Worden we gedacht? Het onbewuste heerst over ons als een duistere dictator. ... Pagina 8

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Worden we gedacht? Het onbewuste heerst over ons als een duistere dictator. ... Pagina 8"

Transcriptie

1 Maandag depers.nl Worden we gedacht? Het onbewuste heerst over ons als een duistere dictator.... Pagina 8 Net een echte club Een oase van orde en fatsoen is sc Heerenveen al lang niet meer.... Pagina 23 We mogen weer gek doen (nou ja, een beetje dan) Angela Schijf Manipulatieve, doorgesnoven vrouw... Pagina 15 Welstandscommissies hebben hun langste tijd gehad. Steeds meer gemeenten schaffen deze dakkapellenmaffia af.... Pagina 3 HOLLANDSE HOOGTE/BEELDBEWERKING DE PERS 09:30 uur Bouwbeurs Wie kan metselen en timmeren, is vandaag in de Jaarbeurs. 10:00 uur Game, set, match Murray, Haase e.v.a. op het ABN tennistoernooi in Rotterdam. 17:00 uur Houdoe en bedankt Van Vollenhoven stapt op bij de Onderzoeksraad.

2 2 Eerst Zonder bonussen kun je geen bank runnen Heeft ING-voorzitter Jan Hommen gelijk? Pagina 5 Column Peter Middendorp Allemaal as S ommige dingen moeten gebeuren, maar daarom kon je nog wel even uit de trein stappen om ergens koffie te gaan drinken onderweg naar het GroenLinks-congres kwam het bericht dat Charlotte haar laatste maand was ingegaan. Charlotte op een hoekbank in het grote huis, met donkere vleugels waar nooit meer iemand kwam. Om haar heen woedde de wereld in uitgewaaierde kranten, bij elke voetstap op de gang wreef zij de zitplaats naast zich vlak. Zo n vijftien jaar geleden, toen ik na stevig leven tijdelijk het spreken was verleerd, vroeg ze eens of ik Sinterklaas voor haar kleinkinderen wilde zijn. Sinterklaas is bang geweest, de kinderen ook, Charlotte heeft genoten. Het lief congres zou niet meer spannend worden, las ik op mijn telefoon: rond lunchtijd had men een motie van treurnis, eenheid en vertrouwen aangenomen. Bij GroenLinks zijn ze niet bang voor naïviteit. Even doorzetten nog en je komt uit bij een vorm van onschuld die bijna schuldig is. Charlotte heeft veel oude broers en zussen, in leeftijd verschillen ze hooguit tien of elf maanden van elkaar; vruchten van een katholieke poging protestanten getalsmatig te overvleugelen. Samen zullen ze kijken hoe de eerste van hen in de grond verdwijnt, en zal het ze nog moeite kosten zichzelf niet Start up Mini-sudoku In de mini-sudoku gebruikt u op elke horizontale rij, op elke verticale rij en in elk vak de cijfers 1 tot en met 6 één keer. Meer puzzelen? Zie pagina 19 SANDERS-PUZZELLAND als dominostenen te zien. We zullen de begraafplaats verlaten via het bos waarin ik vroeger vaak genoeg heb rondgezwierd, gekleed in zwarte misdienaarsjurk met witte biesjes. Als de pastoors en paters nog leven, zal ik ze kunnen vragen Zag dat er soms niet appetijtelijk uit? Thuis zag ik nog wat beelden van het congres. Sap haalde herinneringen op aan Halsema: En dan wilde ik net een hapje van mijn broodje nemen, en dan draaide Femke het autoraampje omlaag en dwarrelde er allemaal as van haar sigaret naar binnen. Het klonk als: Zwarte Piet past niet bij zijn karakter, maar Sinterklaas dat is toch gewoon een goed idee?! Het klonk een beetje als: Ik was heel erg boos, maar toen pakte Mark een vel papier, en tekende zo een eigenwijze, civiele missie voor me uit. Peter Middendorp doet dagelijks verslag vanuit de Residentie Roemenië leent weer miljarden bij IMF en EU Boekarest De Europese Unie en het Internationaal Monetair Fonds hebben Roemenië noodleningen ter waarde van 5 miljard euro toegezegd. De overeenkomst geldt voor twee jaar. In mei 2009 ontving Roemenië voor een periode van eveneens twee jaar in totaal 20 miljard euro aan hulpleningen. Onderzoek zelfmoorden in de Koepel #Straf Vier zelfmoorden in één gevangenis in één jaar is te veel. Daarom komt er in Breda een onderzoek. Redactie binnenland Twee inspectiediensten gaan het hoge aantal zelfmoorden in gevangenis De Boschpoort in Breda onderzoeken. In deze gevangenis, die in de volksmond vaak de koepel wordt genoemd, pleegden vorig jaar vier gedetineerden zelfmoord. In totaal waren er in 2010 achttien zelfmoorden in de 29 Nederlandse gevangenissen. Een woordvoerder van het ministerie van Veiligheid en Justitie heeft dat zaterdag gemeld. Na een zelfmoord volgt er intern onderzoek naar de omstandigheden. In Breda doen nu ook de Inspectie voor de Gezondheidszorg en de Inspectie voor de Sanctietoepassing aanvullend onderzoek. Onrust Staatssecretaris Fred Teeven (Justitie en Veiligheid) wacht met een oordeel over het aantal zelfmoorden in De Boschpoort tot de resultaten van het onderzoek er zijn. Vorig jaar december vroeg de SP Teeven nog om opheldering na berichten in BN/DeStem over onrust in de Bredase gevangenis. Onder personeel en gedetineerden zou sprake zijn van spanningen. Die zouden onder meer zijn ontstaan door de reorganisatie van het gevangeniswezen. Ruim honderd Belgen uit het vliegtuig gezet Lanzarote Vliegtuigmaatschappij Ryan-air heeft een groep van 120 Belgische studenten uit een vliegtuig gezet op de luchthaven van het Canarische eiland Lanzarote. Enkele studenten hadden geweigerd extra te betalen voor de bagage. Daarop verloor een stewardess haar kalmte en moest de groep het toestel verlaten. Gelukkig konijnenjaar! Gitaarlegende Gary Moore overleden De Ierse gitarist Gary Moore is gistermorgen overleden. De 58-jarige gitarist werd wereldberoemd bij de band Thin Lizzy. Later scoorde hij als solist een aantal grote hits zoals Still Got The Blues en Oh Pretty Woman. Volgens eerste berichten overleed Moore aan een hartaanval in een hotel in Spanje. Over de hele wereld vieren Chinezen hun nieuwe jaar, ook wel bekend als het lentefestival of lentefeest. Dit is de belangrijkste van alle Chinese feestdagen. Hierboven hebben feestgangers in Sidney, Australië, zich voor het jaar van het konijn toepasselijk uitgedost. FOTO: GETTY IMAGES Cartoon Argus Nog twee Nederlandse toeristen in Egypte Thailand en Cambodja vechten om de ingang van een tempel #Heiligdom Cambodja spreekt van een invasie door Thailand. Inzet: een tempel die op de grens tussen beide landen ligt. Redactie buitenland Premier Hun Sen van Cambodja heeft de Verenigde Naties gisteren gevraagd de invasie van Thailand tot staan te brengen. Zijn nogal dramatische verzoek kwam nadat militairen uit Cambodja en Thailand ondanks een wapenstilstand gistermiddag opnieuw op elkaar hadden gevuurd in het grensgebied van beide landen nabij de negenhonderd jaar oude hindoetempel Preah Vihear. De Cambodjaanse regering meldde dat een vleugel van de tempel, die sinds 2008 op de lijst van werelderfgoederen van VN-organisatie Unesco staat, door het geweld is ingestort. Zaterdag kwamen de legercommandanten van beide landen een wapenstilstand overeen, na enkele dagen van beschietingen. Een commandant van het Cambodjaanse leger zei dat de Thai het bestand negeerden, waarop de Cambodjanen terugschoten. De gevechten rond de tempel, hebben tot nu toe al zeker vijf mensen het leven gekost. De tempel is volgens internationaal recht van Cambodja, maar de ingang die het best kan worden gebruikt, ligt net in Thailand. Weer protesten tegen Berlusconi in Milaan Milaan Zo n tienduizend mensen demonstreerden tegen premier Berlusconi. Onder de aanwezigen was ook de schrijver Roberto Saviano die zijn landgenoten opriep in opstand te komen tegen Berlusconi, die lijdt aan een seniele seksuele obsessie, minderjarige meisjes betaalt, liegt tegen de staat en vlucht voor de rechters. Hoge bonussen bankiers zijn gewoon weer terug Londen Topman Bob Diamond van de Britse bank Barclays kan over 2010 een bonus krijgen van 9 miljoen pond sterling (10,7 miljoen euro). Dat meldde de Britse krant The Sunday Times gisteren. Vorig jaar onthield Diamond zich vanwege de discussie rond de hoge bonussen voor bankiers nog van een bonus. Kassa! Ierland heeft gisteren het eerste deel van 3,6 miljard euro steun uit het Europese noodfonds ontvangen. Biertje? Bij de veerpont in het Duitse Puttgarden probeerde een man in zijn auto 2376 blikken bier te smokkelen. In Noorwegen is bier nogal duur. Wit goud De ivoor-voorraad in Zimbabwe is opgelopen tot kilo. De olifantenslagtanden liggen in wildparken en zijn bijna 7 miljoen euro waard.

3 De gemiddelde smaak van de Nederlander is vrij traditioneel. Frans van den Meiracker Directeur Dorp Stad en Land Eerst 3 Niemand hoeft meer door dezelfde voordeur #Welstand Sommige gemeenten hebben m al afgeschaft, en steeds meer willen ervan af: de welstandscommissie. Plat, naast blauw, naast punt, naast geel: is dat het nieuwe Nederland? Welstandszorg Een Brabantse trend In 2004 schaftte het Brabantse Boekel als eerste de welstand af. De gemeente kon dat doen, omdat er in 2003 een woningwet inging, die het gemeenten niet langer verplichtte welstandsbeleid te voeren. In 2006 volgde Woudrichem. De afgelopen jaren volgden meer gemeenten, waar je nu aan het loket snel een bouwvergunning haalt. Eind dit jaar stopt Welstandszorg Noord-Brabant, dat voor 54 gemeenten de welstand doet. Tientallen Brabantse gemeenten zullen dan waarschijnlijk de welstand in hun gemeente volledig afschaffen. Remco Tomesen Wij gaan niet opleggen of iemand met grijze, rode of witte stenen moet bouwen. De kleur is uw vrijheid, zegt Bas de Peuter, wethouder in welstandsvrije gemeente Woudrichem. Inwoners die er een huis willen bouwen, of flink willen verbouwen, hoeven hun plannen niet meer voor te leggen aan een welstandscommissie, die bouwplannen onder de loep neemt, onder meer kijkt of een huis niet vloekt met de omgeving, wel de juiste vorm en kleur heeft. De Peuter vindt dat die welstandscommissie te veel macht had en zorgde voor saaiheid in zijn inwoners tellende Brabantse gemeente. Ik wil niet in een maatschappij leven waarin iedereen uit dezelfde voordeur stapt. Volgens de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) zijn er nu maximaal 25 gemeenten waar je al welstandsvrij kunt bouwen. Vaak gaat het dan niet om een hele welstandsvrije gemeente, maar om wijken. Dan zie je dat er wat vaker creatief wordt gebouwd, zegt de VNG. Het aantal welstandsvrije gemeenten neemt volgens de VNG toe. In zeker enkele tientallen gemeenten staat de welstandcommissie nu ter discussie. Soms ook om geld te besparen. Zo vindt de VVD-fractie in het Groningse Marum ( inwoners) dat de euro die de commissie per jaar kost beter op andere wijze besteed kan worden. Belgische toestanden Maar wat zijn de gevolgen? Wat gebeurt er als je afscheid neemt van de welstandscommissie, die meestal bestaat uit architecten en bouwdeskundigen. Tegenstanders vrezen Belgische toestanden. Staan er nu felgroene huizen tussen doorzonwoningen in de straten van Woudrichem, waar je sinds 2006 welstandsvrij kunt bouwen? Gaudiaanse fantasieconstructies? Kasteeltorens? Nee, zegt De Peuter. Tot mijn grote verrassing hebben zich geen excessen voorgedaan. Ik had er wel een paar verwacht. Ja, in het begin had hij wel eens twee buren aan zijn bureau. Dan was buurvrouw A niet blij met het creatieve ontwerp van buurvrouw B. Ik zei toen: die discussie over wat mooi is, gaan we niet meer voeren. In de Rotterdamse wijk Nesselande is het zonder welstand op sommige plaatsen een rommeltje geworden. ANP 40 % minder vergunningen Door de wet Wabo is voor 40 procent van alles waar je eerst een vergunning voor nodig had er geen meer nodig. SMARTPHONESTUNTS! Blackberry 9780 Bold 12 MND HOGE KORTING BESTEL SNEL OP De angst voor rare bouwwerken is ongegrond, zegt De Peuter. Vrijwel niemand bouwt een huis dat foeilelijk is in de ogen van anderen. Zo n huis is onverkoopbaar. Voor het geval iemand wel iets gaat neerzetten, dat de afschuw opwekt van andere inwoners, hebben welstandsvrije gemeenten een excessenregel. Eentje die in Woudrichem nog niet nodig was. Toch kan het ook wel eens mis gaan bij welstandsvrij bouwen, zegt p/mnd (korting geldt de 1e 12 maanden) GRATIS! Frans van den Meiracker, directeur van welstandsorganisatie Dorp, Stad en Land. In een deel (Waterwijk) van de Rotterdamse Vinex-wijk Nesselande is het volgens hem een rommeltje geworden. Bewoners mochten er welstandsvrij bouwen. Omdat er volgens hem geen enkele spelregel was, botsen daar te veel stijlen op elkaar. Vrijwel iedereen kijkt er volgens hem op een huis, dat hij raar vindt. Plat, naast punt, naast wit, naast 12 MND HOGE KORTING NIEUW BINNEN! rood: het leidde er tot onooglijke situaties, zegt Van den Meiracker. Nesselande lijkt een uitzondering. Van den Meiracker kent veel welstandsvrije gebieden, en zegt er verder geen gekke toestanden tegen te komen. De gemiddelde smaak van de Nederlander is vrij traditioneel. En het is ook niet zo dat een bouwer van een huis in een welstandsvrije gemeente met niets meer rekening hoeft te houden. In Woudrichem is er nog steeds een bestemmingsplan. Het uiterlijk van je huis is dan nu wel grotendeels de keus van de bewoner, je mag dat huis niet overal neerzetten. Daar zijn nog wel regels voor. Sommige plekken zijn nu eenmaal bedoeld als groenstrook. Zo mag een huis niet uitsteken, niet twintig centimeter verder richting de straat staan dan andere huizen. De Peuter: Dat er overal gebouwd wordt, dat zijn Belgische toestanden. Dat krijg je hier echt niet. Samsung i9010 Galaxy p/mnd (korting geldt de 1e 12 maanden) GRATIS! 24 UURS LEVERING PER KOERIER! GEEN VERZENDKOSTEN! Afwaarderen MocoSpace wil 200 miljoen dollar neertellen voor het sociale netwerk MySpace. Ruim 5 jaar terug betaalde News Corp. nog 580 miljoen dollar. Sluuuurp... Wilde oesters zijn in de hele wereld nagenoeg uitgestorven. Dat is de conclusie van een nieuw en grootschalig Amerikaans onderzoek. Klein zwaargewicht In Dierenpark Emmen is gisterochtend een olifantje geboren. Het mannelijke babyolifantje weegt naar schatting zo n 80 tot 90 kilo.

4 4 Eerst Tussen grondrechten bestaat geen rangorde. Mantra dat vandaag de dag in Den Haag klinkt OM: wetten zijn er niet tegen het kwetsen #Reprise In het Wildersproces legt het Openbaar Ministerie een verschuiving in het politieke debat bloot: van zorgen om de vrijheid van meningsuiting naar angst om te kwetsen. REUTERS Het proces Het proces tegen PVV-leider Geert Wilders liep al een groot deel van Maar toen wraakte Wilders met succes de rechters. Die hadden de schijn van vooringenomenheid gewekt door hem een getuige niet toe te staan. Het proces moet over. Vandaag: een regiezitting waarin Wilders om getuigen zal vragen, ook álle getuigen die hij eerst niet kreeg. Vrijspraak & Schalken Zaken die naast de zaak spelen De benadeelde partijen in het Wildersproces zijn niet tevreden dat het OM vrijspraak heeft geeist. Zij zijn daarom opnieuw naar het hof gestapt dat het OM tot vervolging heeft gedwongen. Maar het hof liet vorige week weten dat het OM de vervolgingsopdracht loyaal uitvoert. Het OM, dat nooit wat in de zaak zag, is verplicht deze toch voor de rechter te brengen, maar niet om tot een bewezenverklaring te komen. Ook al is duidelijk dat het hof die wel verwachtte. Kustaw Bessems Hoogstwaarschijnlijk zal het Openbaar Ministerie ook in de nieuwe versie van het Wildersproces vrijspraak gaan eisen. In alle tumult van de eerste ronde als er geen verwilderde advocaat met paardenstaart door de zaal zwierf, werd er wel weer een rechter gewraakt is veel ondergesneeuwd van de motivatie. Terwijl daar een opvallende historische exercitie deel van uitmaakte, die het huidige debat over vrijheid van meningsuiting in een ander licht plaatst. Het OM heeft veel aandacht voor de wetsgeschiedenis: wat was oorspronkelijk de bedoeling van de artikelen die belediging, discriminatie en aanzetten tot haat strafbaar stellen? Wilders is een artikel 12-procedure gestart. Hij wil dat raadsheer Tom Schalken wordt bestraft voor het beïnvloeden van een getuige. Schalken zat in het hof dat Wilders vervolging beval. Vervolgens dineerde hij met arabist Hans Jansen, getuigedeskundige de zaak, en sprak met hem daarover. Het OM zegt dat Schalken Jansen niet wilde beïnvloeden Jansen beaamt dat ook maar Wilders is ontevreden. Hij wil Schalken en Jansen als getuigen in zijn zaak. Carel Polak Het schetst een beeld van politici die zich, meer dan de huidige generatie, bezorgd toonden om inperkingen op de uitingsvrijheid. Zo bezwoer minister van Justitie Carel Polak (VVD) in 1970: Ik heb al meer gezegd dat is de mening van de gehele regering dat de vrijheid van meningsuiting het belangrijkste grondrecht van de burger is en ook het meest noodzakelijke grondrecht is voor het voortbestaan van een democratische samenleving. Hij wilde zo duidelijk maken dat het verbod op groepsbelediging beperkt moest worden uitgelegd. Dat klinkt anders dan het mantra dat vandaag de dag in Den Haag klinkt: tussen de verschillende grondrechten bestaat geen rangorde. Dat is in een nota vastgelegd door de eveneens liberale minister Thom de Graaff (D66) in 2004, het wordt sindsdien dankbaar geciteerd door met name religieuze partijen en anderen dagen de stelling nauwelijks uit. Het OM ontleent ook aan de wetsgeschiedenis dat de wetgever géén gekwetste gevoelens heeft willen beschermen, maar slechts heeft willen voorkomen dat zo n negatief beeld over een groep mensen wordt opgeroepen dat zij in de samenleving mogelijk zullen worden achtergesteld en de openbare orde in het geding komt. Vergelijk dat eens met de vorige minister van Justitie Ernst Hirsch Ballin (CDA) die het beledigingsartikel wilde uitbreiden, juist omdat mensen zich door beledigingen hevig gekwetst voelen. Of met toenmalig premier Jan Peter Balkenende die een universiteitspubliek voorhield dat er niet zoiets bestaat als een recht op kwetsen. En met het hof dat de vervolging van Wilders afdwong door zich te beroepen op het recht om niet in godsdienstige gevoelens te worden gekwetst. Welnu, het OM wijst er fijntjes op dat dát juist het recht is dat niet bestaat. Diepste overtuigingen Toen begin jaren zeventig de wetsartikelen tegen aanzetten tot discriminatie en aanzetten tot haat vormkregen, was de politiek bezorgd omdat de vrijheid van meningsuiting mogelijk in het gedrang zou komen. Om die zorg weg te nemen, stelde de regering: Aan kritiek op opvattingen, zelfs al zou die kritiek beledigend zijn, wordt strafrechtelijk niets in de weg gelegd. Dat gold ook indien de kritiek de diepste overtuigingen mocht betreffen. In óns tijdsgewricht overweegt een regering het vooraf verbieden van een anti-islamitische film. En brengt zij bij verschijning een officiële regeringsverklaring uit om de film te betreuren, want die dient geen doel, anders dan het kwetsen van gevoelens. De verklaringen liggen voor de hand: er is dreiging uit radicaal-islamitische kring. En de PVV gebruikt de vrijheid van meningsuiting voor grofheden. Dat maakt die vrijheid niet populair. De huidige premier, VVD er Mark Rutte heeft als fractievoorzitter nog wel eens initiatief genomen om de vrijheid van meningsuiting te vergróten. Maar sinds de electorale risico s te groot bleken, houdt hij zijn mond. Zijn partij zegt hier wel nog aan te werken. GroenLinks trouwens ook. Stilletjes. Maar ze hebben de tijd tegen. High van badzout In Amerika is ophef ontstaan over een badzout. Het welriekende poeder wordt door jongeren gebruikt om high van te worden. Dorstig Twee Duitsers belden de brandweer toen de trein zonder hen wegreed. Het ergste was dat hun blikken bier nog aan boord lagen. Proost Een 237 jaar oude fles gele wijn uit de Franse streek Jura is zaterdag verkocht voor euro. De prijs is een record voor een gele wijn.

5 Andere banken presteren prima zonder bonussen. Eerst 5 Zonder het gebruik van bonussen kun je geen bank runnen Pinokkio Mooimakerij, fabeltjes, halve waarheden, Pinokkio prikt ze door. Reacties en suggesties naar: Mathijs Rotteveel Wat is de bewering? Ik kan geen bedrijf runnen als we alle bonussen afschaffen. Dat gaat me echt niet lukken. Wie zegt dat? Jan Hommen, voorzitter van ING. Waar zegt hij dat? Afgelopen woensdag in de Tweede Kamer. Daar was hij met collega s Zalm van ABN Amro, Moerland van Rabo en nog zeven anderen om uitleg te geven over de Code Banken. Hoe zat het ook alweer? Onder druk van de politiek en de publieke opinie presenteerden de Nederlandse banken in september 2009 de Code Banken. Ze legden daarin vast dat bankbestuurders vanaf 2010 nooit meer een bonus zouden ontvangen die hoger was dan hun vaste salaris. Om dit in de gaten te houden, stelde de Kamer de Commissie Burgmans in. Die concludeerde eind 2010 dat het niet zo goed lukte. Zo leeft 26 procent van de banken de bonusbeperkingen niet geheel na. Hommen zei dat hij niet anders kon. Zonder bonussen zou ING niet kunnen concurreren op de internationale bankenmarkt. Zalm en Moerland beaamden dit. Wat is waar? Het zou best kunnen kloppen dat Hommen zijn bank niet kan leiden als hij geen bonussen mag uitdelen. Het is echter de vraag of dat aan de bonussen ligt of aan Hommen. Er zijn genoeg voorbeelden te vinden van banken die internationaal actief zijn, zonder ooit een cent bonus uit te keren. Ze hebben geen problemen om personeel te vinden, halen prima winstcijfers en toeval of niet zijn relatief ongehavend door de financiele crisis gekomen. Neem in Nederland de Triodos Bank. Met een balanstotaal van 2,9 miljard euro behaalde de bank in 2009 een winst van 9,5 miljoen euro. Of kijk naar Handelsbanken, de tweede bank van Zweden. Die schafte in 1970 omzetdoelen af en het management krijgt geen bonussen. Filialen die slecht presteren, krijgen juist steun. Een deel van de winst wordt gestort in de pensioenpot. Handelsbanken behaalde in 2009 bijna 1,6 miljard euro winst. Eindoordeel Jan Hommen lukt het niet om een bank te runnen zonder bonussen. Anderen wel. Daarom is zijn bewering onwaar. Reactie Woordvoerder Raymond Vermeulen: ING bedient miljoenen zakelijke en particuliere klanten in binnen- en buitenland. Om personeel te kunnen aantrekken of behouden betekent dat soms dat we ons niet kunnen onttrekken aan gebruiken op een specifieke markt. In veel gevallen hoort daar een variabele beloning bij. Het voorbeeld van Triodos gaat mank. Die bedient het bedrijfsleven niet met een breed scala aan producten. Van bil met bleekselderij en wortelen #Groenteporno Een pikante campagne compleet met bikinibabes en overrijpe tomaten moet laten zien dat vegetariërs supersexy zijn. Ismay Gossen Dierenrechtenorganisatie PETA wil door middel van pornofilmpjes aantonen dat het aantrekkelijk is om vegetariër te worden. In de Veggie Lovefilmpjes zijn bikinibabes te zien die zichzelf insmeren met overrijpe tomaten, aan een komkommer of maïskolf likken of zichzelf op de kont slaan met bleekselderij. Vegetariërs hebben een beter seksleven, is de achterliggende gedachte. Een woordvoerder van PETA vertelt: We willen op een grappige en sexy manier een heel serieuze boodschap meegeven. Stoppen met vlees eten is beter voor mens en dier, je gezondheid en je seksleven. Te pikant De spotjes zouden aanvankelijk uitgezonden worden tijdens de Super Bowl, maar het bestuur van het Amerikaanse televisiestation NBC vond de reclamecampagne minder inspirerend. Het station stelt dat de seksuele handelingen met groente te pikant zijn om uit te zenden tijdens de wedstrijd. PETA blijft de reclamefilmpjes wel gebruiken. De organisatie probeert het lulletje-rozenwater-imago van de vegetarische man wat op te krikken. Vorige week verscheen er nog een rapport van de University of British Columbia, waaruit bleek dat vrouwen mannelijke vegetariërs niet aantrekkelijk vinden. Zelfs de dames die zelf geen vlees eten, gaven aan dat ze hen watjes vinden, omdat mannen en vlees onlosmakelijk verbonden zijn. Het is niet de eerste keer dat PETA een sexy reclamecampagne inzet om zieltjes te winnen. In 2009 werden er op de National Veggie Dog Day gratis vegetarische hotdogs uitgedeeld door playmates met slablaadjes over hun borsten. Ook poseerden beroemdheden als Pamela Anderson en Alicia Silverstone naakt voor de organisatie. Opta en TNT ruziën over de cijfers #Cijfers Statistieken zijn vaak voor meerderlei uitleg vatbaar. En soms leiden ze tot ruzie. Zoals tussen Opta en TNT Post UPC. Gewoon voor iedereen. Edward Deiters Postbedrijf TNT Post is boos op toezichthouder Opta naar aanleiding van een publicatie van de Opta over de dienstverlening van TNT Post. De toezichthouder op de post- en telecommunicatiemarkt liet weten niet met zekerheid te kunnen vaststellen of TNT Post zich in 2009 heeft gehouden aan de verplichtingen die voortvloeien uit de Postwet. Een van die verplichtingen is dat 95 procent van de post binnen 24 uur bezorgd moet zijn. We kunnen dat onvoldoende beoordelen, zei een woordvoerster van de Opta. Dan heeft de Opta onvoldoende statistische kennis in huis, repliceerde TNT Post, waarop het de actie van Opta onbegrijpelijk en onverantwoord noemde. Volgens de Opta zijn de door TNT Post aangeleverde cijfers kwantitatief onvoldoende om er conclusies uit te kunnen trekken. We hanteren deze methodiek al sinds 2004, zette de woordvoerder van TNT daar tegenover. Bovendien is die methodiek elk jaar door de accountant goedgekeurd, stelde TNT. Volgens het postbedrijf is er dan ook sprake van tendentieuze berichtgeving. Rapport nekt ambassadeur #Diplomatie De Amerikaanse ambassadeur in Luxemburg is opgestapt na een hard rapport over haar disfunctioneren. Guy Adams Los Angeles Een vermogende medestandster van president Barack Obama, die in de benijdenswaardige baan van Amerikaanse ambassadeur in Luxemburg was benoemd, heeft ontslag genomen na een beschuldigend rapport over gerommel met haar onkosten en agressief, vijandig en intimiderend gedrag tegen haar personeel Cynthia Stroum liet een opmerkelijk gebrek aan diplomatie zien, gedurende haar jaar als ambassadeur van het kleine landje, aldus inspecteurs van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. Het 66-pagina s tellende rapport, omschreven als gevoelig maar niet geheim, werd eind vorige week gepubliceerd en geeft een schokkend inkijkje in het jaar dat Stroum ambassadeur was. Het leeuwendeel van haar inspanningen ging volgens het rapport naar het veraangenamen van haar high-maintenance lifestyle. Uitgefoeterd Personeel dat vraagtekens zette bij haar verzoeken werd uitgefoeterd of bedreigd met ontslag. Ook werd hen voorgehouden dat hun gescreend zou worden. Uiteindelijk nam in één jaar vier man ontslag, waarvan twee kozen voor Amerikaanse ambassades waar het prettiger zou toegaan: in Irak en Afghanistan. Zo eiste Stroum een ander formaat matras dat onterecht werd aangeschaft op kosten van de Amerikaanse belastingbetaler. Ook aan de ambtswoning werd gesleuteld. Ze was geobsedeerd door haar luxe en huurde ervoor dure aannemers in om badkamers en andere faciliteiten te verbouwen. Intussen moest een fulltime ambassademedewerker 6 weken aan de slag als Stroums persoonlijke huizenkijker om vervangende woonruimte te regelen. Klap op de vuurpijl: de dollar aan wijn en sterke drank die op de laatste dag van budgetjaar 2010 werd ingeslagen. The Independent Bevolkingsgroei Het aantal mensen met overgewicht is de afgelopen dertig jaar wereldwijd verdubbeld. Dit jaar zijn het er al meer dan 500 miljoen. In de App gelogeerd Er komt een nieuwe App waarmee je vrienden kunnen zien welk tv-programma je kijkt. Kun je dus nooit meer ongegeneerd GTST kijken. Koopje Een 7-jarig jongetje heeft op ebay pond geboden voor een straaljager. Zijn vader kon de aankoop nog net op tijd ongedaan maken.

6 6 Eerst Beleggen in Afrika blijft nog altijd één groot avontuur Oud-president Bush durft niet naar Genève Genève Een bezoek van de Amerikaanse oud-president George W. Bush aan het Zwitserse Genève is afgezegd uit angst voor grootschalige protesten en de roep om een juridisch onderzoek naar mensenrechtenschendingen door zijn regering. Bush zou naar Genève afreizen om de internationale Joodse fondsenwervingsorganisatie Keren Hayesod toe te spreken. Het hele circus moet weer aan de gang. Marc Wesseling Fondsbeheerder Mango Capital Fund Computernetwerk van Nasdaq gehackt New York Hackers hebben vorig jaar geprobeerd het computernetwerk van het bedrijf achter de Amerikaanse technologiebeurs Nasdaq te kraken. Dat heeft een woordvoerder van het bedrijf Nasdaq OMX zaterdag bevestigd na een bericht in de zakenkrant The Wall Street Journal. Er zou geen gevoelige informatie zijn buitgemaakt. Laatste Nederlandse militair verlaat Uruzgan Den Haag De laatste militair heeft zaterdag de Afghaanse provincie Uruzgan verlaten. Sergeant David, logistiek planner, was de laatste die Kamp Holland achter zich liet. Hij was tot het laatste moment bezig met het transport van materieel naar Nederland. Hiermee eindigt een missie waarvoor in maart 2006 de eerste manschappen het gebied betraden. Flink bezuinigen op de provinciale verkiezingen De provincies hebben flink bezuinigd op de campagnes voor de Provinciale Statenverkiezingen. In totaal geven ze dit jaar bijna 1,9 miljoen euro uit aan de campagnes die als belangrijkste doel hebben bekendheid te geven aan de verkiezingen op 2 maart. Vier jaar geleden was dat voor de provinciale verkiezingen nog 3,4 miljoen euro. #Beleggen Afrikabeleggers hebben het moeilijk. Hun mooie rendementen gingen in rook op doordat de Egyptische effectenbeurs elf dagen geleden werd stilgelegd. Edward Deiters Toen ik Caïro drie jaar geleden voor het eerst bezocht waren er vrijwel geen westerse ketens, nu kun je er shoppen bij H&M en Zara en koffie drinken bij Starbucks. Wat de Zweedse fondsbeheerder Karin Fries vorig jaar maar zeggen wilde, was dat Afrika en dus ook Egypte een fantastische plek is om in te beleggen. Als fondsmanager van het HQ Africa Fonder was ze in 2006 de eerste die Westerse beleggers de kans gaf om direct te investeren in opkomende Afrikaanse economieën. In haar kielzog volgde vanaf 2008 ongeveer iedere zichzelf respecterende bank of vermogensbeheerder. Zo kwam ABN Amro met zijn Afrika Certificaten, lanceerde Rabo-dochter Robeco een Afrika Fonds. En dan waren er nog partijen als Intereffekt, ING en het Haarlemse Mango Capital Fund waar de avontuurlijke belegger zijn eigen stukje Afrika kon kopen. En dat leidde de afgelopen jaren meestal tot prima rendementen. Robeco zat vorig jaar boven de 50 procent. En een wat kleinere speler als Mango Capital kwam ook tot een niet onverdienstelijke 19 procent. Maar dat gaat er dit jaar dus wat anders uitzien. Allereerst drukt de Zuid- Afrikaanse rand de pret voor Afrikabeleggers. Maar een nog veel grotere deuk in de rendementen komt nu natuurlijk voor rekening van de verschillende volksoproeren. Wilde beelden Neem bijvoorbeeld het Robeco Afrika Fonds dat eind 2010 een blootstelling van ruim 20 procent aan Egypte had. Dat is door die koersdalingen nu nog maar 17,6 procent, zegt fondsbeheerder Cornelis Vlooswijk, 210 miljoen schade door oproer Economen van de Credit Agricole bank schatten de schade voor de Egyptische economie op bijna 210 miljoen euro per dag. die zo n 80 miljoen euro hoofdzakelijk heeft belegd in Zuid-Afrika, Egypte en Nigeria. Volgens Vlooswijk hadden zijn beleggers veel vragen. Ze hebben natuurlijk naar de televisie zitten kijken en zagen al die wilde beelden. In een paar dagen kelderden de Egyptische aandelenkoersen met 20 procent. Daarnaast zagen ze het fonds natuurlijk ineens heel slecht presteren. Dat maakt ze ongerust en dat is natuurlijk ook wel een beetje terecht. Ondanks de forse koersval was er volgens Vlooswijk van grootschalige paniek geen sprake. Hij legt uit dat zijn fonds voornamelijk doorgewinterde beleggers aantrekt. Die zijn wel wat gewend. De laatste maanden zagen we juist heel veel geld instromen. Dat is nu wel gestopt en omgeslagen in een kleine outflow, maar die was niet heel dramatisch. Keurig rendement Ook volgens de Zweedse fondsbeheerder Karin Fries viel de paniek bij beleggers mee. Onze cliënten zijn kalm gebleven. Haar fonds werd enige tijd geleden omgedoopt tot Carnegie Afrika Fonds en behaalde vorig jaar een keurig rendement van 32,7 procent. Dit jaar kende een valse start: minus 12,9 procent. Toch hebben we geen piek gezien in uitstappers. Volgens Fries zitten haar beleggers er in voor de lange termijn. Ze zijn zich goed bewust van het feit dat Afrikabeleggen onrust en onzekerheid met zich mee kan brengen. Volgens eerdere officiële berichten Het is nog onduidelijk wanneer de Egyptische beurzen weer opengaan. EPA zou de beurs in Caïro vandaag weer open gaan. Die beslissing werd gisteren herroepen. En dus weten beleggers na elf dagen nog steeds niet veel meer dan dat hun Egypte-portefeuille zo n 20 procent minder waard is. Dit kwam natuurlijk volledig onverwacht, zegt fondsbeheerder Mark Wesseling van het Mango Capital Fund. Ik zit in melkproductenfabrikant Yuhaina, de grote investmentbank EFG Hermes en het onroerend goedfonds Amer. Die hebben allemaal een flinke tik gehad. Afrika-kenner Wesseling geeft toe dat hij niet had verwacht dat dit zo hard aan zou komen. Hij rekende Egypte juist tot de stabielere landen in zijn portefeuille. Maar als je er over nadenkt is het ook wel zo dat hoe beter het gaat, hoe meer vrijheden mensen willen en gaan opeisen. Daarom hoop ik dat ze snel juiste maatregelen nemen. Dan zou het land binnen een hele korte tijd weer terug bij af kunnen zijn. Economisch lag Egypte er namelijk prima bij voor dit allemaal begon. Koopjesjagers Maar eerst moet iedereen weer aan het werk. De banken gingen gisteren weer open en trokken lange rijen. Het hele circus moet weer aan de gang, zegt Wesseling. De heropening van de beurs wordt spannend. Ik denk niet dat-ie veel lager gaat en hoop dat de Egyptische aandelen aan de Londense beurs een goede indicator waren. Die hadden vorige week al een kleine opleving. Ook in Tunesië is dat ene aandeel dat we er hebben weer omhoog. Dat demonstreert dat het vrij snel opgelost kan worden. Een openingsdatum is nog steeds niet bekend, toch roeren zich hier en daar nu al de koopjesjagers: Mensen bellen echt wel door bij Orascom Telecom en ze blijven ook echt wel lenen bij de CIB (Commercial International Bank), aldus een Egyptische analist tegen Reuters. Hij weet het zeker: Egyptische aandelen zijn nu met die 20 procent eraf juist bijzonder aantrekkelijk. Citaat Als dit private beleggingen waren geweest, dan had je je vermogensbeheerder al lang aan de kant gezet en een ander gezocht. Ewald Engelen, hoogleraar over beleggende pensioenfondsen Weer overstromingen door regenval Sri Lanka Colombo Zware regens hebben in Sri Lanka geleid tot minstens veertien doden in de afgelopen dagen. Meer dan een miljoen mensen zagen hun huis overstromen. Dat maakten de autoriteiten op het Aziatische eiland gisteren bekend. Het aantal mensen in schuilkelders van de overheid was zaterdagavond gestegen tot Vorige maand waren ook al 43 mensen omgekomen door regens. Onderzoek naar samenvoegen provincies Haarlem De provincies Noord- Holland, Flevoland en Utrecht onderzoeken een fusie. De komende zes maanden verkennen zij gezamenlijk welke voordelen er zijn in geval van een bestuurlijke samenvoeging, staat in een brief die de provincies aan minister Piet Hein Donner van Binnenlandse Zaken hebben gestuurd. Het kabinet wil graag bestuurlijke opschaling in de Randstad. Dikzakken Kinderen met werkende moeders hebben zes keer meer kans om dik te worden dan kids met een huismoeder. Lege batterij In Amerika is een inbreker gepakt doordat hij zijn telefoon bij het slachtoffer thuis in de oplader had laten liggen. Mevrouw Jansen? In de gemeente Slochteren hebben alle inwoners een brief van de burgemeester gekregen, gericht aan mevrouw Jansen.

7 Hoe willekeuriger het geweld, hoe beter. Eerst 7 Mubarak geeft les in onderdrukking Fotojournalisten zoeken dekking tijdens een confrontatie tussen demonstranten en Mubarak-aanhangers. GETTY IMAGES #Egypte Hoe houd ik mijn boze volk onder controle? Als er een handboek bestond, zou Hosni Mubarak het geschreven kunnen hebben. Mark van Assen Mannetjes Hé, is dat niet? Ja, dat lijkt wel De jongeman met de grote zonnebril houdt een bord omhoog: Weg met Mubarak. Dat is ook raar, zegt de journalist die hem filmt. Hij weet zeker dat hij die jongen een dag eerder heeft gezien in een pro-mubarak-demonstratie. Dit is precies de reden dat iedereen die het Tahrir-plein op wil, zijn identiteitsbewijs moet laten zien. Is daar iets mis mee, lijkt de foto niet, is het ding veel te nieuw, dan wordt diegene zonder pardon en met functioneel geweld afgevoerd. In de straten en op de pleinen van Egypte wemelt het van de geheim agenten. Zij geven door wie er meelopen in de demonstraties, wat er geroepen wordt, wie de leiding heeft en nog veel meer. Voordeel: het maakt mensen angstig en ongemakkelijk. Nadeel: als zo iemand gepakt wordt, is hij nog niet jarig. Knokploegen Er zijn altijd mensen die belang hebben bij geweld. Sommigen hebben geld nodig, anderen willen in de gratie blijven of zich juist in de kijker spelen. In Egypte heten ze Baltagiya: grote mannen met messen en knuppels, vaak niet de allerslimsten, die op afroep beschikbaar zijn. Ook handig voor intimidatie bij verkiezingen. En: hoe willekeuriger het geweld, hoe beter. Media I Tijden veranderen. Met alle nieuwe media is het nóg belangrijker de informatiestromen te controleren. In Iran hebben we gezien hoe bijvoorbeeld Twitter de boel kan verpesten. Daarom ligt in Egypte om de haverklap het gsm-verkeer plat. Lastig voor journalisten, maar ook voor de vele burgers die willen laten horen en zien wat er allemaal gebeurt. Ook internet wordt regelmatig afgesloten. Egypte telt maar een paar grote providers, en die zijn vrij makkelijk lam te leggen. Dat betekent geen sms, geen Twitter, geen mail. Voor de Egyptische bevolking betekent dit dat ze is aangewezen op de staatsomroep, want die blijft wel gewoon uitzenden. Daar is weinig aandacht voor de demonstranten en heel erg veel voor tegenprotesten. Het werd zo erg dat een populaire anchor van het journaal ontslag nam, omdat ze niet meer tegen de eenzijdige berichtgeving kon. Media II In elk conflict, zo gaat het gezegde, is de waarheid het eerste slachtoffer. Degene die iets te verbergen heeft, doet alle mogelijke moeite om onwelgevallige zaken onder de pet te houden. De meest effectieve manier om dit te doen is journalisten het werk zo lastig mogelijk te maken. De Amerikanen deden dit tijdens de oorlog in Irak door alleen faciliteiten te verschaffen aan embedded verslaggevers (journalisten die meereisden met de troepen). De rest, die zich vrij wilde bewegen, werd totaal genegeerd, en op het slagveld soms zelfs botweg aan zijn lot overgelaten. Egypte pakt het iets minder verfijnd aan. De laatste dagen zijn naar verluidt tientallen journalisten geïntimideerd, aangevallen en mishandeld. Mensen zonder geldige papieren (en vrijwel iedereen zit er op een ongeldig toeristenvisum) worden het land uitgezet. Er vallen klappen, er wordt gestoken, apparatuur wordt vernield. Veel journalisten, met name de armlastige freelancers zonder verzekering, maken dat ze wegkomen. De NVJ, de Nederlandse journalistenvakbond, heeft zijn leden zelfs aangeraden niet naar Egypte af te reizen. Gelukkig zijn er genoeg verslaggevers die zich niets van dit vreemde advies aantrekken. Bijkomend voordeel van deze tactiek is dat veel journalisten plotseling hun eigen verhaal veel belangrijker vinden dan dat van de Egyptenaren. Katie Couric van de Amerikaanse zender CBS wordt boos aangekeken door Mubarak-aanhangers en maakt daar een item van. De voorruit van CNN s Christiane Amanpours auto wordt ingeslagen, en dat is natuurlijk groot nieuws. En als een Nederlandse verslaggever wordt belaagd, wordt hij geïnterviewd door een collega in Nederland en verschijnt zijn verhaal groot op de voorpagina. Gesprekken Oppositie heeft Mubarak nodig Een commissie gaat voorstellen doen voor herziening van de Egyptische grondwet. Daarover zijn het regime en verscheidene oppositiegroepen, waaronder de Moslimbroederschap, het eens geworden. In de commissie, die begin maart met voorstellen moet komen, hebben juristen en een aantal politieke figuren zitting. Het was de eerste keer dat de regering officieel gesprekken voerde met vertegenwoordigers van de Moslimbroederschap, die in het Noord-Afrikaanse land verboden is. Oppositiegroepen noemden het gesprek positief, maar de regering is aan hun eis tot complete politieke verandering niet tegemoetgekomen. Wij hebben president Mubarak nodig om decreten uit te vaardigen over de ontbinding van het parlement, vrijlating van alle politieke gevangenen en de beëindiging van de noodtoestand. Tot dat is gebeurd, zullen jongeren op straat blijven en tegelijkertijd de besprekingen doorgaan, zei Abdel Monem Aboul Fotouh van de Moslimbroederschap, die bij het gesprek aanwezig was. Metromannen Uit onderzoek blijkt dat vandaag de dag meer mannen dan vrouwen een kinderwens hebben. De stereotiepe sekseverschillen zijn vervaagd. Effe knuffelen Binnenkort kun je facebook vrienden een digitale knuffel geven. Er is een apparaat bedacht waarmee je over grote afstand knuffels kunt geven. Speurmuis In Israël worden muizen getraind om explosieven en drugs op te sporen. De knaagdiertjes zouden daar een betere neus voor hebben dan honden.

8 8 Perspectief Nu hebben is beter dan later. Mooie mensen liegen niet. De val van de vrije wil #Psyche Dertig jaar geleden ontdekten psychologen dat ons gedrag gestuurd wordt door onbewuste processen. Sindsdien woedt er een felle discussie: denken we, of worden we gedacht? Tekst Marcel Hulspas Illustratie Merijn Beeldverteller Wat heeft u liever: over één jaar honderd euro, of over een jaar plus een week 110 euro? U kiest natuurlijk voor de 110, een weekje later. Maar stel de keuze is: nú 100 euro, of over een week 110 euro? Dan kiest u hoogstwaarschijnlijk voor de 100 nú. Verreweg de meeste mensen doen dat. En dat is heel vreemd. 110 is altijd meer dan 100. Wanneer u wordt gevraagd waaróm u de 110 laat liggen, geeft u hoogstwaarschijnlijk een vaag antwoord in de trant van: Nou gewoon dan heb ik dat maar mooi Op zo n moment beslissen we zonder logisch na te denken. En niet alleen dan. Een ander voorbeeld. U komt een winkel binnen en daar staat op een tafel, keurig uitgestald, een aantal potjes jam. Een nieuwe serie producten, legt een medewerker uit. U mag proeven. Wat u niet weet, is dat al die potjes dezelfde jam bevatten. Wanneer u wordt gevraagd om de lekkerste aan te wijzen, dan is de kans groot dat u het meest rechtse potje aanwijst. En dat is niet alles, wanneer u vervolgens wordt ondervraagd waaróm u dat rechter potje nam, kunt u volkomen oprecht vertellen dat die jam écht lekkerder smaakte, of smeuïger was. Ongelogen waar. Voor het blok Het babbelend bewustzijn Vuistregels Eerder is beter. Ook al heb je dan wat minder. En rechts is beter dan links. Het zijn twee voorbeelden van het handjevol vuistregels dat ons onbewuste stiekem hanteert wanneer het een beslissing moet nemen. En dat doet het vaker dan we denken. We zien onszelf graag als rationele wezens, die beslissingen pas na rijp beraad nemen. Maar dat zijn we niet. Dertig jaar geleden publiceerden de psychologen Amos Tversky en Daniel Kahneman een inmiddels wereldberoemd artikel, waarin ze aan de hand van een hele serie experimenten aantonen dat we ons telkens weer door het onbewuste laten leiden. En dat onbewuste hanteert daarbij van die simpele regels. Nú hebben is beter dan later. Rechts is beter dan links. Mooie mensen liegen niet. Een andere bekende vuistregel is: kies niet extreem. Vandaar dat u in een restaurant met een onbegrijpelijke menukaart nooit het duurste, en ook niet het goedkoopste gerecht zult nemen. En hetzelfde doet u met de wijnkaart. Ergens middenin is beter. Slimme verkopers weten dat, en zorgen ervoor dat ze op de gemiddeld geprijsde producten de meeste winst maken. En wat het onbewuste ook vaak denkt: wat je hebt, is beter. Vandaar dat u allemaal denkt dat u eerlijker, slimmer en grappiger bent dan de gemiddelde Nederlander. Vandaar dat u, wanneer u uw oude spulletjes op Marktplaats zet, spulletjes van uzelf, waaraan u gehecht bent, u altijd vindt dat er véél te weinig voor wordt geboden. En vandaar dat verkopers graag willen dat u hun product geheel vrijblijvend een tijdje uitprobeert. Zo n verkoper kent uw onbewuste. Hij weet dat u zich er aan zult gaan hechten. En dat de koop dan vrijwel rond is. Het artikel van Tversky en Kahneman was een ware eyeopener. Het betekende de geboorte van een nieuw wetenschappelijk onderzoeksterrein: de economische psychologie. Daarna volgde een stroom onderzoeken met steeds weer dezelfde conclusie: als we even niet opletten, beslist het onbewuste voor ons, en houdt het ons ook nog voor de gek. We vinden dat meest Het onbewuste kan het bewuste behoorlijk voor het blok zetten. Het kiest het rechter potje jam, en dan moet het bewuste maar bedenken waaróm dat beter zou zijn. Het bepaalt onze mening, waarna het bewustzijn mag uitleggen waarom die mening zo verstandig is. Gelukkig heeft het bewuste weinig moeite met het verzinnen van allerlei verklaringen. Dat is al veel langer bekend, uit het onderzoek aan split-brain patiënten. Dat zijn patiënten bij wie (meestal ter onderdrukking van heftige epilepsieaanvallen) de verbinding tussen de beide hersenhelften doorgesneden is. Het is mogelijk om bij deze patiënten hun rechterhersenhelft opdracht te geven om iets te doen, iets aan te raken bijvoorbeeld (dat gebeurt dan met de linkerhand), zonder dat de linkerhelft weet wat er gebeurt. Wanneer de patiënt dan wordt gevraagd (dat wil zeggen, zijn linkerhersenhelft, waarin het taalcentrum zit), waarom hij dat deed, volgt steevast een logisch klinkende, maar onzinnige verklaring ( Ach, ik wilde eens weten hoe dat voelt! ). Het bewustzijn houdt zichzelf dus heel gemakkelijk voor de gek. En een van die illusies is onze bewuste, vrije wil bij het nemen van beslissingen. rechtse potje jam écht lekkerder. Een ander voorbeeld waarbij het onbewuste ons zwaar kan misleiden: het opinieonderzoek. Enquêteurs kunnen met uw mening doen wat ze willen. De stelling een rookverbod in cafés is onzin, want het tast fundamentele rechten aan, daar is vrijwel iedereen het mee eens. De stelling een rookverbod in cafés is onzin, ook al hebben veel klanten daar last van, krijgt veel minder bijval. Mensen laten hun oordeel sterk afhangen van die van de groep waarin ze verkeren. Knappe enquêteurs krijgen andere antwoorden dan lelijke. De resultaten van telefonische enquêtes verschillen hemelsbreed van die behaald op straat. Kortom, uw mening is van alles afhankelijk en veel te weinig van wat u werkelijk denkt. Maar hoe kan dat? Hebben we dan nog iets te vertellen? We hebben toch een vrije wil? Vinger Vier jaar nadat Tversky en Kahneman de economische wetenschap hadden opgeschud, was het de beurt aan de psychologie. De Britse neuroloog Benjamin Libet vroeg zijn proefpersonen om op een bepaald moment een vinger te bewegen. Wanneer, dat mochten ze zelf bepalen, maar Libet vroeg ze wél om zo nauwkeurig mogelijk te laten weten wanneer ze bewust hadden besloten om een vinger te bewegen. Al die tijd mat Libet hun hersenactiviteit. En daaruit kon hij aflezen dat ruim vóórdat de proefpersoon aangaf dat hij had besloten een vinger te bewegen, het onbewuste dat besluit allang genomen had en dat de voor de beweging verantwoordelijke hersendelen al actief waren ruim een halve seconde vóór het zogenaamde bewuste besluit. Dat bewuste besluit is dus een illusie. Het bewustzijn krijgt gewoon vanuit het onbewuste Een gokje wagen Het leven is als het kaartspel. Welke kaarten we krijgen, is ons lot. Hoe we spelen, dat is aan onze vrije wil. (Jawaharlal Nehru, India s grondlegger) Hij wist het ook It is our choices... that show what we truly are, far more than our abilities. (Dumbledore, in een van de Harry Potter-boeken) L être et le néant We weten niet wat we willen, en toch zijn we verantwoordelijk voor wat we zijn dat is de harde waarheid. (Jean Paul Sartre, Frans filosoof)

9 Als we even niet opletten, beslist het onbewuste voor ons. Perspectief 9 te horen wat er besloten is, en doet vervolgens net alsof het zelf spontaan een besluit heeft genomen. Uit het niets. Maar het kletst maar wat. Bewust beslissen bestaat niet. Aan alle bewuste beslissingen gaat een onbewust beslisproces vooraf. De vrije wil bestaat niet. Maar wat als er plots gevaar opdoemt? Wat als ik plotseling zie dat die vinger die ik ga bewegen, in een kaarsvlam terecht zal komen? Kan ik dan bewust ingrijpen? Nee. Ook dan is het onbewuste verantwoordelijk voor de reddende correctie. Tegen de tijd dat u schrikt van de vlam, heeft het onbewuste zijn werk al gedaan. U zag niks op tijd. U werd verteld dat er een correctie zou plaatsvinden. Duister Hebben we echt geen vrije wil? Nemen wij al onze beslissingen in wezen onbewust, duister, ongrijpbaar? Voor het overgrote deel der mensheid is dat idee volstrekt onaanvaardbaar. Volgens velen is het leven dan zinloos, en gaat de samenleving dan verloren. De overtuiging dat onze bewuste wil ons gedrag bepaalt, is immers een van de fundamenten van de rechtsstaat en de democratie. Misdadigers worden gestraft omdat we ervan uit gaan dat ze bewust de fout in zijn gegaan. Als ze slechts slachtoffer zijn van hun onbewuste, zijn ze in bewuste zin onschuldig en kan niemand ooit nog worden gestraft. En hoe zit het dan met de democratie? Burgers mogen meepraten over het bestuur omdat we ervan overtuigd zijn dat ze vrij en rationeel kunnen nadenken over wat goed voor hen is en wat niet. Als burgers slechts hun onbewuste gehoorzamen, hun mening af laten hangen van de buren, van de vraagstelling, van de volgorde waarin politici staan opgesteld of hun uiterlijk wat is dan nog de waarde van democratie? Na de publieke moraal vliegt dan ook de democratie door het raam naar buiten. Waar of niet waar? Gaan we aan die wetenschap ten onder? Wanneer proefpersonen een lezing te horen krijgen met als thema de vrije wil bestaat niet, zijn ze daarna sneller geneigd tot oneerlijk en egoïstisch gedrag. Ze voelden zich, zo lijkt het, door die lezing bevrijd van morele ge- en verboden. Volgens sommigen geeft dat aan dat de overtuiging dat de vrije wil niet bestaat, heel gevaarlijk kan zijn. Maar op dat soort onderzoek is ook kritiek mogelijk. Het kan zijn dat het dwarse karakter van de lezing het onbewuste van de luisteraars heeft bijgestuurd en hen zo heeft aangezet tot dwars denken en ongehoorzaamheid. Proefpersonen die een lezing krijgen over de Tien Geboden zijn daarna juist vreselijk braaf. De vraag is veel meer of we dat ooit werkelijk zouden kunnen geloven. Onderzoek laat zien dat we best bereid zijn om een inbreker zielig te vinden, het slachtoffer van zijn rottige jeugd, maar zodra het om een ernstig misdrijf gaat, een moord bijvoorbeeld, zijn we veel minder coulant. Dan zijn we er van overtuigd dat de misdaad volkomen uit vrije wil gepleegd werd (of voorkomen had kunnen worden) en dat de dader zijn straf volledig verdient. Hetzelfde geldt voor onze eigen besluiten. Hoe belangrijker ze zijn, des te meer zijn we ervan overtuigd dat we ze zelf, na rijp beraad en uit volle overtuiging hebben genomen. Die illusie nemen psychologen ons nooit af. Sommige dingen zijn te belangrijk om aan het nuchtere verstand over te laten. Verzet Ook het onbewuste kan iets leren Libets onderzoek leidde tot een stroom publicaties waarin afscheid werd genomen van het idee van de vrije wil. Met als bekendste voorbeeld The Illusion of Conscious Will (2002) van Daniel Wegner, en als recentste het Nederlandse De vrije wil bestaat niet (2010), van Victor Lamme. Maar zoals te verwachten zijn er ook psychologen die zich heftig tegen dat idee verzetten. Een van de bekendste is Roy Baumeister van de universiteit van Florida. In het januarinummer van de Annual Review of Psychology komt hij met een serie onderzoeken waaruit blijkt dat als je proefpersonen van tevoren vraagt of dwingt goed na te denken, hun beslissingen anders uitvallen dan als ze zomaar beslissen. Mensen die eerst een trainingssessie ondergaan waarbij ze leren zich in te leven in anderen, lopen in een vervolgexperiment minder snel weg als iemand over zijn persoonlijke problemen blijft zeuren. Studenten die een bijbelles hebben gekregen, zullen bij een tentamen erna minder snel frauderen. Baumeister accepteert dus de invloed van het onbewuste, maar wijst erop dat bewust nadenken het onbewuste kan beïnvloeden. Tweerichtingsverkeer dus. Maar daar moeten we dan wel ons best voor doen. Dubbele knoop We moeten geloven in de vrije wil, we hebben geen andere keuze. (Isaac Bashevis Singer, Pools/Amerikaans/joods auteur) Even laten bezinken Iedere uitbreiding van onze kennis komt voort uit het onbewust maken van het bewuste. (Friedrich Nietzsche, Duits filosoof) Elke dag anders Persoonlijk is geen rotsvast gegeven. Het wordt voortdurend gevormd door de keuzes die we maken. (John Dewey, Amerikaans filosoof)

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier.

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. Hé. Hallo! Wat ontzettend leuk dat je naar mij kijkt. Ja, je ziet het goed. Ik ben een pet. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van

Nadere informatie

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal

Handboek Politiek. Derde Kamer der Staten-Generaal Handboek Politiek Derde Kamer der Staten-Generaal Hallo Kamerlid van de Derde Kamer der Staten-Generaal, Gefeliciteerd! Deze week ben jij een politicus. Je gaat samen met je klasgenoten discussiëren over

Nadere informatie

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8

Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8 Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet. De Pet van een Douanier. GROEP 7-8 Hé. Hallo! Wat ontzettend leuk dat je naar mij kijkt. Ja, je ziet het goed. Ik ben een pet. Nee, ik ben niet pet. Ik ben EEN pet.

Nadere informatie

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld In meer dan dertig landen in de wereld is er oorlog. Wereldwijd zijn er dus miljoenen kinderen die een oorlog meemaken. Vraag 1. Kun je drie landen noemen

Nadere informatie

Instructie Machtenscheidingsquiz

Instructie Machtenscheidingsquiz Instructie Machtenscheidingsquiz Korte omschrijving werkvorm De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen en blufvragen. Bij kennisvragen kiest elk

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG STADEN TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Staden voor de oorlog STA_07 De Speyhoek in Staden, voor de oorlog. Iedereen komt naar buiten voor de fotograaf. Moeders met lange rokken en grote schorten, vaders

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij Rijk Phileas Fogg is een vreemde man. Hij is erg rijk. Maar niemand weet hoe hij aan zijn geld komt. Een baan heeft hij namelijk niet. Toch woont hij in een groot huis, midden in Londen. In zijn eentje.

Nadere informatie

Werkbladen bij uitzending schooltv Docenteninformatie

Werkbladen bij uitzending schooltv Docenteninformatie Docenteninformatie Deze werkbladen horen bij het Schooltv-programma Vrijheid. Aan de hand van de Four Freedoms van president Roosevelt komen verschillende aspecten van vrijheid aan bod. Het programma is

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Bevrijdingsdag, Leek, 5 mei 2010 Dames en heren, [Inleiding] In de zomer van 1946 voer een schip van Thailand naar Nederland. Een kleine Nederlandse

Nadere informatie

LICHTERVELDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG

LICHTERVELDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG LICHTERVELDE TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG Voor de oorlog LI_07 Er is veel volk op de dorpsplaats samengekomen en overal hangen vlaggen. Niemand is aan het werken. Het is waarschijnlijk zondag, en mooi

Nadere informatie

Plak jij een etiket op mensen?

Plak jij een etiket op mensen? Plak jij een etiket op mensen? Een vooroordeel is erger dan je denkt 1 Iedereen ziet er verschillend uit. Er zijn geen twee mensen precies hetzelfde. Iedereen is anders Iedereen is anders. Bekijk de kinderen

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u?

Wie beslist wat? Duur: 30 45 minuten. Wat doet u? Wie beslist wat? Korte omschrijving werkvorm: De werkvorm Wie-Beslist-Wat is een variant op het spel Ren je rot. De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Een spannend spel loopt verkeerd af

Een spannend spel loopt verkeerd af De strafzaak Een spannend spel loopt verkeerd af Algemene informatie over de rechtszaak in het simulatiespel Ben, Najib en Roos, drie vmbo leerlingen van 15 jaar, hebben de laatste lesuren vrij van school

Nadere informatie

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is.

Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Een wat strenge stem, hij wil graag officiëler klinken dan hij in wezen is. Goedendag! Als ik even de aandacht mag, ja! Dank u. Dan geef ik nu het woord aan mezelf. Als ik mij eerst eens even mag introduceren.

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over seksuele intimidatie op het werk. Je hebt te maken met seksuele intimidatie als een collega je steeds aanraakt. Of steeds grapjes maakt over seks. Terwijl je dat

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Algemene voorwaarden bij uw levensverzekering

Algemene voorwaarden bij uw levensverzekering Algemene voorwaarden bij uw levensverzekering 2012 Inleiding Deze inleiding hoort zelf niet bij de voorwaarden. De voorwaarden beginnen dus bij de inhoudsopgave. Waarvoor zijn deze voorwaarden? U hebt

Nadere informatie

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Mariska Wijlens Klas 3T2 Docent: Mevrouw Scholten 1. Zakelijke gegevens Titel: Op blote voeten Auteur: Maren Stoffels Uitgever: Leopold Jaar van verschijnen:

Nadere informatie

ABN AMRO Risicoverzekering

ABN AMRO Risicoverzekering Voorwaarden 1304 ABN AMRO Risicoverzekering Wat staat er in deze voorwaarden? Blad 1: Algemene afspraken Blad 3: Wat mag u van ons verwachten? Blad 5: Wat verwachten wij van u? Blad 6: Wat mag u veranderen

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst

Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst Tekst herdenking Brabantse gesneuvelden: Wie de ogen sluit voor het verleden, is blind voor de toekomst Dames en heren, allen hier aanwezig. Het is voor mij een grote eer hier als pas benoemde burgemeester

Nadere informatie

Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4

Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4 Informatie over het examen Nederlands als Tweede Taal, niveau 3+4 Dit examen doen deelnemers aan de taalcursus Nederlands Niveau 3+4 aan de Universiteit Leiden. Deze cursus bestaat uit 120 contacturen.

Nadere informatie

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!!

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! De Europese Unie bestaat uit 27 lidstaten. Deze lidstaten hebben allemaal op dezelfde gebieden een aantal taken en macht overgedragen aan de Europese

Nadere informatie

Schoolkamp. Ze hadden toen allemaal iets verzonnen om niet mee te hoeven met de dropping.

Schoolkamp. Ze hadden toen allemaal iets verzonnen om niet mee te hoeven met de dropping. Schoolkamp En jij, Abel?, vraagt Nadia. Wat doe jij over tien jaar? Abel buigt naar voren om nog een flesje bier uit het kratje te pakken. Dan werk ik bij de Amsterdamse politie, zegt hij. Hij maakt het

Nadere informatie

Gedwongen opname met een IBS of RM *

Gedwongen opname met een IBS of RM * Gedwongen opname met een IBS of RM * Informatie voor cliënten Onderdeel van Arkin Inleiding In deze folder staat kort beschreven wat er gebeurt als u gedwongen wordt opgenomen. De folder bevat belangrijke

Nadere informatie

www.verzetsmuseum.org Plantage Kerklaan 61 (tegenover Artis), Amsterdam

www.verzetsmuseum.org Plantage Kerklaan 61 (tegenover Artis), Amsterdam www.verzetsmuseum.org Plantage Kerklaan 61 (tegenover Artis), Amsterdam mede mogelijk gemaakt door Hier wordt geïnvesteerd in uw toekomst. Dit project is mede gefinancieerd met steun van het europees fonds

Nadere informatie

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015

Ontwikkeling politieke voorkeur in 2015 Een politiek systeem in ontbinding De peiling van vandaag laat zien in welke bijzondere electorale situatie Nederland eind 2015 is beland. Deze resultaten kunnen geplaatst worden in het verlengde van het

Nadere informatie

DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN

DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN www.rechtvoorjou.nl Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Maak de volgende oefeningen met behulp van de informatie op de website. Naam Leerling: Klas:. 3.0 a.

Nadere informatie

Is jouw eurocent al gevallen

Is jouw eurocent al gevallen Crisis graad 3 Is jouw eurocent al gevallen Lesvoorbereiding Projecteer de krantenkoppen of verzamel zelf krantenkoppen over de economische crisis. Knip het verhaal van de crisis in 6 stukken (1 deel voor

Nadere informatie

LYRICS. 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006

LYRICS. 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006 LYRICS 1. Dat is de toon van de waarheid Door: A.L. Snijders, 26 oktober 2006 omdat ik ontdekt heb dat er niets boven de waarheid gaat die hele toon die is zo bijzonder dat is de toon van de waarheid begrijp

Nadere informatie

Hoe lang duurt geluk?

Hoe lang duurt geluk? Hoe lang duurt geluk? Op dit moment ben ik gelukkig. Na veel pech ben ik dan eindelijk een vrolijke schrijver. Mijn roman is goed gelukt. En ik verdien er veel geld mee. En ik heb ook nog eens een mooie,

Nadere informatie

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Hey Russel! Een bijzondere vriendschap

Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten. Hey Russel! Een bijzondere vriendschap Reality Reeks - Verwerkingsopdrachten Hey Russel! Een bijzondere vriendschap Lees blz. 5 tot en met 8. Jim vindt Rudsel een rare naam. Jim zegt dit ook tegen Rudsel. Vind jij het ook een rare naam? Is

Nadere informatie

30 mei 2016. Onderzoek: Racisme in Nederland?

30 mei 2016. Onderzoek: Racisme in Nederland? 30 mei 2016 Onderzoek: Racisme in Nederland? Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek.

Nadere informatie

Instructie: Quiz EU - Test je kennis!

Instructie: Quiz EU - Test je kennis! Instructie: Quiz EU - Test je kennis! Korte omschrijving werkvorm De leerlingen worden ingedeeld in teams. Elk team strijdt om de meeste punten. Er zijn kennisvragen en blufvragen. Bij kennisvragen kiest

Nadere informatie

Die welle of de golf

Die welle of de golf Die welle of de golf naam: klas: schooljaar: - vak: GODSDIENST leerkracht: 1 Vooraleer we naar de film kijken, zijn er eerst een aantal dingen waar we het over moeten hebben. In dit eerste deeltje: Wat

Nadere informatie

SAMUEL VAN DER MEER. De Ontsnapte Joden

SAMUEL VAN DER MEER. De Ontsnapte Joden SAMUEL VAN DER MEER De Ontsnapte Joden De inval Het is een zonnige dag. Bram en Theo zijn een spelletje aan het spelen, maar ze moeten eigenlijk allang naar bed. Papa zegt tegen Bram: Bram, je moet naar

Nadere informatie

Veilig Nederland. Uw veiligheidsleverancier

Veilig Nederland. Uw veiligheidsleverancier Veilig Nederland Uw veiligheidsleverancier Woord vooraf Onderweg naar huis lastig worden gevallen op straat? s Ochtends, als u naar uw werk gaat, erachter komen dat uw auto is gestolen? U en uw gezin levend

Nadere informatie

KINDEREN EN INTERNET 9-10 jaar

KINDEREN EN INTERNET 9-10 jaar CASENUMMER: SAMPLE POINT NUMMER INTERVIEW ER NAAM ADRES: POSTCODE EN PLAATS TELEFOONNUMMER KINDEREN EN INTERNET 9-10 jaar HOE VUL JE DIT DEEL VAN DE VRAGENLIJST IN Hieronder wat eenvoudige instructies

Nadere informatie

Steeds minder startersleningen beschikbaar

Steeds minder startersleningen beschikbaar RAPPORT Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar Uitgevoerd in opdracht van www.starteasy.nl INHOUD Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar

Nadere informatie

Diversiteit in de Provinciale Staten

Diversiteit in de Provinciale Staten Onderzoek Diversiteit in de Provinciale Staten Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale Staten (PS) onderzocht. Het gaat

Nadere informatie

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011

Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Vrouwen in de politiek geactualiseerde versie, januari 2011 Bij de landelijke verkiezingen in juni 2010 zijn er 61 vrouwen in het parlement gekozen, zes meer dan bij de verkiezingen van 2003 en van 2006.

Nadere informatie

Twaalf jaar oud en afgeschreven

Twaalf jaar oud en afgeschreven NT2taal Journaal woensdag 5 maart Hoofdredaktie: Ed Kniesmeijer; Medewerkers: Nuran Ermis, Mariya de Nijs - Achbakou; Uitgave: Stichting Taalmenu. Losse nummers: gratis. Auto s steeds veiliger voor fietsers

Nadere informatie

waarom ontwikkelingssamenwerking?

waarom ontwikkelingssamenwerking? ontwikkeling EN waarom ontwikkelingssamenwerking? EUROPESE COMMISSIE DE 116 MEI 2003 EN waarom ontwikkelingssamenwerking? Dit boekje vertelt een verhaal zoals ik vroeger zelf graag aan mijn drie kinderen

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad.

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad. Een dode De voetbalwedstrijd is afgelopen. Het stadion is bijna leeg. Het is koud, de zon schijnt bleek. Munck staat op de tribune van vak H en staart naar de dode man op de bank. Wat vreselijk, denkt

Nadere informatie

Het is niet voor het eerst dat Europa door extreem terreurgeweld wordt geraakt.

Het is niet voor het eerst dat Europa door extreem terreurgeweld wordt geraakt. MdV, De terreur in Parijs heeft in heel Europa afschuw gewekt. Nietsontziende moslimradicalen hebben met hun aanslagen op Charlie Hebdo en op de Joodse supermarkt onze westerse samenleving in het hart

Nadere informatie

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion Het Rosie Pr0ject in makkelijke taal Graeme Simsion Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen 1 Mijn naam is Don Tillman. Ik ben professor op een universiteit in Australië. Daar werk ik al tien jaar.

Nadere informatie

Kijk ook op: www.ploegsma.nl www.jannyvandermolen.nl www.elsvanegeraat.nl

Kijk ook op: www.ploegsma.nl www.jannyvandermolen.nl www.elsvanegeraat.nl Kijk ook op: www.ploegsma.nl www.jannyvandermolen.nl www.elsvanegeraat.nl isbn 978 90 216 7308 0 / nur 277 Tekst: Hans Kuyper en Janny van der Molen 2014 Illustraties: Els van Egeraat 2014 Vormgeving:

Nadere informatie

Wat is een constitutie?

Wat is een constitutie? Wat is een constitutie? Veel landen op de wereld worden op een democratische manier bestuurd. Een democratie staat echter niet op zichzelf. Bij een democratie hoort namelijk een rechtsstaat. Democratie

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd.

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd. Voorwoord In dit boek staan interviews van nieuwkomers over hun leven in Nederland. Ik geef al twintig jaar les aan nieuwkomers. Al deze mensen hebben prachtige verhalen te vertellen. Dus wie moest ik

Nadere informatie

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo

KIJK VOOR MEER INFORMATIE EN LESTIPS OP WWW.EUROPAEDUCATIEF.NL HET STARTPUNT VOOR EUROPA IN HET ONDERWIJS. werkvel - 1. Tweede Fase Havo/vwo werkvel - 1 De Europese Unie (EU). Je hebt er dagelijks mee te maken. Al is het alleen al omdat je niet alleen Nederlander bent, maar ook Europeaan. Of dat er bijvoorbeeld euro s in je portemonnee zitten.

Nadere informatie

Opinieonderzoek toekomst financiële sector

Opinieonderzoek toekomst financiële sector Opinieonderzoek toekomst financiële sector Presentatie afsluitende bijeenkomst 24 november Lessen en vragen voor de toekomst Martijn Lampert 1 Vertrouwen Betekenis (Van Dale): 1. Met zekerheid hopen 2.

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

Onderzoek Geweldsfilmpjes

Onderzoek Geweldsfilmpjes Onderzoek Geweldsfilmpjes 21 april 2015 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 14 april tot en met 20 april 2015, deden 1.165 jongeren mee. De uitslag is na weging representatief voor

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

gedragen. Een belangrijke factor daarbij is de functie van ons verstand.

gedragen. Een belangrijke factor daarbij is de functie van ons verstand. inleiding Soms zijn we als mensen zo sterk met onze gedachten bezig,dat we bijna vergeten om in het hier en nu te leven.als ik op een stralendedagdoorde stad loop zie ik toch veel mensen in gedachten eigenlijk

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Jezus was moe. Hij had het helemaal gehad. Het begon er allemaal mee toen sommige van de schiftgeleerden zagen hoe wij, zijn leerlingen, een stuk brood

Nadere informatie

KIDmail 25. www.kidpartners.nl. Januari 2013

KIDmail 25. www.kidpartners.nl. Januari 2013 www.kidpartners.nl KIDmail 25 Januari 2013 Allereerst willen wij jou een stralend 2013 wensen met de onderstaande doodle. Je kunt zelf invullen waar jouw ster het komend jaar gaat stralen. We hebben het

Nadere informatie

Lesbrief. Schuld Anne-Rose Hermer

Lesbrief. Schuld Anne-Rose Hermer Lesbrief Schuld Anne-Rose Hermer Doe meer met Thuisfront! Bij de boeken in de serie Thuisfront kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan vragen, tips

Nadere informatie

Spreekbeurt. Pakistan

Spreekbeurt. Pakistan Spreekbeurt Pakistan Hoofdstad: Islamabad Taal: Urdu, Engels en Punjabi Inwoners: Er wonen bijna 200 miljoen mensen in Pakistan Religie: Moslims (96%), christenen (4%) Pakistan ligt in Azië en grenst aan

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Zondagsnacht, terwijl soldaten op wacht staan bij het graf, komt er een luide stem uit de hemel. Ze zien hoe de hemelen zich openen

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

MODULE V. Ben jij nou Europees?

MODULE V. Ben jij nou Europees? MODULE V Ben jij nou Europees? V.I Wat is Europees? Wat vind jij typisch Europees? En wie vind jij typisch Europees? Dat zijn moeilijke vragen, waarop de meeste mensen niet gelijk een antwoord hebben.

Nadere informatie

Uw uitvaartverzekering van ABN AMRO

Uw uitvaartverzekering van ABN AMRO Uw uitvaartverzekering van ABN AMRO Deze uitvaartverzekering is onderdeel van uw ABN AMRO Pakketverzekering. Waarvoor is deze verzekering? Met deze verzekering betalen we een bedrag als degene die verzekerd

Nadere informatie

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve

Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede. heb ik meegekregen van mijn. vader, die de gastvrijheid van. de Duitse bezetter aan den lijve Dames en heren, Mijn besef van oorlog en vrede heb ik meegekregen van mijn vader, die de gastvrijheid van de Duitse bezetter aan den lijve heeft mogen ondervinden. Mijn vader heeft in Scheveningen gezeten,

Nadere informatie

JAARGANG 8 / NUMMER 3 NOVEMBER 2013. Mede mogelijk dankzij:

JAARGANG 8 / NUMMER 3 NOVEMBER 2013. Mede mogelijk dankzij: JAARGANG 8 / NUMMER 3 NOVEMBER 2013 Partners: Mede mogelijk dankzij: VRAAG 1 Verwarrende werkwoorden Schrijfster Joke van Leeuwen heeft met haar boek Feest van het begin de AKO Literatuurprijs gewonnen.

Nadere informatie

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen. tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage Examen HAVO 2013 tijdvak 2 dinsdag 18 juni 13.30-16.30 uur maatschappijwetenschappen Bij dit examen hoort een bijlage Het examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 74 punten te behalen.

Nadere informatie

Toenemende zorgvraag versus bezuinigingen Bieden private investeerders soelaas?

Toenemende zorgvraag versus bezuinigingen Bieden private investeerders soelaas? Toenemende zorgvraag versus bezuinigingen Bieden private investeerders soelaas? Onderzoeksvragen Hoe scoort gezondheidszorg in een maatschappelijke issue-ranking? Waaraan dankt de zorg zijn bijzondere

Nadere informatie

Stichting Pandora GEDWONGEN OPNAME. Stichting Pandora, februari 2003 1/8

Stichting Pandora GEDWONGEN OPNAME. Stichting Pandora, februari 2003 1/8 Stichting Pandora, februari 2003 1/8 GEDWONGEN OPNAME Stichting Pandora Stichting Pandora, februari 2003 2/8 Gedwongen opname Niemand wil tegen z'n zin in een psychiatrisch ziekenhuis terechtkomen. Dat

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem ARMOEDE Schriftelijke Bezinning Anoniem INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE... 3 Levensvragen... 3 Stelling... 3 Antwoorden op levensvragen... 4 Mijn standpunt... 4 INTERVIEWS... 5 Derde generatie.... 5 Tweede generatie....

Nadere informatie

3 Is dit een jongen of een meisje? 7 Is dit een vork of een mes?

3 Is dit een jongen of een meisje? 7 Is dit een vork of een mes? A1 Woordenlijst boek jongen mes stoel glas kind pen tafel hand kopje plant telefoon hoed lamp potlood theepot hoofd land ring vinger huis man sigaar vork jas meisje sigaret vrouw OEFENING 1 Is dit een

Nadere informatie

26 januari 2016. Onderzoek: Vluchtelingen en demonstraties

26 januari 2016. Onderzoek: Vluchtelingen en demonstraties 26 januari 2016 Onderzoek: Vluchtelingen en demonstraties Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 50.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Binnenhof 4 Den Haag Directie Noord Afrika en Midden-Oosten Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Alleen is maar alleen

Alleen is maar alleen 177 177 HOOFDSTUK 11 Alleen is maar alleen WOORDEN 1 1 Heb jij het ook zo...? a los b druk 2 Aan welke... van de stad woon jij? a kant b plek 3 O, daar? Daar woont ook een... van me! a omgeving b kennis

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2014 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-14-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: geweld tegen hulpverleners 5 10 15 20 25 tekst 1 Nederland klaar met

Nadere informatie

GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT

GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT GESCHIEDENIS LES 2 STAP VOOR STAP VOORUIT Wie zei: Het is mijn taak om dit land goed te besturen. Maar al die ministers moeten zich er niet mee bemoeien. 1. koning Willem I 2. koning Willem II 3. koning

Nadere informatie

Voor jongeren in het praktijkonderwijs. Nederlandse soldaten naar Mali

Voor jongeren in het praktijkonderwijs. Nederlandse soldaten naar Mali PrO -weekkrant Week 45 november 2013 Voor jongeren in het praktijkonderwijs 4-1 0 november 2013 Eenvoudig Communiceren Nederlandse soldaten naar Mali Foto: ANP In Mali helpen buitenlandse soldaten de inwoners.

Nadere informatie

Mijn mond zat vol aarde

Mijn mond zat vol aarde Mijn mond zat vol aarde Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Hanneke van Herk. 1. Beschrijvingsopdracht: Uitgewerkt persoonlijke reactie:

Hanneke van Herk. 1. Beschrijvingsopdracht: Uitgewerkt persoonlijke reactie: 1. Beschrijvingsopdracht: Motivatie: Ik heb dit boek gelezen, omdat ik een deel van de film had gezien en nieuwsgierig was naar de rest van het verhaal. Ik was eerst begonnen aan het boek Karakter van

Nadere informatie

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten.

Lekker ding. Maar Anita kijkt boos. Hersendoden zijn het!, zegt ze. Die Jeroen is de ergste. Ik kijk weer om en zie hem meteen zitten. Lekker ding Pas op!, roept Anita. Achter je zitten de hersendoden! Ik kijk achterom. Achter ons zitten twee jongens en drie meisjes hun boterhammen te eten. Ze zijn gevaarlijk, zegt Anita. Ze schudt haar

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde Gemeente van Christus Het is bijna niet te bevatten: vorig week zondag, om deze tijd, stond ik bij het

Nadere informatie

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?.

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. Amersfoort, 21 augustus 2007 John van den Hout Geachte aanwezigen, Toen ik me voorbereidde om voor u dit verhaal te houden, was mijn eerste gedachte: Wat

Nadere informatie

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau

Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen. En zei: vandaag word mevr. Catharina. 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Een buik van wol. Tom! Tom! Cato kwam hard aan rennen En zei: vandaag word mevr. Catharina 90 jaar en ik wil haar een heel mooi cadeau Geven. Ja maar wat zei Tom. Umm wacht ik Weet het zei Cato een herinnering.

Nadere informatie

22 januari 2015. Onderzoek: Jouw vrijheid, mijn vrijheid

22 januari 2015. Onderzoek: Jouw vrijheid, mijn vrijheid 22 januari 2015 Onderzoek: Jouw vrijheid, mijn vrijheid 1 Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online

Nadere informatie