigingen in de kijker. G-sport, soms anders, maar nooit minder Anders- of mindervalide, gehandicapt of mensen met een beperking? Hoe je hen ook wil noemen, voor Bert, Geert en Koen zijn G-sporters zoals u en ik. G-sporters kunnen zelfs méér: oprechte emoties tonen. En dat is de reden waarom de heren zulke atleten graag in hun team hebben. Geert Caers (51), documentations co-ordinator uit Geel, beoefent karate en is medeoprichter van de karateclub Funakoshi Karate International Belgium die ook openstaat voor G-sporters. Koen Heylen (37), logistics contract manager uit Balen, is basketballer en scheidsrechter in die sport op de Special Olympics. Bert Gebruers (42), transport planning coördinator uit Tessenderlo, is boogschutter bij de Laakdalse club Nooit Volleerd die ook openstaat voor G-sporters.

5 winter Buren 55 5 Jullie zijn zelf ook fervente sporters? Bert: Ik ben rond mijn zeventiende gestart met boogschieten en haalde toen een behoorlijk niveau. Door mijn job ik deed toen nachtwerk in Brussel ben ik daarmee moeten stoppen. Sinds zes jaar ben ik opnieuw aangesloten bij de club Nooit Volleerd in Laakdal, waar ik ook secretaris ben. Koen: Ik speel al 25 jaar basketbal, van provinciaal tot nationaal niveau en momenteel in tweede provinciale bij Vabco in Mol. Geert: Ik heb vroeger aan voetbal en atletiek gedaan. Toen mijn zoon Bart en later ook dochter Dorien voor karate kozen, ben ik samen met mijn kinderen beginnen te trainen. In 2010 hebben we in Geel onze eigen club opgericht: Funakoshi Karate International Belgium. Intussen is er ook al een tweede afdeling in Laakdal. Bert: De regels voor G-schutters zijn niet anders. Je bent tenslotte met een wapen bezig. Hoe zijn jullie in aanraking gekomen met G-sporters? Geert: In onze vorige club was er een jongen met een autismestoornis. Op tien jaar tijd hebben we hem sterk zien groeien. Niet enkel zijn motoriek ging er danig op vooruit, ook op het vlak van zelfbeheersing, zelfvertrouwen, doorzettingsvermogen, omgaan met lichaamscontact en leggen van sociale contacten zagen we duidelijk progressie. Toen we met onze eigen club Toen we met onze eigen club startten, vonden we het een evidentie dat we er andersvaliden mee in opnamen startten, vonden we het een evidentie dat we er andersvaliden mee in opnamen. Dat hebben we dan ook duidelijk op onze affiche gezet. We hebben nu veertig leden, maar het aantal G-sporters is moeilijk te tellen. We hebben bijvoorbeeld een rolstoelpatiënt, van wie het duidelijk is, maar er zijn ook een aantal kinderen bij met gedragsproblemen, hyperactiviteit of concentratiestoornissen. Wanneer is iemand een G-sporter? Er hoeft ook niet altijd een verschil gemaakt te worden tussen een gewone sporter en een G-sporter. We willen dat onderscheid wegwerken door hen samen te laten sporten. Bert: Daar ben ik het helemaal mee eens. Ook bij ons zijn G-sporters volwaardige leden van onze club. Nooit Volleerd bestaat nu 51 jaar en eigenlijk was er nooit sprake van een G-sportwerking tot een jaar of vier geleden. Toen fuseerden we met een andere club, die een lid hadden van wie de arm verlamd was, waardoor die nood had aan opvang en begeleiding, zoals aangepast materiaal. Dankzij hem hebben we onze eerste ervaringen met G-sport opgedaan. Toen dat nieuws de ronde deed, ging de bal aan het rollen en dienden zich nog andere mensen met een beperking Geert: Hun ingesteldheid en gedrevenheid, daar kunnen we nog iets van leren. aan. Intussen hebben we een honderdtal leden, onder wie tien G-sporters. Koen: De club waarin ik basket, heeft zelf geen G-sportwerking. Maar een ex-collega met wie ik nog samen in de ploeg heb gespeeld, heeft in 1999 mee het G-basket in België opgericht, voor mensen met een mentale beperking. Ik ben er tien jaar later bij gekomen als vrijwilliger, toen hij vroeg of ik scheidsrechter wilde zijn op basketbalwedstrijden van de Nationale Special Olympics. Dat jaar (2009) stond basketbal voor de eerste keer op het programma. Het eerste jaar was ik eigenlijk meer dan alleen scheidsrechter: ik deed mee de coördinatie, begeleidde de teams, stond zelfs nog mee de lijnen voor het plein af te plakken Intussen is dat geëvolueerd: de regels zijn strikter geworden en ook in G-basket wordt enkel met officiële scheidsrechters gewerkt. Ik fluit zowel op de nationale als op de Europese spelen van de Special Olympics. Gelden er andere regels voor sporters met een beperking? Koen: Bij basketbal alvast niet meer. Vroeger zat er weinig structuur in: loop- of duwfouten, dubbele dribbels

6 6 Buren 55 winter De vrijwilligers ze werden vaak door de vingers gezien. Scheidsrechters gooiden ook geregeld zelf de bal weer in het spel. Ze moesten proberen in te schatten wat kon en wat niet, afhankelijk van het niveau van de speler. Daar is gelukkig een einde aan gekomen, want waar trek je de lijn? Sinds 2013 moet dus ook het G-basket officiële scheidsrechters gebruiken bij de wedstrijden en die hanteren dezelfde regels en normen als in het reguliere basket. Bij een wedstrijd voor de Special Olympics ben ik dus even streng als bij een gewone Koen: Vroeger werden bij het G-basket fouten vaak door de vingers gezien, maar sinds 2013 hanteren officiële scheidsrechters dezelfde regels en normen als in het reguliere basket. Koen: Mijn niveau van blij en enthousiast zijn zal nooit kunnen tippen aan de intensiteit waarmee G-sporters hun emoties beleven. match. De enige toegeving die ik als scheidsrechter mag doen, is uitleggen waarom ik een fout gefloten heb. Mensen met een autismestoornis hebben soms nood aan dat extra woordje uitleg, omdat ze niet altijd begrepen hebben wat er nu precies fout was. Eens ik dat duidelijk heb gemaakt, kunnen ze weer verder. Bert: Bij ons geldt hetzelfde. Alle regels zijn identiek, je bent tenslotte met een wapen bezig. Natuurlijk mag het materiaal wel aangepast zijn; we hebben ooit iemand met Er hoeft ook niet altijd een verschil gemaakt te worden tussen een gewone sporter en een G-sporter maar één arm leren schieten. Of iemand met een mentale en fysieke beperking: hij zit in een rolstoel, is aan één kant volledig verlamd en aan één oog blind. Voor die mensen maken we zelf een harnas of een mondstuk zodat ze toch zouden kunnen schieten. Blinden en slechtzienden kunnen dankzij een speciaal statief dat naar de schijf gericht is, subtiele correcties aanbrengen en hun richting bijsturen. Verder krijgen zij een begeleider die hen aanwijzingen geeft: waar is de pijl terechtgekomen en hoe kunnen ze corrigeren? Maar iedereen schiet op dezelfde schijf en vanop dezelfde afstand. Tijdens wedstrijden staan we allemaal naast elkaar opgelijnd op hetzelfde terrein, alleen schieten we niet voor hetzelfde klassement. Overigens, de regels van boogschieten bevatten veel structuur, waardoor het net een ideale sport is voor bijvoorbeeld mensen met autisme. Er zijn geluid- en lichtsignalen die aangeven wanneer je naar de schietlijn mag gaan, wanneer je de pijl erop mag steken, wanneer je mag schieten, wanneer je de pijlen mag gaan halen De tijdslimiet wordt duidelijk aangegeven. Een pijl moet in een bepaald vak zitten om punten te halen. Over al die dingen is geen discussie mogelijk, wat een goede zaak is voor autisten. Geert: Bij karate ligt dat iets moeilijker. De overkoepelende regel is dat wie niet binnen de lijnen kleurt, van de mat gestuurd wordt. Bij karate gaat het tenslotte niet om agressief vechten, maar om gecontroleerd verdedigen via uitgebalanceerde technieken. Maar bij die nieuwe doelgroep duurt het soms wat langer eer ze binnen de lijntjes leren kleuren. Trainers moeten zich dus flexibel opstellen en verschillende tactieken uitproberen om hun karate kids te kneden naar de norm. Officiële regels voor G-karate bestaan er bovendien nog niet. Maar je kunt een rolstoelpatiënt nu eenmaal niet op dezelfde manier beoordelen als een doorsnee sporter. We doen het dus voorlopig nog op het gevoel, al hoop ik dat er binnenkort werk gemaakt wordt van een officiële regelgeving. Hoewel G-sporters vaak hetzelfde moeten kennen en kunnen, ligt hun niveau soms wat lager. Maar zijn ze ergens beter in dan gewone sporters? Koen: De beleving van de sport. Ze gaan er voor honderd percent voor. Bij een basketwedstrijd is dat het enige dat telt in hun leven. En de emoties die ze tonen, zijn oprecht. Als ze scoren, zijn we getuigen van echte voetbaltaferelen: truitjes worden uitgetrokken, ze staan te springen langs de kant Dit jaar was ik een van de scheidsrechters in de vrouwenfinale van de Europese zomerspelen in Antwerpen. Als ik terugdenk aan die momenten krijg ik kippenvel. Mijn niveau van blij en enthousiast zijn zal nooit kunnen tippen aan de intensiteit waarmee zij hun emoties beleven. Ongelooflijk. Geert: Als ze met hun sport bezig zijn, voelen ze zich ook een volwaardig persoon.

7 winter Buren 55 7 Op dat moment hebben ze geen beperking. Ze zijn oprecht, doen niet alsof. Het werkt aanstekelijk en geeft me een boost om ook het beste uit mezelf te halen. Bert: Als wij in de roos schieten, blijven we daar vrij kalm onder. Want dat is nu eenmaal waar die pijl moet zitten. Pas als we ernaast schieten, zijn we slecht gezind. Als G-schutters tien punten schieten, veren ze op en beginnen ze te juichen of te zingen. (glimlacht) Zijn er verschillen in de aanpak van G-sporters? Bert: G-sporters vragen soms een andere benadering, bijvoorbeeld wat taalgebruik betreft. Als we iemand willen bijsturen, vestigen we soms te snel de aandacht op Als ze met hun sport bezig zijn, voelen ze zich ook een volwaardig persoon. Op dat moment hebben ze geen beperking. wat niet goed was of wat hij fout deed. Bij G-sporters is het belangrijk te benadrukken wat ze wel goed deden. Bijvoorbeeld: Je hand stond al perfect, nu gaan we je houding ook helemaal in orde brengen. Ik vond dat in het begin niet gemakkelijk. Koen: Dat heb ik ook moeten leren. Hetzelfde geldt voor grenzen stellen. In het begin heb ik de fout gemaakt om veel toe te laten en zo goed mogelijk te zijn voor alle atleten. Mensen met een verstandelijke beperking kunnen echter erg lichamelijk worden. Dat is lief bedoeld, maar als scheidsrechter moet ik toch de nodige afstand bewaren. Die grenzen afbakenen was niet simpel. Geert: Al doende leer je zo n dingen. Ik heb gemerkt dat goed gedrag belonen meer opbrengt bij G-sporters dan fout gedrag bestraffen. Het vraagt wat extra geduld en flexibiliteit, maar het brengt wel degelijk iets op. Op een keer vertelde ik ouders vol lof over het gedrag van hun zoon: dat hij zich op training zo had ingezet. Die jongen lichtte helemaal op en ook zijn ouders waren blij verrast dat er eens iemand het positieve benadrukte. Dat hij goed kon functioneren in een gewone karateclub, betekende heel veel voor hen. Waarom betekent dit vrijwilligerswerk zoveel voor jullie? Bert: Onze club Nooit Volleerd vindt het belangrijk dat gewone sporters ook in contact komen met G-sporters. Als ik zie hoe ze langzaam maar zeker op een normale manier met elkaar beginnen om te gaan, ben ik blij. De resultaten zijn er ook naar: G-schutters voelen zich heel goed omringd bij ons. Het mooiste voorbeeld is Yves, de man in de rolstoel waarover ik vertelde. Hij had zich eigenlijk opgegeven voor euthanasie, zo slecht was hij er voordien aan toe. Bert: G-schutters voelen zich heel goed omringd bij ons. Het mooiste voorbeeld is rolstoelgebruiker Yves. Hij had zich opgegeven voor euthanasie, maar sinds hij heeft leren boogschieten, heeft hij die aanvraag ingetrokken. Sinds hij heeft leren boogschieten, heeft hij die aanvraag ingetrokken. Naar eigen zeggen voelt hij zich als herboren, omdat hij nu wordt aanvaard als een gewoon mens. Geert: Een lach van zo n jongen of de trotse blik van een ouder op zo n moment heb ik het gevoel dat ik wel degelijk mijn steentje bijdraag tot een betere maatschappij. Net als Bert vind ik het belangrijk dat iedereen met G-sporters leert omgaan: dat mensen zien wat ze wel kunnen in plaats van wat ze minder goed kunnen. Koen: Ik kan me daar enkel bij aansluiten. Ik neem elk jaar mijn kinderen mee naar de Nationale Special Olympics om er een handje te helpen. Zo leren ze dat de atleten daar dan wel anders zijn, maar niet minder. Geert: Toen we onze eigen club startten, was het vanzelfsprekend dat ook gehandicapten lid konden worden.

8 8 Buren 55 winter De PTA-story deel 4 (laatste): de toekomst In 2013 was het vijftig jaar geleden dat de grondstof PTA voor het eerst op de markt werd gebracht. Een prima aanleiding voor Buren om dieper in te gaan op het wezen van die PTA ofte gezuiverd tereftaalzuur. Dit is deel 4, meteen het laatste deel van de reeks. Bedrijven spelen in op de steeds kleiner wordende huishoudens in het westen door ook kleinere verpakkingen aan te bieden zoals Heinz met zijn ketchup, verpakt in PET. De PTA-story deel 4 (laatste): de toekomst Ook de concurrenten van PET zitten niet stil. Neem blik. Nog niet te zien bij ons, maar elders wordt er aluminium drankverpakking aangeboden met schroefdop Enkele bedreigingen, veel kansen en een goed vooruitzicht De komst van JBF naar Geel is een bewijs van het vertrouwen van die onderneming in de PET-markt enerzijds en in de stabiele aanvoer van PTA vanuit BP anderzijds. Die laatste hebben we zelf in de hand, maar hoe zit het met de toekomst van PET als voornaamste PTA-toepassing? Wat zijn de technische uitdagingen? Welke kapers zijn er op de kust? Waar zit nog groei? Kortom, wat voorspelt de toekomst voor PET (en dus ook voor PTA) en waar moeten we naar uitkijken? In het tweede deel van deze reeks kon je lezen hoe alternatieven zoals SAN (styreenacrylonitril) en pvc het tegen PET moesten afleggen als grondstoffen voor de aanmaak van (fris)drankflessen. Het vorige derde deel behandelde de technische vooruitgang van PET en het groeiend succes in alsmaar meer verpakkingsvormen zoals bier- en wijnflessen. Komt daar nog bij dat met JBF aan de voordeur, de afzet van Naast blik is er in het Westen een kleine toename van kraantjeswater voor consumptie, omdat de consument prijsbewuster wordt en uit ecologische overwegingen. onze PTA verzekerd lijkt. Kortom, zo lijkt het, we mogen er gerust in zijn. Maar zo simpel liggen de zaken niet. Marktverstoring Alle goede nieuws ten spijt, is er nog zoiets als de markt. JBF en andere PET-fabrikanten, en BP als PTA-producent dus ook, zijn afhankelijk van de vraag naar PET. Dat is wereldwijd vooral een zaak van textiel (65 %) en drankflessen (27 %), met een kleiner aandeel voor folies en andere specialiteiten (8 %). In Europa wordt PET voor het overgrote deel toegepast in drankverpakking, maar de wereldsituatie doet er wel degelijk toe. Als in Azië de vraag naar textielproductie minder stijgt door de economische crisis, komt er op wereldschaal extra PTA- en PET-capaciteit vrij, ook al omdat er ondertussen veel Aziatische PTA- en PET-productie-installaties zijn gebouwd. Als de vraag daar dan kleiner wordt dan het aanbod, bieden de Aziatische producenten van PTA en PET hun waar aan in het westen. Zolang dat niet al te grote hoeveelheden zijn die de markt verstoren, is er niet zo veel aan de hand, maar toch. Tegelijk zit ook in Europa de concurrentie niet stil met nieuwe PTA-fabrieken in onder meer Polen en Portugal Moeten we dan het ergste vrezen? Sommige deskundigen lezen de situatie anders en merken op dat de vraag naar PTA-afgeleide producten, PET dus, wordt aangedreven door een wereldwijd groeiende middenklasse: Als mensen uit landen zoals China en India een betere status verwerven, neemt de vraag naar zaken zoals frisdrank en kleding toe. Ook bemoedigend is de vaststelling dat de vraag naar polyester hoger is dan de wereldwijde economische groei. Meer fles voor je PET In Azië wordt de groei van het PTA-verbruik sterk gedreven door de stijgende vraag naar polyestervezels voor het maken van kleding, huishoudlinnen en decoratief textiel, vaak in combinatie met natuurlijke vezels zoals

9 winter Buren 55 9 Momenteel wordt er ook gewerkt aan technieken om groenten in PET te verpakken. Zo zijn augurken in sommige landen al te koop in een PET-verpakking. katoen. In Noord-Amerika en West-Europa zijn het vooral verpakkingstoepassingen in de voedingsindustrie. De markt van de PET-flessen blijft er sterk, maar toch. Zo is er een trend om de hoeveelheid PET (en dus PTA) per verpakte liter te verkleinen door enerzijds de fleswanden dunner te maken, en anderzijds door grotere verpakkingen te gebruiken. Voor een tweeliterfles bijvoorbeeld, heb je verhoudingsgewijs minder kunststof nodig dan voor een kleinere inhoudsmaat. Anderzijds is er een tegenbeweging om, inspelend op de steeds kleiner wordende huishoudens in het westen, ook kleinere verpakkingen aan te bieden. Precies dat deed Heinz met zijn ketchup, verpakt in PET. Blik vs PET Ook de concurrenten van PET, zoals glas, brik en blik zitten niet stil. Neem blik. Nog niet te zien bij ons, maar elders wordt er aluminium drankverpakking aangeboden met schroefdop. Nog een voorbeeld? In de vakpers lezen we dat het merk Vichy in Spanje nu ook natuurlijk mineraal in blik gaat aanbieden (naast glas en PET) in navolging van Spa en Perrier. De reden? De 33 cl-blikverpakking heeft het imago een cool, lifestyle verpakkingskeuze te zijn, die traditionele merken en producten een manier aanreiken om jonge consumenten te bereiken, aldus een verkoopsverantwoordelijke. Blik is cool, kortom. Het aluminium van blik heeft ook als grote voordeel dat het vanouds uitstekend en ongelimiteerd kan hergebruikt worden, en ook dat imago heeft. PET kan ook goed gerecycleerd worden, maar dat is veel minder bekend. PEF vs PET Naast blik is er in het Westen een kleine toename van kraantjeswater voor consumptie, enerzijds omdat de consument prijsbewuster wordt, anderzijds uit ecologische overwegingen. Dat brengt ons naadloos naar de kunststof drankfles gemaakt uit biomaterialen zoals polyethyleen furanoaat (PEF). Die mikt op precies dezelfde markt als PET en beweert dat PEF niet alleen sterker is en beter bescherming biedt tegen externe invloeden, maar ook dat het voor honderd percent gebruik kan maken van organisch afval. Momenteel loopt een aanvraag om PEF goed te keuren voor gebruik met levensmiddelen. Dat het hier geen marginaal verschijnsel betreft, wordt duidelijk als je weet dat Shell de moedermaatschappij is van Avantium, de firma die PEF heeft ontwikkeld en dat er gesprekken lopen met onder andere The Coca Cola Company en Danone. De eerste commerciële productie is voorzien voor na De PET-industrie zit echter niet stil en werkt aan een 100 % bio-pet met bio-paraxyleen en bio-monoethyleen in de hoofdrollen. Een belangrijk argument in de concurrentie met nieuwe materialen zoals PEF, is dat bio-pet gebruik kan maken van de bestaande PET-recyclagevoorzieningen, wat niet het geval is voor nieuwe producten. Kansen Ondanks de concurrentie door blik, water uit de kraan, PEF en andere, zit er nog groei in PET. In vorige delen van deze artikelreeks hebben we al gesproken over relatief nieuwe toepassingen zoals bier en wijn in PET-flessen. Momenteel wordt er ook gewerkt aan technieken om groenten in PET te verpakken. Dat is een uitdaging omdat die groenten verhit worden tijdens het afvullen waardoor de kunststof erg zou beginnen krimpen. De PET-verpakkingsproducenten zijn volop bezig om speciale PET-toepassingen te ontwikkelen die ook bestand zijn tegen dat pasteurisatieproces met zijn hoge temperaturen. Zo zijn augurken in sommige landen al te koop in een PET-verpakking. Het is slechts één voorbeeld van nieuwe toepassingen die op termijn de afzet van PET, en dus ook van PTA, moet verzekeren. Andere vind je in de cosmetica: scheergel en zonnecrème bijvoorbeeld die met perslucht werken in plaats van de klassieke drijfgassen in metalen containers. Mylar is de naam van PET bedekt met een dun laagje aluminium, ook gekend door de gespecialiseerde toepassing als space blankets, vaak gebruikt bij reddingsacties. Niet alleen PET-flessen Hoewel het slechts een relatief kleine afzet vertegenwoordigt, is het boeiend om te zien waarin PTA nog wordt verwerkt naast PET-flessen en textiel. Denk daarbij aan gespecialiseerde producten zoals transportbanden, veiligheidskledij, brandweerslangen, verflakken, maar ook zakjes voor voeding die in de verpakking wordt gekookt, zoals rijst. Folie waarmee vers of bereid voedsel wordt bedekt, is dikwijls met PTA gemaakt, alsook keukengerei dat bijvoorbeeld geschikt is voor de microgolfoven. Nog een weetje is dat PET, onder de merknaam Dacron, vooral in de maritieme wereld voor de productie van zeildoeken wordt toegepast. Mylar is dan weer de naam van PET bedekt met een dun laagje aluminium, voor de verpakking van voedsel, maar ook voor meer gespecialiseerde toepassingen zoals de space blankets, vaak gebruikt bij reddingsacties (zie foto). Allemaal PTA inside en wie weet is er binnenkort een nieuwe PET-toepassing die zo belangrijk is dat het de vraag significant doet toenemen Bronnen: Bart Vansteenkiste, Horizon October 2013, aluminum.org, World Packaging News, Food Packaging Forum, Avantium.com, Plastics Engineering, Euromonitor en andere.

10 10 Buren 55 winter Overlegcommissie Overlegcommissie In dit artikel komen de thema s aan bod die besproken werden op de Overlegcommissie van 9 april 2014 en dat voor zover ze met BP betrekking hebben en niet al in deze of vorige edities van Buren worden of werden behandeld. De basis van dit artikel zijn de officiële verslagen van de samenkomsten zoals die op de website van BP in Geel staan. Voor de leesbaarheid en gezien de beperkte ruimte in dit blad worden de teksten mogelijk ingekort. U kunt het volledige verslag downloaden van op de website van BP in Geel. Geluid - treinrangeringen BP had contact opgenomen met CrossRail om rekening te houden met het geluid tijdens treinrangeringen en de remafstand in acht te nemen. Iemand meldt dat er sindsdien weinig verschil merkbaar is. Geluid - scheepslossingen BP licht toe dat men voor het schip Jolande 2 de rederij twee maal geïnformeerd heeft dat er een herstelling moest gebeuren. Iemand meldt dat er op zondag nooit schepen komen die ook s nachts mogen lossen en dat het dikwijls vreemde / eenmalige boten zijn. BP antwoordt dat het bedrijf hier geen impact op heeft en dat enkel kan doorgeven aan de rederij. Er wordt gevraagd of de shiftsupervisor bijvoorbeeld de eerste tien minuten bij de lossing kan blijven om het geluidsniveau op te volgen. Iemand vraagt of er vooraf door BP instructies aan de schipper kunnen gegeven worden over bijvoorbeeld gereduceerd lossen. BP zal met de shift supervisors bespreken of dat in de praktijk haalbaar is. De rederij gaat voor BP een derde vaste stille boot inzetten, samen met Rosette en Rafaël. Reductie geurhinder BP licht toe dat er een project loopt om de geurhinder van de waterzuiveringsinstallatie te beperken. Er is een testopstelling in werking sinds 31 maart waarbij de geurcomponenten geneutraliseerd worden door het sproeien van etherische oliën rondom de waterzuivering. De test zal drie maanden duren. BP is gestart met dagelijkse snuffelrondes op de site en buiten het bedrijf. Ook werd aan een tiental inwoners van Eindhout en van Winkelomheide gevraagd om over een periode van drie maanden een geurdagboek bij te houden. Voor de vraag- en antwoordronde over dit onderwerp verwijzen we naar het volledig verslag op de website. Lichthinder Iemand vraagt of het bedrijf nog bijkomende aanpassingen in verband met lichthinder overweegt. BP herhaalt dat er geen nieuwe verlichtingspalen gezet zijn, maar dat de lampen vervangen zijn door hogerendementslampen die feller licht geven. Waar mogelijk zijn er lampen gedoofd of anders gericht zonder de veiligheid van de mensen die er moeten werken in het gedrang te brengen. Er wordt verder gevraagd om bepaalde lichten te doven na de werkzaamheden, maar dat gebeurt momenteel manueel. BP antwoordt dat de technologie bestaat om dat te automatiseren maar kan momenteel niet bevestigen of die investeringen in de toekomst kunnen worden gerealiseerd. Iemand vermeldt dat de impact groter geworden is sinds de bomen gekapt zijn en de buffer verdwenen is. Verder Andere thema s die aan bod kwamen, maar die al in Buren behandeld worden of werden: Jaaroverzicht Groene Telefoon zie Buren 53 Resultaten immissiemetingen nov feb 2014 door VITO - zie Buren 53 Resultaten geluidsmetingen jan - feb zie Buren 53 Project Lion King / Wiesox zie Buren 54 Buurtonderzoek door Thomas More zie Buren 54 WWW Webcheck Voor de omwonenden > Overlegcommissie > Verslagen

11 Veiligheid thuis en elders winter Buren Veiligheid thuis en elders Neem (te veel) licht niet licht op Een traditionele Inuit-sneeuwbril is gemaakt uit een been of ivoor met daarin horizontale gleufjes. De bril sluit goed aan tegen het gezicht zodat enkel de gleufjes licht doorlaten. Soms wordt er aan de binnenkant roet aangebracht om nog meer het licht te beperken dat het oog bereikt. We beleven momenteel de donkere dagen voor en na Kerstmis en van de weeromstuit wordt er duchtig met licht gemorst. Sommigen beperken zich daarbij tot de kerstboom en enkele strategisch geplaatste kaarsjes, anderen verlichten huis en tuin op zo n uitbundige manier dat buren over lichtoverlast beginnen te klagen. Maar kom, zot zijn doet niet zeer, al is het soms toch oppassen met licht Zonnebankliefhebbers weten dat je best een speciaal brilletje opzet bij het bakken en braden. Hoewel de ogen toe zijn, houden de oogleden immers niet alle uv-stralen tegen. Wat kan er nu gevaarlijk zijn aan licht? Niets toch? Lassers bijvoorbeeld weten nochtans wel beter. Het is immers best mogelijk een overdosis (ultraviolet) licht binnen te krijgen. Je hoeft daarbij geeneens in de buurt van een lasser te zijn: ook in de bergen of de zonnebank kun je je ogen beschadigen. Enkele feiten op een rijtje: Bij elektrisch lassen komt ultraviolette straling vrij. Blootstelling daaraan kan lasogen veroorzaken, overigens hetzelfde als sneeuwblindheid. Die ziekte heet officieel fotokeratitis en is een vorm van hoornvliesontsteking. Bij sommige lasprocessen zoals TIG-lassen is de straling zo sterk dat ook de huid moet worden beschermd om verbranding te voorkomen. Ook te lang onder een hoogtezon zitten zonder bescherming kan fotokeratitis veroorzaken. Beter bekend is het risico dat mensen lopen in het gebergte of in poolgebieden door te lang in het door sneeuw weerkaatste zonlicht te kijken. Net zoals bij een zonnebrand, merk je het effect van een teveel aan ultraviolet licht pas als het te laat is. Fotokeratitis is erg pijnlijk, zorgt voor tranende ogen, trillende oogleden en lichtgevoeligheid. De ogen voelen aan alsof ze minder vocht bevatten en alsof iedere knippering van de oogleden de ogen schuurt. Tips Een lasser erkent als vakman de risico s van zijn beroep en beschermt er zich tegen door middel van een aangepaste laskap. Een goeie praktijk is de opstelling van een lasscherm die ook collega s en passanten afschermt van het licht. Zonnebankliefhebbers weten dat je best een speciaal brilletje opzet bij het bakken en braden. Hoewel de ogen toe zijn, houden de oogleden immers niet alle uv-stralen tegen. Ervaren skiliefhebbers of bergbeklimmers zijn zich bewust van de vele risico s in het hooggebergte waaronder sneeuwblindheid, veroorzaakt door een overmaat aan uv-licht. Daarom is aangepaste oogbescherming een must. Vandaag zijn dat zonnebrillen die 99 of meer percent van het uv-licht tegenhouden. Overigens kennen de Inuit (vroeger Eskimo s genoemd) de gevaren al lang, getuige hun traditionele sneeuwbrillen gemaakt uit niets anders dan een been waarin enkel horizontale streepjes het licht doorlaten. Bronnen: American Academy of Ophthalmology, De Belgische Optiekgids, Stichting voor Fundamenteel Onderzoek der Materie, Wikipedia.

12 12 Buren 55 winter Allemaal beestjes Zaadautomaat In de winter hebben de vogels het moeilijk om eten te vinden. Maak daarom een automaat van een melkdoos. Als je een grote verpakking neemt kan je twee voedselkanten maken (zoals op de tekening). Hoe? Snijd onderaan een voedselluik uit, waar de vogels zichzelf kunnen bedienen. Het eten giet je langs boven in de doos en je sluit hem daarna weer af. Schilder de doos met watervaste verf en hang hem met een touwtje op het balkon op. De geheugenkoe handig voor op je bureau! Nodig: 1 melkbrik, 1 klein sapbrikje, 1 lege keukenrol, 1 stuk karton voor de kop, steentjes en een memoboekje Doen: 1 Zet de rol op het melkbrik en teken de omtrek. Knip nu uit en stop de lege keukenrol met de steentjes erin. Dieren-woord-spel 2 Teken een dierenkop (een koe, maar een olifant heeft ook een goed geheugen), knip hem uit en lijm op het kleine brikje. Deze dieren zijn in de war geraakt. Kan je ze weer juist combineren en weet je ook wat ze betekenen? brom poes bak mis kat merrie beer 3 Lijm de kop op het lichaam en schilder zoals je wil. nacht haring knijp pech slodder pc- stok teddy zonde tent beer vogel bok vis vos paard muis 4 Plak het memoboekje aan de zijkant en steek potloden als staart in de rol. Oplossing dieren-woord-spel sloddervos, pc-muis, stokpaard, teddybeer, zondebok, tentharing) brombeer,bakvis, mispoes, nachtmerrie, pechvogel, knijpkat, Doe mee Stuur ons een tekening, gedichtje of verhaal op. Je kunt een bon van 15 EUR verdienen. Stuur jouw werkstuk naar: REDACTIE BUREN - jeugdwedstrijd BP, PR-secretariaat, Amocolaan 2, 2440 GEEL Vergeet je naam, adres en leeftijd niet te vermelden! De winnaars worden schriftelijk verwittigd.

Welkomstwoord van de voorzitter en voorstelling van Roel Dekoninck, nieuwe Communicatiemanager van BP sedert 1 januari 2014.

Welkomstwoord van de voorzitter en voorstelling van Roel Dekoninck, nieuwe Communicatiemanager van BP sedert 1 januari 2014. Overlegcommissie BP - Ineos - JBF Amocolaan 2 2440 Geel 22 april 2014 Verslag overlegcommissie van 9 april 2014 Aanwezig: Geel: Staf Kauwenberghs, Karel Wouters, Piet Dijkmans Laakdal: Benny Smets, Luc

Nadere informatie

G-sp rt. Sport voor personen met een handicap: gewoon doen!

G-sp rt. Sport voor personen met een handicap: gewoon doen! G-sp rt Sport voor personen met een handicap: gewoon doen! Alles over G-sport Steunpunt G-Sport Vlaanderen tel. 03 240 62 97 www.gsportvlaanderen.be Psylos vzw Vlaamse federatie voor sport en recreatie

Nadere informatie

Informatie over verstandig zonnen en bescherming van de huid.

Informatie over verstandig zonnen en bescherming van de huid. Informatie over verstandig zonnen en bescherming van de huid. Ieder jaar gaan er miljoenen mensen op vakantie naar zonnige oorden. Maar ook in eigen land kunnen we van de zon genieten. En daar is niets

Nadere informatie

ENERGIE & KLIMAATBESCHERMING

ENERGIE & KLIMAATBESCHERMING Om bij te dragen aan de bescherming van het klimaat, beperken we de CO2-voetafdruk in onze gehele waardeketen. Daarbij kijken we verder dan alleen onze eigen activiteiten. Ook door nauw samen te werken

Nadere informatie

Kids United Inhoudsopgave. Kids United Voorwoord Henk Sijtsma. Inhoudsopgave 02 Voorwoord 03 Terugblik 04 Samenwerking 08 Hoofdsponsor 10

Kids United Inhoudsopgave. Kids United Voorwoord Henk Sijtsma. Inhoudsopgave 02 Voorwoord 03 Terugblik 04 Samenwerking 08 Hoofdsponsor 10 Kids United Inhoudsopgave Kids United Voorwoord Henk Sijtsma Inhoudsopgave 02 Voorwoord 03 Terugblik 04 Samenwerking 08 Hoofdsponsor 10 Enthousiast, gedreven, betrokken, respect: dat waren de woorden die

Nadere informatie

De plaats op aarde. Hoe dichter bij de evenaar en hoe hoger in de bergen hoe sterker het UV-licht.

De plaats op aarde. Hoe dichter bij de evenaar en hoe hoger in de bergen hoe sterker het UV-licht. Verstandig zonnen Zonnestraling De zon geeft ons warmte, daglicht, maar ook UV-straling. Twee soorten UV-straling, bereiken de aarde. Het UV-A licht is het gedeelte van het zonlicht waardoor de huid bruin

Nadere informatie

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+ Wortel van Glas 16+ Naast de reguliere producties is en blijft het werk met en voor moeilijke doelgroepen een absolute noodzaak voor Stefan Perceval. Binnen dat kader presenteren we ook Wortel van Glas,

Nadere informatie

MISSIES. M01 Gerecycled materiaal gebruiken

MISSIES. M01 Gerecycled materiaal gebruiken MISSIES M01 Gerecycled materiaal gebruiken Bouwmaterialen zijn vaak afkomstig uit de natuur, maar veel van deze materialen zijn schaars of het duurt vele jaren of zelfs eeuwen om de bouwmaterialen aan

Nadere informatie

Zonlicht en de huid: verstandig omgaan met de zon

Zonlicht en de huid: verstandig omgaan met de zon Zonlicht en de huid Zonlicht en de huid: verstandig omgaan met de zon Een beetje zonlicht is goed voor iedereen. Ultraviolette stralen zorgen voor de aanmaak van vitamine D. Dit is nodig voor sterke botten.

Nadere informatie

Actinische keratosen. Poli Dermatologie

Actinische keratosen. Poli Dermatologie 00 Actinische keratosen Poli Dermatologie Wat zijn actinische keratosen? Actinische keratosen zijn plekjes op de huid die ontstaan door schade van zonlicht. Deze plekjes ontstaan op delen van het lichaam

Nadere informatie

Beste leden, sympathisanten,

Beste leden, sympathisanten, Beste leden, sympathisanten, Met trots stellen we u ons Europees kampioenschap voor! Op zondag 3 mei 2015 organiseert IKF Integrated Karate Federation haar eerste Europees kampioenschap. Dit is een intelligent

Nadere informatie

D E V R I E N D E N K R A N T

D E V R I E N D E N K R A N T J a a r g a n g 2, n u m m e r 8 D E V R I E N D E N K R A N T S e p t e m b e r 2 0 0 9 IN DEZE NIEUWSBRIEF VAN ONZE VOORZITTER JUBILEUMRECEPTIE EEN PAAR FOTO S NIEUW VOORZITTER JEUGDCOMMISSIE REGELING

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Verstandig zonnen

Patiënteninformatie. Verstandig zonnen Patiënteninformatie Verstandig zonnen Inhoud Inleiding... 3 Zonnestraling... 3 Effecten van de zon... 4 Positieve effecten... 4 Negatieve effecten... 4 Wat kunt u doen om negatieve effecten van de zon

Nadere informatie

Technisch plan. E-F pupillen Circuit. Willem Sinnige & Jelle Broerse. Coordinatoren overige D/E/F Pupillen. WV-HEDW Seizoen '13/'14

Technisch plan. E-F pupillen Circuit. Willem Sinnige & Jelle Broerse. Coordinatoren overige D/E/F Pupillen. WV-HEDW Seizoen '13/'14 Technisch plan E-F pupillen Circuit Willem Sinnige & Jelle Broerse Coordinatoren overige D/E/F Pupillen WV-HEDW Seizoen '13/'14 TECHNISCH PLAN E-F CIRCUIT 1 Doel: Door kennis te delen met andere trainers,

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Zonneziekte (E.P.P) Een Zeldzame ziekte Ik heb Erythroëtishe Protoporphyrie. Ik maak hier een spreekbeurt over omdat ik het zelf ook heb. Ruim 200 andere mensen hebben dat ook, een zeldzame ziekte dus.

Nadere informatie

Inleiding...1. Correctie Terminologie...2. Vlaamse Gebarentaal...3. Belangrijke woorden...4. Tips voor de leerkracht...7. Tips voor trainer/coach...

Inleiding...1. Correctie Terminologie...2. Vlaamse Gebarentaal...3. Belangrijke woorden...4. Tips voor de leerkracht...7. Tips voor trainer/coach... Inhoudstafel Inleiding...1 Correctie Terminologie...2 Vlaamse Gebarentaal...3 Belangrijke woorden...4 Tips voor de leerkracht...7 Tips voor trainer/coach...9 Tips voor tijdens een wedstrijd...10 Tolk...11

Nadere informatie

Handleiding budgetmeter aardgas

Handleiding budgetmeter aardgas Handleiding budgetmeter aardgas Inhoud Hoe ziet je budgetmeter voor aardgas eruit?... 2 Wat is de budgetmeter voor aardgas?... 3 Hoe zet je krediet over naar je budgetmeter?... 4 Welke informatie staat

Nadere informatie

pedagogische leermiddelen het afvalstripverhaal van jean rivert

pedagogische leermiddelen het afvalstripverhaal van jean rivert pedagogische leermiddelen het afvalstripverhaal van jean rivert Wat drijft ons om steeds te consumeren? Wat is de impact van deze overconsumptie op het leefmilieu? Dat is de discussie die deze cartoons

Nadere informatie

ZONNESLIMME SCHOLENPROGRAMMA FACTSHEET

ZONNESLIMME SCHOLENPROGRAMMA FACTSHEET Factsheet ZONNESLIMME SCHOLENPROGRAMMA FACTSHEET WAT IS HUIDKANKER? Kanker is een ongeremde deling van lichaamscellen, die in het omliggende weefsel kunnen ingroeien en via de bloed-of lymfbanen kunnen

Nadere informatie

De tussenstand VOLG DE WEDSTRIJD VIA

De tussenstand VOLG DE WEDSTRIJD VIA LES 2 De tussenstand Wat gaan we doen vandaag? MEER LEREN OVER TEXTIELAFVAL KENNISMAKEN MET VERSCHILLENDE SOORTEN TEXTIEL EEN EIGEN KWARTETSPEL MAKEN (EN ZO BONUSPUNTEN VERDIENEN VOOR AFVAL THE GAME!)

Nadere informatie

Zonwering Raamdecoratie Privacy Projectie Design Protectie

Zonwering Raamdecoratie Privacy Projectie Design Protectie Zonwering Raamdecoratie Privacy Projectie Design Protectie Spelen met zicht, de nieuwe dimensie in zonweren De Nanotecfilm is een nieuwe ontwikkeling in de nanotechniek. Deze komt voort uit technologie

Nadere informatie

People/Social Environmental/Planet Economic/profit:

People/Social Environmental/Planet Economic/profit: 1 2 3 4 Bij Tennant zijn we op zoek naar een goede balans tussen People, Planet en Profit, en dat doen we samen met onze Partners. Het is de ambitie van Tennant om global een van de kartrekkers/leiders

Nadere informatie

Recycle je frituurvet en verdien

Recycle je frituurvet en verdien Recycle je frituurvet Hey wat doe je daar?!! Gebruikt frituurvet dumpen in het riool veroorzaakt verstoppingen en kost de gemeenschap vele miljoenen euro's!" "Door mij wordt het gebruikte frituurvet gerecycled

Nadere informatie

Deelnemen is winnen. Een gezegde dat zeker waar is voor onze G-karate wedstrijden. Daarom ontvangt ook iedere deelnemer een medaille.

Deelnemen is winnen. Een gezegde dat zeker waar is voor onze G-karate wedstrijden. Daarom ontvangt ook iedere deelnemer een medaille. Hasselt, 15 november 2015 Beste G-karateka, p zondag 31 januari 2016 is het zover: het open Belgisch Kampioenschap G-karate 2016! Het kampioenschap wordt georganiseerd door Goju-ryu karate-do Kuyukai Liege,

Nadere informatie

Een aangenaam binnenklimaat, het hele jaar rond.

Een aangenaam binnenklimaat, het hele jaar rond. Een aangenaam binnenklimaat, het hele jaar rond. Verbeter uw comfort met de ideale zonwerende en isolerend glasfolie. Verbeter de isolatie tot 41% (K-waarde), bespaar energie, hou overdreven warmte buiten

Nadere informatie

DOEL VAN DEZE CURSUS? WAT DENK JE TE LEREN OP DEZE CURSUS? WAT IS TRAINEN? WAT HOUDT TRAINING GEVEN IN?

DOEL VAN DEZE CURSUS? WAT DENK JE TE LEREN OP DEZE CURSUS? WAT IS TRAINEN? WAT HOUDT TRAINING GEVEN IN? DOEL VAN DEZE CURSUS? VOLDOENDE VAARDIGHEDEN VERWERVEN OM KOMEND SEIZOEN ACTIEF EN ENTHOUSIAST TRAINING TE KUNNEN GEVEN AAN DE JEUGD VAN UNION WAT DENK JE TE LEREN OP DEZE CURSUS? Schrijf allemaal minimaal

Nadere informatie

De uiterste datum voor inschrijving is 10 MEI 2016.

De uiterste datum voor inschrijving is 10 MEI 2016. Hasselt, 25 november 2015 Beste G-karateka, p zondag 29 mei 2016 gaan we weer een stapje verder... I-Karate GLBAL organiseert: Het kampioenschap wordt georganiseerd door I-Karate GLBAL, in samenwerking

Nadere informatie

Langer plezier van karton en papier

Langer plezier van karton en papier Langer plezier van karton en papier Stichting Papier Recycling Nederland PERSEN DROGEN GLADSTRIJKEN SNIJDEN BEDRUKKEN GEBRUIKEN KRANT KARTON RECLAME KRANT 1 6 5 2 VAN OUD NAAR NIEUW 3 4 PULP WEKEN ONTINKTEN

Nadere informatie

Donderdag 22 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR

Donderdag 22 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Donderdag 22 maart 2012 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Wereldwaterdag - Basisschool Heiende, Lokeren Geachte directeur en leerkrachten, Geachte burgemeester

Nadere informatie

Autisme in je vrije tijd

Autisme in je vrije tijd Autisme in je vrije tijd KINDEREN MET AUTISME IN EEN GEWONE JEUGDVERENIGING? HET KAN! Een informatieve brochure door Elise Burny - orthopedagoog Jannicke Hurtekant - orthopedagoog Petra Warreyn - klinisch

Nadere informatie

speelkaart grondstoffen

speelkaart grondstoffen speelkaart grondstoffen grondstoffen 100% biokatoen uit India. Bij de teelt komen geen pesticiden en kunstmest kijken. De oogst gebeurt handmatig. De katoenboer laat zijn arbeiders in goede omstandigheden

Nadere informatie

Missies. Achtergrond. M01 - Gerecycled materiaal gebruiken

Missies. Achtergrond. M01 - Gerecycled materiaal gebruiken Missies Achtergrond De TRASH TREK SM Challenge gaat over wat er gebeurt met spullen wanneer we denken dat we er klaar mee zijn of wanneer we denken dat ze niet meer bruikbaar zijn. Met een beetje fantasie

Nadere informatie

BUURTONDERZOEK BP. BP Buurtonderzoek 2014

BUURTONDERZOEK BP. BP Buurtonderzoek 2014 BUURTONDERZOEK BP 2014 1 INHOUDSTAFEL Inleiding Doelstelling Methodologie Bespreking resultaten Besluit Aanbevelingen 2 INLEIDING 2 à 3 jaarlijks onderzoek Veiligheid- en communicatiebeleid 600 enquêtes

Nadere informatie

Stralend wakker worden

Stralend wakker worden Stralend wakker worden Restretto is de eerste kwaliteitsvolle, geweven of gebreide matrasstof van S.Café, een bijzonder garen gemaakt van koffiedik*. Door de bijzondere kenmerken van koffiedik staat de

Nadere informatie

Onderzoek Omgekeerd Inzamelen tweede fase

Onderzoek Omgekeerd Inzamelen tweede fase Onderzoek Omgekeerd Inzamelen tweede fase Duurzaam van Afval naar Grondstof Bewonersonderzoek De vragenlijst bestaat uit verschillende delen. Het eerste deel gaat in op de situatie vóór de proef, het laatste

Nadere informatie

Milieuverantwoord aankopen binnen je bedrijf. Kathelijne De Ridder

Milieuverantwoord aankopen binnen je bedrijf. Kathelijne De Ridder Milieuverantwoord aankopen binnen je bedrijf Kathelijne De Ridder Hoeveel kilo papier gebruikt de gemiddelde Belg per jaar? a) 265 kilo/jaar b) 354 kilo/jaar c) 358 kilo/jaar Hoeveel kilogram restafval

Nadere informatie

Duurzaamheid bij Landal GreenParks

Duurzaamheid bij Landal GreenParks Duurzaamheid bij Landal GreenParks Kenniswerkplaats Vitale Vakantieparken Noord-Veluwe Harderwijk - 18 februari 2015 Landal een duurzame organisatie? Onze belofte naar de gasten Waarom D&BO? Externe

Nadere informatie

Doe Gelukkiger. Marco Honkoop NLP coaching & training

Doe Gelukkiger. Marco Honkoop NLP coaching & training 1 Inhoudsopgave 1. Introductie... 3 2. Je goed voelen om niets... 5 2.1 Gevoel trainen... 6 2.2 Strategie goed voelen... 7 3. Goede beslissingen nemen... 9 3.1 Strategie goede beslissingen nemen... 10

Nadere informatie

KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof

KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof Colofon: Het Kringloopspel is ontwikkeld in opdracht van MARN, ARN, Dar, Gemeente Ede en ACV jan 2014 Het Kringloopspel is ontwikkeld door MEC Nijmegen en Het Dijkmagazijn

Nadere informatie

c. Waarom is het slecht voor het milieu om textiel weg te gooien bij het restafval?

c. Waarom is het slecht voor het milieu om textiel weg te gooien bij het restafval? Overal textiel! We zijn inmiddels een week verder. Hoe gaat het met het inzamelen van textiel? Zitten de bak en container van jullie school al helemaal vol? Kun je thuis bijna niet meer door de voordeur,

Nadere informatie

Maak eerst een aantal schetsen van het bord over welk verbod voor welk soort afval. Kies binnen de groep er één uit en werk deze in het groot uit

Maak eerst een aantal schetsen van het bord over welk verbod voor welk soort afval. Kies binnen de groep er één uit en werk deze in het groot uit 2 Maak verbods borden Maak ter grote van het karton een soort verkeersbod tegen het dumpen van afval. Aantal regels waar dit aan moet beantwoorden: Groot met signaal kleuren (Rood) Geen tekst Eenvoudige

Nadere informatie

Les Energie besparen LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE. Werkblad

Les Energie besparen LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Energie besparen Werkblad Les Energie besparen Werkblad Stel je voor dat fossiele brandstoffen morgen bijna op zouden zijn. De huizen zouden koud blijven. Er zou geen energie

Nadere informatie

Iedereen wordt graag respectvol behandeld, dus ook de persoon met een handicap. Enkele algemene tips voor het omgaan met personen met een handicap:

Iedereen wordt graag respectvol behandeld, dus ook de persoon met een handicap. Enkele algemene tips voor het omgaan met personen met een handicap: Gedragscode VAL: omgaan met personen met een handicap (bron: www.parantee.be en www.gripvzw.be) Het is belangrijk dat onze maatschappij toegankelijk is voor iedereen, en iedereen heeft recht om de sport

Nadere informatie

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 3, 4, 5

Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW. Groep 3, 4, 5 Lessuggesties energie Ter voorbereiding van GLOW Groep 3, 4, 5 Eindhoven, 8 september 2011 In het kort In deze lesbrief vind je een aantal uitgewerkte lessen waarvan je er één of meerdere kunt uitvoeren.

Nadere informatie

Draaiboek: Ridder kinderfeestje

Draaiboek: Ridder kinderfeestje Draaiboek: Ridder kinderfeestje In dit draaiboek kunt u allerlei tips en suggesties vinden voor het organiseren van een kinderfeestje met het thema ridders. www.kinderfeestje.co Inhoud Voorwoord 3 Tips

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

HANDBOOGSPORT OP SCHOOL! groep 7-8

HANDBOOGSPORT OP SCHOOL! groep 7-8 HANDBOOGSPORT OP SCHOOL! groep 7-8 Handboogsport op school GROEP 7 EN 8 Introductie Dit lespakket Handboogsport op School is speciaal ontwikkeld voor leerlingen in groep 7 en 8 van de basisschool. Met

Nadere informatie

ADVIES VAN ANTALIS REK- EN KRIMPFOLIE HET BELANG VAN DE JUISTE FOLIE WELKE SOORTEN FOLIE ZIJN BESCHIKBAAR? WELKE FOLIE VOOR WELKE TOEPASSING?

ADVIES VAN ANTALIS REK- EN KRIMPFOLIE HET BELANG VAN DE JUISTE FOLIE WELKE SOORTEN FOLIE ZIJN BESCHIKBAAR? WELKE FOLIE VOOR WELKE TOEPASSING? HET BELANG VAN DE JUISTE FOLIE WELKE SOORTEN FOLIE ZIJN BESCHIKBAAR? WELKE FOLIE VOOR WELKE TOEPASSING? Geblazen (Blown) rekfolie Deze folie is zeer sterk. Dezelfde als handmatige folie, standaardfolie

Nadere informatie

Recor Bedding Johan Oyen Sustainable Success Stories. Recor Bedding 32. Introductie van het P.E.T. bed. Johan Oyen Cedric Vanaken

Recor Bedding Johan Oyen Sustainable Success Stories. Recor Bedding 32. Introductie van het P.E.T. bed. Johan Oyen Cedric Vanaken 32. Recor Bedding Introductie van het P.E.T. bed Johan Oyen Cedric Vanaken 1 2 De geschiedenis van Recor Bedding begint in 1949 toen René Corthouts het matrassenfabriekje Recor opstartte. Van innovatie

Nadere informatie

Olympische Spelen 2008

Olympische Spelen 2008 Olympische Spelen 2008 Sportdag voor groep 1 en 2 Naam: Groep: Anne Frankschool Dit jaar zijn de Olympische Spelen. Wij zullen dat ook gaan doen. De kinderen van groep 1 en 2 zullen een kijkje nemen bij

Nadere informatie

Waarmee kun je tijdens het lassen je ogen beschermen tegen infrarood en ultraviolet licht?

Waarmee kun je tijdens het lassen je ogen beschermen tegen infrarood en ultraviolet licht? Veiligheid bij het lassen Lassen is niet ongevaarlijk. Je werkt immers met elektrische stroom en gloeiend heet, vloeibaar metaal. Bovendien komen er vaak allerlei gassen vrij tijdens het lassen. Bij het

Nadere informatie

Terrein 1 (Bord tegen gang kleedkamers) 10 Minuten, scores, fouten,... Handleiding bediening nieuw scorebord Westerstrand.

Terrein 1 (Bord tegen gang kleedkamers) 10 Minuten, scores, fouten,... Handleiding bediening nieuw scorebord Westerstrand. Handleiding bediening nieuw scorebord Westerstrand Terrein 1 (Bord tegen gang kleedkamers) BBC Haacht 10 Minuten, scores, fouten,... - Zet de antenne op het bedieningspaneel - Druk op de toets op de batterij

Nadere informatie

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid Duurzaamheid is één van de belangrijke aandachtspunten van het bedrijfsleven. Deze brochure is een initiatief van EMPAC, de organisatie van de

Nadere informatie

Protestantse Gemeente Biddinghuizen. Gezinsdienst. Thema: Ja is ja

Protestantse Gemeente Biddinghuizen. Gezinsdienst. Thema: Ja is ja Zondag 25 oktober 205 Protestantse Gemeente Biddinghuizen Gezinsdienst Thema: Ja is ja Voorganger: ds. Sifra Baayen - Op t Land Meevoorbereid door WJV Muzikale medewerking: True Colors Welkom - door de

Nadere informatie

Op weg naar een circulaire economie

Op weg naar een circulaire economie Op weg naar een circulaire economie Agenda Afvalstromen Cijfers De Haarlemse aanpak Naar een circulaire economie Afval = Grondstof Afvalstromen GFT Kunststof Papier Glas Textiel Restafval GFT-stroom Inzameling

Nadere informatie

'Waar komt melk vandaan?' 'Uit de winkel!'. Natuurlijk weet iedereen dat melk uit de koe komt, maar je staat er niet zo vaak bij stil!

'Waar komt melk vandaan?' 'Uit de winkel!'. Natuurlijk weet iedereen dat melk uit de koe komt, maar je staat er niet zo vaak bij stil! Kijkje in de keuken 'Waar komt melk vandaan?' 'Uit de winkel!'. Natuurlijk weet iedereen dat melk uit de koe komt, maar je staat er niet zo vaak bij stil! Tussen de productie van voeding en het opeten

Nadere informatie

enexis.nl Aarding Voor alle zekerheid

enexis.nl Aarding Voor alle zekerheid enexis.nl Aarding Voor alle zekerheid Inhoud Belangrijkste punten 4 Aarding en elektriciteit 5 Geaard of niet? 5 Vier systemen van aarding 7 Aarding is onzichtbaar 8 Een veilige installatie 8 Wanneer

Nadere informatie

Wil jij nog meer sportplezier bij jouw verenigingen?

Wil jij nog meer sportplezier bij jouw verenigingen? Wil jij nog meer sportplezier bij jouw verenigingen? Scoor dan met ons topaanbod! Een programma van sportbonden en NOC*NSF dat sportief gedrag stimuleert en ongewenst gedrag aanpakt. Vraag kinderen waarom

Nadere informatie

Sheet 3 Als jullie het advies lezen, komen waarschijnlijk deze vragen bij jullie op. In deze presentatie worden deze vragen beantwoord.

Sheet 3 Als jullie het advies lezen, komen waarschijnlijk deze vragen bij jullie op. In deze presentatie worden deze vragen beantwoord. Memo Aan: Van: Datum: Dit document hoort bij de presentatie Vitamine D. De presentatie is bedoeld om te geven tijdens een voorlichtingsbijeenkomst voor (laag opgeleide) consumenten met een getinte of donkere

Nadere informatie

Het nieuwe bestuur stelt zich graag even voor

Het nieuwe bestuur stelt zich graag even voor Het nieuwe bestuur stelt zich graag even voor Bestuur Born Atletiek Totaal Even voorstellen, Beste atleten en ouders, wellicht heeft u er nooit zo bij stil gestaan maar achter de schermen is de Stichting

Nadere informatie

VERMIST. Gebruik de tekening op de volgende pagina om alle gevonden informatie samen te brengen!

VERMIST. Gebruik de tekening op de volgende pagina om alle gevonden informatie samen te brengen! Enkel voor kinderen! Dit dossier is een realisatie van Ryckevelde vzw Ryckevelde 2010 2 Waar is Eugène? VERMIST Enkele dagen geleden wou Eugène Ryckevelde Brussel gaan verkennen! Het was al heel lang geleden

Nadere informatie

Lesbrief nr 3. Opdracht 1. Club + app. voor Groep 7 + 8 +

Lesbrief nr 3. Opdracht 1. Club + app. voor Groep 7 + 8 + Lesbrief nr 3 voor Groep 7 + 8 + Download deze lesbrief ook op samsam.net Opdracht 1 Filmpjes kijken op samsam.net Tijdsduur: 10 min. Werkvorm: klassikaal en individueel Doel: introductie van de ReportersClub

Nadere informatie

Naam: WATER. pagina 1 van 8

Naam: WATER. pagina 1 van 8 Naam: WATER Geen leven zonder water Zonder water kun je niet leven. Als je niet genoeg drinkt, krijgt je dorst. Als je dorst hebt, heeft je lichaam water tekort. Je raakt dit water vooral kwijt door te

Nadere informatie

Nieuwsbrief mei 2014

Nieuwsbrief mei 2014 Tafeltennisclub TTC Flyer.be Ninove Nieuwsbrief mei 2014 Beste lezers, Het competitieseizoen 2013-2014 loopt ten einde. Voor het eerst in ons bestaan (5j jawel, jawel, houten jubileumjaar is op komst)

Nadere informatie

Dag 3: We hebben even geen tijd om verslag te doen - we schamen ons

Dag 3: We hebben even geen tijd om verslag te doen - we schamen ons Dag 3: We hebben even geen tijd om verslag te doen - we schamen ons Dag allemaal, Helaas moeten wij even afwijken van het schema. Vanavond hebben wij de bbq bij Light into Europe en kunnen dan geen verslag

Nadere informatie

U kan dit document gratis downloaden via deze link www.govaplay.com

U kan dit document gratis downloaden via deze link www.govaplay.com U kan dit document gratis downloaden via deze link www.govaplay.com Mijn naam is professor GOVA en ik ga jullie wat leren over recyclage van kunststof bij het bedrijf Govaerts-Recycling nv uit Alken in

Nadere informatie

Les Crisis in de olie

Les Crisis in de olie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Crisis in de olie Werkblad Les Crisis in de olie Werkblad Op zondag 4 november 1973 bestonden er nog geen inline- skates. Hadden ze wel bestaan, dan had je die dag heerlijk

Nadere informatie

UNAL COLLEGE NIEUW. Professionele zorg, aandacht voor culturele achtergrond. Kan ik straks zelfstandig wonen?

UNAL COLLEGE NIEUW. Professionele zorg, aandacht voor culturele achtergrond. Kan ik straks zelfstandig wonen? NIEUW UNAL COLLEGE Kan ik straks zelfstandig wonen? Wat moet ik allemaal leren om zelfstandig te zijn? Kan ik ook financieel zelfstandig worden? Hoe kom ik aan een inkomen? Professionele zorg, aandacht

Nadere informatie

Duurzaamheidk. Delen als manier om samen te verduurzamen Duurzaamheidkompas meting #11 December 2013

Duurzaamheidk. Delen als manier om samen te verduurzamen Duurzaamheidkompas meting #11 December 2013 Duurzaamheidk mpas Delen als manier om samen te verduurzamen Duurzaamheidkompas meting #11 December 2013 Inleiding Het Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van milieu-, klimaat-,

Nadere informatie

3. De leerlingen kunnen bij leeractiviteiten uiteenlopende strategieën en vaardigheden

3. De leerlingen kunnen bij leeractiviteiten uiteenlopende strategieën en vaardigheden 16 oktober Inleiding In de serie beroepen behandelt deze lesbrief het beroep bakker. De leerlingen krijgen informatie over de geschiedenis van het broodbakken, de ingredienten van brood en over gezond

Nadere informatie

BIJSLUITER. LCD 10% TRIAMCINOLONACETONIDE 0,1% vaselinelanettecrème

BIJSLUITER. LCD 10% TRIAMCINOLONACETONIDE 0,1% vaselinelanettecrème BIJSLUITER LCD 10% TRIAMCINOLONACETONIDE 0,1% vaselinelanettecrème Lees de hele bijsluiter goed vóórdat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter.

Nadere informatie

Vrijwilligersstage JCU. Waterpolokamp 2008

Vrijwilligersstage JCU. Waterpolokamp 2008 Vrijwilligersstage JCU Waterpolokamp 2008 Student: Niels Schouten JCU2 B1 Studentnummer: 193255 Stagebegeleider vanuit organisatie: Nick Vroon Stagebegeleider vanuit school: Michel Onwezen Inhoudsopgave

Nadere informatie

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen?

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen? Afval the Game Docentenhandleiding les 2 Duur Voor deze les hebt u ongeveer 80 minuten nodig. Leerdoelen De kinderen hebben in de vorige les geleerd dat het belangrijk is om plastic te scheiden, zodat

Nadere informatie

Samenvatting. Wat is licht

Samenvatting. Wat is licht Samenvatting In dit onderdeel zal worden getracht de essentie van het onderzoek beschreven in dit proefschrift te presenteren zodanig dat het te begrijpen is door familie, vrienden en vakgenoten zonder

Nadere informatie

Praktische informatie over de VNG Vrijwilligersverzekering.

Praktische informatie over de VNG Vrijwilligersverzekering. ? Praktische informatie over de VNG. vrijwilligers Vrijwilligers doen belangrijk werk voor onze samenleving. Het belang van vrijwilligerswerk zal de komende jaren verder toenemen. Waar gewerkt wordt, kan

Nadere informatie

maart 2014 nr 120 www.maks.be PROTEST

maart 2014 nr 120 www.maks.be PROTEST maart 2014 nr 120 www.maks.be PROTEST Jens Mollenvanger 6 PROTEST Jonathan deelt GAS-beloningen uit 11 LEERLINGENKAART Ontwerp ze zelf 18 BETERE PUNTEN Scoren met google 20 BRUSSEL Rappen over probleemwijken

Nadere informatie

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken!

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! Dé expert in praktische apotheektrainingen E-PAPER Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! 1 Inhoudsopgave De cliënt en ik 3 Weet jij nog waarom je in de apotheek wilde

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

32 Kwaliteitsbevordering

32 Kwaliteitsbevordering DC 32 Kwaliteitsbevordering 1 Inleiding In dit thema gaan we in op de begrippen kwaliteit, kwaliteitszorg en kwaliteitsbeleid. Het zijn onderwerpen die niet meer weg te denken zijn uit het Nederland van

Nadere informatie

Tijd. 10 min. 55 minuten

Tijd. 10 min. 55 minuten Tijd GROEP 5-6 50 55 minuten 1, 23, 32, 44, 45 en 51 De leerling: weet hoe dag en nacht ontstaan weet dat de tijd niet overal op de wereld hetzelfde is weet met welke instrumenten je tijd kunt meten kent

Nadere informatie

Jouw werkstuk lever je uiterlijk in op donderdag 20 maart 2014!!

Jouw werkstuk lever je uiterlijk in op donderdag 20 maart 2014!! Hoe maak ik in groep 8 een werkstuk? Jij gaat de komende weken thuis een werkstuk maken. Een werkstuk is een lange weettekst. Het wordt geschreven om iemand iets te leren of te laten weten. Net als in

Nadere informatie

Overstelp uw klanten met smaak. Dankzij een heerlijke boodschap in chocolade Uniek, origineel, snel en geraffineerd.

Overstelp uw klanten met smaak. Dankzij een heerlijke boodschap in chocolade Uniek, origineel, snel en geraffineerd. Overstelp uw klanten met smaak Dankzij een heerlijke boodschap in chocolade Uniek, origineel, snel en geraffineerd. www.chocol-at.be ZACHTHEID VOOR UW ZAKEN Verlies geen tijd meer om voor uw klanten en

Nadere informatie

ZO WORDEN VERGADERINGEN INTERESSANT VOOR JE. 4 SIMPELE TACTIEKEN

ZO WORDEN VERGADERINGEN INTERESSANT VOOR JE. 4 SIMPELE TACTIEKEN E-BLOG ZO WORDEN VERGADERINGEN INTERESSANT VOOR JE. 4 SIMPELE TACTIEKEN In carriere Zo worden vergaderingen interessant voor je. 4 simpele tactieken De vergadering is bij uitstek een plaats waar je kunt

Nadere informatie

gelukkig, maar er was eens een dag dat dat anders was...

gelukkig, maar er was eens een dag dat dat anders was... Kabouter Keu is weg! Hallo lieve kinderen, we leven hier in het Sprookjesbos meestal lang en gelukkig, maar er was eens een dag dat dat anders was... Ik weet het zeker. Vandaag gaat het me lukken!, gniffelt

Nadere informatie

Jeugdproject Geheim van de Ekeko op de Professor Waterinkschool te Amsterdam 1

Jeugdproject Geheim van de Ekeko op de Professor Waterinkschool te Amsterdam 1 Jeugdproject Geheim van de Ekeko op de Professor Waterinkschool te Amsterdam 1 Verslag: Raoul Papavoine, 12 september 2007 School: Professor Waterinkschool, Moreelsestraat 19, 1071 BJ Amsterdam, 020-6798627

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Strategieles Verwijswoorden (Relaties en verwijswoorden) niveau B

Strategieles Verwijswoorden (Relaties en verwijswoorden) niveau B Strategieles Verwijswoorden (Relaties en verwijswoorden) niveau B Wat doe je in deze les? Bij Nieuwsbegrip doe je vaak opdrachten om de verwijswoorden in een tekst te begrijpen. Wat zijn verwijswoorden?

Nadere informatie

Als het snel moet gaan, is bouwen met houtskelet ideaal. www.sibomat.be

Als het snel moet gaan, is bouwen met houtskelet ideaal. www.sibomat.be Als het snel moet gaan, is bouwen met houtskelet ideaal. www.sibomat.be Wie zegt baksteen in de maag, denkt aan Luc D. (46). Bouwen zit in zijn bloed. Nadat hij zijn eerste woning had gerenoveerd, wilde

Nadere informatie

Overlast. Brochure Overlast Dudok Wonen, versie mei 2005 1

Overlast. Brochure Overlast Dudok Wonen, versie mei 2005 1 Overlast Of u nu in een rijtjeshuis of in een flat woont, u hoort altijd leefgeluiden. De geluiden van een radio bij de buren, spelende kinderen of de wasmachine van de bovenbuurman dringen nu eenmaal

Nadere informatie

TRAINER: voetbaltraining Kaboutervoetbal (K2) seizoen 2012 2013

TRAINER: voetbaltraining Kaboutervoetbal (K2) seizoen 2012 2013 TRAINER: voetbaltraining Kaboutervoetbal (K2) seizoen 2012 2013 VERENIGING UVV-VOETBAL : ÉÉN IN SPORT EN SPORTIVITEIT Henri Wolf, versie 1.0, 04-07-2012 KABOUTERS BIJ UVV Hoe en waarom doen we het zo...?

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

Inhoudstafel Luistermoment Centrum-West Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doel van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding...

Inhoudstafel Luistermoment Centrum-West Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doel van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding... Inhoudstafel Luistermoment Centrum-West Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doel van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding... 2 Voorbereiding... 2 Locatie... 2 Materiaal... 2 Veel voorkomende

Nadere informatie

De school is van ons

De school is van ons De school is van ons Werkboek sociale vaardigheden op school Uitgeverij Eenvoudig Communiceren LEZEN VOOR IEDEREEN UITGEVERIJ EENVOUDIG COMMUNICEREN Dit werkboek is van: Voornaam:... Achternaam: Leeftijd:...

Nadere informatie

BIJSLUITER. TRETINOÏNE 0,1% crème

BIJSLUITER. TRETINOÏNE 0,1% crème BIJSLUITER TRETINOÏNE 0,1% crème Lees de hele bijsluiter goed voordat u dit geneesmiddel gaat gebruiken want er staat belangrijke informatie in voor u. - Bewaar deze bijsluiter. Misschien heeft u hem later

Nadere informatie

Instructies educatief online spel Green Island

Instructies educatief online spel Green Island Instructies educatief online spel Green Island Over het spel Green Island is een online spel voor VMBO-scholieren, gemaakt door Deltares en de TU Delft. Het spel komt voort uit het stakeholdersprogramma

Nadere informatie