Plastics: Mondiaal en lokaal probleem

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Plastics: Mondiaal en lokaal probleem"

Transcriptie

1 Plastics: Mondiaal en lokaal probleem Lisbeth Van Cauwenberghe Prof. Dr. Colin Janssen

2 Plastic, een succesverhaal! 1850 Celluloid st plastic bumpers 1939 Nylon 1907 Bakeliet 2013 Plastic protheses Plastic: Mondiaal en lokaal probleem 2

3 Plastic, een succesverhaal? Globale jaarlijkse plastic productie Geschat dat jaarlijks ~10% van de totale productie in oceanen en zeeën terecht komt Kim Preston, 2012 PlasticsEurope, 2013 Plastic: Mondiaal en lokaal probleem 3

4 Plastic, een succesverhaal? Schatting voor de Noordzee: ton per jaar Schatting van 1995!! 70% zinkt 15% drijft 15% strandt Hawaii km Brussel Plastic: Mondiaal en lokaal probleem 4

5 Garbage patches Hoge concentratie van plastics gevormd in het kalme centrum van een oceanische gyre Capt. Charles Moore 1997 Kleine plastic fragmenten Plastic: Mondiaal en lokaal probleem 5

6 Garbage patches Meest vervuilde strand ter wereld? Kamilo Beach, Hawaii Roz Savage, 2011 In het midden van de Noord Pacifische Gyre Oceanconservancy.org Plastic: Mondiaal en lokaal probleem 6

7 1. Verstrikking Effecten: - Verdrinking - Verwondingen - Verminderde mobiliteit Verhongering Niet aan predatoren kunnen ontsnappen Plastic: Mondiaal en lokaal probleem 7

8 2. Inname Effecten Verwondingen (intern en extern) Maagzweren Verminderde opnamecapaciteit Gevoel van verzadiging verhongering Blokkage van spijsverteringsstelsel (slokdarm, maag, darmen) verhongering Aantasting duikvermogen Jan Haelters Plastic: Mondiaal en lokaal probleem 8

9 2. Inname Zeevogels Noordse Stormvogel (Fulmarus glacialis) Indicatorsoort: Maaginhoud graadmeter voor hoeveelheid zwerfvuil op zee : ~90% bevatten plastics ~12 stukken plastic per vogel : ~95% bevatten plastic ~34 stukken plastic per vogel van Franeker et al. (2011) Plastic: Mondiaal en lokaal probleem 9

10 2. Inname Zeevogels Noordse Stormvogel (Fulmarus glacialis) Vertaling naar menselijk formaat Stormvogel 0.31 gram plastic Mens (70 kg) 31 gram plastic IMARES, 2012 Plastic: Mondiaal en lokaal probleem 10

11 3. Beïnvloeding van de zeebodem ± 70% van mariene afval op de zeebodem Beïnvloedt de gasuitwisseling tussen water en sediment hypoxie of anoxie Vorming van (artificiële) harde substraten waar er eerder geen waren Veranderingen van bestaande ecosystemen Barnes et al. (2009) Plastic: Mondiaal en lokaal probleem 11

12 4. Verspreiding van invasieve soorten Drijvend plastic kan een hele variatie aan organismen bevatten Via de zeestromingen kunnen ze vastgehechte organismen introduceren in gebieden waar deze eerder nog niet voorkwamen Verstoring van bestaande ecosystemen Plastic: Mondiaal en lokaal probleem 12

13 5. Niet-selectief strand ruimen Accumulatie van natuurlijk materiaal langs de hoogwaterlijn Rijk aan diverse mariene en terrestrische ongewervelden Foerageerplaats voor voornamelijk zeevogels en zoogdieren Raakt vervuild met marien zwerfvuil Machinaal reinigen = niet-selectief Beschadiging van dit ecosysteem Plastic: Mondiaal en lokaal probleem 13

14 6. Transfer van toxicanten Plastic als een spons en als een bron Plastic werkt als een spons voor giftige stoffen aanwezig in het zeewater POP s (Persistente Organische Polluenten) Concentraties op het plastic kunnen tot een miljoen maal hoger zijn dan het omringende zeewater! POP Plastic fragment Plastic: Mondiaal en lokaal probleem 14

15 6. Transfer van toxicanten Plastic als een spons en als een bron Plastic bevat gevaarlijke stoffen die tijdens het productieproces toegevoegd worden Stof Toxiciteit Ftalaten Weekmakers Endocrien verstoorder Bisphenol A Additief gebruikt in polycarbonaat en epoxy harsen Endocrien verstoorder (oestrogeen) PBDE Vlamvertragers Neurotoxine & endocrien verstoorder Vinyl chloride Monomeer van PVC Carcinogeen Plastic: Mondiaal en lokaal probleem 15

16 Impacten op de mens 1. Economische impacten Getroffen sectoren: Gemeentes, Touristische sector, Visserij, (Jacht)Havens 2. Gezondheid en veiligheid Plastic: Mondiaal en lokaal probleem 16

17 Een onzichtbare bedreiging Plastic afval Microplastics Kleine plastic partikels (< 1mm) Synthetische kledij Huishoudelijk afvalwater Cosmetica Plastic: Mondiaal en lokaal probleem 17

18 Onzichtbaar, maar zeker niet afwezig Zeebodem Macro: 0.1 to 1.7 kg/km² Micro: 108 to 166 kg/km² Zee-oppervlak Macro: < to 4.5 kg/km² Micro: 6 to 27 kg/km² Strand Macro: 0.5 to 50 kg/km Micro: 7 to 34 kg/km Plastic: Mondiaal en lokaal probleem 18

19 Microplastics Waarom een gevaar? Andere doelorganismen Invertebraten (basis voedselketen!) Microplastics Zandkorrels Plastics: Mondiaal en lokaal probleem 19

20 Inname van microplastics Inname door organismen aan de basis van de voedselketen Mogelijke transfer van polluenten op microplastics naar organismen Transfer van opgenomen microplastics doorheen de voedselketen (van prooi naar predator) Mogelijk transfer van opgenomen partikels naar de weefsels van organismen. Plastics: Mondiaal en lokaal probleem 20

21 Plastics op ons bord?! In de weefsels van gekweekte mosselen: 0.2 to 0.4 partikels per gram In de weefsels van gekweekte oesters: 0.3 to 0.6 partikels per gram 1 portie 300 g vlees = 100 microplastics 1 portie 6 oesters = 50 microplastics Wat betekent dit voor de consumenten van zeevruchten? Plastic: Mondiaal en lokaal probleem 21

22 Toekomst? Plastic is nog jong. Nog maar een aantal decennia aanwezig in de zeeën en oceanen Zeer lange degradatietijden Plastic zak: jaar Sixpack ring : 400 jaar Plastic fles: 450 jaar Vislijn: 600 jaar Toename in microplastic concentratie verwacht in de toekomst! Plastics: Mondiaal en lokaal probleem 22

Plastics: Mondiaal en lokaal probleem Gevolgen voor mens en dier

Plastics: Mondiaal en lokaal probleem Gevolgen voor mens en dier Gevolgen voor mens en dier Lisbeth Van Cauwenberghe Prof. Dr. Colin Janssen Lisbeth.VanCauwenberghe@UGent.be Overzicht 1. Het kunststoftijdperk 2. Plastic afval in zee (Plastic Soep) 3. Effecten op mens

Nadere informatie

Hoe proper is onze zee?

Hoe proper is onze zee? Hoe proper is onze zee? Colin Janssen Medewerking van M. Claessens en P. Roose Laboratorium voor Milieutoxicologie en Aquatische Ecologie Universiteit Gent Vervuiling een vlag die vele ladingen dekt? Vele

Nadere informatie

Help plastic afval de zeeën uit

Help plastic afval de zeeën uit Help plastic afval de zeeën uit 8 Plastic afval in zee is een toenemend probleem dat honderden diersoorten aantast. Ook zijn er grote onzekerheden over de indirecte effecten. Voldoende reden voor onmiddellijke

Nadere informatie

Goederenvervoer, de vergeten sector

Goederenvervoer, de vergeten sector Plastic soep komt op ons bord Nieuwe kansen voor klimaatbeleid Leren van religieuze waarden Oktober 2011 nr 6 Goederenvervoer, de vergeten sector Plastic soep komt op ons bord Pagina 8 Jan Andries van

Nadere informatie

Over plastic soep, size matters en hoe het tij te keren?

Over plastic soep, size matters en hoe het tij te keren? Over plastic soep, size matters en hoe het tij te keren? Dick Vethaak Ferdi Rizkiyanto Ferdi Rizkiyanto Wie Ben Ik? Ecotoxicoloog Onderzoek naar zwerfafval op het strand Plastic soep - mondiaal en lokaal

Nadere informatie

Het plastic eiland Research: thema joanna Siccama GAR1-D

Het plastic eiland Research: thema joanna Siccama GAR1-D Het plastic eiland Research: thema - 14-5-2014 joanna Siccama GAR1-D Inleiding Voor project Vrij hebben wij als groep een concept bedacht waarbij we de speler een onderwaterwereld laten ervaren die vervuild

Nadere informatie

Boskalis Beach Cleanup Tour. van Stichting De Noordzee

Boskalis Beach Cleanup Tour. van Stichting De Noordzee Boskalis Beach Cleanup Tour van Stichting De Noordzee 2014 MyBeach Cleanup Challenge 2013 2 Resultaten MyBeach Cleanup Challenge 2013 350 km Noordzeekust schoonmaken in één maand Een team van Stichting

Nadere informatie

WAGENINGEN WORLD MAGAZINE VAN WAGENINGEN UR OVER WERKEN AAN DE KWALITEIT VAN LEVEN

WAGENINGEN WORLD MAGAZINE VAN WAGENINGEN UR OVER WERKEN AAN DE KWALITEIT VAN LEVEN WAGENINGEN WORLD MAGAZINE VAN WAGENINGEN UR OVER WERKEN AAN DE KWALITEIT VAN LEVEN nr.2 2016 Waar al dat plastic blijft, is een groot mysterie Jan Andries van Franeker, pagina 10 Exoten: ingrijpen of niet?

Nadere informatie

zee afval Herkomst, schade en oplossingen

zee afval Herkomst, schade en oplossingen zee afval Herkomst, schade en oplossingen Gilles de Strandjutter Na een westerstorm ligt het stand altijd vol. Vroeger was jutten pure noodzaak voor ons. We waren zo arm als kerkratten en het hout dat

Nadere informatie

Lesbrief nr 3. Opdracht 1. Club + app. voor Groep 7 + 8 +

Lesbrief nr 3. Opdracht 1. Club + app. voor Groep 7 + 8 + Lesbrief nr 3 voor Groep 7 + 8 + Download deze lesbrief ook op samsam.net Opdracht 1 Filmpjes kijken op samsam.net Tijdsduur: 10 min. Werkvorm: klassikaal en individueel Doel: introductie van de ReportersClub

Nadere informatie

... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit?

... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit? ... Hoe ziet een Rijke Noordzee eruit? Samen voor een gezonde zee!... Stichting De Noordzee is de onafhankelijke natuur- en milieuorganisatie die zich inzet voor een duurzaam gebruik van de Noordzee en

Nadere informatie

Biobouwers Het fundament onder kustecosystemen. Tjisse van der Heide Radboud Universiteit Nijmegen & Rijksuniversiteit Groningen

Biobouwers Het fundament onder kustecosystemen. Tjisse van der Heide Radboud Universiteit Nijmegen & Rijksuniversiteit Groningen Biobouwers Het fundament onder kustecosystemen Tjisse van der Heide Radboud Universiteit Nijmegen & Rijksuniversiteit Groningen Een biobouwer is een organisme dat zijn omgeving sterk verandert Jones

Nadere informatie

(2008/C 149/04) (Voor de EER relevante tekst)

(2008/C 149/04) (Voor de EER relevante tekst) C 149/14 Mededeling van de Commissie inzake de resultaten van de risicobeoordeling en de strategieën ter beperking van de risico's voor de stoffen: benzylbutylftalaat (BBP), 2-furaldehyd (furfural) en

Nadere informatie

MICROPLASTICS: MINUSCULE PARTIKELS MET GROTE GEVOLGEN?

MICROPLASTICS: MINUSCULE PARTIKELS MET GROTE GEVOLGEN? UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT DIERGENEESKUNDE Academiejaar 2015-2016 MICROPLASTICS: MINUSCULE PARTIKELS MET GROTE GEVOLGEN? door Stéphane KNOLL Promotoren: Dr. Annelies Declercq Prof. dr. Annemie Decostere

Nadere informatie

Sundt, P., P. E. Schulze and F. Syversen (2014) Sources of microplastics-pollution to the marine environment, Norwegian Environment Agency, Norway

Sundt, P., P. E. Schulze and F. Syversen (2014) Sources of microplastics-pollution to the marine environment, Norwegian Environment Agency, Norway Bijlage 3 bij de brief Uitvoering van toezeggingen AO Grondstoffen en Afval d.d. 25 juni 2015 en stand van zaken diverse acties beleidsprogramma VANG : bronnenaanpak microplastics Focus van de aanpak Met

Nadere informatie

Research. Project Vrij: Let's Go For a Ride Thema onderzoek. Docent: Harald Warmelink Door: Marijke Steinmann GAR 1D

Research. Project Vrij: Let's Go For a Ride Thema onderzoek. Docent: Harald Warmelink Door: Marijke Steinmann GAR 1D Research Project Vrij: Let's Go For a Ride Thema onderzoek Docent: Harald Warmelink Door: Marijke Steinmann GAR 1D Inleiding Voor Project Vrij gaan wij een interactieve installatie maken. Tijdens de installatie

Nadere informatie

Naam. OPDRACHT 1 Project 1: GSM. Kunststoffen. 1. Wat zijn kunststoffen? Chemische verbindingen die niet op een natuurlijke manier worden gemaakt.

Naam. OPDRACHT 1 Project 1: GSM. Kunststoffen. 1. Wat zijn kunststoffen? Chemische verbindingen die niet op een natuurlijke manier worden gemaakt. Naam PDRACHT 1 Kunststoffen 1. Wat zijn kunststoffen? Chemische verbindingen die niet op een natuurlijke manier worden gemaakt. 2. Wat is bakeliet en wie is de uitvinder? Kunststof (PhenolFormaldehyde),

Nadere informatie

ph-dynamiek Noordzee

ph-dynamiek Noordzee Royal Netherlands Institute for Sea Research ph-dynamiek Noordzee historische metingen, inzichten en perspectief dr. Steven van Heuven (NIOZ) prof.dr. Gert-Jan Reichart (NIOZ) met bijdragen van: prof.dr.

Nadere informatie

Handleiding binnententoonstelling strandafval Buik vol van Afval

Handleiding binnententoonstelling strandafval Buik vol van Afval Handleiding binnententoonstelling strandafval Buik vol van Afval INHOUD Wat kan je van ons verwachten:... 2 Wat verwachten we van jullie:... 2 Waarom een tentoonstelling rond afval in zee en op het strand?...

Nadere informatie

Algemene doelen en de link met de vakoverschrijdende eindtermen vind je in de handleiding bij dit lespakket.

Algemene doelen en de link met de vakoverschrijdende eindtermen vind je in de handleiding bij dit lespakket. Doelstelling(en) Leerplandoelen (ontwikkelingsdoelen) De leerlingen zijn ingesteld op een bewust en verantwoord consumentengedrag. De leerlingen zijn gemotiveerd om te zorgen voor de eigen gezondheid en

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2017 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Bronnenboekje GT-0323-a-17-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: plastic in het milieu tekst 1 Veel meer plastic dan gedacht eindigt

Nadere informatie

ANTWOORDMODEL LESBRIEF IKCIRCULEER. titel: Plastic soep. Dat eet je niet! Antwoordmodel opdracht A (T1)

ANTWOORDMODEL LESBRIEF IKCIRCULEER. titel: Plastic soep. Dat eet je niet! Antwoordmodel opdracht A (T1) ANTWOORDMODEL LESBRIEF IKCIRCULEER titel: Plastic soep. Dat eet je niet! Antwoordmodel opdracht A (T1) 1. Waarom vindt Peter plastic soep zo n goede naam voor het plastic afval in de oceanen? Noteer 2

Nadere informatie

2e hands elektronica: ontwikkelingshulp of afval dump? Kim Schoppink campagneleider giftige stoffen

2e hands elektronica: ontwikkelingshulp of afval dump? Kim Schoppink campagneleider giftige stoffen De dump van elektronica afval in ontwikkelingslanden 2e hands elektronica: ontwikkelingshulp of afval dump? Kim Schoppink campagneleider giftige stoffen Elektronica afval: een groeiend probleem Elk jaar

Nadere informatie

Microplastics in zoetwater: hoe heet wordt de soep gegeten? Dick Vethaak Deltares & VU-IVM University

Microplastics in zoetwater: hoe heet wordt de soep gegeten? Dick Vethaak Deltares & VU-IVM University Microplastics in zoetwater: hoe heet wordt de soep gegeten? Dick Vethaak Deltares & VU-IVM University Waterinfodag, s-hertogenbosch, 31 maart 2016 Noordzee ontvangt jaarlijks ca 20.000 ton zwerfafval

Nadere informatie

Milieu als oorzaak van kanker

Milieu als oorzaak van kanker Prof. Dr. Luc Hens Vakgroep Menselijke Ecologie - Vrije Universiteit Brussel Laarbeeklaan 103-1090 Brussel Tel: 02/4774281 Fax: 02/4774964 E-mail: Human.ecologgy@vub.ac.be Homepage: http//www/vub.ac.be/meko

Nadere informatie

LEVENSGEMEEN SCHAPPEN

LEVENSGEMEEN SCHAPPEN LEVENSGEMEEN SCHAPPEN 1 E e n e i g e n h u i s, e e n p l e k o n d e r d e z o n Waarom groeien er geen klaprozen op het sportveld? Waarom leven er geen kwallen in de IJssel? Kunnen struisvogels wel

Nadere informatie

Beach Clean-up 2013. Naam: Klas: Mentor: Vakgroep Biologie (2013-2014) Penta college CSG Scala Rietvelden

Beach Clean-up 2013. Naam: Klas: Mentor: Vakgroep Biologie (2013-2014) Penta college CSG Scala Rietvelden Beach Clean-up 2013 Naam: Klas: Mentor: Vakgroep Biologie (2013-2014) Penta college CSG Scala Rietvelden Inhoudsopgave Inleiding 3 1. De zee: een bron van plezier 4 2. Eten en gegeten worden 5 3. Vervuiling

Nadere informatie

ZWERFVUIL EN (MICRO)PLASTICS IN DE NOORDZEE. ILVO Instituut voor landbouwen visserijonderzoek

ZWERFVUIL EN (MICRO)PLASTICS IN DE NOORDZEE. ILVO Instituut voor landbouwen visserijonderzoek augustus 2016 ZWERFVUIL EN (MICRO)PLASTICS IN DE NOORDZEE Beleidsinformerende nota ILVO Instituut voor landbouwen visserijonderzoek www.ilvo.vlaanderen.be Zwerfvuil en (micro)plastics in de Noordzee Beleidsinformerende

Nadere informatie

Activiteiten Colruyt Group

Activiteiten Colruyt Group Activiteiten Colruyt Group Waarom meedoen aan de Blauwe Cluster? Meerwaarde creëren Ecologie Maatschappij Economie = onze verantwoordelijkheid opnemen Geloof in duurzaam ondernemen Lange-termijngroei en

Nadere informatie

BIJLAGE DEEL 1 RISICOBEOORDELING. 2. is dat aanvullende gegevens en/of tests nodig zijn. Deze conclusie is op de volgende gronden bereikt:

BIJLAGE DEEL 1 RISICOBEOORDELING. 2. is dat aanvullende gegevens en/of tests nodig zijn. Deze conclusie is op de volgende gronden bereikt: 21.6.2008 NL C 157/11 BIJLAGE DEEL 1 CAS-nr.: 3033-77-0 Einecs-nr.: 221-221-0 Structuurformule http://www.emis.vito.be d.d. 21-06-2008 Einecs-naam: IUPAC-naam: Rapporteur: Indeling ( 1 ): 2,3-epoxypropyltrimethylammoniumchloride

Nadere informatie

Beoordeling van mariene degradatie in de Noordzee en voorstellen voor een duurzaam beheer. DWTC Programma Duurzaam beheer van de Noordzee

Beoordeling van mariene degradatie in de Noordzee en voorstellen voor een duurzaam beheer. DWTC Programma Duurzaam beheer van de Noordzee Beoordeling van mariene degradatie in de Noordzee en voorstellen voor een duurzaam beheer DWTC Programma Duurzaam beheer van de Noordzee Marine Damage Assessment Mare-Dasm 1998-2002 DWTC Programma Duurzaam

Nadere informatie

Mariene virussen. Corina Brussaard NIOZ - Koninklijk Instituut voor Onderzoek der Zee & Universiteit van Amsterdam (UvA)

Mariene virussen. Corina Brussaard NIOZ - Koninklijk Instituut voor Onderzoek der Zee & Universiteit van Amsterdam (UvA) Mariene virussen Corina Brussaard NIOZ - Koninklijk Instituut voor Onderzoek der Zee & Universiteit van Amsterdam (UvA) Wat is een biologisch virus? 20-200 nm (miljoenste mm) diameter Bundeltje genetisch

Nadere informatie

GEEN VUILTJE AAN DE NOORDZEELUCHT: AËROSOLEN KENNEN GEEN GRENZEN

GEEN VUILTJE AAN DE NOORDZEELUCHT: AËROSOLEN KENNEN GEEN GRENZEN GEEN VUILTJE AAN DE NOORDZEELUCHT: AËROSOLEN KENNEN GEEN GRENZEN René Van Grieken en Kurt Eyckmans Universiteit Antwerpen, Departement Scheikunde, Onderzoeksgroep Micro- en Sporenanalyse Universiteitsplein

Nadere informatie

Er is een onderscheid tussen de verontreiniging die van het land afkomstig is en verontreiniging afkomstig van schepen.

Er is een onderscheid tussen de verontreiniging die van het land afkomstig is en verontreiniging afkomstig van schepen. Beantwoording van de vragen van het lid Ouwehand (PvdD) door de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken en de staatssecretaris

Nadere informatie

Hierbij gaat voor de delegaties document D048132/02.

Hierbij gaat voor de delegaties document D048132/02. Raad van de Europese Unie Brussel, 25 januari 2017 (OR. en) 5607/17 ENV 58 BEGELEIDENDE NOTA van: de Europese Commissie ingekomen: 24 januari 2017 aan: Nr. Comdoc.: D048132/02 Betreft: het secretariaat-generaal

Nadere informatie

Interaktie tussen koper in oppervlaktewater, de structuur van microbiële levensgemeenschappen en histamine concentraties in eetbare kreeftachtigen

Interaktie tussen koper in oppervlaktewater, de structuur van microbiële levensgemeenschappen en histamine concentraties in eetbare kreeftachtigen 15 Samenvatting Interaktie tussen koper in oppervlaktewater, de structuur van microbiële levensgemeenschappen en histamine concentraties in eetbare kreeftachtigen Vervuiling van oppervlaktewater, vooral

Nadere informatie

Microscale Spatial Distributions of Microbes in Marine Intertidal Sediments and Photosynthetic Microbial Mats C. de Carvalho Domingos Carreira

Microscale Spatial Distributions of Microbes in Marine Intertidal Sediments and Photosynthetic Microbial Mats C. de Carvalho Domingos Carreira Microscale Spatial Distributions of Microbes in Marine Intertidal Sediments and Photosynthetic Microbial Mats C. de Carvalho Domingos Carreira Samenvatting 142 Samenvatting Marine sedimenten hebben de

Nadere informatie

leven zonder afval voor een groen, gezond & gelukkig leven emily-jane lowe

leven zonder afval voor een groen, gezond & gelukkig leven emily-jane lowe leven zonder afval voor een groen, gezond & gelukkig leven emily-jane lowe Eerste druk mei 2015 2015 Emily-Jane Lowe Uitgeverij Van Gennep Nieuwezijds Voorburgwal 330, 1012 rw Amsterdam Ontwerp omslag

Nadere informatie

De eerste resultaten. Een milieu-gezondheidsprofiel voor Dessel, Mol en Retie. Uw regio, uw gezondheid, uw baby

De eerste resultaten. Een milieu-gezondheidsprofiel voor Dessel, Mol en Retie. Uw regio, uw gezondheid, uw baby De eerste resultaten Een milieu-gezondheidsprofiel voor Deze brochure vat de eerste resultaten van de 3xG-studie samen. Van 150 moeders en pasgeboren baby s uit werden urine, bloed, navelstrengbloed en

Nadere informatie

Nederlandse monitoring op de Noordzee

Nederlandse monitoring op de Noordzee Zicht op zee Nederlandse monitoring op de Noordzee 4 oktober 2012 Martine van den Heuvel-Greve, Martin Baptist, Katja Philippart, Jakob Asjes, Meinte Blaas, Remi Laane Inhoud 1. (Inter)nationale kaders

Nadere informatie

Noordzeedagen. Kennis Beleid Beheer Wind op Zee

Noordzeedagen. Kennis Beleid Beheer Wind op Zee Noordzeedagen Kennis Beleid Beheer Wind op Zee Kader Ecologie en Cumulatie (KEC): cumulatieve effecten van offshore windparken op vogels, vleermuizen en zeezoogdieren in de zuidelijke Noordzee Maarten

Nadere informatie

Blog Eerste verkenning De tijd die mij gegeven was om onder te duiken

Blog Eerste verkenning De tijd die mij gegeven was om onder te duiken Blog Eerste verkenning De tijd die mij gegeven was om onder te duiken in de Plastic Soep was te kort om alle aspecten ervan alle problemen die het plastic afval met zich meebrengt, en alle oplossingen

Nadere informatie

GEWONE ZEEHOND. Huiler

GEWONE ZEEHOND. Huiler GEWONE ZEEHOND Huiler Je zou het bijna niet geloven, maar een gewone zeehond is een echt roofdier! De zeehond is met zijn gestroomlijnde lichaam, speciale neus en handige snorharen helemaal aangepast op

Nadere informatie

SALV Strategische Adviesraad voor Landbouw en Visserij ADVIES

SALV Strategische Adviesraad voor Landbouw en Visserij ADVIES SALV Strategische Adviesraad voor Landbouw en Visserij ADVIES advies naar aanleiding van de studie betreffende het opstellen van een lijst van potentiële Habitatrichtlijngebieden in het 26 maart 2010 2

Nadere informatie

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2 Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO NATUUR EN MILIEU De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

i. 10000d11 startscherm deeltoets 3F vbex Materiaal MBO COE Nederlandse taal 3F voorbeeldexamen Jaar 2012 2013 Nederlandse taal

i. 10000d11 startscherm deeltoets 3F vbex Materiaal MBO COE Nederlandse taal 3F voorbeeldexamen Jaar 2012 2013 Nederlandse taal Package :MBO COE 2012 2013 Nederlands 3F voorbeeldexamen Toets :MBO COE 2012 2013 Nederlands 3F voorbeeldexamen Sectie :MBO COE 2012 2013 Nederlands 3F voorbeeldexamen :A1 Sponzen :B1 Je recht halen :C1

Nadere informatie

De Noordzee HET ONTSTAAN

De Noordzee HET ONTSTAAN De Noordzee De Noordzee is de zee tussen Noorwegen, Groot-Brittannië, Frankrijk, België, Nederland, Duitsland en Denemarken. De Noordzee is een ondiepe (30-200 m) randzee van de Atlantische oceaan met

Nadere informatie

Pulsvisserij: wat weten we wel en niet?

Pulsvisserij: wat weten we wel en niet? Pulsvisserij: wat weten we wel en niet? Nathalie Steins & Adriaan Rijnsdorp, IMARES Wageningen UR 20 juni 2016 Background NL vloot heeft 80% Noordzee tong quota Zorgen over traditionele vangstmethode (boomkor)

Nadere informatie

Plasticverontreiniging van de Oceanen

Plasticverontreiniging van de Oceanen Verkennende Studie Plasticverontreiniging van de Oceanen Uitvoering: Dr. Hans van Weenen in samenwerking met: Ir. Siem Haffmans Partners for Innovation BV met ondersteuning van: Adessium Foundation 11

Nadere informatie

Voedselweb en voedselketen

Voedselweb en voedselketen Informatie: Moeilijkheid:**** Tijdsduur: *** Een plant groeit, dieren eten die plant op, die dieren worden weer opgegeten door andere dieren, die dieren gaan weer dood, het dier wordt weer opgeruimd door

Nadere informatie

Kijk uit! Pas OP! LEERlingenblad van:... speurles. basisonderwijs groep 4, 5 & 6

Kijk uit! Pas OP! LEERlingenblad van:... speurles. basisonderwijs groep 4, 5 & 6 LEERlingenblad van:... Kijk uit! Pas OP! speurles basisonderwijs groep 4, 5 & 6 weetje Professoren hebben uitgerekend dat er op de aarde 1.386.000.000.000.000.000.000 liter water is. 2 Kijk uit! Loop jij

Nadere informatie

Evaluatie van de impact van endocrien verstorende stoffen op de Noordzee-ecosysteem

Evaluatie van de impact van endocrien verstorende stoffen op de Noordzee-ecosysteem Evaluatie van de impact van endocrien verstorende stoffen op de Noordzee-ecosysteem G. Vandenbergh 1, T. Verslycke 1, C. Janssen 1, F. Comhaire 2 & K. Callebaut 3 1 Universiteit Gent, Laboratorium voor

Nadere informatie

Mens, natuur & milieu

Mens, natuur & milieu Mens, natuur & milieu Lesbrief Biologie. In dit thema ga je aan de gang met opdrachten die gaan over de ontwikkelingen in het havengebied en de gevolgen voor natuur en milieu. Deze opdracht is een lesbrief

Nadere informatie

LEERLINGENBLAD VAN:... NAAR DE HAAIEN! DOE-HET-ZELF LES BASISONDERWIJS GROEP 7 & 8 EEN WERELD VOL WATER

LEERLINGENBLAD VAN:... NAAR DE HAAIEN! DOE-HET-ZELF LES BASISONDERWIJS GROEP 7 & 8 EEN WERELD VOL WATER LEERLINGENBLAD VAN:...... DOE-HET-ZELF LES BASISONDERWIJS GROEP 7 & 8 EEN WERELD VOL WATER 2 EEN WERELD VOL WATER Als je vanuit de ruimte naar de aarde kijkt zie je heel veel blauw. Dat komt omdat onze

Nadere informatie

Microplastics in Belgische kustwateren: voorkomen in commerciële vissoorten

Microplastics in Belgische kustwateren: voorkomen in commerciële vissoorten Faculteit Bio-ingenieurswetenschappen Academiejaar 2014 2015 Microplastics in Belgische kustwateren: voorkomen in commerciële vissoorten Maarten-Jan Aelbrecht Promotor: Prof. Dr. C. Janssen Co-promotor:

Nadere informatie

Koolstof wordt teruggevonden in alle levende materie en in sedimenten, gesteenten, de oceanen en de lucht die we inademen.

Koolstof wordt teruggevonden in alle levende materie en in sedimenten, gesteenten, de oceanen en de lucht die we inademen. Koolstofcyclus Samenvatting Koolstof wordt teruggevonden in alle levende materie en in sedimenten, gesteenten, de oceanen en de lucht die we inademen. Er is een uitwisseling van koolstof tussen oceanen,

Nadere informatie

Commercieel voordeel uit nieuwe technologieën

Commercieel voordeel uit nieuwe technologieën Commercieel voordeel uit nieuwe technologieën Vervanging chemische stoffen: bedreiging of kans? L. Heezen ReachHeezen Consulting 1 Inleiding: probleem?! REACH Weet U wat er in zit? Zware metalen, Lb, Cd

Nadere informatie

Wat beweegt de Bruinvis? Mardik Leopold

Wat beweegt de Bruinvis? Mardik Leopold Wat beweegt de Bruinvis? Mardik Leopold IMARES This side of paradise, 30-08-2015, Haren Even voorstellen: een mini-walvis Voordelen van klein zijn: Ontlopen van competitie Hogere productie en dus reproductie

Nadere informatie

Effecten van toenemende warmte en CO 2 op het leven in zee

Effecten van toenemende warmte en CO 2 op het leven in zee Effecten van toenemende warmte en CO 2 op het leven in zee Jack Middelburg Universiteit Utrecht Darwin Centrum voor Biogeologie Netherlands Earth System Science Centre 21 Oktober 2014 KNAW Oceaan in hoge

Nadere informatie

Tentamen Marine Sciences I

Tentamen Marine Sciences I Tentamen Marine Sciences I 7 november 2013 NB1: Schrijf uw naam en studentnummer op ieder in te leveren blad NB2: Maak uw antwoorden compleet maar vooral ook zo kort/to the point mogelijk; gezwets levert

Nadere informatie

BOSKALIS BEACH CLEANUP TOUR Een initiatief van

BOSKALIS BEACH CLEANUP TOUR Een initiatief van BOSKALIS BEACH CLEANUP TOUR 2017 6 5 4 3 2 1 7 8 9 10 11 8 6 7 11 9 10 10 13 12 14 15 12 13 14 5 Een initiatief van 4 3 1 2 1. DE HÉLE NOORDZEEKUST SCHOON Boskalis Beach Cleanup Tour 2017 in het kort:

Nadere informatie

Adviescomité SEA. Is er al dan niet een strategische milieubeoordeling (SEA) vereist voor het ontwerp beleidsplannen mariene beschermde gebieden?

Adviescomité SEA. Is er al dan niet een strategische milieubeoordeling (SEA) vereist voor het ontwerp beleidsplannen mariene beschermde gebieden? Directoraat-generaal Leefmilieu EUROSTATION Blok II 2 e verdieping Victor Hortaplein 40, bus 10 B 1060 BRUSSEL www.environment.fgov.be Secretariaat van het Adviescomité SEA: Sabine WALLENS t: + 32 2 524

Nadere informatie

Steunpunt Milieu en Gezondheid Humane Biomonitoring Overzicht van uitgevoerde metingen

Steunpunt Milieu en Gezondheid Humane Biomonitoring Overzicht van uitgevoerde metingen Steunpunt Milieu en Gezondheid Humane Biomonitoring Overzicht van uitgevoerde metingen Polluent Lood Cadmium Mangaan Koper Thallium - loodhoudende verf - loden drinkwaterleidingen - ferro en non ferro

Nadere informatie

Bewoners. Noordzee. Introductie. Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien:

Bewoners. Noordzee. Introductie. Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien: Gemiddelde: diepte 94 meter Oppervlak: 572.000 km2 Bodem: hoofdzakelijk zand Bewoners van de Noordzee Introductie Als de Noordzee een paspoort zou hebben dan zou het er zo uitzien: De Noordzee is natuurlijk

Nadere informatie

De ophoping van sommige chemische stoffen in ons leefmilieu en in onze organismen blijkt uit de toename in het aantal allergieën en kankergevallen.

De ophoping van sommige chemische stoffen in ons leefmilieu en in onze organismen blijkt uit de toename in het aantal allergieën en kankergevallen. 21 oktober 7 november 2003: Greenpeace verzamelt stofstalen voor inventaris van giftige substanties aanwezig in 50 Belgische gezinnen Waarom stof verzamelen? In 1930 werd de wereldwijde productie van chemische

Nadere informatie

ESSAY 3 EEN GOED ONTWERP IS CONSISTENT Een goed ontwerp is consistent als diverse opeenvolgende ontwerpen van een merk samenhangen. Denk bijvoorbeeld aan het automerk Volkswagen. Hoe de diverse modellen

Nadere informatie

Het Wilde Westen onder water

Het Wilde Westen onder water Het Wilde Westen onder water Oceanen biowetenschappen en maatschappij kwartaal 2 2014 Inhoud Voorwoord: Dat de zee bruise met haar volheid 2 Mare incognitum, een historische inleiding 4 1 De basis van

Nadere informatie

Probleemstelling: Wat zijn de bedreigende factoren voor de vissen in de Waddenzee? En welke is de meest bedreigende?

Probleemstelling: Wat zijn de bedreigende factoren voor de vissen in de Waddenzee? En welke is de meest bedreigende? Klas: V5B/V5C Bio cluster 7/2 Datum: 21 05 2010 Namen v/d groep: Chris Klaver, Loes Klaver, Isabel Schilder en Lisanne van Dijk. Titel v/d opdracht: Visserij Omschrijving v/h onderwerp: Visserij in de

Nadere informatie

17. Kleurrijk oceaanwater

17. Kleurrijk oceaanwater Opmaak-Satelliet-pam 21-06-2005 16:38 Pagina 114 17. Kleurrijk oceaanwater Het aardoppervlak bestaat voor tweederde uit water. Geen wonder dat de kunstmanen die in een baan om de aarde zijn gebracht om

Nadere informatie

Eindexamen biologie vwo 2005-I

Eindexamen biologie vwo 2005-I 4 Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag worden twee punten toegekend. Integratie 1 hypothalamus/hersenstam 1 hypofyse 1 2 D 3 weefselvloeistof 4 een juist ingevuld schema: longen

Nadere informatie

Bewoners van de Noordzee

Bewoners van de Noordzee Bewoners van de Noordzee Doel Materialen Vak Niveau Duur Werkwijze De leerlingen kunnen: verschillende groepen dieren noemen die in de Noordzee leven (vissen, anemonen, kwallen,kreeftachtigen); uitleggen

Nadere informatie

VALORFOOD: Behandeling van industriële effluenten, rijk aan zware metalen, met behulp van brouwersgisten (S. cerevisiae)

VALORFOOD: Behandeling van industriële effluenten, rijk aan zware metalen, met behulp van brouwersgisten (S. cerevisiae) VALORFOOD: Behandeling van industriële effluenten, rijk aan zware metalen, met behulp van brouwersgisten (S. cerevisiae) Waarom zware metalen uit industrieel afvalwater verwijderen? 1. Toxiciteit Cu, Fe,

Nadere informatie

DE BRUINVIS. Kleinste walvisachtige van ons grootste natuurgebied, de Noordzee

DE BRUINVIS. Kleinste walvisachtige van ons grootste natuurgebied, de Noordzee DE BRUINVIS Kleinste walvisachtige van ons grootste natuurgebied, de Noordzee Bruinvis paspoort Lengte Gewicht Leeftijd Groepsgrootte 1-10 Voedsel vrouw ± 1,60 m man ± 1,45 m vrouw ± 60 kg man ± 50 kg

Nadere informatie

Kaartenset ongewervelde dieren

Kaartenset ongewervelde dieren Kaartenset ongewervelde dieren Deze set met plaatjes is het eerste deel van de kaartjes met gewervelde- en ongewervelde dieren op. Ieder kaartje bevat een afbeelding van het dier in kwestie, met daarbij

Nadere informatie

Brandvertragers. door mw. drs. S. van Gool Stichting Natuur en Milieu Utrecht

Brandvertragers. door mw. drs. S. van Gool Stichting Natuur en Milieu Utrecht 091 1 Brandvertragers door mw. drs. S. van Gool Stichting Natuur en Milieu Utrecht 1. Inleiding 091 3 2. Werking van brandvertragende stoffen 091 3 3. Toepassing 091 4 4. Chemische indeling 091 5 5. Voorkomen

Nadere informatie

Onderzoek-natuur. natuurdoeltypen

Onderzoek-natuur. natuurdoeltypen Onderzoek-natuur natuurdoeltypen Inhoud Algemeen Opbouw handboek Opdracht SynBioSys Wat handige links Een natuurdoeltype is een in het natuurbeleid nagestreefd type ecosysteem dat een bepaalde biodiversiteit

Nadere informatie

Milieu-effectenbeoordeling van het project ingediend door de AG Haven Oostende.

Milieu-effectenbeoordeling van het project ingediend door de AG Haven Oostende. KONINKLIJK BELGISCH INSTITUUT VOOR NATUURWETENSCHAPPEN BEHEERSEENHEID MATHEMATISCH MODEL VAN DE NOORDZEE AFDELING BEHEER VAN HET MARIENE ECOSYSTEEM Milieu-effectenbeoordeling van het project ingediend

Nadere informatie

Nieuwe vervuiling bedreigt noordpooldieren Eos 36

Nieuwe vervuiling bedreigt noordpooldieren Eos 36 Nieuwe vervuiling bedreigt noordpooldieren Eos 36 Vlamvertragers bereiken het afgelegen arctisch gebied Eerst het goede nieuws: voor het eerst in jaren dalen de gehaltes PCB s en DDT in dieren die aan

Nadere informatie

DE GEWONE ZEEHOND. Huiler

DE GEWONE ZEEHOND. Huiler DE GEWONE ZEEHOND Huiler Je gelooft het bijna niet als je in die mooie zwarte ogen kijkt, maar een gewone zeehond is een echt roofdier. Zijn scherpe tanden en gestroomlijnde lichaam zijn perfect voor het

Nadere informatie

NIBI conferentie - Chaos in de klas 12 januari 2013 Lunteren

NIBI conferentie - Chaos in de klas 12 januari 2013 Lunteren NIBI conferentie - Chaos in de klas 12 januari 2013 Lunteren Resultaten plastics maagonderzoek Noordse Stormvogels Jan Andries van Franeker & Elisa Bravo Rebolledo IMARES Afd Ecosystemen Texel jan.vanfraneker@wur.nl

Nadere informatie

Beleidsmaatregelen en best practices in de Noordzee regio. Nicolien van der Grijp Agni Kalfagianni

Beleidsmaatregelen en best practices in de Noordzee regio. Nicolien van der Grijp Agni Kalfagianni Beleidsmaatregelen en best practices in de Noordzee regio Nicolien van der Grijp Agni Kalfagianni Onderzoeksdoel en -aanpak Doel: Input leveren aan: 1) KRM Regionale Actie Programma s 2) KRM Programma

Nadere informatie

De BD Emerald spuit. Omdat gezonde mensen en gezond milieu niet los van elkaar te denken zijn.

De BD Emerald spuit. Omdat gezonde mensen en gezond milieu niet los van elkaar te denken zijn. De BD Emerald spuit Omdat gezonde mensen en gezond milieu niet los van elkaar te denken zijn. Een stap voorwaarts naar een groenere toekomst Duurzame methoden spelen een rol in de belangrijkste operationele

Nadere informatie

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2

Lesbrief. biologie NATUUR EN MILIEU OPDRACHT 1 - MAASVLAKTE 2 Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VWO NATUUR EN MILIEU De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

SAMENVATTING. F = k w (C zeewater - C lucht ) (1)

SAMENVATTING. F = k w (C zeewater - C lucht ) (1) SAMENVATTING Menselijke activiteiten brengen een grote hoeveelheid kooldioxide (CO 2 ) in de atmosfeer. Het wordt nu algemeen erkend dat dit kan leiden tot opwarming van de aarde. Dit inzicht heeft geleid

Nadere informatie

EDITIE 1 NITRIET IN VLEESPRODUCTEN: KAN HET WAT MINDER ZIJN?

EDITIE 1 NITRIET IN VLEESPRODUCTEN: KAN HET WAT MINDER ZIJN? Page 1 of 5 Nº EDITIE 1 MAAND 02 2016 NITRIET IN VLEESPRODUCTEN: KAN HET WAT MINDER ZIJN? Door: Theo Verkleij - TNO Page 2 of 5 Nitriet is een additief dat onder meer gebruikt wordt om vleeswaren voedselveilig

Nadere informatie

NAAR DE HAAIEN! LEERKRACHTENBLAD GROEP 7 & 8 DOE-HET-ZELF LES INFORMATIE VOORAF BEZOEKADVIES INHOUD TOTALE PAKKET

NAAR DE HAAIEN! LEERKRACHTENBLAD GROEP 7 & 8 DOE-HET-ZELF LES INFORMATIE VOORAF BEZOEKADVIES INHOUD TOTALE PAKKET LEERKRACHTENBLAD GROEP 7 & 8 DOE-HET-ZELF LES INFORMATIE VOORAF Het doel van het les is de leerlingen op een leuke manier kennis te laten maken met het rijke leven in oceanen en zeeën. Daarbij leren de

Nadere informatie

2 3 4 5 6 7 8 9 10 12,999,976 km 9,136,765 km 1,276,765 km 499,892 km 245,066 km 112,907 km 36,765 km 24,159 km 7899 km 2408 km 76 km 12 14 16 3 6 11 1 12 7 1 2 5 4 3 9 10 8 18 20 21 22 23 24 25 26 28

Nadere informatie

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 12,999,976 km 9,136,765 km 1,276,765 km 499,892 km 245,066 km 112,907 km 36,765 km 24,159 km 7899 km 2408 km 76 km 12 14 16 1 12 7 3 1 6 2 5 4 3 11 9 10 8 18 20 21 22 23 24 26 28 30

Nadere informatie

Biodiversiteit, ecosysteemfuncties, en ecosysteemdiensten

Biodiversiteit, ecosysteemfuncties, en ecosysteemdiensten Biodiversiteit, ecosysteemfuncties, en ecosysteemdiensten Luc De Meester Lab. Aquatische Ecologie en Evolutiebiologie KULeuven Laboratorium Aquatische Ecologie en Evolutiebiologie Biodiversiteit: : en

Nadere informatie

betreffende een verbod op plastic zakjes voor eenmalig gebruik

betreffende een verbod op plastic zakjes voor eenmalig gebruik ingediend op 1387 (2017-2018) Nr. 1 27 november 2017 (2017-2018) Voorstel van resolutie van Steve Vandenberghe, Bruno Tobback, Bert Moyaers en Rob Beenders betreffende een verbod op plastic zakjes voor

Nadere informatie

Heeft iemand de sleutels gezien? Een zoektocht naar processen, pressoren en vissen. Jaap Quak

Heeft iemand de sleutels gezien? Een zoektocht naar processen, pressoren en vissen. Jaap Quak Heeft iemand de sleutels gezien? Een zoektocht naar processen, pressoren en vissen Jaap Quak Inhoud De insteek: kijk op ESF vanuit vissen Processen als sleutels Pressoren als sloten Soorten gevoelig/ongevoelig?

Nadere informatie

Port Waste Catch Innovatiever. Schoner. Duurzamer. Make it happen.

Port Waste Catch Innovatiever. Schoner. Duurzamer. Make it happen. Port Waste Catch Innovatiever. Schoner. Duurzamer. Make it happen. Het Havenbedrijf Rotterdam wil investeren in de vermindering van de plastic soep. Samen met andere partijen gaan we de mogelijkheid onderzoeken

Nadere informatie

VOEDSELVERSPILLING FENOMEEN, IMPACT EN BELEID

VOEDSELVERSPILLING FENOMEEN, IMPACT EN BELEID VOEDSELVERSPILLING FENOMEEN, IMPACT EN BELEID Kris Roels Interdepartementale Werkgroep Voedselverlies Velt studiedag Te gebruiken vanaf, Vlaams Parlement, 23/11/2013 Inhoud Wat is voedselverlies en verspilling?

Nadere informatie

Marine en maritiem textiel. Textiel en de zeven zeeën

Marine en maritiem textiel. Textiel en de zeven zeeën Marine en maritiem textiel Textiel en de zeven zeeën Textiel heeft altijd al zijn weg naar zee gevonden Textiel en de zeven zeeën Marine textiel Maritiem textiel Textiel en de zeven zeeën Marine textiel

Nadere informatie

Gezonde Leefstijl: Alcohol

Gezonde Leefstijl: Alcohol Gezonde Leefstijl: Alcohol 1 Onderwerpen Cijfers en feiten Alcohol in je lichaam Ziektes door Alcohol Alcohol in de praktijk Alcohol en overgewicht Tips Alcoholgebruik Vragen 2 Cijfers en feiten 1) Ruim

Nadere informatie

Neonicotinoïden. Insecticiden met selectieve werking. Binden aan nicotinoïde acetylcholine-receptoren in CZS van insecten

Neonicotinoïden. Insecticiden met selectieve werking. Binden aan nicotinoïde acetylcholine-receptoren in CZS van insecten Neonicotinoïden Insecticiden met selectieve werking Binden aan nicotinoïde acetylcholine-receptoren in CZS van insecten Lage toxiciteit voor zoogdieren Zaadbehandeling en systemische werking Sinds 1990

Nadere informatie

Voedselweb en -keten vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Voedselweb en -keten vmbo-b12. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 09 June 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62387 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

SOMS MOET JE OM VOORUIT TE GAAN EVEN TERUG IN DE TIJD

SOMS MOET JE OM VOORUIT TE GAAN EVEN TERUG IN DE TIJD SOMS MOET JE OM VOORUIT TE GAAN EVEN TERUG IN DE TIJD CITY M AIR PURIFIER VAN CAMFIL Camfil Clean Air Solutions 1 FEITEN: MET ONZE LUCHTREINIGERS GAAT U DUIZENDEN JAREN TERUG IN DE TIJD. In enkele uren

Nadere informatie

Een slibstort is geen bos! Prof. Dirk Avonts, Universiteit Gent. Hof ter Schelde. 3 april 2014

Een slibstort is geen bos! Prof. Dirk Avonts, Universiteit Gent. Hof ter Schelde. 3 april 2014 Een slibstort is geen bos! Prof. Dirk Avonts, Universiteit Gent. Hof ter Schelde. 3 april 2014 Scheldeslijk is rijk aan... Zware metalen. Cadmium, Zink, Kwik, Arsenicum. PCB s en dioxine-achtige stoffen.

Nadere informatie