Hoe kunnen we veilig(er) omgaan met dieren?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Hoe kunnen we veilig(er) omgaan met dieren?"

Transcriptie

1 Nieuwsbrief 44 November-December 2008 Hoe kunnen we veilig(er) omgaan met dieren? Elke rundveehouder weet dat omgaan met dieren en runderen in het bijzonder, risico s inhoudt. De onvoorspelbaarheid van de runderen zit hier voor een groot stuk tussen. Bovendien zijn ze in vergelijking met de mens sterk. Het is dan ook geen toeval dat ongevallen met dieren op de tweede plaats komen in de ongevallenstatistieken van de landbouw. Vandaar deze logische vraag. Een simpele vraag, maar helaas geen simpel antwoord. Er zijn immers een heleboel zaken die we kunnen doen om veiliger met dieren te werken. Leuk meegenomen is wel dat veiliger werken ook vaak synoniem staat met efficiënter werken. Grosso modo kunnen we de maatregelen onderverdelen in drie groepen. De dieren onthoornen De reacties van de dieren trachten te voorzien Een goede organisatie en infrastructuur Onthoornen Systematisch de dieren onthoornen is een belangrijke stap om het risico op ongevallen te verminderen of alleszins de ernst van een eventueel ongeval te verlagen. Bij het onthoornen moet men echter wel rekening houden met enkele wettelijke bepalingen. Cauterisatie ( = de groeipunt laten afsterven ) mag tot de leeftijd van twee maanden en kan enkel thermisch (pasta is verboden ). Onthoornen mag slechts gebeuren indien het noodzakelijk is voor de veiligheid van de landbouwer en/of de andere dieren. Bij beide ingrepen is het verdoven van de dieren verplicht. Aangezien het echter verboden is verdovende middelen op het bedrijf te hebben, is een interventie van de veearts verplicht.

2 De reacties van het dier voorzien Koeien zijn geen mensen. Ze nemen heel wat zaken anders waar dan wij en kennis van deze verschillen is belangrijk om het gedrag van runderen te begrijpen. Er zijn echter ook punten waarop runderen meer op ons lijken dan we denken. Bijvoorbeeld de sociale organisatie van de koeienmaatschappij. Tenslotte spelen ook nog andere zaken een rol bij het tot stand komen van bepaald gedrag, zoals de genetische aanleg van de dieren en de mate waarin men het vertrouwen van de dieren kan inwinnen. Waarneming Runderen zien doorgaans veel slechter dan wij. Vooral zicht op afstand is een probleem. Hierna zijn een aantal deelaspecten van het zicht van een rund opgesomd. Runderogen zijn even gevoelig voor licht als mensenogen, maar hun zicht is wel minder scherp. Daarenboven passen hun ogen zich minder snel aan. Wanneer hun ogen afgesteld staan om dichtbij te kijken, dan zal het even duren vooraleer ze goed staan om ver te kijken (een beetje vergelijkbaar met een fotocamera). Bij mensen gebeurt dit vrijwel ogenblikkelijk. Dit alles maakt dat runderen personen op een zekere afstand in eerste instantie visueel niet zullen herkennen, ondanks het feit dat het een bekende is, om de eenvoudige reden dat ze die persoon niet goed kunnen zien. Daarnaast passen hun ogen zich ook veel minder snel aan aan veranderende lichtintensiteiten. Dit is iets dat we als mensen ook kennen. Wanneer er ineens veel licht is, doet dit in eerste instantie pijn aan de ogen. Na een tijdje passen de ogen zich aan. Ook wanneer ze van een verlichte naar een donkere ruimte gaan, moeten de ogen zich aanpassen. Bij runderen gaat dit alles echter veel trager. Vooral de aanpassing van licht naar donker duurt lang, namelijk 3 minuten bij een rund tegenover 30 seconden bij een mens. Vandaar dat de dieren bij het binnengaan van een donkere stal, vaak even aarzelen. Dit is niet te wijten aan onwil, maar vooral aan het feit dat ze de situatie niet kunnen inschatten. Ook bewegingen en contrasten nemen ze heel anders waar dan wij. Onderstaand figuurtje maakt dit duidelijk. Bewegende voorwerpen worden meervoudig gezien. Vandaar dat een bewegend touw zo effectief is om koeien tegen te houden. Het gezien als een onoverkomelijk obstakel. Dit kan echter ook nadelig werken. De dieren hebben ook vlug schrik van bewegingen. Ook contrasten nemen ze heel anders waar dan wij. Een schaduw op de grond kan gezien worden als een enorm obstakel. Een verandering van kleur kan dat ook zijn. Vandaar dat koeien niet graag in een hok stappen of op een dierenwagen. Dit kan opgelost worden door de overgang te camoufleren met wat stro of hooi. We kunnen dit ook in ons voordeel gebruiken door de grenzen waar de dieren niet mogen buiten komen met een sterk contrast duidelijk af te bakenen. Een gevolg hiervan is het gangeffect. Runderen houden van gangetjes, van afgebakende zones. Bij het opladen van dieren zal dit bijvoorbeeld stukken vlotter gaan wanneer de dieren via een trechter in de kar moeten gaan dan wanneer de kar gewoon in het midden van de weide staat.

3 Dit heeft uiteraard te maken met het feit dat de koeien minder ontsnappingsmogelijkheden hebben, maar ook met het feit dat ze deze situatie als veilig aanzien. Men kan dit bijvoorbeeld ook vaststellen bij koeien die vaak hetzelfde traject afleggen (bijvoorbeeld stal weide). Vaak zullen zij op de weide paadjes aanleggen. Een ander groot verschil tussen het menselijk zicht en dat van herkauwers is te wijten aan de zijdelingse inplanting van de ogen. Hierdoor kunnen zij bijna volledig rondom zich kijken, maar is het zicht van beide ogen slechts in een beperkte zone overlappend. Onderstaande figuur illustreert dit. Enkel voor zich heeft het dier een binoculair zicht. Vandaar dat deze dieren enkel in het gebied voor zich goed afstanden kunnen inschatten. Achter zich zien de dieren niets, vandaar dat ze vaak venijnig durven trappen wanneer men achter hen staat. Dit is een natuurlijke verdedigingsreactie. Wanneer dieren gestresseerd of geïrriteerd zijn, dan zakken hun ogen iets dieper in hun kop. In dit geval zien ze voor zich helemaal niets meer (schaduwzone). Tenslotte is ook de waarneming van kleuren heel anders. Koeien nemen vooral de helderheid van kleuren waar, eerder dan de kleur zelf. Ze zullen op deze heldere tinten vaak angstig reageren. Het is dus aan te raden eerder donkere kledij te dragen. Het slechte zicht van runderen compenseren ze met hun andere zintuigen, vooral de reukzin en het gehoor. Koeien kunnen geluiden waarnemen die voor het menselijke gehoor niet hoorbaar zijn. Bovendien kunnen zij uit hetgeen ze horen veel meer afleiden, zoals vanwaar het geluid vandaan komt. Men kan inspelen op het zwakke zicht (vooral op afstand) en het goede gehoor door zijn komst aan te kondigen. Het horen van een gekende stem zal de dieren rustig stemmen en het aantal onverwachte reacties van de dieren te verminderen. Ongekende geluiden daarentegen, zullen hen onrustig maken. Vooral wanneer het gaat om hoge tonen, zoals kinderstemmen. Om de dieren gewoon te maken aan onverwachte geluiden, is het nuttig een radio te laten spelen in de stal. Hierdoor verdwijnen ongewone geluiden op de achtergrond of gaan ze op in het radiogeluid. Sowieso is het nuttig tegen de dieren op een rustige toon te spreken. De geurzin is voor runderen veel belangrijker dan voor mensen. Ze nemen naast gewone geuren ook geurboodschappers waar, namelijk feromonen. Deze geven hen heel wat informatie. Zo kunnen dieren ruiken of men rustig, boos, gestresseerd of bang is. Net zoals bij geluid, stemmen ook vertrouwde geuren hen rustig. Vandaar dat het mogelijk is dat dieren liever op een vuile dierenwagen stappen dan op een propere, dat ze rustiger zullen blijven wanneer de landbouwer(ster) naar de dieren ruikt dan wanneer hij/zij parfum op heeft. Het kan dan ook nuttig zijn om werkkledij te dragen die in de stal hangt en ook voor de veearts dergelijke kledij te voorzien. Wanneer men groepen dieren samenbrengt, kan men hen (via de mest van de andere groep) op voorhand laten kennis maken met de geur van de andere groep.

4 Runderen houden zoals mensen van aanraking. Maar evenzeer voelen dieren zich ongemakkelijk wanneer een vreemde hen aanraakt. Vandaar dat het belangrijk is dat er een vertrouwensband is tussen mens en dier. Dit heeft te maken met een vertrouwde geur, vertrouwd uiterlijk, vertrouwd geluid. Het is belangrijk deze vertrouwensband van jongsaf aan tot stand te brengen. Hou er ook rekening mee dat wanneer men de dieren pijn doet, dat dit nadelig is voor de vertrouwensband. Vandaar dat men dit tot een minimum moet trachten te beperken ( soms is het echter onvermijdelijk, bijvoorbeeld wanneer men de dieren een aantal dagen na elkaar antibiotica moet inspuiten ). Hiërarchische organisatie De rundermaatschappij lijkt eigenlijk sterk op de menselijke maatschappij. Vooraan hebben we eerst de dominante dieren, dan de leidsters, dit zijn vaak oudere en intelligentere dieren waar de andere koeien naar opkijken. Vervolgens de buik van de kudde, een grote groep dieren die de eerste twee categorieën zullen volgen. Tenslotte zijn er de marginalen. Kennis van de hiërarchie zorgt ervoor dat men veiliger en efficiënter kan werken. Immers, als een dier uit de middengroep zou weghalen, dan zal de rest zeker niet volgen. Dit dier zal zich heel ongemakkelijk voelen omdat het geïsoleerd is en trachten terug bij de kudde te komen. Het zal mogelijk agressief reageren. Het is beter om de dieren van de eerste twee groepen trachten mee te krijgen. De meeste dieren zullen dan automatisch volgen.

5 Genetica Sommige dieren zijn van nature gewoon agressiever dan andere. Het kan met het oog op de veiligheid en de arbeidsefficiëntie dan ook nuttig zijn dit kenmerk mee te nemen in de selectie. Goede organisatie en infrastructuur Het spreekt voor zich dat dit een belangrijke invloed heeft op het veilig en efficiënt omgaan met dieren. Aangezien het een zeer belangrijk en ook vrij uitgebreid aspect is, zal aan dit deel een aparte nieuwsbrief gewijd worden.

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie Lesmodule 4 fasen van dementie Inhoudsopgave: 1. Wat is dementie? blz. 3 2. Twee basisprincipes over de werking van de hersenen blz. 4 3. Omschrijving van de vier fasen van ikbeleving bij dementie blz.

Nadere informatie

Acute verwardheid. Informatie voor familie en betrokkenen

Acute verwardheid. Informatie voor familie en betrokkenen HHZH_INF_114.01(0315) h.-hartziekenhuis vzw Mechelsestraat 24 2500 Lier tel. 03-491 23 45 fax 03-491 23 46 www.hhzhlier.be Informatie voor familie en betrokkenen Acute verwardheid Voorwoord Uw partner,

Nadere informatie

De cliënt vult dit eventueel samen met de jobcoach in Maak er werk van

De cliënt vult dit eventueel samen met de jobcoach in Maak er werk van Wat? Voor wie? Soort tool? Hoe gebruiken? Bron? Dit document peilt naar de moeilijkheden die de cliënt ervaart op vlak van sociale interactie en communicatie, flexibiliteit in denken en handelen en de

Nadere informatie

5 senses strategy BTC guide to more focus

5 senses strategy BTC guide to more focus 5 senses strategy BTC guide to more focus Veel professionals maken de fout geen onderscheid te maken in fysieke rust en mentale rust. Ze nemen vooral rust door even te stoppen met hun acties. Maar als

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Delier (acute verwardheid)

Delier (acute verwardheid) Geriatrie Delier (acute verwardheid) i Patiënteninformatie Thuis en in het ziekenhuis Slingeland Ziekenhuis Algemeen Vooral oudere mensen kunnen bij een lichamelijke ziekte thuis of in het ziekenhuis plotseling

Nadere informatie

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson en Psychose

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson en Psychose Parkinsonismen Vereniging Parkinson en Psychose Inhoudsopgave Inleiding 4 Psychose 4 Oorzaak 5 Door de ziekte van Parkinson 5 Door het gebruik van anti-parkinsonmedicatie 5 Door een lichamelijke aandoening

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Mensen vinden het vaak prettig om elkaar aan te raken. Dat kan een knuffel zijn van je ouders, een vriendschappelijke stomp tijdens een stoeipartij met vrienden

Nadere informatie

Klachten na een hersenschudding algemene informatie

Klachten na een hersenschudding algemene informatie Een hersenschudding ontstaat door een klap op het hoofd, bijvoorbeeld bij een ongeluk. Je wordt duizelig of raakt bewusteloos. Meestal duurt het enige tijd voor de hersenen hiervan herstellen. Zolang de

Nadere informatie

Hoe verwerk je een. schokkende gebeurtenis? Informatie voor ouders

Hoe verwerk je een. schokkende gebeurtenis? Informatie voor ouders Hoe verwerk je een schokkende gebeurtenis? Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen

Nadere informatie

Beeldend werken: De lijn van het zijn.

Beeldend werken: De lijn van het zijn. Beeldend werken: De lijn van het zijn. Open atelier, een ontmoeting op ervaringsniveau. In het werken met vellen papier of delen er van, met nabijheid of afstand, met figuur en achtergrond, met punten

Nadere informatie

Gebruik van droomlucht bij kinderen (mengsel van 50% lachgas en 50% zuurstof) Informatie voor kinderen en hun ouders

Gebruik van droomlucht bij kinderen (mengsel van 50% lachgas en 50% zuurstof) Informatie voor kinderen en hun ouders Gebruik van droomlucht bij kinderen (mengsel van 50% lachgas en 50% zuurstof) Informatie voor kinderen en hun ouders 2 Gebruik van droomlucht bij kinderen Wat is droomlucht? Droomlucht (merknaam Kalinox

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Delier of plotse verwardheid. GezondheidsZorg met een Ziel

Patiënteninformatie. Delier of plotse verwardheid. GezondheidsZorg met een Ziel i Patiënteninformatie Delier of plotse verwardheid GezondheidsZorg met een Ziel DELIER OF PLOTSE VERWARDHEID Uw partner, familielid of iemand anders uit uw naaste omgeving is vanwege een ziekte, ongeval

Nadere informatie

Zonder zintuigen weet je niet wat er om je heen gebeurt. Daarom gebruik je oren, je ogen, je neus, je huid en je tong.

Zonder zintuigen weet je niet wat er om je heen gebeurt. Daarom gebruik je oren, je ogen, je neus, je huid en je tong. Naam: DE ZINTUIGEN OOG, NEUS EN MOND Zintuigen. Doe je ogen eens dicht. Doe eens oordopjes in je oren. Weet je nu nog wel waar je bent? Ben je binnen of buiten? Schijnt de zon? Of regent het? Dat kun je

Nadere informatie

acute verwardheid adviezen na een ZorgSaam

acute verwardheid adviezen na een ZorgSaam acute verwardheid adviezen na een hernia-operatie (delier) ZorgSaam 1 2 ACUTE VERWARDHEID Dit informatieboekje is bedoeld voor familie en betrokkenen van de patiënt met acuut optredende verwardheid. Inleiding

Nadere informatie

Wat u moet weten over acute verwardheid

Wat u moet weten over acute verwardheid 0000/020/0 - GZA - mei 2013 Sint-Augustinus Sint-Vincentius Sint-Jozef Wat u moet weten over acute verwardheid campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 BE-2610 WILRIJK tel. + 32 3 443 30 11 campus Sint-Vincentius

Nadere informatie

Probleemgedrag bij ouderen

Probleemgedrag bij ouderen Probleemgedrag bij ouderen Machteloos, bang of geïrriteerd. Zo kunnen medewerkers en cliënten in de thuiszorg zich voelen in situaties waarin sprake is van probleemgedrag. Bijvoorbeeld als een cliënt alleen

Nadere informatie

Pijn bij kinderen. Informatiebrochure

Pijn bij kinderen. Informatiebrochure Pijn bij kinderen Informatiebrochure 1 Inleiding Bij een opname in het ziekenhuis worden kinderen blootgesteld aan verschillende vormen van pijn. Een groot aantal ziektebeelden, heelkundige ingrepen en

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Acute verwardheid

Patiënteninformatie. Acute verwardheid Patiënteninformatie Acute verwardheid Inhoud Inleiding... 3 Wat is acute verwardheid of delirium?... 3 Hoe wordt een delirium behandeld?... 4 Hoe kunt u uw familielid helpen?... 4 Medicatie... 4 Drinken

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Het delier. Informatie voor familie en betrokkenen terTER_

Patiënteninformatie. Het delier. Informatie voor familie en betrokkenen terTER_ Patiënteninformatie Het delier Informatie voor familie en betrokkenen 1234567890-terTER_ Het delier Informatie voor familie en betrokkenen. U heeft een afspraak in Tergooi gehad voor een behandeling.

Nadere informatie

Verschil tussen Alzheimer en Dementie

Verschil tussen Alzheimer en Dementie Verschil tussen Alzheimer en Dementie Vaak wordt de vraag gesteld wat precies het verschil is tussen dementie en Alzheimer. Kort gezegd is dementie een verzamelnaam voor een aantal verschijnselen. Deze

Nadere informatie

In de war? Op de Intensive Care

In de war? Op de Intensive Care In de war? Op de Intensive Care Albert Schweitzer ziekenhuis juni 2015 pavo 1168 Inleiding Uw partner of familielid is in het Albert Schweitzer ziekenhuis opgenomen op de Intensive Care. Waarschijnlijk

Nadere informatie

Waarom dit boekje? Overal. Dierverzorging. Afwisselend. Allerlei dieren. Toekomst

Waarom dit boekje? Overal. Dierverzorging. Afwisselend. Allerlei dieren. Toekomst Waarom dit boekje? Tijdens je opleiding ga je op stage. Je kunt op veel plekken stage lopen. Je kunt bijvoorbeeld kiezen voor een stage in de schoonmaak of in een winkel. Of voor een stage in de dierverzorging.

Nadere informatie

HANDIG KONIJNEN KOPPELEN

HANDIG KONIJNEN KOPPELEN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG KONIJNEN KOPPELEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER HET KOPPELEN VAN TWEE KONIJNEN.

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: Mensen vinden het vaak prettig om elkaar aan te raken. Dat kan een knuffel zijn van je ouders, een vriendschappelijke stomp tijdens een stoeipartij met vrienden

Nadere informatie

Week 1 Focus Mindfulness beoefenen

Week 1 Focus Mindfulness beoefenen Week 1 Focus Mindfulness beoefenen Vaak schenkt onze geest geen aandacht aan wat er nu gebeurt, maar denken we na over iets dat gebeurd is of maken we ons zorgen over de toekomst. Dat zorgt ervoor dat

Nadere informatie

DE PATIËNT MET ACUUT OPTREDENDE VERWARDHEID/DELIER INFORMATIE VOOR FAMILIE EN BETROKKENEN

DE PATIËNT MET ACUUT OPTREDENDE VERWARDHEID/DELIER INFORMATIE VOOR FAMILIE EN BETROKKENEN DE PATIËNT MET ACUUT OPTREDENDE VERWARDHEID/DELIER INFORMATIE VOOR FAMILIE EN BETROKKENEN Wat is acuut optredende verwardheid/delier? Uw familielid, vriend(in) of kennis is opgenomen in het ziekenhuis

Nadere informatie

HANDIG EEN BIJTEND KONIJN

HANDIG EEN BIJTEND KONIJN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n HANDIG EEN BIJTEND KONIJN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN HIER LEES JE HANDIGE INFORMATIE OVER BIJTENDE KONIJNEN. JE KUNT

Nadere informatie

Inleiding Polariteitsmassage

Inleiding Polariteitsmassage Polariteitsmassage Inleiding Een pasgeboren baby heeft niet alleen melk nodig. Iedere baby wordt geboren met behoefte aan lichamelijk contact. Het is dan ook heel normaal dat uw baby graag in de armen

Nadere informatie

Uw hond is bang, nerveus, zenuwachtig, U kunt hem niet betrekken in het doen van leuke dingen.

Uw hond is bang, nerveus, zenuwachtig, U kunt hem niet betrekken in het doen van leuke dingen. 1 Uw hond is bang, nerveus, zenuwachtig, U kunt hem niet betrekken in het doen van leuke dingen. Eerst en vooral is het een voordeel als u weet waarom uw dier zo nerveus is en bang. Er is ook een groot

Nadere informatie

Expeditie Boswachterscode

Expeditie Boswachterscode Boswachterscode Ontdek jij je zesde zintuig? Kinderen tussen de 7 en 10 jaar opgelet! Zet je zintuigen op scherp. Volg het spoor van Benno Buitenpret. Speciaal voor jou heeft hij zijn persoonlijke en buitengewoon

Nadere informatie

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Prentenboeken: Les 10: Hoe zeg ik nee. Lesoverzicht. Basis

Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Prentenboeken: Les 10: Hoe zeg ik nee. Lesoverzicht. Basis Les 10: Hoe zeg ik nee Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen weten het verschil tussen prettige en onprettige situaties en kunnen deze herkennen. Kinderen weten dat ze onprettige aanrakingen mogen weigeren.

Nadere informatie

Herkent u dit? Dit soort gedragsproblemen kunt u oplossen met behulp van Sire No Stress Dogitude met feromonen.

Herkent u dit? Dit soort gedragsproblemen kunt u oplossen met behulp van Sire No Stress Dogitude met feromonen. Herkent u dit? Lees deze gedragsbrochure voor de hond en vraag om advies in de winkel. Dit soort gedragsproblemen kunt u oplossen met behulp van Sire No Stress Dogitude met feromonen. Gebruiksaanwijzing

Nadere informatie

Delirium op de Intensive Care (IC)

Delirium op de Intensive Care (IC) Deze folder is bedoeld voor de partners, familieleden, naasten of bekenden van op de Intensive Care (IC) afdeling opgenomen patiënten. Door middel van deze folder willen wij u als familie* uitleg geven

Nadere informatie

Mijn kat is plots een duivel geworden!

Mijn kat is plots een duivel geworden! GEDRAG Kirsten Meijer is gedragstherapeut voor katten. Ze is aangesloten bij Tinley Gedragstherapie voor Dieren en schrijft regelmatig artikelen over kattengedrag op basis van wetenschappelijke inzichten

Nadere informatie

Acuut optredende verwardheid (delier)

Acuut optredende verwardheid (delier) PSYCHIATRIE & PSYCHOLOGIE Acuut optredende verwardheid (delier) Informatie voor de patiënt, partner, familie en betrokkenen Acuut optredende verwardheid (delier) Uw partner, familielid, vriend of kennis

Nadere informatie

De draad weer oppakken

De draad weer oppakken De draad weer oppakken na een ingrijpende gebeurtenis 0900-0101 (lokaal tarief) Slachtofferhulp N e d e r l a n d Een ingrijpende gebeurtenis, zoals een misdrijf of verkeersongeluk, zet uw leven in meer

Nadere informatie

De profeet die de scherpe vraag stelt: zijn de verantwoordelijk leiders ook werkelijk goede herders?

De profeet die de scherpe vraag stelt: zijn de verantwoordelijk leiders ook werkelijk goede herders? 1 Gemeente van onze Heer Jezus Christus Nederland heeft een paar roerige politieke weken achter de rug. Eerst valt week het kabinet, omdat Wilders de stekker eruit haalt. En dat terwijl we volgens europese

Nadere informatie

De pedagogisch medewerker

De pedagogisch medewerker De pedagogisch medewerker 1 Inleiding Het kind dat in het ziekenhuis wordt opgenomen, komt in een voor hem vreemde omgeving terecht. Voor kinderen is het ziekenhuis een onnatuurlijke situatie. Ziek zijn

Nadere informatie

Weer thuis uit het ziekenhuis

Weer thuis uit het ziekenhuis Weer thuis uit het ziekenhuis Mogelijke reacties van uw kind én tips om misselijkheid te voorkomen gemini-ziekenhuis.nl Inhoudsopgave Reacties van kinderen na een ziekenhuisopname 3 Zo helpt u uw kind

Nadere informatie

mindfulness workshop

mindfulness workshop mindfulness workshop 1 mindfulness workshop Deze workshop wordt gegeven om een indruk te krijgen wat mindfulness inhoudt. Ook kan worden gekeken in welke training de workshop als onderdeel kan worden ingezet,

Nadere informatie

PIJN BIJ KINDEREN VOORLICHTING VOOR OUDERS/VERZORGERS

PIJN BIJ KINDEREN VOORLICHTING VOOR OUDERS/VERZORGERS PIJN BIJ KINDEREN VOORLICHTING VOOR OUDERS/VERZORGERS 17803 Inleiding Uw kind is opgenomen op de kinderafdeling. Tijdens het verblijf in het ziekenhuis kan uw kind pijn ervaren, als gevolg van de aandoening,

Nadere informatie

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid Hersenschudding In deze folder vertellen we wat de gevolgen van een hersenschudding kunnen zijn en wat u kunt verwachten tijdens het herstel. Ook geven we adviezen over wat u het beste wel en niet kunt

Nadere informatie

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness?

Wat is assertiviteit en hoe kan het je helpen met je persoonlijke wellness? Wellness Ontwikkelings Activiteit Assertief zijn Hoe deze techniek je leven kan verbeteren Voordelen Meer zelfvertrouwen Meer geloof in je eigen kunnen Eerder nee durven te zeggen Vermindering van Weinig

Nadere informatie

In de war? Op de Intensive Care

In de war? Op de Intensive Care In de war? Op de Intensive Care Naar het ziekenhuis? Lees eerst de informatie op www.asz.nl/brmo. Inleiding Uw partner of familielid is in het Albert Schweitzer ziekenhuis opgenomen op de Intensive Care.

Nadere informatie

Newsletter April 2013

Newsletter April 2013 1. Inleiding Met het thema van deze nieuwsbrief willen we ons richten op de fundamenten van het fokken: de basisgenetica. Want of je het nu wil of niet. dit is ook de basis voor een succesvolle fok! Misschien

Nadere informatie

OMGAAN MET GEVOELIGHEID VOOR ANGST

OMGAAN MET GEVOELIGHEID VOOR ANGST OMGAAN MET GEVOELIGHEID VOOR ANGST Iedereen heeft wel eens last van angstige gevoelens. De één voelt zich vaker angst ig dan de ander. Jij bent iemand die hier gevoelig voor is. In deze sessies leer je

Nadere informatie

Rapportage Drijfveren en Cultuur. Bea het Voorbeeld. Naam: Datum:

Rapportage Drijfveren en Cultuur. Bea het Voorbeeld. Naam: Datum: Rapportage Drijfveren en Cultuur Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 05.04.2016 Email: support@meurshrm.nl Bea het Voorbeeld / 05.04.2016 / Drijfveren en Cultuur 2 Inleiding Wat motiveert je? Waar krijg jij

Nadere informatie

kindergeneeskunde informatiebrochure Pijn bij kinderen in het ziekenhuis

kindergeneeskunde informatiebrochure Pijn bij kinderen in het ziekenhuis kindergeneeskunde informatiebrochure Pijn bij kinderen in het ziekenhuis Inhoudstafel 1. Inleiding 4 2. Pijn 4 3. Het meten van pijn 4 4. Pijn behandelen 6 5. Pijn verminderen met andere middelen 7 6.

Nadere informatie

Oogheelkunde. Informatie voor patiënten die een staaroperatie moeten ondergaan

Oogheelkunde. Informatie voor patiënten die een staaroperatie moeten ondergaan Oogheelkunde Informatie voor patiënten die een staaroperatie moeten ondergaan Geachte patiënt, U staat bij ons op de wachtlijst voor een staaroperatie. Het is nodig dat u goed kennis neemt van het volgende.

Nadere informatie

onderwerp: Ik ruik mensenvlees ( drama- beweging)

onderwerp: Ik ruik mensenvlees ( drama- beweging) onderwerp: Ik ruik mensenvlees ( drama- beweging) -lln. kn. zich soepel bewegen op de muziek; -lln. kn. sprookjesfiguren uitbeelden met de nadruk op één zintuig; -plezierbeleving; -lln. durven expressief

Nadere informatie

Het kasteel van Dracula

Het kasteel van Dracula Uit het dagboek van Jonathan Harker: Het kasteel van Dracula 4 mei Eindelijk kom ik bij het kasteel van Dracula aan. Het kasteel ligt in de bergen. Er zijn geen andere huizen in de buurt. Ik ben moe. Het

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor ouders

Na de schok... Informatie voor ouders Na de schok... Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen samen met hun ouders een aangrijpende

Nadere informatie

Richtlijnen voor vrijwillige molenaars

Richtlijnen voor vrijwillige molenaars Richtlijnen voor vrijwillige molenaars Vrijwillige molenaars malen occasioneel graan op historische water-, ros- en windmolens en mechanische maalderijen en houden zo Vlaams erfgoed en het ambacht van

Nadere informatie

Acute verwardheid (delirium) op de Intensive Care

Acute verwardheid (delirium) op de Intensive Care Acute verwardheid (delirium) op de Intensive Care Op dit moment verblijft uw partner of familielid op de afdeling Intensive Care. Dit is een afdeling waar (ernstig) zieke mensen worden behandeld en verzorgd.

Nadere informatie

Jorik Prins TEAM FOOTPRINT

Jorik Prins TEAM FOOTPRINT Jorik Prins TEAM FOOTPRINT PVA - Zintuigenproef Het is de bedoeling dat de proefpersoon een of meerdere youtube video s gaat bekijken die in het lijstje staan. Daarbij zal de persoon zich moeten concentreren

Nadere informatie

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN AMIGA4LIFE Hooggevoelig, wat is dat? 7-10 jaar WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN 1 voorlichtingsbrochure hooggevoeligheid - www.amiga4life.nl Ik heb een talent! Ik kan goed

Nadere informatie

Slecht. gehecht. Gedrag op school

Slecht. gehecht. Gedrag op school Hechting Zelfbeeld Team Over kinderen met hechtingsproblemen Max is geadopteerd. Als dreumes van twintig maanden kwam hij naar Nederland. Nu is hij een opvallende leerling in groep 4, de groep van juf

Nadere informatie

INFORMATIE LIFELONG OVER PERSPECTIEVEN +31 (0) 638 279 772. lee@lifelong.eu

INFORMATIE LIFELONG OVER PERSPECTIEVEN +31 (0) 638 279 772. lee@lifelong.eu LIFELONG INFORMATIE Wil je meer uit je werk- en privé-relaties halen? Wil je jezelf en anderen beter begrijpen en misverstanden voorkomen? Dan is het essentieel om je perspectief op de werkelijkheid te

Nadere informatie

STUDENTENGEZONDHEIDSCENTRUM

STUDENTENGEZONDHEIDSCENTRUM STUDENTENGEZONDHEIDSCENTRUM Hyperventilatie Hyperventilatie betekent een te snelle en/of een te diepe ademhaling. Wat is ademhalen? Door middel van de borstkas en de buikspieren ademen wij lucht in en

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Leerlijn Sociaal-emotionele ontwikkeling

Leerlijn Sociaal-emotionele ontwikkeling Leerlijn 1.1. Emotioneel 1.2. Sociaal Stamlijn Niveau A Merkt zintuiglijke stimulatie op (aanraking, vibratie, smaken, muziek, licht) Uit lust- en onlustgevoelens Kijkt gericht enkele seconden naar een

Nadere informatie

Pestbeleid op school

Pestbeleid op school Pestbeleid op school Pesten wordt niet aangepakt en opgelost door projecten. Het vereist attitudeverandering. Een zaligmakende oplossing voor pestproblemen bestaat helaas niet. Bob van der Meer Natuurlijk

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Help, ik heb mollen in mijn tuin!

Help, ik heb mollen in mijn tuin! Help, ik heb mollen in mijn tuin! Naar aanleiding van de cursus gazonaanleg, had ik geschreven over mijn oude gazon dat volledig vernield was door mollen. Nu was het eigenlijk niet de bedoeling van de

Nadere informatie

Waar gaan we het over hebben?

Waar gaan we het over hebben? Waar gaan we het over hebben? Onderwerp: is erg belangrijk. We weten dat als je in de puberteit komt er allerlei dingen aan je lijf veranderen. We hebben in een eerdere bijeenkomst al een aantal van die

Nadere informatie

PDS B e l a n g e n v e r e n

PDS B e l a n g e n v e r e n r a b l D e PDS B e l a n g e n v e r e n r m S y n d r o a o m i g e i n g k k i r P PDS in relatie tot anderen 2 PDS in relatie tot anderen Bij het Prikkelbare Darm Syndroom (PDS) is één van de symptomen

Nadere informatie

Goede hygiënische praktijken bij controles van bedrijven in de voedselketen. Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen

Goede hygiënische praktijken bij controles van bedrijven in de voedselketen. Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Informatiebrochure van het FAVV voor andere inspectiediensten die controles uitvoeren in bedrijven waar levensmiddelen gemanipuleerd worden Goede

Nadere informatie

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen.

Ik ga je wat vertellen, je hoeft alleen maar te volgen wat ik zeg, mijn stem is nu het enige wat voor jou belangrijk is om te volgen. Oefening 1: Nodig: 2 personen en een boom of een huisdier: Zoek een plek op bij een boom of in de buurt bij je paard of ander huisdier waar je even niet gestoord wordt en veilig even je ogen dicht kunt

Nadere informatie

De familie schaap. Praat eens zoals een schaap Welke dierengeluiden ken je nog? Doe ze eens na?

De familie schaap. Praat eens zoals een schaap Welke dierengeluiden ken je nog? Doe ze eens na? Het schaap De familie schaap Schapen zijn bange dieren. Daarom leven ze met velen samen en blijven ze dicht bij elkaar. Een groepje schapen noemen we een kudde. Schapen praten met elkaar door te blaten.

Nadere informatie

Ga zitten of liggen zodat je je hand op je buik kan leggen, ter hoogte van je navel.

Ga zitten of liggen zodat je je hand op je buik kan leggen, ter hoogte van je navel. DE TECHNIEKEN) Alle technieken doe je zittend of liggend. Liefst waar het stil of rustig is, of waar je je voor je gevoel even kunt terugtrekken uit gesprekken. Wanneer je je ogen kunt sluiten werkt het

Nadere informatie

Mondeling Nederlands. Cursus 2 Module 4. Dag 1

Mondeling Nederlands. Cursus 2 Module 4. Dag 1 Mondeling Nederlands Cursus 2 Module 4 Dag 1 het gras het pad het park de boom de poep de vlieg rondkijken wegjagen wrijven dichtbij ver weg moe moe veel weinig iets - niets vallen wij/zij vallen hij/zij

Nadere informatie

In de war? Informatie voor familie van patiënten met acuut optredende verwardheid

In de war? Informatie voor familie van patiënten met acuut optredende verwardheid In de war? Informatie voor familie van patiënten met acuut optredende verwardheid Inleiding Uw familielid, partner of kennis is in het Albert Schweitzer ziekenhuis opgenomen. Waarschijnlijk heeft u gemerkt

Nadere informatie

Reglementering manegelessen en wandelingen

Reglementering manegelessen en wandelingen Reglementering manegelessen en wandelingen Inschrijven voor een les of wandeling Ik wil voor het eerst in Manege Sint-Jorishoeve komen paardrijden (of het is lang geleden) Heb je interesse om bij ons te

Nadere informatie

Hyperventilatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Hyperventilatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Hyperventilatie Wanneer u gespannen bent of angstig, kunnen verschillende lichamelijke klachten ontstaan. Eén van die klachten is hyperventileren. Hyperventileren wil zeggen dat u te snel of te diep ademt.

Nadere informatie

Officiële benaming: Blokkade van het Sacro-iliacaal gewricht. Interdisciplinair Pijncentrum Tel:

Officiële benaming: Blokkade van het Sacro-iliacaal gewricht. Interdisciplinair Pijncentrum Tel: Officiële benaming: Blokkade van het Sacro-iliacaal gewricht Interdisciplinair Pijncentrum secretariaatpijnkliniek@klina.be Tel: 03 650 51 10 Het sacro-iliacaal gewricht is de verbinding tussen het heiligbeen

Nadere informatie

Zorgboekje. Kindgegevens

Zorgboekje. Kindgegevens Zorgboekje De pedagogisch medewerker vult dit boekje behorende bij het overdrachtdocument peuter kleuter in als er een zorgbehoefte bij het kind is gesignaleerd. Zij/ hij vult in wat van toepassing is

Nadere informatie

De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier)

De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier) De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier) De patiënt met acuut optredende verwardheid/delier Uw familielid, vriend(in) of kennis is opgenomen vanwege een ziekte, een ongeval en/of een operatie.

Nadere informatie

Rescue Diver. Voorkomen

Rescue Diver. Voorkomen Rescue Diver Voorkomen VOORKOMING Zelfredding Stress bij duikers Fysiologie van stress Herkennen en behandelen van stress ZELFREDDING Algemeen: Redden impliceert de mogelijkheid voor jezelf te kunnen zorgen.

Nadere informatie

Licht traumatisch hoofd-/ hersenletsel bij kinderen

Licht traumatisch hoofd-/ hersenletsel bij kinderen Licht traumatisch hoofd-/ hersenletsel bij kinderen Uw kind heeft licht traumatisch hoofd-/ of hersenletsel opgelopen door een ongeval of een klap tegen het hoofd. In deze folder leest u over de mogelijke

Nadere informatie

B439 april 2012. Wat is cataract?

B439 april 2012. Wat is cataract? B439 april 2012 Wat is cataract? De lens van het menselijke oog functioneert zoals de lens van een camera: de lichtstralen die het oog binnendringen gaan door het hoornvlies (=cornea), vervolgens door

Nadere informatie

Onderwerp: Acute verwardheid of delier

Onderwerp: Acute verwardheid of delier Onderwerp: 1 Informatie over acute verwardheid of delier Voor wie is deze folder bedoeld? Deze folder is bedoeld voor patiënten die worden opgenomen in het Ikazia Ziekenhuis. Zoals de verpleegkundige aan

Nadere informatie

Oefeningen om om te gaan met moeilijke momenten. Algemeen. Overzicht:

Oefeningen om om te gaan met moeilijke momenten. Algemeen. Overzicht: Oefeningen om om te gaan met moeilijke momenten Algemeen In dit document vind je een overzicht terug van oefeningen die je kan doen om de psychologische vaardigheden te versterken en de deelnemers te ondersteunen

Nadere informatie

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid)

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) In deze folder leest u wat een delirium is, wat de verschijnselen van een delirium zijn en leest u informatie over de behandeling en tips voor patiënten

Nadere informatie

MEDISCH CENTRUM Hyperventilatie

MEDISCH CENTRUM Hyperventilatie MEDISCH CENTRUM Hyperventilatie Dit kan ook geen kwaad, maar kan wel leiden tot een aantal verschijnselen als: Benauwd gevoel, kortademigheid; krop in de keel; droge mond; strak gevoel rond de mond; prikkelingen

Nadere informatie

L e t s g e t P h y s i c a l

L e t s g e t P h y s i c a l L e t s g e t P h y s i c a l I n h o u d s o p g a v e 2 6-7 4-5 4-5 8-9 10-11 12-13 12-13 3 4 Horen werkw.uitspraak: [hore(n)] Verbuigingen: hoorde (verl.tijd ) Verbuigingen: heeft gehoord (volt.deelw.)

Nadere informatie

Hooggevoelige kinderen. Joke Klein Ikkink 27 maart 2014

Hooggevoelige kinderen. Joke Klein Ikkink 27 maart 2014 Hooggevoelige kinderen Joke Klein Ikkink 27 maart 2014 Programma Voorstellen Uitleg hooggevoeligheid deel 1 Oefening Uitleg hooggevoeligheid deel 2 Vragen Programma Voorstellen Uitleg hooggevoeligheid

Nadere informatie

Pijn bij kinderen. informatiebrochure

Pijn bij kinderen. informatiebrochure Pijn bij kinderen informatiebrochure 1 Inhoud...1 Pijn...3 Pijn meten...3 Kinderen jonger dan vier jaar... 4 Kinderen tussen vier en zes jaar...5 Kinderen vanaf zeven jaar...6 Pijn behandelen met geneesmiddelen...7

Nadere informatie

Nieuwsbrief December 2013

Nieuwsbrief December 2013 Nieuwsbrief December 2013 Dierenkliniek Oosterheem 1 jaar!!! En wij gaan gewoon door! Staan dag en nacht voor u en uw huisdier klaar! Wij bedanken u voor het vertrouwen dat u het afgelopen jaar in ons

Nadere informatie

Krijgen die zwartwitte. voldoende eten? Van oerrund tot verschillende rundveetypes.

Krijgen die zwartwitte. voldoende eten? Van oerrund tot verschillende rundveetypes. .a L E E S T E K S T De wisent Net zoals bij honden, paarden en vele andere diersoorten, hebben we ook bij onze koeien verschillende rassen. Hoe komt dat vraag je je misschien wel af. Eerst en vooral is

Nadere informatie

Acute verwardheid of delier

Acute verwardheid of delier Acute verwardheid of delier Beter voor elkaar Voor wie is deze folder bedoeld? Deze folder is bedoeld voor patiënten die worden opgenomen in het Ikazia Ziekenhuis. Zoals de verpleegkundige aan u heeft

Nadere informatie

Zintuigenverhaal. Lynn gaat naar het bos

Zintuigenverhaal. Lynn gaat naar het bos Zintuigenverhaal Lynn gaat naar het bos 1 Lynn gaat wandelen in het bos. Ruik je het bos al? [hout of dennentak laten ruiken] LYNN BOS WANDELEN BOS RUIKEN-vragend AL-vragend Vraag-gebaar 2 Kijk, een veer!

Nadere informatie

OMGAAN MET WAT IS ANGST? BANG ZIJN IS OK! 23/02/2015 KINDERANGSTEN

OMGAAN MET WAT IS ANGST? BANG ZIJN IS OK! 23/02/2015 KINDERANGSTEN OMGAAN MET KINDERANGSTEN Brainstorm: Angsten bij kinderen An Coetsiers Kinderpsycholoog/gedragstherapeut www.depraatdoos.be Hannah, 3 jaar Anouk, 10 jaar BANG ZIJN IS OK! WAT IS ANGST? Is een normaal verschijnsel

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder

Terrorisme en dan verder Terrorisme en dan verder Hoe kunt u omgaan met de gevolgen van een aanslag? - Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie.

Nadere informatie

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180

ESSAY. Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay. Lexington Baly 1592180 ESSAY Hoe kan Oxford House efficiënter online communiceren naar zijn potentiele opdrachtgevers? Essay Lexington Baly 1592180 Seminar: Dream Discover Do Essay Docent: Rob van den Idsert Effectief gebruik

Nadere informatie

Sensorische informatieverwerking

Sensorische informatieverwerking Sensorische informatieverwerking Algemeen De zintuigen spelen in de ontwikkeling een grote rol. Ieder mens ontvangt door middel van zijn zintuigen informatie over de buitenwereld en over het eigen lichaam.

Nadere informatie

Doe- pad Watertorenweg. Achtergrond informatie voor de begeleider. Groep 5-6

Doe- pad Watertorenweg. Achtergrond informatie voor de begeleider. Groep 5-6 Doe- pad Watertorenweg Achtergrond informatie voor de begeleider. Groep 5-6 Colofon Deze lesbrief in opgesteld door De Hortus, Centrum voor Natuur en Mileu, in opdracht van de Gemeente Harderwijk. Wij

Nadere informatie

Dagboek. Free your mind. Meditatiedagboek van Dichtbijmediteren.

Dagboek. Free your mind. Meditatiedagboek van Dichtbijmediteren. Free your mind Meditatiedagboek van Dichtbijmediteren Voorwoord Als kind hield ik al een dagboek bij. Ik herinner me een klein boekje met een slotje er op dat ik onder in een la verstopte. Het voelde als

Nadere informatie

> Radiofrequente behandeling van de facetgewrichten

> Radiofrequente behandeling van de facetgewrichten www.azstlucas.be > van de Multidisciplinair pijncentrum van de Inhoudstafel Welkom 3 Behandeling van de 4 De voorbereiding 5 De behandeldag 6 De 7 Nazorg 8 Wat te verwachten betreffende de pijn? 9 Mogelijke

Nadere informatie