Jaar verslag Jaarverslag ING

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jaar verslag Jaarverslag ING"

Transcriptie

1 Jaarverslag 2011

2 Jaarverslag 2011 Stichting Pensioenfonds ING Locatiecode HP B Postbus 93077, 2509 AB Den Haag Telefoon: Telefax: Ingeschreven in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer

3

4 INHOUD PROFIEL KERNCIJFERS 7 VOORWOORD 8 1. BESTUURSVERSLAG Bijzondere ontwikkelingen in het verslagjaar Uitvoering pensioenregelingen Financieel beleid en financiële positie Vermogensbeheer Organisatie en governance Risicomanagement Gebeurtenissen na balansdatum JAARREKENING Balans per 31 december Staat van baten en lasten over Kasstroomoverzicht over Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling Toelichting op de balans per 31 december Toelichting op de staat van baten en lasten over Actuariële analyse Risicoparagraaf OVERIGE GEGEVENS Gebeurtenissen na balansdatum Overeenkomsten Bestemming Saldo van baten en lasten Verantwoordingsorgaan Visitatiecommissie Actuariële verklaring Controleverklaring Personalia per 31 december Jaarverslag 2011

5 Voor mij is het belangrijk dat een pensioenfonds zijn beloften op lange termijn kan waarmaken. Daar hoort een solide en stabiel beleggingsbeleid bij. Geert Bierman

6 PROFIEL 2011 Stichting Pensioenfonds ING (het fonds) is op 1 januari 1995 opgericht en is statutair gevestigd te Amsterdam. De statutaire doelstelling van het fonds luidt als volgt: Het Pensioenfonds heeft ten doel Pensioenen en/of andere uitkeringen te verstrekken ter zake van ouderdom en arbeidsongeschiktheid en ter zake van overlijden van Deelnemers of Gewezen Deelnemers, overeenkomstig de bepalingen van de Pensioenreglementen. Gegeven deze doelstelling streeft het fonds naar het op lange termijn nakomen van de nominale pensioenaanspraken en pensioenrechten tegen een acceptabele premie. Het fonds voert negen pensioenregelingen uit die gelden voor huidige en voormalige medewerkers van ING in Nederland. Het fonds administreert de pensioenaanspraken, betaalt pensioenen uit en belegt en beheert het fondsvermogen. Bestuur Het Bestuur is verantwoordelijk voor het besturen van het fonds, het voorlichten van de Verzekerden, het uitvoeren van de door de aangesloten ondernemingen gedane pensioentoezeggingen, het voeren van het financiële beheer en het beheersen van de risico s die het fonds loopt. Het Bestuur bestaat uit acht personen. ING Nederland (de Werkgever) benoemt vier bestuursleden. De Deelnemers in de Deelnemersraad benoemen drie bestuursleden en de Pensioengerechtigden kiezen één bestuurslid. Leden van het Bestuur worden benoemd voor vier jaar. Deelnemersraad De Deelnemersraad behartigt de belangen van de Deelnemers, de Gewezen Deelnemers en de Pensioengerechtigden ten aanzien van de uitvoering door het fonds van de rechten die zij in het fonds opbouwen of hebben opgebouwd. De Deelnemersraad brengt gevraagd advies uit over aangelegenheden die het fonds betreffen, zoals advies over wijziging van de pensioenreglementen en over het vaststellen van het jaarverslag. Daarnaast kan de Deelnemersraad uit eigen beweging advies uitbrengen. De Deelnemersraad bestaat uit zestien leden, waarvan elf leden zijn gekozen door en uit de Deelnemers en vijf leden zijn gekozen door en uit de Pensioengerechtigden. In januari 2010 is de Deelnemersraad begonnen aan een nieuwe zittingstermijn van vier jaar. Jaarverslag

7 Pensioenfonds ING Verantwoordingsorgaan Het Verantwoordingsorgaan oordeelt over het gevoerde beleid en de beleidskeuzes voor de toekomst. Ook beoordeelt het Verantwoordingsorgaan of het Bestuur zich aan de Principes voor goed pensioenfondsbestuur houdt en of het Bestuur bij het nemen van besluiten met de belangen van alle belanghebbenden rekening houdt. Het Verantwoordingsorgaan brengt gevraagd advies uit over onder andere de vorm en inrichting van het interne toezicht, de faciliteiten regeling van het Bestuur en het communicatiebeleid. Daarnaast kan het Verantwoordingsorgaan uit eigen beweging advies uitbrengen. In het Verantwoordingsorgaan zijn alle bij het fonds betrokken partijen vertegenwoordigd. De Deelnemers, de Pensioen gerechtigden en de Werkgever worden elk door twee leden vertegenwoordigd. Leden van het Verant woordingsorgaan worden benoemd voor vier jaar. Visitatiecommissie De Visitatiecommissie voert het intern toezicht uit op het functioneren van (het Bestuur) van het fonds. In dit kader beoordeelt de Visitatiecommissie de beleids- en de bestuursprocedures en de checks en balances (interne controle) van het fonds. De Visitatiecommissie bestaat uit drie externe, onafhankelijke deskundigen. Bestuursbureau Het Bestuursbureau ondersteunt het Bestuur, de Deelnemersraad, het Verantwoordingsorgaan en de Visitatiecommissie bij de uitoefening van hun taken. Het Bestuursbureau is verantwoordelijk voor de beleids voorbereiding en een aantal uitvoerende taken op de gebieden governance & organisatie, risicomanagement, balans beheer, actuariële zaken, pensioenreglementen, control, communicatie en externe verantwoording. Daarnaast houdt het Bestuursbureau toezicht op de werkzaamheden die zijn uitbesteed aan de diverse uitvoeringsorganisaties. alsmede de pensioenadministratie en de financiële administratie uitbesteed aan partijen, die moeten voldoen aan hoge eisen van deskundigheid, integriteit en risicobeheersing. Nadere gegevens van deze uitvoerings organisaties zijn opgenomen in paragraaf 3.2. Compliance Officer Het Nederlands Compliance Instituut voert de controle op de naleving van de wet- en regelgeving en de Gedragscode uit. Accountant Ernst & Young Accountants LLP fungeert als externe accountant en geeft in die hoedanigheid de controleverklaring af bij de gepubliceerde jaarrekening. De accountant voert hiertoe de noodzakelijk geachte controles uit en rapporteert zijn bevindingen aan het Bestuur. Actuaris Mercer Certificering B.V. is belast met de actuariële certificering en brengt verslag uit aan het Bestuur over de controle van de berekeningen van de pensioenverplichtingen, de actuariële analyse van de resultaten en de beoordeling van de financiële positie van het fonds. AON Hewitt draagt zorg voor het actuariële advies. Adviseurs Externe adviseurs staan de Commissie Balansbeheer en de Pensioencommissie bij. Uitvoeringsorganisaties Het Bestuur heeft de uitvoering van het vermogensbeheer, de beleggingsadministratie, de bewaarneming van de beleggingen 6

8 KERNCIJFERS Voorzieningen en reserves (in miljoenen euro) Voorziening pensioenverplichtingen en Overige technische voorzieningen 1 Reserves Beleggingen 2 Dekkingsgraad (%) ,4 118,9 116,7 106,8 142,0 Baten en lasten (in miljoenen euro) Premiebijdragen Beleggingsopbrengsten Pensioenuitkeringen Resultaat Rendement op beleggingen (%) Totale portefeuille Benchmark Marktrente van de verplichtingen 15,8 14,8 2,8 11,3 10,9 3,5 15,2 15,2 3,9-12,2-8,1 3,5-1,1-1,3 4,8 Aantal Verzekerden einde boekjaar Deelnemers 4 Gewezen Deelnemers Totaal Pensioengerechtigden, waarvan: Ouderdomspensioen Nabestaanden- en Wezenpensioen Totaal Verzekerden Voetnoten 1 De Voorzieningen zijn berekend tegen de marktrente volgens de rentetermijnstructuur. 2 De bedragen zijn inclusief derivaten (2011: miljoen positief en 2010: 425 miljoen negatief ). 3 De dekkingsgraad wordt berekend door het totaal van de activa voor risico Pensioenfonds (minus de passiefposten Kortlopende schulden en overlopende passiva) te delen door de som van de Voorziening pensioenverplichtingen voor risico Pensioenfonds en de Overige technische voorzieningen. De dekkingsgraad is met 4,2% positief beïnvloed door de voorgeschreven toepassing van de aangepaste rentetermijnstructuur per 31 december In de cijfers van 31 december 2010 heeft ten opzichte van het gepubliceerde jaarverslag 2010 een herrubricering plaatsgevonden tussen Deelnemers en Gewezen Deelnemers Gewezen Deelnemers die gebruik maken van de regeling van Stichting Financiering Voortzetting Pensioenverzekering (FVP) zijn onder Deelnemers opgenomen. Jaarverslag

9 Pensioenfonds ING VOORWOORD Pensioen fonds ING is de crisis in de eurozone relatief goed doorgekomen en heeft in het turbulente jaar 2011 meerdere doelstellingen weten te realiseren, zoals het herinrichten van het vermogens- en risico beheer, de voorbereidingen op de splitsing van de Werkgever en het intensiveren van de communicatie met de Verzekerden. Hierover is het Bestuur tevreden. Het Bestuur is echter teleurgesteld over het besluit van ING om geen middelen ter beschikking te stellen voor het verhogen van de pen sioenen van de Gewezen Deelnemers en Pensioengerechtigden per 1 januari 2011 en per 1 september Het Bestuur heeft middels gerechtelijke procedures uit spraken verkregen over de financieringsbeslissing ten aanzien van deze voorwaardelijke toeslagen per 1 januari In 2008 heeft het fonds een strategische risiconorm vastgesteld die sindsdien de basis vormt voor het balansbeheer. Deze strategische risiconorm is prudenter dan de wettelijk vastgelegde risiconorm. Vanaf 2008 heeft het fonds gewerkt aan het herinrichten van het vermogens- en risicobeheer. In 2011 heeft het fonds geprofiteerd van het gevoerde beleid en heeft het Bestuur adequaat kunnen reageren op volatiele marktomstandigheden. De dekkingsgraad is in 2011 per saldo gedaald van 119% naar 117% en is daarmee relatief stabiel gebleven. Per 31 december 2011 was er geen sprake meer van een reservetekort. De Nederlandsche Bank (DNB) heeft inmiddels ingestemd met het beëindigen van het herstelplan. Het korten van pensioenen is bij het fonds op dit moment niet aan de orde. DNB heeft per 31 december 2011 een correctie toegepast op de rentetermijnstructuur die pensioenfondsen hanteren voor het waarderen van de pensioenverplichtingen. Zonder deze correctie zou de dekkingsgraad van het fonds zijn uitgekomen op 113% per 31 december Ook dan zou er geen sprake zijn geweest van een reservetekort. volgt het Bestuur de landelijke discussie over de invoering van het Pensioenakkoord en de besprekingen tussen de CAO-partijen over de mogelijke invoering van een nieuwe pensioenregeling bij ING. Voor beide dossiers geldt dat het Bestuur vanuit het belang van de Verzekerden en de Werkgever waakt over de uitvoerbaarheid, de communiceerbaarheid en de adequate financiering van de door het fonds uit te voeren pensioenregelingen. Het Bestuur draagt waar mogelijk bij aan een goede uitkomst van de CAO-besprekingen. De toekomstige financiering van de verhogingen van de pensioenen van de Gewezen Deelnemers en de Pensioengerechtigden vormt voor het Bestuur een belangrijk punt van zorg. Een ander belangrijk aandachtspunt voor het Bestuur vormt de communicatie met onze Verzekerden. Het Bestuur streeft er onder meer naar de Deelnemers een goed inzicht te bieden in de indivi duele pensioensituatie, zodat deze in staat zijn om weloverwogen keuzes te maken met betrekking tot hun inkomen na pensionering. De invoering van een nieuwe website, een nieuwe Pensioenplanner en een nieuwe digitale nieuwsbrief hebben hier in 2011 aan bijgedragen. Het Bestuur is tevreden over de uitkomsten van het klanttevredenheidsonderzoek. Het Bestuur dankt de leden van de Deelnemersraad, het Verantwoordingsorgaan, de Visitatiecommissie, de externe adviseurs en de medewerkers van het Bestuursbureau voor de bijdragen die zij in 2011 hebben geleverd aan de verdere versterking en het goed functioneren van het fonds. In dit jaarverslag 2011 treft u de verantwoording aan over het afgelopen boekjaar en kunt u meer lezen over de ontwikkeling van de financiële positie en de doelstellingen die zijn gerealiseerd. De Werkgever bereidt zich voor op het afsplitsen van de verzekeringsactiviteiten van de bankactiviteiten. Het Bestuur zorgt ervoor dat het fonds is voorbereid op de mogelijke gevolgen daarvan. Daarnaast 8

10 1 1.1 Bestuursverslag BESTUURSVERSLAG Bijzondere ontwikkelingen in het verslagjaar Een turbulent jaar 2011 werd gekenmerkt door turbulentie op de financiële markten als gevolg van de schuldencrises in Europa. Bij herhaling moesten de regeringsleiders van de landen uit de Europese Unie (EU) bij elkaar komen voor topoverleg over de Europese schuldenproblematiek, in het bijzonder de Griekse staatsschuld. De oorspronkelijk toegezegde noodsteun van 110 miljard bleek al snel onvoldoende en moest worden verhoogd tot 550 miljard. Op de achtergrond bestond de dreiging dat ook andere eurolanden met grote staatsschulden steun nodig hadden. In het najaar moest de EU hulp inroepen van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en andere landen in de wereld om bij te dragen aan het noodfonds European Financial Stability Facility (EFSF). Diverse landen in de Europese Unie werden geconfronteerd met verminderd vertrouwen, hetgeen leidde tot verlaging van hun kredietstatus en oplopende rentepercentages voor staatsobligaties. Terwijl in Europa het vertrouwen daalde, was in de landen met opkomende markten nog sprake van oplopende inflatie wegens groei van de economieën. De voor het fonds relevante rentepercentages daalden tot een absoluut laag niveau. De 30-jaars euroswaprente daalde in 2011 van 3,50% naar 2,56%. Gegeven de bijzondere marktomstandigheden heeft DNB besloten de rentetermijnstructuur die pensioenfondsen dienen te gebruiken voor het waarderen van pensioenverplichtingen per 31 december 2011 te baseren op een driemaands gemiddelde Dekkingsgraad De waarde van de beleggingen is in 2011 gestegen tot 15,9 miljard (2010: 13,7 miljard), de waarde van de pensioenverplichtingen steeg tot 13,6 miljard (2010: 11,5 miljard). Dit betekent dat de dekkingsgraad in 2011 is gedaald van 118,9% ultimo 2010 tot 117,4% ultimo Jaarverslag

11 Pensioenfonds ING Figuur 1. Ontwikkeling dekkingsgraad Dec Mrt Jun Sep Dec Mrt Jun Sep Dec In figuur 1 is de ontwikkeling van de dekkingsgraad weergegeven. In het tweede halfjaar is de dekkingsgraad gedaald door de daling van de marktrente en de aandelenkoersen. In december is het positieve effect (4,2%) te zien van het aanpassen van de rentetermijnstructuur door DNB. De ontwikkeling van de dekkingsgraad van het fonds kan worden vergeleken met de gemiddelde dekkingsgraden van alle Nederlandse pensioenfondsen (figuur 2). Figuur 2. Ontwikkeling dekkingsgraad Pensioenfonds ING ten opzichte van de gemiddelde dekkingsgraad van Nederlandse pensioenfondsen Q Q Q Q Q Q Q Q Q Q Q Q Q Dekkingsgraad Pensioenfonds ING Gemiddelde dekkingsgraad van Nederlandse pensioenfondsen 10

12 Het fonds heeft sinds 2009 het renterisico nagenoeg volledig afgedekt. De gevolgen van de daling van de rentetermijnstructuur werden daardoor in belangrijke mate opgevangen door de waardestijging van de vastrentende waarden en de rente derivaten. Mede als gevolg van dit beleid is de dekkingsgraad in 2011 relatief stabiel gebleven. Door de renteafdekking profiteert het fonds in de toekomst, bij ongewijzigd beleid, minder dan andere pensioenfondsen van een stijging van de rente Toeslagverlening Geen verhoging pensioenen Gewezen Deelnemers en Pensioengerechtigden De verhoging van de opgebouwde pensioen aanspraken van de Gewezen Deelnemers en de ingegane pensioenen van de Pensioengerechtigden is voorwaardelijk. Overeenkomstig de Uitvoeringsovereenkomst kan het fonds deze pensioenen alleen verhogen indien de Werkgever de daarvoor benodigde middelen aan het fonds ter beschikking stelt. De Werkgever heeft in het verleden aangegeven alleen in geval van zwaarwegende redenen geen middelen voor toeslagfinanciering aan het fonds ter beschikking te stellen. De pensioenen van de Gewezen Deelnemers en Pensioengerechtigden zijn per 1 januari 2011 en per 1 september 2011 niet verhoogd. Het fonds heeft hiertoe moeten besluiten omdat de Werkgever de benodigde middelen niet beschikbaar heeft gesteld. Het betrof de verhogingen waarvoor de prijsinflatie als maatstaf dient (1,38% per 1 januari 2011) en de verho gingen waarvoor de looninflatie als maatstaf dient (1,0% per 1 september 2011). De procedures met de Werkgever Op 17 februari 2011 informeerde de Werk gever het fonds dat de Werkgever voor het jaar 2011 (per 1 januari 2011 en per 1 september 2011) geen middelen ter beschikking stelt om de pensioenen te verhogen. De Werkgever heeft daarvoor de volgende overwegingen gegeven: onder de huidige omstandigheden is een solide financiële positie van ING van groot belang. Met name de aangescherpte liquiditeits- en kapitaaleisen en de aan houdende onzeker heid op de financiële markten, vereisen dat ING een verantwoord financieel beleid voert. Daarnaast moet ING de resterende Nederlandse staatssteun terugbetalen. Tevens deelde de Werkgever mee te verwachten dat deze omstandigheden ook de komende jaren hun invloed zullen hebben. De Werkgever gaf hierbij aan dat dit ertoe zou kunnen leiden dat in de komende jaren minder vaak toeslagen kunnen worden verleend dan in het verleden. In maart 2011 informeerde het fonds de Pensioengerechtigden over de brief van de Werkgever van 17 februari Het fonds liet de Werkgever weten een besluit over de toeslagverlening per 1 september 2011 prematuur te achten. Op 31 maart 2011 gaf de Werkgever in een brief aan dat er over het beschikbaar stellen van middelen per 1 september 2011 nog geen definitief besluit was genomen. Het Bestuur is van mening dat de door de Werkgever genoemde redenen om geen middelen ter beschikking te stellen niet aan te merken zijn als zwaarwegende redenen en heeft daarom besloten tot arbitrage, zoals vastgelegd in de Uitvoeringsovereenkomst. In een arbitrageprocedure bestuderen drie externe deskundigen het geschil waarna zij een bindende uitspraak doen. In overleg met ING is besloten het geschil voor te leggen aan de kantonrechter, omdat een gerechtelijke uitspraak van drie kanton - rechters een andere waarde heeft in verband met eventuele andere procedures over het niet verhogen van de pensioenen per 1 januari Het geschil spitste zich toe op twee vragen die in separate procedures werden behandeld: waren de redenen van de Werkgever om de toeslagen niet te verlenen zwaarwegend; en kan het fonds de besluiten van de Werkgever over de financiering van de toeslagen zelfstandig toetsen. In de eerste procedure heeft de kantonrechter op 27 juli 2011 geoordeeld dat de redenen die de Werkgever heeft aan gevoerd om per 1 januari 2011 geen middelen ter beschikking te stellen voor toeslagver lening zwaarwegende redenen zijn. Partijen waren overeengekomen dat op deze uit spraak geen hoger beroep mogelijk was. In de tweede procedure heeft de kantonrechter op 21 november 2011 geoordeeld dat het fonds zelfstandig besluiten van ING Jaarverslag

13 Pensioenfonds ING over de financiering van de toeslagen door een rechter of in een arbitrage kan laten toetsen, maar dit niet hoeft te doen. De rechtbank heeft in de overwegingen aange geven dat het besluit van ING om de toeslagen wel of niet te financieren voort komt uit de CAO. De toetsing van een besluit ligt volgens de rechters overigens in beginsel bij de (Gewezen) Deelnemers van het fonds, dan wel hun vertegen woordigers, zoals de vakbonden. Het Bestuur kan een eventueel toekomstig besluit door de Werkgever om geen middelen aan het fonds ter beschikking te stellen, opnieuw ter toetsing voorleggen aan arbiters. Scaping-procedure In juli 2011 werden een aantal Nederlandse ING-vennootschappen (hierna: ING) en het fonds in rechte betrokken door de Stichting Collectieve Actie Pensioengerechtigden ING Nederland samen met FNV Bondgenoten, CNV Dienstenbond en acht individuele gepensioneerden (hierna tezamen: Scaping). Scaping stelt zich primair op het standpunt dat sprake is van een onvoorwaardelijk recht op indexatie in plaats van een voorwaardelijk recht. Sub sidiair meent Scaping dat voor zover sprake is van een voorwaardelijk recht op indexatie, de Werkgever geen zwaarwegende belangen had, op grond waarvan zij mocht afzien van de financiering van de indexatie. Ten slotte stelt Scaping dat het fonds gehouden is de indexatie te financieren uit de dekkingsgraad De voorbereidingen op de splitsing van ING Groep In 2009 kondigde de Werkgever aan een splitsing te zullen aanbrengen tussen de bank- en de verzekeringsactiviteiten. In voorbereiding op deze splitsing zijn alle medewerkers van ING in Nederland, die vóór de splitsing een dienstverband met ING Personeel VOF hadden, in dienst gekomen van één van de vier nieuwe personeel-b.v. s en zijn de Deelnemers in de pensioenadministratie bij één van deze vier B.V. s geregistreerd. Het Bestuur heeft daarop de pensioenreglementen per 1 januari 2011 aangepast en de nieuwe besloten vennootschappen zijn als Werkgever toegetreden tot de Uitvoeringsovereenkomst van het fonds. Zowel ING Bank N.V. als ING Verzekeringen N.V. hebben in de Uitvoeringsovereenkomst een hoofdelijke aansprakelijkheid erkend in hun voormalige hoedanigheid van vennoot van ING Personeel VOF waarin de medewerkers vóór de splitsing in dienst waren. Vanwege het belang dat het Bestuur hecht aan een solide overgang naar een nieuwe situatie is een Commissie Splitsing geformeerd. Deze Commissie heeft een inventarisatie gemaakt van mogelijke toekomstscenario s en het Bestuur inzicht gegeven in onder meer de volgende onderwerpen: het benodigde tijdspad om te kunnen splitsen; de gevolgen van de splitsing voor de bestaande rechten; de administratieve consequenties van een splitsing; de solidariteitsaspecten; de benodigde acties bij splitsing van de beleggingen; de waarderingsmethodiek van het indexatierisico en de bij- en terugstortverplichtingen, resulterend in waardebepalingen; en de kruislingse garanties. Het Bestuur heeft zich in 2011 voorbereid op toekomstige gevolgen van de voor genomen structuurwijzigingen. In 2011 is veel aandacht besteed aan het overleg met de belanghebbenden en hun vertegenwoordigers, zoals de Deelnemersraad, de Centrale Ondernemingsraad, de Vereniging Senioren ING, de Werkgever en de vakbonden. Hierbij zijn diverse toekomstscenario s verkend en is uitgebreid stilgestaan bij de belangen van de verschillende belanghebbenden. Het Bestuur vindt dit periodiek overleg belangrijk en zinvol Het Pensioenakkoord Op 4 juni 2010 hebben de sociale partners in de Stichting van de Arbeid een Pensioen akkoord gesloten ter waarborging van een toekomstbestendig pensioenstelsel. De sociale partners kwamen in dit Pensioen akkoord overeen om naast het op de huidige Pensioen wet gebaseerde nominale kader een zogenaamd reëel kader te ontwikkelen. De sociale partners hebben tevens afgesproken de pensioenkosten te stabiliseren. De pensioencontracten moeten worden aangepast aan de effecten van de stijgende levensverwachting en moeten schokbestendig worden gemaakt. 12

14 Na uitgebreid overleg is in 2011 tussen de sociale partners overeenstemming bereikt over de hoofdlijnen van een nieuw pensioen stelsel. Hierbij worden de AOW-leeftijd en de pensioenrekenleeftijd (nu nog 65 jaar) aangepast op basis van de gemiddelde levensverwachting. Elke vijf jaar vindt een herrekening plaats. De verwachting is dat na de verhoging in 2020 naar 66 jaar, op basis van nieuwe analyses, in 2025 de AOW-leeftijd verder verhoogd zal worden. In de voorstellen is, behalve een individualisering en een uitstel van de ingangsdatum van de AOW, ook opgenomen de hoogte van pensioenen en opgebouwde pensioenrechten afhankelijk te maken van de behaalde beleggingsresultaten en de levensverwachtingen. Het Pensioen akkoord zal naar verwachting leiden tot nieuwe pensioen regelingen en een verschuiving van risico s van de werkgevers naar de verzekerden. Met belangstelling worden de uitkomsten afgewacht van het door het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid geïnitieerde onderzoek naar de mogelijk heden van een vergroting van de risico s bij de verzekerden, de behandeling van oude rechten en de te hanteren discontovoet. Het Pensioenakkoord zal gefaseerd in wetgeving worden vastgelegd. Daarna zullen de sociale partners en vervolgens de CAO-partijen die de ING-CAO overeenkomen, de gevolgen van de wetgeving op de pensioenregeling bepalen. Het Bestuur zal nieuwe regelingen beoordelen op de aspecten uitvoerbaarheid, communiceer baarheid en adequate financiering ING-CAO en een nieuwe pensioenregeling In oktober 2011 zijn de onderhandelingen tussen de sociale partners en de Werkgever gestart die moeten leiden tot de invoering van een nieuwe pensioenregeling per 1 januari Hoewel het fonds geen partij is in deze onderhandelingen, hebben de onderhandelaars het fonds wel betrokken bij de inleidende besprekingen. Het fonds heeft zijn zorgen uitgesproken over de samenloop van de splitsing van ING Groep, de invoering van het Pensioenakkoord en de onderhandelingen over een nieuwe pensioenregeling. In dit verband heeft het fonds, samen met de Deelnemersraad en de Vereniging Senioren ING, aan de CAO-onderhandelaars een oproep gedaan om voldoende aandacht te hebben voor de vernieuwing van de financieringsafspraken en de eventuele splitsing van het fonds. Het Bestuur heeft de CAO-partijen geadviseerd om de aanpassingen van de pensioenregeling per 1 januari 2013 beperkt te houden en verdere aanpassingen pas door te voeren wanneer de implicaties van het Pensioenakkoord duidelijk zijn. Het Bestuur zal de ontwikkelingen nauwgezet volgen en waar mogelijk actief bijdragen aan een goed verloop daarvan Transitie van fondsen naar discretionaire mandaten Het Bestuur heeft in 2010 besloten maatregelen te treffen om meer inzicht te verkrijgen in de feitelijke posities en risico s in de beleggingsportefeuilles teneinde deze posities en risico s beter te kunnen monitoren en beheersen, de beleggingskosten te reduceren en een meer gerichte invulling aan de Code maatschappelijk verantwoord beleggen te geven. In 2010 heeft het Bestuur een blauwdruk vastgesteld waarin de nieuwe inrichting van het vermogens- en risicobeheer is beschreven. Deze blauwdruk heeft in 2011 geleid tot een gedetailleerde beschrijving van de organisatie van het vermogens- en risico beheer, een aanzienlijke uitbreiding van het Bestuursbureau en de overgang naar een andere custodian. Met deze herinrichting is een versterking van de governance rond het vermogens- en risico beheer gerealiseerd en is tevens tegemoet gekomen aan de bevindingen van DNB uit het in 2010 uitgevoerde beleggingsonderzoek. Over deze herinrichting heeft de externe accountant, na beoordeling in het kader van een COS 3000-opdracht, een positief oordeel afgegeven. Op grond daarvan heeft het Bestuur vastgesteld dat de doelstelling om het vermogens- en risicobeheer aan de gewenste kwaliteitsnormen te laten voldoen, is gerealiseerd. Eind 2011 is de eerste uit een reeks van zes transities succesvol uitgevoerd. De transitie had betrekking op 11 beleggingsfondsen met in totaal 18 individuele beleggingsportefeuilles, bestaande uit posities. De waarde van de in de transitie betrokken portefeuilles Jaarverslag

15 Pensioenfonds ING (aandelen ontwikkelde markten) bedroeg circa 1,5 miljard. Deze portefeuilles zijn nu ondergebracht in drie discretionaire mandaten waarvoor nieuwe managers zijn geselecteerd en aangesteld. Deze eerste transitie maakt het mogelijk het beleid ten aanzien van het maatschappelijk verantwoord beleggen verder te implementeren. In paragraaf wordt hierop nader ingegaan Transparantie uitvoeringskosten In november 2011 heeft de Pensioenfederatie de pensioenfondsen opgeroepen om door middel van kengetallen inzicht te verstrekken in de uitvoeringskosten. De Pensioen federatie voorziet een implemen tatietraject dat moet leiden tot een volledige kostentransparantie in de jaarverslaggeving over Het Bestuur streeft naar een volledige kostentransparantie over het verslagjaar De uitvoeringskosten worden door de Pensioenfederatie gesplitst in pensioenbeheerkosten, vermogensbeheerkosten en transactiekosten. De uitvoeringskosten worden door het fonds op directe en op indirecte wijze verantwoord. De direct verantwoorde kosten zijn in de Staat van baten en lasten opgenomen onder de Pensioenuitvoerings- en administratie kosten (2011: 10,23 miljoen; 2010: 11,928 miljoen) en onder de Beleggingsopbrengsten voor risico Pensioenfonds (Directe vermogens beheerkosten in ,149 miljoen). De Pensioen uitvoerings- en administratiekosten worden volledig doorbelast aan de Werkgever. Tabel 1. Kostentransparantie Pensioenuitvoerings- en administratiekosten Directe vermogensbeheerkosten Subtotaal Indirect verantwoorde vermogensbeheerkosten Totaal Totaal uit de Pensioenjaarrekening uitvoeringskosten Vermogensbeheerkosten In paragraaf wordt een nadere toelichting gegeven op het kengetal pensioenbeheerkosten en in paragraaf op de kengetallen vermogensbeheerkosten en transactiekosten De medewerkers van het Bestuursbureau zijn in dienst van de Werkgever. De kosten van het Bestuursbureau, die volgens opgave van de Werkgever over ,9 miljoen bedragen, worden niet doorbelast naar het fonds en maken derhalve geen onderdeel uit van de door het fonds geboekte uitvoeringskosten. De pensioenbeheerkosten bedragen, als onderdeel van de Pensioen uitvoerings- en administratiekosten, 7,299 miljoen (2010: 10,167 miljoen). De vermogens beheerkosten zijn een totaal van direct en indirect verantwoorde kosten. De direct verantwoorde kosten bestaan uit het restant van de Pensioen uitvoerings- en administratie kosten (2011: 2,931 miljoen; 2010: 1,761 miljoen) en de Directe vermogens beheerkosten (2011: 1,149 miljoen). De indirect verantwoorde vermogensbeheerkosten bedragen voor ,024 miljoen. Hiermee komt het totaal van de direct en indirect verantwoorde vermogens beheerkosten op 40,104 miljoen. De transactiekosten bestaan uit indirect verantwoorde kosten. 14

16 1.2 Uitvoering pensioenregelingen Bestuursverslag Pensioenregelingen Het fonds voert thans negen pensioenregelingen uit. Tot één van de negen pensioenreglementen, de Basisregeling Pensioen 65, kunnen Deelnemers toetreden. Deze Basisregeling Pensioen 65 is een eindloonregeling voor het vaste inkomen tot een grensbedrag en een middelloonregeling voor de diverse in de CAO genoemde variabele beloningscomponenten. De overige reglementen betreffen gesloten regelingen, waartoe geen Deelnemers meer kunnen toetreden. Het betreft de regelingen: Overgangsregelingen 2006; Overgangsregelingen 2002; Basisregeling Pensioen 62; Basispensioenregeling; Pensioenregeling ING Groep; Pensioenregeling Westland/Utrecht Hypotheekbank; Pensioenregeling Nationale-Nederlanden; en Prepensioenregeling. De Verzekerden van het fonds zijn te onderscheiden in Deelnemers, Gewezen Deelnemers en Pensioengerechtigden. Het fonds behartigt de belangen van al deze Verzekerden Ontwikkeling aantal Verzekerden Het totale aantal Verzekerden is, in tegenstelling tot vorig verslagjaar, in 2011 licht afgenomen (2011: 1,1% en 2010: 1,2%). Net als in voorgaande jaren heeft zich in 2011 een daling van het aantal Deelnemers voorgedaan (in 2011: , in 2010: -239). Het aantal Gewezen Deelnemers nam in 2011 af met 728, met name als gevolg van het afkopen van kleine pensioenen (1.772 afkopen door Gewezen Deelnemers). Het aantal Pensioengerechtigden is met 5,8% gestegen tot Als gevolg van deze ontwikkelingen daalde in 2011 het aantal Deelnemers in het totaal aantal van de Verzekerden tot 39,7% (2010: 40,6%). Jaarverslag

17 Pensioenfonds ING De uitsplitsing van de Verzekerden naar mannen en vrouwen in 2011 is in tabel 2 weergegeven. In tabel 3 is een nadere toelichting op het aantal Pensioengerechtigden opgenomen. Tabel 2. Verzekerden Deelnemers Gewezen Deelnemers Pensioengerechtigden Totaal Verzekerden Mannen Vrouwen Totaal Totaal In % , , , , In % 40,6 37,9 21,5 100,0 Tabel 3. Pensioengerechtigden Ouderdomspensioen Partnerpensioen Wezenpensioen Totaal Pensioengerechtigden Mannen Vrouwen Totaal Totaal In % 73,0 25,0 2,0 100, In % 72,2 25,6 2,2 100,0 De ontwikkeling in de tijd van deze samenstelling is in figuur 3 weergegeven. Figuur 3. Ontwikkeling aantallen Verzekerden (gesplitst naar groep) Deelnemers Gewezen Deelnemers Dec Dec Dec Dec Dec Dec Dec Dec Dec Dec Pensioengerechtigden 16

18 Eind 2002 bestond 54,4% van alle Verzekerden uit Deelnemers. Eind 2011 is dit aandeel gedaald tot 39,7%. Figuur 4 toont de ontwikkeling van het aantal Deelnemers als percentage van het aantal Verzekerden 1. Figuur 4. Aandeel Deelnemers t.o.v. aantal Verzekerden 55% 54,4% 53,5% 53,0% 50% 50,4% 49,1% 45% 45,2% 43,6% 40% 39,2% 41,5% 40,6% 39,7% Pensioenfonds ING Totaal Nederlandse pensioenfondsen 35% 30% Dec ,4% 37,5% Dec Dec ,7% Dec ,1% Dec ,2% Dec ,8% Dec ,3% Dec ,5% Dec Dec Communicatie met Verzekerden In de afgelopen jaren stond de communicatie met de Verzekerden vooral in het teken van informeren en het verbeteren van de toegankelijkheid van informatie. In 2011 heeft het fonds ook de dialoog met de Verzekerden opgezocht in de vorm van een Verzekerdenpanel. Daarnaast heeft het fonds wederom een klanttevredenheidsonderzoek laten uitvoeren. Hierdoor heeft het fonds meer inzicht gekregen in de beleving van de Verzekerden over pensioenen, zodat het fonds beter kan inspelen op de informatiebehoefte van de Verzekerden. De communicatie met de Verzekerden geschiedt verder via nieuwsberichten op de website van het fonds, het magazine Pensioen, de digitale nieuwsbrief, het Pensioenloket en gerichte correspondentie. 1 Het percentage van Nederlandse pensioenfondsen over 2011 was nog niet beschikbaar. Jaarverslag

19 Pensioenfonds ING In 2011 heeft het fonds de Verzekerden onder andere geïnformeerd over: het besluit van de Werkgever om geen middelen ter beschikking te stellen voor de verhoging van de ingegane pensioenen en pensioenaanspraken in januari en september 2011 (toeslagverlening); de ontwikkeling van de financiële positie van het fonds (zie paragraaf 1.3.); de gevolgen van de splitsing van de Werkgever voor het fonds; en het Uniform Pensioen Overzicht (UPO). Hieronder volgt een nadere toelichting op onder meer de vernieuwde website, de uitkomsten van het Verzekerdenpanel en het klanttevredenheidsonderzoek. Website In 2011 heeft het fonds een nieuwe website in gebruik genomen. De nieuwe website is beter toegankelijk doordat alle informatie over één onderwerp bij elkaar is geplaatst en doordat de website naar de belangrijke momenten in het leven voorafgaand aan de pensionering is ingedeeld. Op de website is informatie over het fonds opgenomen zoals de organisatie en de financiële positie. Ook worden formulieren, brochures, magazines en jaarverslagen beschikbaar gesteld. De Deelnemers kunnen inloggen op de website om het meest recente pensioenoverzicht, de actuele reglementen en de Pensioenplanner te raadplegen. De gebruiker staat centraal, hetgeen onder meer tot uitdrukking komt in het beschikbaar stellen van alleen de documenten die daadwerkelijk voor de ingelogde gebruiker van toepassing zijn. Zo wordt overbodige informatieverstrekking voorkomen. Verzekerdenpanel Het fonds heeft in april 2011 met een Verzekerdenpanel diverse onderwerpen besproken. Het Verzekerdenpanel bestond uit 20 Deelnemers en Pensioengerechtigden. De onderwerpen die aan de orde zijn gekomen betroffen onder andere de toeslagverlening, de kwaliteit van de informatie en maatschappelijk verantwoord beleggen. Eén van de conclusies is het grote belang van begrijpelijke informatie voor de Verzekerden, niet alleen omdat in de publieke discussie pensioen een steeds belangrijker onderwerp is geworden, maar ook omdat pensioen als een complex onderwerp wordt ervaren. Het fonds zal in 2012 de dialoog met de Verzekerden op deze manier voortzetten. Klanttevredenheidsonderzoek In oktober 2011 werd het jaarlijkse klanttevredenheidsonderzoek gehouden waaraan 798 Deelnemers en 387 Pensioengerechtigden hebben deelgenomen. Het doel van het onderzoek was inzicht te krijgen in de mate van tevredenheid, het vertrouwen en de beeldvorming van 18

20 het fonds onder de Verzekerden. Daarnaast zijn de effectiviteit van de communicatie en de mate van pensioenbewustzijn onderzocht. De belangrijkste resultaten uit het onderzoek zijn: alhoewel bij de Pensioengerechtigden de beeldvorming van het fonds onder druk stond als gevolg van het niet indexeren van de ingegane pensioenen waren zowel de Deelnemers als ook de Pensioengerechtigden in 2011 tevreden over het fonds; de Deelnemers en Pensioengerechtigden spraken opnieuw hun vertrouwen uit in het fonds; en communicatie is het belangrijkste middel om de bestaande vertrouwensband te behouden. Tabel 4. Enkele resultaten klanttevredenheidsonderzoek Deelnemers Pensioengerechtigden Tevredenheid rapportcijfer ,4 7, ,5 7,6 (Veel) vertrouwen % 75% % 80% (Zeer) positief beeld % 66% % 79% Deelnemers en Pensioengerechtigden waarderen de inhoud van de communicatie als goed tot zeer goed. Ze blijven wel kritisch over de relevantie van de informatie voor de eigen situatie. Maar liefst acht van de tien ondervraagden begrijpt de jaarlijkse pensioenopgave (UPO) goed. In 2011 is de website minder bezocht maar de tevredenheid is onveranderd goed gebleven. Vier van de tien Deelnemers heeft wel eens ingelogd op de persoonlijke en beveiligde pagina s van de website. De verplichte startbrochure wordt goed gelezen maar als matig relevant gewaardeerd. In 2011 is 71% van de Pensioengerechtigden (zeer) tevreden over het magazine Pensioen en is 81% (zeer) tevreden over het telefonische contact met het Pensioenloket. Dat de Verzekerden van het fonds een ander financieel profiel dan de gemiddelde werknemer in Nederland hebben, blijkt uit de cijfers over het pensioenbewustzijn. De Deelnemers van het fonds zijn relatief goed op de hoogte van hun pensioensituatie. Ze hebben veel vaker een berekening van hun pensioeninkomen gemaakt en lezen vaker dan gemiddeld hun jaarlijkse pensioenopgave. Tabel 5. Resultaten onderzoek pensioenbewustzijn Goed/wel eens nagedacht over pensioeninkomen 2011 Deelnemers 89% Pensioengerechtigden 87% % 89% Jaarverslag

21 Pensioenfonds ING Uniform Pensioen Overzicht (UPO) en pensioenoverzicht In het tweede kwartaal van 2011 heeft het fonds het Uniform Pensioen Overzicht (UPO), met daarin de stand van zaken per 1 januari 2011, gestuurd aan de Deelnemers. Hiermee voldeed het fonds ruimschoots aan de verplichting jaarlijks voor 30 september de toezending gereed te hebben. In het derde kwartaal zijn pensioenoverzichten naar alle Pensioengerechtigden verzonden. Uit het klanttevredenheidsonderzoek (zie hiervoor) blijkt dat acht van de tien Pensioengerechtigden en Deelnemers het jaarlijkse overzicht goed begrijpt. Pensioenloket Het Pensioenloket is ingericht om pensioenvragen van Verzekerden te beantwoorden, bijvoorbeeld over pensioenopbouw of over de consequenties van veranderingen in de persoonlijke omstandigheden. Het fonds gebruikt de vragen die bij het Pensioenloket binnenkomen voor de verdere ontwikkeling van de communicatie via de website, het magazine Pensioen, de nieuwsbrieven en de gerichte correspondentie. Uit het klanttevredenheidsonderzoek blijkt dat het Pensioenloket goed functioneert maar dat de deskundigheid en snelheid van reageren nog een punt van aandacht vormen. Tabel 6. Aantal contacten van Verzekerden met het Pensioenloket Telefonisch Per mail Via post Via de Pensioenplanner Totaal via het Pensioenloket Het aantal telefonische contacten vertoont een dalende tendens. In het derde kwartaal van 2011 was sprake van een bovengemiddeld telefoonverkeer: nadat de pensioenoverzichten aan arbeidsongeschikten en Pensioengerechtigden waren verzonden; als gevolg van de afkoopactie kleine pensioenen; en door de ingebruikname van de nieuwe Pensioenplanner Pensioenplanner Met de Pensioenplanner, die te vinden is op de website van het fonds, kunnen Deelnemers in een paar stappen het opgebouwde pensioen op een overzichtelijke wijze in beeld krijgen. Een Deelnemer kan in de Pensioenplanner persoonlijke keuzes invullen waarna de Pensioenplanner uitrekent welke invloed de keuze heeft op de hoogte van het pensioen. In 2011 is de toegang tot de Pensioenplanner uitgebreid, waardoor ook de volgende Verzekerden toegang hebben gekregen tot de Pensioenplanner: de Deelnemers aan de Basisregeling Pensioen 65 en 62 waarvan het vaste salaris is gedaald; de Gewezen Deelnemers die via een ww-aanvullingsregeling deelnemen aan de Basisregeling Pensioen 65 en 62; en de Deelnemers aan de Basisregeling Pensioen 65 en 62 in de periode zes maanden voorafgaand aan de pensioendatum. De Pensioenplanner is in 2011 frequent (35.380; in 2010: keer) geraadpleegd. Vooral in het derde kwartaal van 2011 werd de Pensioenplanner veel bezocht nadat via de digitale nieuwsbrief de ingebruikname van de nieuwe Pensioenplanner werd bekendgemaakt. Uit het klanttevredenheidsonderzoek blijkt dat vier van de tien Deelnemers wel eens heeft ingelogd op de persoonlijke en beveiligde pagina s van de website van de Pensioenplanner. Net als in 2010 waren zij tevreden over het gebruiksgemak. Mijn pensioenoverzicht Het fonds neemt deel aan het initiatief van Stichting Pensioen register waarin Nederlandse pensioenfondsen, de pensioen verzekeraars en de Sociale Verzekeringsbank (SVB) samenwerken om voor elke Nederlandse burger een pensioenoverzicht digitaal beschikbaar te stellen. In het overzicht zijn de opgebouwde en nog op te bouwen pensioenaanspraken bij pensioenfondsen en pensioenverzekeraars en de opgebouwde AOW-rechten opgenomen. Sinds 6 januari 2011 verschaft de website op een beveiligde wijze dit persoonlijke overzicht aan vele geïnteresseerde bezoekers. 20

22 Geschillen met Verzekerden Indien een Verzekerde van mening is dat hij bij de toepassing van de pensioenreglementen in zijn rechten jegens het fonds is geschaad, kan hij bezwaar maken tegen de genomen beslissing. Per 1 januari 2011 waren drie in 2010 ingediende bezwaarschriften in behandeling bij de Geschillencommissie. In 2011 zijn 13 bezwaarschriften ingediend bij de Geschillencommissie. Een tweetal daarvan was ultimo 2011 nog in behandeling bij de Geschillencommissie. Negen bezwaarschriften zijn afgewezen, vier bezwaarschriften zijn toegewezen en één bezwaarschrift is gedeeltelijk toegewezen Kengetal pensioenbeheerkosten Zoals in paragraaf is weergegeven bedragen de pensioenbeheerkosten, uit het totaal van de in de Staat van baten en lasten opgenomen Pensioenuitvoerings- en administratiekosten, in ,299 miljoen (in 2010: 10,167 miljoen). Hiertoe worden onder meer gerekend de kosten van de pensioen administratie, kosten voor actuariële diensten, de kosten voor publiciteit en voorlichting alsmede projectkosten met betrekking tot pensioenbeheer. Ultimo 2011 bedraagt het totaal aantal Deelnemers en Pensioengerechtigden (2010: ). Tabel 7. Kengetallen pensioenbeheerkosten Pensioenbeheerkosten per Deelnemer en Pensioengerechtigde euro euro De daling van het kengetal van 225 euro naar 157 euro wordt veroorzaakt door lagere projectkosten. In 2010 werd het project ter verbetering van de verzekerdenadministratie afgerond, de kosten hiervan bedroegen 3,49 miljoen. De projectkosten 2011 hadden onder meer betrekking op de voorbereiding op de splitsing van ING Groep in de pensioenadministratie, afkoop kleine pensioenen, website ontwikkeling en de kosten voor de gevoerde procedures. Jaarverslag

23 Vol vertrouwen de toekomst in Karin van den Hombergh

24 1.3 Financieel beleid en financiële positie Bestuursverslag Financieel beleid Strategische risiconorm Het fonds streeft naar het op lange termijn nakomen van de nominale pensioenaanspraken en pensioenrechten tegen een acceptabele premie. Met het oog op deze doelstelling hanteert het fonds een strategische risiconorm. Deze houdt in dat het fonds ernaar streeft om de kans (gemiddeld op lange termijn) dat het fonds in een jaar (voor bijstorting door de Werk gever) in een situatie van een nominaal dekkingstekort komt te verkeren, te beperken tot 1%. Er is sprake van een dekkingstekort indien de dekkingsgraad lager is dan de minimaal vereiste dekkingsgraad van 105%, zoals het fonds die voor interne doeleinden hanteert. Lange termijn norm voor de dekkingsgraad In 2011 heeft het Bestuur onderzocht bij welke dekkingsgraad het fonds beschikt over voldoende vermogen om alle bekende risico s te kunnen opvangen en waarbij wordt voldaan aan de strategische risiconorm. Het Bestuur heeft deze drempelwaarde in 2011 vastgesteld op 135%. De hoogte van deze drempelwaarde is afhankelijk van de marktomstandigheden en zal periodiek worden herrekend. Wettelijke eisen aan de dekkingsgraad De dekkingsgraad van een pensioenfonds dient te voldoen aan de vereisten die zijn opgenomen in het Besluit Financieel Toetsingskader pensioenfondsen. Er is sprake van een vereiste dekkingsgraad en van een minimaal vereiste dekkingsgraad. Jaarverslag

25 Pensioenfonds ING Ultimo 2011 bedroeg de vereiste dekkingsgraad op basis van de wettelijke voorschriften, het zogenoemde standaardmodel van DNB, 111,7%. Het Vereist eigen vermogen bedraagt daarmee 11,7%. Het fonds heeft na toetsing vastgesteld dat het standaardmodel kan worden toegepast. De berekening van het Vereist eigen vermogen is als volgt: Figuur 5. Vereist eigen vermogen 31 december % 20% 15% 10% 10.4% 3.1% 0.7% 1.2% 3.1% -7,5% 11.7% Totaal Vereist eigen vermogen Diversificatie 5% 0,7% 0% Renterisico (S1) Zakelijke waarderisico (S2) Valutarisico (S3) Grondstoffenrisico (S4) Kredietrisico (S5) Verzekeringstechnisch risico (S6) Diversificatie Totaal Vereist eigen vermogen Overige risico s Marktrisico De minimaal vereiste dekkingsgraad van het fonds bedroeg op basis van de wettelijke vereisten 104,2% per 31 december 2011 (31 december 2010: 104,2%). Het fonds hanteert voor interne doeleinden een minimaal vereiste dekkingsgraad van 105%. Per 31 december 2011 voldeed de dekkingsgraad van het fonds aan de wettelijke eisen Financiële positie Ontwikkeling dekkingsgraad De dekkingsgraad is in 2011 gedaald van 118,9% ultimo 2010 naar 117,4% ultimo

26 In de navolgende figuren is de analyse van de ontwikkeling van de dekkingsgraad in 2010 en 2011 weergegeven. In figuur 6 wordt het verloop van de dekkingsgraad in 2010 getoond (toename van 116,7% naar 118,9%). Figuur 6. Ontwikkeling dekkingsgraad (2010) Dekkingsgraad eind 2009 Rentetermijnstructuur Middeling Rts Overrendement Premies Uitkeringen Levensverwachting Overig Dekkingsgraad 2010 Ten opzichte van ultimo 2010 nam de dekkingsgraad in 2011 af door vooral het negatieve effect van de dalende rentetermijnstructuur (figuur 7). Figuur 7. Ontwikkeling dekkingsgraad (verslagjaar 2011) Dekkingsgraad eind 2010 Rentetermijnstructuur Middeling Rts Overrendement Premies Uitkeringen Levensverwachting Overig Dekkingsgraad 2011 Jaarverslag

27 Pensioenfonds ING Zoals uit de voorgaande grafieken blijkt heeft de daling van de rentetermijnstructuur in beide jaren een negatief effect gehad op de ontwikkeling van de dekkingsgraad. In 2010 compenseerde het overrendement (ten opzichte van de rekenrente) dit effect nog. In 2011 was de negatieve invloed op de dekkingsgraad van de rentetermijnstructuur groter dan de positieve invloed van het overrendement (-21,2% versus 17,1%). Ook is het positieve effect van de middeling van de rentetermijnstructuur zichtbaar. Hieronder worden de verschillende factoren nader toegelicht. Rentetermijnstructuur De Voorziening pensioenverplichtingen voor risico Pensioenfonds (Voorziening pensioenverplichtingen) wordt berekend tegen de contante waarde op basis van een door DNB maandelijks gepubliceerde rentetermijnstructuur. Deze rentetermijnstructuur is gebaseerd op de interbancaire swapmarkt. De daling van de rentetermijnstructuur gedurende 2011 heeft een stijging van de Voorziening pensioenverplichtingen tot gevolg gehad. Bij het vaststellen van de rentetermijnstructuur ultimo 2011 heeft DNB een correctie toegepast. Vanwege de uitzonderlijke marktomstandigheden en de gebrekkige liquiditeit in het lange eind van de interbancaire swapmarkt bestond er bij DNB onzekerheid over de vraag of op de interbancaire swapmarkt eind december 2011 een juiste prijsvorming heeft plaatsgevonden. DNB heeft daarom besloten een correctie toe te passen door de curve voor ultimo december te baseren op een driemaands gemiddelde (DNB-curve). Voor het fonds heeft dit geresulteerd in een verhoging van de dekkingsgraad met 4,2% ten opzichte van een berekening met de ongewijzigde rentetermijnstructuur. 26

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram

2013 verkort in beeld. Ontwikkelingen. Pensioenen Beleggingen Organogram 02 verkort in beeld 03 Ontwikkelingen 05 08 10 Pensioenen Beleggingen Organogram Aantal deelnemers dat pensioen opbouwt Aantal personen dat een ouderdomspensioen ontvangt Aantal deelnemers met slapende

Nadere informatie

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012.

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Kwartaalbericht 2012 Samenvatting 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Meer informatie over de dekkingsgraad vindt u op de website. Beleggingsrendement 4,2%

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenen: actueler dan ooit Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur de pensioenregeling

Nadere informatie

Terugblik 2011 in cijfers

Terugblik 2011 in cijfers Terugblik 2011 in cijfers U vindt hier een samenvatting van het jaarverslag 2011. Het volledige jaarverslag kunt u downloaden via www.pensioenfondsricohnederland.nl. Financiële situatie Door de kredietcrisis

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013

Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden. Oktober 2013 Informatiebijeenkomst Pensioenfonds KPN Pensioengerechtigden Oktober 2013 1 Pensioenstelsel Individueel Pensioen fonds Overheid Lijfrente Pensioen AOW B E L A S T I N G 2 Programma bestuur en taken bestuur

Nadere informatie

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux

Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Kort jaarverslag Stichting Pensioenfonds nv Linde Gas Benelux Beleggingen Het totaal rendement over het afgelopen boekjaar 2010 is uitgekomen op 15,6%. Als we naar de onderverdeling kijken zien we het

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het tweede kwartaal gestegen van 15.941 miljoen naar 16.893 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2014 129,5%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 31 maart 2014. Over de eerste zes maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Jaarverslag 2010 Pensioenfonds ING

Jaarverslag 2010 Pensioenfonds ING Jaarverslag 2010 Pensioenfonds ING Stichting Pensioenfonds ING Stichting Pensioenfonds ING Locatiecode HP B 03.028 Postbus 93077, 2509 AB Den Haag Telefoon: 070-513 75 43 Telefax: 070-513 09 84 Ingeschreven

Nadere informatie

POPULAIR JAARVERSLAG 2013

POPULAIR JAARVERSLAG 2013 POPULAIR JAARVERSLAG 2013 2 Het herstel van onze financiële positie blijft absolute topprioriteit. Twee gezichten Het jaar 2013, maar ook 2014 dat nog grotendeels voor ons ligt, kent twee gezichten. Enerzijds

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

stichting pensioenfonds wonen

stichting pensioenfonds wonen stichting pensioenfonds wonen Verkort Jaarverslag 2007 Kerncijfers Aantallen per 31-12 2007 2006 Werkgevers 4.331 4.161 Deelnemers 33.009 31.705 Gewezen deelnemers 70.948 62.860 Gepensioneerden 8.468 7.735

Nadere informatie

Ontwikkelingen in 2012

Ontwikkelingen in 2012 1 Jaarbericht 2012 Ontwikkelingen in 2012 2012 was, in alle opzichten, weer een bewogen jaar. We kregen onder meer te maken met hectische ontwikkelingen op de financiële markten, met veranderingen in de

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015

Kwartaalbericht. 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015. Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2015 Den Haag, 14 juli 2015 Samenvatting cijfers per 30 juni 2015 Dekkingsgraad (UFR): 108,3% Beleidsdekkingsgraad: 110,0% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2015 1 e halfjaar:

Nadere informatie

Najaarsbijeenkomst Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland

Najaarsbijeenkomst Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland Najaarsbijeenkomst Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland Peter de Bruijne Voorzitter Bestuur Pensioenfonds ING 31 oktober 2013 QR code website Pensioenfonds ING Agenda Financiële situatie Klanttevredenheid

Nadere informatie

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis

Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Vragen & antwoorden over uw pensioen en de kredietcrisis Corporate Pensioen 4 Juni 2009 Vragen 1. Hoe zeker is mijn toekomstige pensioenvoorziening bij Nationale-Nederlanden? 3. Hoe weet ik hoeveel pensioen

Nadere informatie

Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008

Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008 Stichting Metro Pensioenfonds Populair jaarverslag 2008 blad 1 van 7 Het Metro Pensioenfonds Hieronder eerst een aantal bijzonderheden over het Metro Pensioenfonds. Het Metro Pensioenfonds is opgericht

Nadere informatie

Verkort jaarverslag 2013

Verkort jaarverslag 2013 Verkort jaarverslag 2013 Wat waren in 2013 de belangrijkste feiten en gebeurtenissen voor GE Pensioen? U leest het in deze verkorte versie van het jaarverslag 2013. Naast deze bondige versie treft u ook

Nadere informatie

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op van het volledige jaarverslag.

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op <pagina 8 en 9> van het volledige jaarverslag. 12 vragen over het jaarverslag 2013 De hoofdpunten uit het jaarverslag van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (SPV) behandelen we aan de hand van 12 vragen en antwoorden. Een volledig exemplaar

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds SABIC

Stichting Pensioenfonds SABIC Stichting Pensioenfonds SABIC Presentatie SPF tijdens algemene ledenvergadering VGSE 15 april 2010 Jan van den Berg, voorzitter SPF 1 Programma 1. Algemeen 2. Situatie SPF eind 2008 3. Ontwikkelingen SPF

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland

Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Papendorpseweg 100 3528 BJ Utrecht Ingeschreven in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 41184467

Nadere informatie

Jaar verslag Jaarverslag ING

Jaar verslag Jaarverslag ING Jaarverslag 2012 Jaarverslag 2012 Stichting Pensioenfonds ING Postbus 79160, 1070 NE Amsterdam Telefoon: 020-8101000 Telefax: 020-8101099 www.pensioenfondsing.nl Ingeschreven in het Handelsregister van

Nadere informatie

Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010

Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010 Buitengewone vergadering van deelnemers 22 november 2010 Agenda 1. Opening, mededelingen en ingekomen stukken 2. Pensioenregeling uitgevoerd door BNPF 3. Vergelijking andere pensioenfondsen 4. Herstelplan

Nadere informatie

Verkort jaarverslag 2012. 2012: Voortzetting koers 2011 en op naar herstel. Stichting Pensioenfonds PostNL. Meer weten? www.pensioenpostnl.

Verkort jaarverslag 2012. 2012: Voortzetting koers 2011 en op naar herstel. Stichting Pensioenfonds PostNL. Meer weten? www.pensioenpostnl. Verkort jaarverslag 2012 Stichting Pensioenfonds PostNL 2012: Voortzetting koers 2011 en op naar herstel Pensioenfondsen en pensioenen stonden ook in 2012 weer in het middelpunt van de belangstelling.

Nadere informatie

Herstelplan 2015 Compartiment SPDHV

Herstelplan 2015 Compartiment SPDHV Herstelplan 2015 Compartiment SPDHV Versie 1.0 17 juni 2015 Auteur: Corné van Bokhoven Status: vastgesteld door bestuur Inleiding Nadat Stichting Pensioenfonds DHV in 2008 in dekkingstekort kwam heeft

Nadere informatie

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2013 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2013 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Verkort Jaarverslag 2014

Verkort Jaarverslag 2014 Verkort Jaarverslag 2014 Het bestuur: de pensioenwereld blijft in beweging Ook in 2014 stond de pensioenwereld niet stil. Het bestuur volgde alle actuele politieke en maatschappelijke ontwikkelingen op

Nadere informatie

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014

Pensioenfonds Robeco. Populair Jaarverslag 2014 Pensioenfonds Robeco Populair Jaarverslag 2014 2014 was een bewogen jaar voor Pensioenfonds Robeco door de sterk dalende rente en de veranderende wet- en regelgeving. In het jaarverslag blikken wij als

Nadere informatie

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2012 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Het jaarverslag 2012 in vogelvlucht

Het jaarverslag 2012 in vogelvlucht Het jaarverslag 2012 in vogelvlucht De hoofdpunten uit het jaarverslag van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (SPV) behandelen we aan de hand van 10 vragen en antwoorden. Een volledig exemplaar

Nadere informatie

Update! WIJZIGINGEN PENSIOENREGELING PER 1 JANUARI 2015. bpfhibin.nl

Update! WIJZIGINGEN PENSIOENREGELING PER 1 JANUARI 2015. bpfhibin.nl Update! bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen December 2014 Kunt u uw werknemers uitleggen wat er per 1 januari 2015 is veranderd aan hun pensioen? WIJZIGINGEN

Nadere informatie

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen

RBS pensioen update. Van premie tot pensioen RBS pensioen update Van premie tot pensioen Hoe is uw pensioen opgebouwd? Waarom zitten veel pensioenfondsen nu in de problemen? Hoe ziet de toekomst van pensioen in Nederland eruit? In deze RBS Pensioen

Nadere informatie

Communicatieplan Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Communicatieplan Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland Communicatieplan Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland Algemeen Volgens het pensioenreglement dat met ingang van 1 mei 2012 van kracht is voor de Stichting Pensioenfonds Deutsche Bank Nederland

Nadere informatie

Het jaarverslag 2014 samengevat

Het jaarverslag 2014 samengevat Het jaarverslag 2014 samengevat Uw pensioenfonds blikt terug én vooruit Deelnemers 1.711 In 2014 verdiende het fonds 55,1 miljoen dankzij beleggen. Dat bedrag staat voor een rendement van 20,1%. Het fonds

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Wijziging uitvoerder & pensioenregeling 2015 25 november 2014

Wijziging uitvoerder & pensioenregeling 2015 25 november 2014 Wijziging uitvoerder & pensioenregeling 2015 25 november 2014 1 Doel van deze bijeenkomst Toelichting waarom overstap naar nieuwe pensioenuitvoerder Toelichting waarom nieuwe pensioenregeling per 1-1-2015

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland

Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland Papendorpseweg 100 3528 BJ Utrecht Ingeschreven in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel onder nummer 41184467

Nadere informatie

Extra informatie pensioenverlaging

Extra informatie pensioenverlaging Extra informatie pensioenverlaging Wat is de invloed van de verlaging op mijn netto pensioen? Als u nog niet met pensioen bent, kunnen we u nu niet zeggen hoe uw netto pensioen

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics. Verkort Jaarverslag 2009

Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics. Verkort Jaarverslag 2009 Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics Verkort Jaarverslag 2009 Inleiding 2009 is voor de Stichting Pensioenfonds SABIC Innovative Plastics (hierna Pensioenfonds SABIC-IP) weer een bijzonder

Nadere informatie

Actuariële en Bedrijfstechnische Nota. Nota, waarin het beleid van het fonds op alle relevante gebieden beschreven wordt.

Actuariële en Bedrijfstechnische Nota. Nota, waarin het beleid van het fonds op alle relevante gebieden beschreven wordt. ABTN A-Factor AFM Afkoop Anw AOW Arbeidsongeschiktheidspensioen Actuariële en Bedrijfstechnische Nota. Nota, waarin het beleid van het fonds op alle relevante gebieden beschreven wordt. Aanduiding voor

Nadere informatie

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015.

De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. Kwartaalbericht 2015 Samenvatting De marktwaardedekkingsgraad per 30 juni 2015 was 135,1%. Dit is een toename van 5,7% ten opzichte van 31 maart 2015. De reële dekkingsgraad ultimo tweede kwartaal was

Nadere informatie

2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG

2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 2014 in het kort SAMENVATTING VAN HET JAARVERSLAG 1 samenvatting van het jaarverslag In het Jaarverslag 2014 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Extra nieuwsbrief. De positie van het pensioenfonds. Mei 2012. Waarom een extra nieuwsbrief?

Extra nieuwsbrief. De positie van het pensioenfonds. Mei 2012. Waarom een extra nieuwsbrief? Mei 2012 Extra nieuwsbrief Waarom een extra nieuwsbrief? De positie van pensioenfondsen krijgt voortdurend veel aandacht in de media. De berichten over pensioenen zijn vaak complex en de laatste tijd nogal

Nadere informatie

Analyse financiële positie

Analyse financiële positie Analyse financiële positie Notitie voor deelnemers en gepensioneerden oktober 2012 2 Samenvatting Aanleiding SPOA krijgt regelmatig vragen van deelnemers over de financiële situatie bij het pensioenfonds.

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Datum Briefnummer Behandeld door Doorkiesnummer 15-2-2012 20120215 N.W. Dijkhuizen 630

Datum Briefnummer Behandeld door Doorkiesnummer 15-2-2012 20120215 N.W. Dijkhuizen 630 Pensioenfonds Productschappen Bezoekadres Laan van Zuid Hoorn 165 2289 DD Rijswijk Postadres Postbus 3042 2280 GA Rijswijk Telefoon 070 4138630 Fax 070 4138650 E-mail info@pbodnl Website wwwpbodnl KvK

Nadere informatie

Bewaar deze startbrief zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn.

Bewaar deze startbrief zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn. Bewaar deze startbrief zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn. Geachte heer/mevrouw.., Van harte welkom bij het Bedrijfspensioenfonds voor de Agrarische

Nadere informatie

2009: een actief jaar met interessante ontwikkelingen

2009: een actief jaar met interessante ontwikkelingen Verkort jaarverslag 2009 2009: een actief jaar met interessante ontwikkelingen Het jaar 2009 stond in het teken van het treffen van maatregelen om de financiële positie van het fonds weer op het gewenste

Nadere informatie

Nieuwsbrief MIJN HEINZ PENSIOEN

Nieuwsbrief MIJN HEINZ PENSIOEN Nieuwsbrief MIJN HEINZ PENSIOEN Dit is een uitgave van de Stichting Pensioenfonds Heinz. Met in deze uitgave: Dit is de 10e nieuwsbrief sinds 2006. Communicatie over pensioen wordt steeds belangrijker.

Nadere informatie

Jaarverslag 2013. Volgende pagina

Jaarverslag 2013. Volgende pagina Volgende pagina 1. 3 Uitvoering pensioenregelingen 1 1. Financiële positie 1. Governance 1. Risicomanagement 5 5 1. Toekomstparagraaf 2. Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling 2. Actuariële analyse

Nadere informatie

Volgens de beleidsregel van De Nederlandsche Bank (DNB) is een financieel crisisplan als volgt te definiëren:

Volgens de beleidsregel van De Nederlandsche Bank (DNB) is een financieel crisisplan als volgt te definiëren: Vastgesteld door het bestuur op 16 mei 2012 1 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Beschrijving crisissituatie... 3 3. Dekkingsgraad waarbij het fonds er zonder korten niet meer uit kan komen... 4 4. Maatregelen

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2015. Samenvatting ING CDC Pensioenfonds communiceert over de resultaten van Q3. Kwartaalbericht 3e kwartaal 2015 1

Kwartaalbericht 2015. Samenvatting ING CDC Pensioenfonds communiceert over de resultaten van Q3. Kwartaalbericht 3e kwartaal 2015 1 Kwartaalbericht 2015 Samenvatting ING CDC Pensioenfonds communiceert over de resultaten van Q3 Als je werkt bij ING Bank voert ING CDC Pensioenfonds vanaf 1 januari 2014* jouw huidige pensioenregeling

Nadere informatie

Verkort jaarverslag 2014. In de verkorte versie van het jaarverslag leest u op hoofdlijnen hoe het jaar 2014 voor het pensioenfonds is verlopen.

Verkort jaarverslag 2014. In de verkorte versie van het jaarverslag leest u op hoofdlijnen hoe het jaar 2014 voor het pensioenfonds is verlopen. Verkort jaarverslag 2014 In de verkorte versie van het jaarverslag leest u op hoofdlijnen hoe het jaar 2014 voor het pensioenfonds is verlopen. U kunt het volledige jaarverslag downloaden op www.bpfmedewerkersnotariaat.nl.

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015

Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Kwartaalbericht Algemeen Pensioenfonds KLM Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 De maandelijkse nominale dekkingsgraad ultimo september is gedaald ten opzichte van eind juni; De beleidsdekkingsgraad

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds SMIT. Bestuursreglement V120620

Stichting Pensioenfonds SMIT. Bestuursreglement V120620 Artikel 1 Inleiding De wijze waarop de Stichting Pensioenfonds SMIT wordt bestuurd ligt op hoofdlijnen vast in de statuten. In dit bestuursreglement wordt hier verder invulling aan gegeven. Het bestuursreglement

Nadere informatie

De Stichting Kuwait Petroleum Pensioenfonds Nederland. Verkort jaarverslag 2013

De Stichting Kuwait Petroleum Pensioenfonds Nederland. Verkort jaarverslag 2013 De Stichting Kuwait Petroleum Pensioenfonds Nederland Verkort jaarverslag 2013 Dit is een uitgave van De Stichting Kuwait Petroleum Pensioenfonds Nederland Het verkorte jaarverslag is een populaire samenvatting

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014. Samenvatting: stijgende aandelen Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2014-1 januari 2014 t/m 31 maart 2014 Samenvatting: stijgende aandelen Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,0% naar 123,6% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

de pensioengerechtigde leeftijd of bij eerder overlijden, zoals aanspraken op ouderdomsen nabestaandenpensioen en pré-pensioen.

de pensioengerechtigde leeftijd of bij eerder overlijden, zoals aanspraken op ouderdomsen nabestaandenpensioen en pré-pensioen. de pensioengerechtigde leeftijd of bij eerder overlijden, zoals aanspraken op ouderdomsen nabestaandenpensioen en pré-pensioen. De hierna opgenomen bepalingen worden niet alleen toegepast op formeel overeengekomen

Nadere informatie

Risico s rond pensioen

Risico s rond pensioen Risico s rond pensioen Uitgave maart 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds ) is van algemene aard, uitsluitend

Nadere informatie

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur

Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015. Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Nieuwe pensioenregeling vanaf 1 januari 2015 Jan Raaijmakers Aad van der Tak Michel Stok Voorzitter Manager Pensioenfonds Extern actuarieel adviseur Agenda 1. Rol klankbordgroep 2. Waarom een nieuwe pensioenregeling?

Nadere informatie

stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de detailhandel Verkort jaarverslag 2007

stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de detailhandel Verkort jaarverslag 2007 stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de detailhandel Verkort jaarverslag 2007 Voorwoord Het bestuur van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Detailhandel heeft de ontwikkelingen, die zich in 2006

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief

Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief Stichting Pensioenfonds Smurfit Kappa Nederland Nieuwsbrief NUMMER 12 > JAARGANG 8 > SEPTEMBER 2011 inhoud > De financiële situatie bij pensioenfondsen [p.1] Pensioenleeftijd 65 jaar, wat als ik eerder

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

Belanghebbendenvergadering. 24 september 2015

Belanghebbendenvergadering. 24 september 2015 Belanghebbendenvergadering 24 september 2015 Agenda 1. Opening 2. Actuele ontwikkelingen Ballast Nedam N.V. 3. Jaarverslag 2014 4. Nieuwe pensioenregelgeving en herstelplan 5. Toekomst pensioenfonds 6.

Nadere informatie

Pensioen Nieuws. Lichte daling dekkingsgraad. staat de nieuwe beleidsdekkingsgraad

Pensioen Nieuws. Lichte daling dekkingsgraad. staat de nieuwe beleidsdekkingsgraad Pensioen Nieuws Een uitgave van Stichting Pensioenfonds AVEBE www.pensioenfondsavebe.nl #13 augustus 15 1 Financiële situatie Pensioenfonds AVEBE 2 Nieuwe financiële spelregels voor pensioenfondsen 3/4

Nadere informatie

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM

Aanpassing pensioenregeling een must. Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM Aanpassing pensioenregeling een must Presentatie: Marcel Brussee / voorzitter SPH Kees Lekkerkerker / directeur HRM 1 Aanpassing pensioenregeling een must Inhoud Marcel Brussee: Achtergrond wijzigingen

Nadere informatie

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420

datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Aan: alle actieve deelnemers alle gewezen deelnemers alle pensioengerechtigden datum onze referentie uw referentie doorkiesnummer 15-11-2010 0523 288420 Betreft: de risico s van het pensioenfonds voor

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

STIJGING LEVENSVERWACHTING MAAKT PENSIOEN DUURDER LANG ZULLEN WE LEVEN!

STIJGING LEVENSVERWACHTING MAAKT PENSIOEN DUURDER LANG ZULLEN WE LEVEN! Stichting Pensioenfonds Wolters Kluwer Nederland met o.a. Pensioen-APK en keuzemogelijkheden als u met pensioen gaat! STIJGING LEVENSVERWACHTING MAAKT PENSIOEN DUURDER LANG ZULLEN WE LEVEN! Vergelijk de

Nadere informatie

Verkort jaarverslag 2006. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de detailhandel

Verkort jaarverslag 2006. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de detailhandel Verkort jaarverslag 2006 stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de detailhandel Inleiding Hierbij ontvangt u het verkorte jaarverslag 2006 van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Detailhandel

Nadere informatie

Bewaar deze startbrief zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn.

Bewaar deze startbrief zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn. Bewaar deze startbrief zorgvuldig. Pensioen heeft nu misschien niet uw hoogste aandacht, binnenkort kan dat anders zijn. Geachte heer/mevrouw.., Van harte welkom bij het Bedrijfspensioenfonds voor de Agrarische

Nadere informatie

Pensioennieuws is een uitgave van het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie en het Vroegpensioenfonds voor de Baksteenindustrie

Pensioennieuws is een uitgave van het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie en het Vroegpensioenfonds voor de Baksteenindustrie Pensioennieuws December 2014 Nummer 17 Pensioennieuws is een uitgave van het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Baksteenindustrie en het Vroegpensioenfonds voor de Baksteenindustrie Het Baksteenpensioenfonds

Nadere informatie

pensioenkrant augustus 2015

pensioenkrant augustus 2015 pensioenkrant augustus 2015 pensioenkrant augustus 2015 5 WOORD VAN DE VOORZITTER 6 DEKKINGSGRAAD 7 INDEXATIE RENDEMENT OP DE BELEGGINGEN 8 KERNCIJFERS KOSTEN UITVOERING EN VERMOGENSBEHEER 9 COMMUNICATIE

Nadere informatie

VOORGENOMEN LIQUIDATIE PENSIOENFONDS

VOORGENOMEN LIQUIDATIE PENSIOENFONDS VOORGENOMEN LIQUIDATIE PENSIOENFONDS Deelnemersvergadering 14 september 2015 Voorgenomen liquidatie pensioenfonds 14 september 2015 Pagina 1 AGENDA Regelingen pensioenfonds Achtergrond Voorgenomen besluit

Nadere informatie

stichting jan huysman wz.fonds

stichting jan huysman wz.fonds Koog aan de Zaan, mei 2015 Beste deelnemer van Stichting Jan Huysman Wz. Fonds, In deze brief willen wij uw aandacht voor de volgende drie items: 1 Nieuw mailadres en nieuwe naam voor de uitvoerder van

Nadere informatie

Herstelplan 2016. Stichting Personeelspensioenfonds APG (PPF APG)

Herstelplan 2016. Stichting Personeelspensioenfonds APG (PPF APG) Herstelplan 2016 Stichting Personeelspensioenfonds APG (PPF APG) Onderwerp: Herstelplan PPF APG 2016 Datum: 10 maart 2016 1. Inleiding Deze notitie geeft een overzicht van de uitgangspunten die gehanteerd

Nadere informatie

Verkort jaarverslag SBZ 2011

Verkort jaarverslag SBZ 2011 Verkort jaarverslag SBZ 2011 uitgave van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds Zorgverzekeraars Verkort jaarverslag SBZ 2011 1 Voorwoord Hoe ging het in 2011 met SBZ? In het complete jaarverslag 2011 gaan

Nadere informatie

De Nederlandsche Bank NV T.a.v. de heer S. Keereweer AA Postbus 98 1000 AB AMSTERDAM

De Nederlandsche Bank NV T.a.v. de heer S. Keereweer AA Postbus 98 1000 AB AMSTERDAM De Nederlandsche Bank NV T.a.v. de heer S. Keereweer AA Postbus 98 1000 AB AMSTERDAM Wormerveer, 12 december 2011 Betreft: Herstelplan Stichting Pensioenfonds De Fracties Geachte heer Keereweer, De dekkingsgraad

Nadere informatie

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 5 februari 2014. Stand van zaken SVG. 1 van 20

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 5 februari 2014. Stand van zaken SVG. 1 van 20 Stichting Voorzieningsfonds Getronics 5 februari 2014 Stand van zaken SVG 1 van 20 Programma Pensioenfonds SVG Wat speelt er rond de pensioenen? Financiële positie SVG Kortingsmaatregel Vooruitblik 2014-2015

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst

Deelnemersbijeenkomst Deelnemersbijeenkomst Stichting Pensioenfonds Capgemini Nederland 18 november 2014 13 oktober 2010 Deelnemersbijeenkomst Agenda Opening 2013 Financiën: Dekkingsgraad en financiële situatie Henk Beleggingsbeleid

Nadere informatie

Stichting Alcatel Lucent Pensioenfonds (in liquidatie) Stichting Alcatel-Lucent Pensioenfonds (in liquidatie) Vergadering van Deelnemers

Stichting Alcatel Lucent Pensioenfonds (in liquidatie) Stichting Alcatel-Lucent Pensioenfonds (in liquidatie) Vergadering van Deelnemers Stichting Alcatel-Lucent Pensioenfonds (in liquidatie) Deelnemers en Pensioengerechtigden 29 september 2015 Agenda 1. Opening en introductie J. Koenhein 2. Korte toelichting Jaarverslag 2014 en huidige

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Herstelplan. In dit nummer. oktober 2015. Waar ging het ook alweer over?

Nieuwsbrief. Herstelplan. In dit nummer. oktober 2015. Waar ging het ook alweer over? Nieuwsbrief oktober 2015 Herstelplan In de nieuwsbrieven van juli (over o.a. het nieuwe Financieel ToetsingsKader nftk ) en augustus 2015 (over beleggen) informeerden we u al eerder over de eisen die De

Nadere informatie

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen?

1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? 1. Waarom moet het pensioenfonds ANWB extra maatregelen nemen? Het pensioenfonds staat er financieel niet goed voor. De twee belangrijkste oorzaken: 1. Nederlanders worden steeds ouder. Met name de laatste

Nadere informatie

1. Definities Kostendekkende premie Premie die noodzakelijk is om jaarlijks ouderdomspensioenaanspraken in te kopen.

1. Definities Kostendekkende premie Premie die noodzakelijk is om jaarlijks ouderdomspensioenaanspraken in te kopen. Premiebeleid 1. Definities Kostendekkende Premie die noodzakelijk is om jaarlijks ouderdomspensioenaanspraken in te kopen. Gedempte Premie gebaseerd op gemiddelde rente curves, waardoor de invloed van

Nadere informatie

Herstel beleggingen teniet gedaan, maar Metro pensioenen niet gekort

Herstel beleggingen teniet gedaan, maar Metro pensioenen niet gekort Verkort jaarverslag 2011 Elk jaar publiceert Metro Pensioenfonds een jaarverslag waarin het pensioenfonds verantwoording aflegt over het gevoerde beleid van het afgelopen jaar. Dat moet van de toezichthouder,

Nadere informatie

Deelnemersbestand en uitvoeringskosten

Deelnemersbestand en uitvoeringskosten 03 Financiële positie 06 Deelnemersbestand en uitvoeringskosten 05 Het bestuur 07 08 Pensioencommunicatie Kerncijfers 2012 Uit het voorwoord van het bestuur Hoewel de Europese schuldencrisis ook in 2012

Nadere informatie

stichting pensioenfonds wonen Verkort jaarverslag 2008

stichting pensioenfonds wonen Verkort jaarverslag 2008 stichting pensioenfonds wonen Verkort jaarverslag 2008 01 Voorwoord Over een paar jaar kijken we terug op 2008 en 2009 als een periode van economisch zwaar weer. We zitten midden in een wereldwijde crisis.

Nadere informatie

AMF een goed geregeld pensioen. Bulletin Algemeen Mijnwerkersfonds 2005

AMF een goed geregeld pensioen. Bulletin Algemeen Mijnwerkersfonds 2005 AMF een goed geregeld pensioen Bulletin Algemeen Mijnwerkersfonds 2005 Het bestuur van het Algemeen Mijnwerkersfonds (AMF) wil haar rechthebbenden van goede en belangrijke informatie voorzien. Leest u

Nadere informatie

Hoe is uw pensioen geregeld?

Hoe is uw pensioen geregeld? Hoe is uw pensioen geregeld? De Ahold Pensioenregeling 2015 Geachte heer, mevrouw, Welkom bij Ahold Pensioenfonds! Als u 21 jaar of ouder bent, bouwt u vanaf uw datum in dienst pensioen bij ons op. Dit

Nadere informatie

Kostentransparantie. Kostentransparantie. Bindend besluit December 2015. Vertrouwelijk 1 Alleen voor intern gebruik

Kostentransparantie. Kostentransparantie. Bindend besluit December 2015. Vertrouwelijk 1 Alleen voor intern gebruik Kostentransparantie Bindend besluit December 015 Vertrouwelijk 1 Alleen voor intern gebruik Richtlijn 1: wanneer het kostenoverzicht opstellen Vanaf 1 juli 01 moet er een online kostenoverzicht zijn voor

Nadere informatie

Het fonds bereidt zich voor op de toekomst

Het fonds bereidt zich voor op de toekomst Verkort Jaarverslag 2015 Het fonds bereidt zich voor op de toekomst Het verslagjaar werd wederom gekenmerkt door verschillende nieuwe wettelijke maatregelen. Hiermee onderscheidt 2015 zich overigens niet

Nadere informatie

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19

Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015. Stand van zaken SVG. 1 van 19 Stichting Voorzieningsfonds Getronics 11 februari 2015 Stand van zaken SVG 1 van 19 Programma Pensioenfonds SVG Financiële positie SVG Terugblik 2014 Vooruitblik 2015 Vragen 2 van 19 Pensioenfonds SVG

Nadere informatie