VISION & ROBOTICS. Stop! Hekwerken en veiligheidsonderdelen. Inclusief Dossier Verpakken. Time of Flight opent de deur. Robot verovert bowlingbaan

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VISION & ROBOTICS. Stop! Hekwerken en veiligheidsonderdelen. Inclusief Dossier Verpakken. Time of Flight opent de deur. Robot verovert bowlingbaan"

Transcriptie

1 VISION jaargang 4 nummer 2 april 2012 & ROBOTICS Stop! Inclusief Dossier Verpakken Hekwerken en veiligheidsonderdelen Time of Flight opent de deur Robot verovert bowlingbaan

2 CNC ROBOTICS ROBOMACHINE The colour of automation We accelerate your business. FANUC CNC Robotics Robomachine The power of three strong companies together now as one leading entity: FANUC FANUC NO.1 IN FACTORY AUTOMATION AND ROBOTS. 02

3 Colofon Vision & Robotics is hét vakblad over automatiseringsoplossingen voor de maak-, agro-en foodindustrie door specialisten in robotica en visionsystemen. jaargang 4 nummer 2 april 2012 Vision & Robotics verschijnt zes maal per jaar. Toezending geschiedt op abonnementbasis en controlled circulation. Uitgever Henk van Beek, Fenceworks BV Telefoon: Redactie Liam van Koert, The Text Factory Joanna Hughes, The Text Factory Telefoon: Redactieraad Pieter Jonker, TU Eindhoven en TU Delft Jaap van de Loosdrecht, Computer Vision Lab, NHL Martin van der Have, RAB en ABB Fred Bokhorst, RAB en Ferdar Bas Wondergem, DVC Hans Lenos, lenosonline.info Wim Hoeks, NTS groep Vormgeving Laura Willemsen, Grafisch ontwerp Druk Drukkerij ProFeeling, België Postadres redactie Maredijk 17, 2316 VR Leiden Icarus Voor één dag hadden we onlangs onze eigen Nederlandse Icarus. Jarno Smeets was de eerste mens ter wereld die zijn vleugels uitsloeg en met hevig armgewapper het luchtruim betrad. De daarop volgende honderd meter legde hij, schijnbaar onaangetast door de zwaartekracht, niet over het mooie gras van een parkje af, maar in vrijheid door de staalblauwe lucht. De op YouTube vastgelegde jongensdroom was groot nieuws. En niet alleen in Nederland. Van CNN tot BBC, wereldwijd vroegen de mediamagnaten zich af hoe hij het geflikt had. Het NOS rapporteerde iets over Wii controllers, mobiele telefoons en motoren die het zware wapperende werk deden. Tegelijkertijd duiken de geruchten van een hoax op. Vliegen als een vogel? Dat kan niet. De MythBusters bemoeiden zich ermee en zelfs de specialeffectsspecialisten van Starwars onderzochten of er niet met de beelden geknoeid was. Er was iets met een inconsistent vlekje op de vleugels en ook kwam een journalist van het Belgische blad Humo erachter dat Jarno Smeets, in tegenstelling tot zijn beweringen, helemaal niet aan de TU Delft had gestudeerd en al helemaal niet bij Philips had gewerkt. Eén dag, honderden nieuwsflitsen en miljoenen views op YouTube later kwam het hoge woord er bij De Wereld Draait Door dan toch uit. Hoewel acht maanden voorbereid, met zeer veel geloofwaardige documentatie op zijn blog bleek Icarus dan toch een mythe. Jarno Smeets bleek een Lying Dutchman, was geen ingenieur en had nooit bij Philips gewerkt. Sterker nog, hij heette geen Jarno Smeets maar Floris Kaayk en was een filmmaker. Zijn vliegproject had weinig met engineering van doen en was meer een experiment om te kijken hoe de huidige (sociale) mediakanalen werken. Met de snelheid van het licht, zou ik concluderen. Zelf heb ik bij het zien van de eerste beelden getwijfeld. De beelden zagen er wat stuntelig uit, maar ik hoopte dat het waar was. Ook acht ik het niet uitgesloten dat er ooit een Icarus zal opstaan. Als een Leonardo da Vinci dacht dat het kon, wie ben ik dan om aan zijn overtuiging te twijfelen? En misschien is een Icarus precies wat we nodig hebben om dergelijke zaken mogelijk te maken. Natuurlijk ligt in deze Griekse klassieker een waarschuwing voor hoogmoed verscholen. De vliegende hoofdpersoon mocht niet te hoog vliegen, omdat de was die zijn vleugels bijeen hield dan zou smelten. En hoewel dit natuurlijk precies is wat er gebeurde, denk ik: dat is wel waar, maar dat vliegen had hij toch maar even mooi voor elkaar! LIAM van koert Abonnementen Advertentie-exploitatie Mike de Jong, Bureau voor Marketing Media BV Telefoon: Aan dit nummer werkten mee Bram Janssen, Safora S.S. Macdonald, Bert Stap, Yves De Groote, Hans Lenos Column 03

4 Automation becomes easy. Ontdek hoe KUKA zich heeft toegelegd op het vereenvoudigen van de robotica in elke dimensie: Automation becomes easy! Eenvoudig te plannen. Eenvoudig te integreren. Eenvoudig te bedienen. Eenvoudig in onderhoud. Eenvoudig in aanpassen naar specifi eke vragen. Met de QUANTEC robotgeneratie veelzijdiger en sterker dan nooit ervoor. Met de KR C4 kontroller waar overbodige Hardware geëlimineerd is. Met het nieuwe KUKA smartpad de gemakkelijkste manier om een robot te bedienen. Meer informatie over de nieuwe KUKA-producten kan U vinden op: Of scan deze QR-code met je smartphone. KUKA Automatisering & Robots, Centrum Zuid 1031, 3530 Houthalen, België. Tel.: +32 (0)

5 In dit nummer De veilige robotcel 08 Time of Flight camera s klaar voor de praktijk 12 Overzicht TechniShow Dossier Verpakken 21 Robot verovert bowlingbaan Rubrieken Redactioneel 03 Colofon 03 Nieuws 06 Branche Bulletin 30 Robotveiligheid 32 (Un)Safe 36 Productnieuws Adverteerdersindex 41 Column Mikrocentrum 42 April 2012 VISION & ROBOTICS Inhoud 05

6 Robot Pablito fotografeert Pablo Picasso s Guernica één van Pablo Picasso s bekendste schilderijen, Guernica, wordt onderworpen aan een gezondheidsonderzoek. De onderzoeker is een robot. Het doek is inmiddels 75 jaar oud. Een robot die luistert naar de naam Pablito gaat tienduizend microscopische fotootjes maken van Picasso s pacifistische meesterwerk. Met het robotonderzoek willen wetenschappers beter dan ooit inzicht krijgen in de staat van het zwart-witte tableau, dat in zijn lange bestaan onder andere twintig jaar de hele wereld heeft rondgereisd. Het Reina Sofia Museum in Madrid, waar het doek hangt, werkt samen met een telecommunicatiebedrijf om Guernica ter plaatste te kunnen onderzoeken. Het schilderij verkeert volgens conservator Jorge Garcia Gomez-Tejedor in delicate staat, omdat het zo vaak is verplaatst. Pablito, die volgens de krant El País zo n driehonderdduizend euro heeft gekost, is een pietje-precies. Hij kan details zien op een schaal van 25 micrometer, oftewel 25-duizendste millimeter. Analisten kunnen zo luchtbelletjes en krasjes zien die onmogelijk met het blote oog waarneembaar zijn. De onderzoekers willen onder meer ontdekken welk scheppingsproces - welke verkennende schetsen en terloopse aanpassingen - ten grondslag ligt aan de creatie van Guernica. Het schilderij hoeft volgens Gomez- Tejedor voorlopig niet gerestaureerd te worden. Het Ridderkerkse bedrijf Vertiblast heeft een robot ontwikkeld waarmee een schoonmaker met een joystick een scheepshuid kan reinigen. De schoonmaakrobot, die enkele tientallen kilogrammen weegt, heeft krachtige magneten in zijn wielen waarmee hij zich vastklampt aan de stalen scheepshuid terwijl hij daarover rondrijdt. De HP Cleaning reinigt de scheepshuid met water onder hoge druk. Daarnaast brengt Vertiblast een robot op de markt die de scheepshuid van verf ontdoet door deze te beschieten met kleine kogeltjes de Vertiblast 250. De robots hoeven, voordat ze gebruiksklaar zijn, alleen te worden verbonden met een paar kabels en slangen. Tot nu toe worden in scheepswerven scheepshuiden gereinigd door schoonmakers in speciale veiligheidspakken die op steigers met hogedruklansen water onder bar op de huid spuiten. Niet alleen is dit werk gevaarlijk en zwaar, ook zijn de kosten ervan hoog. Ook voor schoonmaakklussen waarbij slechts een gering oppervlak hoeft te worden gereinigd, moeten schoonmakers immers vaak eerst steigers en stellingen opbouwen. Vertiblast 250 heeft een watergekoelde elektromotor die slechts zes kilogram weegt en een schoepenrad aandrijft die met grote kracht kogeltjes op de huid schiet. Al die kogeltjes vangt hij weer af en hergebruikt hij. Het pomphuis waar de kogeltjes doorvliegen, bestaat uit een speciale, extreem harde staalsoort. Volgens de uitvinders, Christo Kok en David de Jong, laat Vertiblast 250 alle andere bestaande robots met meer dan een straatlengte achter zich. Schoonmaakrobot maakt steiger overbodig 06 Nieuws

7 Nieuws Nieuwe Amerikaanse drone beslist zelf Mobee-robot geschikt voor massaproductie De Amerikaanse marine test momenteel een nieuw type drone, de X-47B, die in staat zou moeten zijn om zelf beslissingen te nemen. In tegenstelling tot het huidige type drone kan de X-47B zelf opstijgen en landen vanaf een vliegdekschip, in de lucht bijgetankt worden en op termijn zelf beslissen of het de tegenstander aanvalt of niet. Dat meldt de Amerikaanse krant Los Angeles Times. Drones vormen al jaren een belangrijk militair wapen. Op het moment van de aanslagen van 11 september was het aantal legerdrones op één hand te tellen. Een decennium later zijn er zo n drones in gebruik. Dat is goed voor een derde van al het vliegend materieel dat de Amerikaanse strijdkracht tot zijn beschikking heeft. Het huidige type drone heeft een ingegeven vluchtplan, vuurt wanneer een persoon op de knop drukt en doet dus enkel wat er gevraagd wordt. Als de X-47B de basistaken - opstijgen, landen en bijtanken - goed onder controle heeft, zou er een heel arsenaal aan mogelijkheden moeten komen. Zelf beslissen of er aangevallen wordt, hoort daar bij. Carl Johnson is de projectleider van de X-47B. Volgens hem zal deze drone een oorlog veel veiliger maken voor het Amerikaanse leger. Het toestel zorgt ervoor dat minder Amerikanen in de frontlinie belanden, zonder aan slagkracht te verliezen. Er zijn echter veel tegenstanders van dit nieuwe aanvalswapen. Door drones in te zetten, zou niemand verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor een (mislukte) aanval. Er zou namelijk niemand specifiek de opdracht hebben gegeven. Onderzoekers van de Harvard-universiteit hebben een nieuwe productiemethode voor robots ontwikkeld. De techniek maakt de massaproductie van uitvouwbare robots en andere kleine apparaten mogelijk door uitdrukplaten te gebruiken. De productiemethode die door de onderzoekers is ontwikkeld, lijkt op origami of pop-up-plaatjes. Door verschillende laagjes materiaal te gebruiken, kunnen flexibele verbindingen gemaakt worden in platte materialen. Met een laser worden de gewenste vormen voorgesneden, waarna een robot of ander apparaat omhoog gedrukt kan worden. Op die manier zouden niet alleen eenvoudige robots, maar ook andere elektromechanische structuren geschikt zijn voor massaproductie. De onderzoekers maakten met achttien laagjes een robot, die ze de Harvard Monolithic Bee of Mobee noemden. De laagjes bestaan uit onder meer koolstofvezel, plastic, titaan, koper en keramische materialen. De Mobee is slechts 2,4 millimeter hoog en kan door het omhoog drukken van het plaatmateriaal geactiveerd worden. Daarbij worden ruim twintig vouwen gebogen. Op deze manier zouden tientallen kleine robots uit een enkele plaat materiaal gesneden en uitgedrukt kunnen worden. De techniek is gestoeld op de productiemethode voor het vervaardigen van printplaten voor de elektronica-industrie, wat de productie van de kleine robots eenvoudig en goedkoop maakt. De benodigde elektronica kan tussen de materiaallaagjes worden ingeklemd, maar ook later worden ingebouwd. De Harvard-medewerkers zijn bezig hun techniek commercieel aantrekkelijk te maken. Robotkrab verwijdert maagkanker Wetenschappers in Singapore hebben een kleine robotkrab ontwikkeld die in een vroeg stadium maagkanker kan verwijderen zonder dat er littekens ontstaan. Het krabbetje wordt gemonteerd op een endoscoop, een instrument waarmee de arts via een meestal flexibele buis in het lichaam kan kijken. De robotkrab is uitgerust met een tang om het slechte weefsel vast te houden en een haak om het te verwijderen. Met behulp van de camera op de endoscoop kan de arts de robotarmen besturen. De onderzoekers hopen dat het apparaat over drie jaar op de markt is. Nieuws 07

8 08 Robotveiligheid

9 Fysieke barrière blijft belangrijke bescherming Safora S.S. Macdonald Liam van Koert De veilige robotcel Robotveiligheid kan op tal van manieren gerealiseerd worden. De meest in het oog springende manier is natuurlijk het plaatsen van een robot binnen een cel of hekwerk. Ook kan er gewerkt worden met lichtschermen, matten of andere detectiemethoden. Relatief nieuw zijn hierbij de veilige besturingsonderdelen die de robotfabrikanten bieden en die bij kleinere payloads de fysieke barrière overbodig maken. Een overzicht. De Machinerichtlijn geeft aan dat men bij het in gebruik nemen van de machine of robot niet blootgesteld mag worden aan risico s en gevaren. Dat wil zeggen dat er een wettelijke verplichting bestaat voor het beschermen van eenieder die met de machine werkt. De verantwoordelijkheid hiervoor zit gedeeltelijk aan de kant van de fabrikant en gedeeltelijk aan de kant van de werkgever. Bovendien valt in Bijlage I van de machinerichtlijn te lezen dat indien er risico bestaat van gevaar van bewegende delen, deze dienen te zijn afgeschermd. Wanneer het om een robot gaat, dient hierbij rekening te worden gehouden met de reikwijdte van de robot. Wanneer de robot onderdeel uitmaakt van een groter geheel is het niet altijd mogelijk alles af te schermen door middel van hekwerken of andere afschermingen, omdat men mogelijk nog bij andere delen van de machine (het productiesysteem) moet kunnen komen. Daarom wordt in bepaalde gevallen gekozen voor een vaste afscherming, en in andere gevallen voor beweegbare afschermingen met blokkeervoorziening door middel van interlocking movable guards. Een hekwerk, ook wel een beschermende constructie genoemd, wordt gezien als een beveiligingsvoorziening (een belemmerende voorziening) of een fysieke barrière die de toegang tot gevaarlijke delen beperkt om te voorkomen dat men de gevaarlijke zones bereikt. Vaste afschermingen moeten zodanig zijn bevestigd, dat zij alleen met behulp van gereedschappen kunnen worden geopend of verwijderd. Waar mogelijk mogen afschermingen niet zonder hun bevestigingsmiddelen op hun plaats kunnen blijven. Beweegbare afschermingen met blokkeervoorziening moeten, wanneer geopend, zoveel mogelijk met de machine verbonden blijven. Ze dienen zodanig te zijn ontworpen en gebouwd, dat ze enkel met een opzettelijke handeling kunnen worden afgesteld. Over het algemeen is het zo dat beweegbare afschermingen met blokkeervoorziening gecombineerd moeten zijn met een vergrendelinrichting. Dit voorkomt dat gevaarlijke robotfuncties in werking treden voordat de afscherming is gesloten of is teruggeplaatst, en dat er een opdracht tot stopzetting wordt afgegeven wanneer de afscherming verplaatst of niet meer gesloten is. Veiligheidsafstanden Voordat we verder gaan met de hekwerken en andere afschermingen is het belangrijk om de veiligheidsafstanden goed te bepalen (NEN-EN-ISO 13857). Wanneer men een robot geleverd krijgt, hoeft het niet zo te zijn dat het hekwerk er direct bij geplaatst wordt. De fabrikant weet immers niet altijd in welke opstelling de robot zal komen te staan. Een methode voor het vermijden of reduceren van risico s veroorzaakt door robots is het gebruikmaken van veiligheidsafstanden, die voorkomen dat gevaarlijke zones worden bereikt. De veiligheidsafstanden zijn bedoeld om personen te beschermen die onder de beschreven omstandigheden (werking van de robot) gevaarlijke zones proberen te bereiken. Bij het vastleggen van veiligheidsafstanden moet een aantal aspecten in overweging worden genomen. Eén daarvan is de reikwijdte van de robot, een ander is een betrouwbaar overzicht van antropometrische gegevens, rekening houdend met bevolkingsgroepen die waarschijnlijk in de betrokken landen voorkomen. Daarnaast moet er rekening worden gehouden met biomechanische factoren, zoals het samendrukken en strekken van lichaamsdelen en de begrenzingen van de draaiing van gewrichten, alsook met de technische en praktische aspecten. Dan zijn er nog de aanvullende maatregelen voor bepaalde groepen van personen, zoals bijvoorbeeld personen met bijzondere behoeften, die kunnen zijn vereist ten gevolge van een afwijking van de vastgelegde lichaamsafmetingen. Voor het bepalen van de veiligheidsafstand die voorkomt dat mensen gevaarlijke zones bereiken, is het noodzakelijk om te beslissen of waarden voor hoog of laag risico worden toegepast. Daarom moet een risicobeoordeling (NEN-EN-ISO en NEN-EN-ISO ) worden uitgevoerd. De risicobeoordeling moet worden gebaseerd op de waarschijnlijkheid van het optreden van letsel en de voorzienbare ernst van dat letsel. Een Robotveiligheid 09

10 analyse van de technische en menselijke factoren waarvan de risicobeoordeling afhankelijk is, is van essentieel belang voor het kunnen maken van een geschikte keuze voor het bepalen van de afscherming. Hekwerken Een productiesysteem kan zijn uitgerust met allerlei soorten veiligheidsvoorzieningen. Zo bestaan er blokkeervoorzieningen, lichtschermen, matten en een tweehandenbediening. Verder zijn er hekwerken, de distance guards, om de robots heen geplaatst die er voor zorgen dat men op een veilige afstand van de robot blijft. Dit soort hekwerken is over het algemeen permanent bevestigd, bijvoorbeeld door middel van lassen of het gebruik van bevestigingsmiddelen zoals bouten, moeren en schroeven, waardoor het onmogelijk is de hekwerken zonder gebruik van gereedschap te verplaatsen. Het is dus duidelijk de fysieke barrière die voorkomt dat men onbedoeld in een gevaarlijke zone terechtkomt. Een vast hekwerk hoeft per definitie niet volledig omsluitend te zijn, waardoor er nog voldoende mogelijkheden overblijven om toegang tot andere delen van de machine te verschaffen. Door de afmetingen van het hekwerk wordt een uitstraling gecreëerd, die aangeeft dat het niet de bedoeling is dat men er achter komt, noch dat er overheen dient te worden geklommen. Ook bestaan er zogenoemde tunnel guards, die worden gebruikt wanneer een kleiner gedeelte van de machine afgeschermd dient te worden. Wanneer het nodig is dat regelmatig toegang verschaft moet worden aan gevaarlijke bewegende delen, kan er ook gekozen worden voor een beweegbare afscherming met een (scharnier)blokkeervoorziening. Dit type afscherming omsluit alleen een beperkt gedeelte van de machine of robot wanneer deze in werking is. Afhankelijk van de sector waarin de robot of het gehele productiesysteem wordt ingezet, zal uit de risicobeoordeling naar voren komen welk materiaal het beste geschikt is voor de hekwerken, alsmede wat voor type materiaal voor het hekwerk de veiligheid het beste waarborgt. Indien het een productiesysteem betreft in de voedselindustrie, zal het aspect hygiëne extra aandacht vergen. De hekwerken zullen op een verantwoorde manier schoongehouden moeten worden, waarbij onder andere de ruwheid van het materiaal en de lasnaden een belangrijke rol speelt. Veiligheidsonderdelen Eén van de meest toegepaste veiligheidsonderdelen is misschien wel het lichtscherm. Lichtschermen werken op basis van infrarood licht afkomstig van een zender. Als de uitgezonden lichtstralen vanuit de zender de ontvanger bereiken, is de situatie veilig. Zodra er gedetecteerd wordt dat de ontvanger niet alle uitgezonden stralen ontvangt, betekent dit dat het lichtscherm doorbroken is en wordt het noodstopcircuit ingeschakeld. Lichtschermen zijn er in vele soorten en maten. Belangrijkste grootheden zijn de resolutie (wat is de onderlinge afstand van de stralen) en de afmeting, welke combinatie ze geschikt maakt voor bijvoorbeeld vingerbeveiliging of inloopbeveiliging. Ook kunnen lichtschermen functies als muting, fixed blanking en floating blanking bezitten. Hiermee kan een beveiliging dusdanig worden ingericht dat deze wel reageert op een persoon, maar niet op een productstroom. Zoals eerder genoemd, gelden ook voor lichtschermen veiligheidsafstanden. Hierbij dient niet alleen rekening gehouden te worden met de reikwijdte van de robot, maar ook met schakeltijden. Een uitgebreide uitleg over de bepaling van deze schakelafstanden is te lezen in Vision & Robotics 5 uit Naast lichtschermen worden ook zogenoemde tactiele veiligheidsonderdelen toegepast. Uitgerust met druksensoren, schakelen deze onderdelen het bijbehorende noodstopcircuit in geval van een mechanisch drukcontact. Het bekendste tactiele element is de veiligheidsmat. Meestal wordt deze mat gebruikt om te voorkomen dat een persoon niet in de gevaarlijke zone stapt, maar hij kan ook omgekeerd als dodemansschakelaar worden gebruikt. Op een vergelijkbare manier zijn tevens veiligheids lijsten en veiligheidsbumpers. Eerstgenoemde zijn met name bestemd voor het afwenden van beklemmingsgevaar van bijvoorbeeld schuifdeuren, terwijl de bumper juist geschikt is voor mobiele veiligheid bij bijvoorbeeld een AGV. Tot slot zijn er diverse optische elementen op de markt die kunnen worden ingezet om een zone af te schermen. Vaak worden zij gebruikt in combinatie met veilige robotbesturingen, waarover zo direct meer. Een bijzondere uitvoering hiervan is de Safety Eye van Pilz. Dit is in feite een 3D-visionsysteem dat gebruikt maakt van drie camera s en boven een robotcel kan worden gehangen. Door verschillende zones te definiëren, kan een robot of machine eerst langzamer gaan draaien wanneer een operator in de buurt komt. Wordt het gevaarlijk en bevindt de operator zich in de laatste zone, dan worden zij door het veiligheidssysteem volledig tot stilstand gebracht. Veilige robotbesturingen Eigenlijk ligt de gevolgde werkwijze met veilige robotbesturingen in het verlengde van de hiervoor geschreven aanpak: middels optische elementen wordt de robot zich van de diverse veiligheidsniveaus van gedefinieerde zones bewust, zodat deze bij nadering van de operator langzamer gaat werken of in bepaalde gebieden helemaal niet zal komen. Wordt het te gevaarlijk, dan stopt hij. Het redundant uitgevoerde deel van de robotbesturing dat een dergelijke werkwijze mogelijk maakt, is te allen tijden volledig toegewijd aan de veiligheidsfunctie. Er zijn twee grote robotleveranciers die hun robots optioneel met deze technologie hebben uitgerust. Zo heeft ABB al enige tijd SafeMove in de aanbieding, en is ook Dual Check Safety (DCS) van Fanuc sinds kort in de Benelux leverbaar. Doordat hekwerken kunnen worden weggelaten is het enerzijds mogelijk om ruimte t e besparen (al moet nog steeds rekening gehouden worden met veiligheidsafstanden en schakeltijden). Een ander voordeel kan zijn dat operator en robot zij aan zij kunnen werken, wat een productiviteitsvoordeel kan opleveren. Hierbij dient wel te worden opgemerkt dat er maximale waarden gelden voor wat betreft payloads en snelheid van de robot. Een productiesysteem kan voorzien zijn van allerlei soorten veiligheidsvoorzieningen. 010 Robotveiligheid

11 Inspecteer sneller met NI Vision Builder AI Maak uw visie een realiteit. National Instruments Vision Builder for Automated Inspection (AI) biedt een innovatieve state machine-editor. Hiermee komt u sneller van het eerste concept naar de uiteindelijke geautomatiseerde visiontoepassing. De meer dan 100 inbegrepen stappen voor beeldverwerking, compatibiliteit met duizenden camera s en de eenvoudige integratie met bestaande industriële besturingen maken dat uw implementatie sneller en eenvoudiger verloopt. Er is geen programmering nodig. VISION BUILDER AI Configureerbare machine vision Geen programmering nodig Acquisitie van duizenden camera s >> Vraag de GRATIS 30-dagen evaluatieversie aan op ni.com/vision/vbai National Instruments Netherlands BV Pompmolenlaan 10 Postbus AC Woerden Tel Fax Chamber of Commerce # Utrecht 2012 National Instruments. Alle rechten voorbehouden. National Instruments, NI en ni.com zijn handelsmerken van National Instruments. Andere vermelde producten en firmanamen zijn handelsmerken of handelsnamen van hun respectievelijke bedrijven

12 Met RGBd ook kleur- en buitenapplicaties mogelijk Liam van Koert ToF-camera s openen de deur De Time of Flight-camera s zitten duidelijk in de lift. Waar zij in het recente verleden nog de naam hadden wat onnauwkeurig en daardoor weinig praktisch te zijn, presteert de nieuwe generatie een heel stuk beter. Bovendien geraakte deze 3D-visietechniek aangevuld met kleur en worden die camera s robuuster tegenover IR-tegenlicht en zonlicht. Dit opent de deur voor tal van innovatieve applicaties. Time of Flight-camera s gaan dan ook vlot de deur uit letterlijk! Via SoftKinetic is de DepthSense 311 te verkrijgen. Deze Time of Flight-camera is speciaal ontwikkeld voor het herkennen van gebaren ten behoeve van gaming, maar Human Machine Interfacing (HMI) is even goed mogelijk. Met behulp van de OptriView Software kunnen tal van parameters als frame rate, betrouwbaarheidsniveau en NIR-lichtintensiteit worden aangepast. Begin dit jaar toonde SoftKinetic tevens een prototype van de eerste opvolger: de DS320. Deze beschikt onder andere over een dertig procent grotere field of view van 73 graden. (Beeld: SoftKinetic) 012 Vision

13 In het Belgische Hoboken (Antwerpen) is het Industrieel Visielab van de Karel de Grote-Hogeschool gevestigd. Hier experimenteren dr. ir. Luc Mertens (docent en gastprofessor Universiteit Antwerpen) en rechterhand ing. Wim Abbeloos met de relatief recente 3D-vision technologie: namelijk, 3D op basis van Time of Flight-metingen (ToF ). Hoewel 3D-vision steeds meer doordringt naar de praktijk, is zij als studiedomein natuurlijk niet nieuw. Wie zich een beetje in de materie verdiept heeft, zal de termen triangulatie en stereovisie niet onbekend voorkomen. Voor de Tof-camera s ligt dit misschien anders. Die technologie wordt in de praktijk nog maar sporadisch toegepast, terwijl recente ontwikkelingen (zoals de fusie van kleur en diepte: RGB + distance) het speelveld van die 3D-vision wel degelijk veranderen. Er was beide onderzoekers dan ook veel aan gelegen om de mogelijkheden eens letterlijk in de kijker te brengen. Eind januari organiseer- De Fotonic C70 is uitgerust met een 120x160 pixels CMOS sensor en beschikt over een nieuwe infrarode (385 nm) laserdiode (0,5W) van Osram. De modulatie bedraagt 44 MHz, waardoor in een bereik van 0,1 tot 7 meter met een nauwkeurigheid van 3 tot 30 millimeter kan worden gemeten. (Beeld: Fotonic) den ze daarom onder de vlag van hun tetraproject: RGBd, ToF!, een studiedag, waarin de techniek zorgvuldig uit de doeken werd gedaan. In samenwerking met een twintigtal bedrijven werden zeer boeiende lezingen gebracht over de werkingsprincipes, de toepassingsmogelijkheden en de valkuilen. Deze lezingen werden aangevuld door tal van praktische demonstraties. De deelnemers konden ook rekenen op 1 GB aan relevante teksten, papers en data sheets. Deze informatie zal in een bijgewerkte versie worden aangeboden op de Vision & Robotics-beurs Vanzelfsprekend Traditioneel wordt 3D-informatie verkregen met behulp van gekalibreerde camera s die een scène stereografisch vastleggen, zo opent Mertens de studiedag en zijn uitleg over de RGBd ToF-camera s. Het 3D-tafereel moet vervolgens ontleed worden op basis van omslachtige correspondentieberekeningen. De relatieve betekenis van de objecten binnen de scène kan men moeizaam trachten af te leiden uit de herkende vormen en kleuren. De moeilijkheden van zulke identificatie worden volgens Mertens met regelmaat onderschat. Hoewel je zou vermoeden dat deze stereobenadering net als bij onze eigen ogen succesvol zou moeten zijn, ze leidde heel dikwijls tot industriële ontgoocheling. De reden daarvoor is dat onze ogen en ons brein een hele reeks taken simultaan, redundant en synergetisch kunnen afhandelen. Dit laat ons (mens en dier) toe een coherente interpretatie te maken van de ruimte waarin we ons bevinden en de mechanische handelingen die we er dagelijks in uitvoeren met succes te volbrengen. We openen een voordeur vlot met behulp van een sleutel, we spelen pingpong of biljart, we snowboarden, we schenken koffie in. Het lijkt allemaal zo vanzelfsprekend. Totdat we deze taken aan een robot willen toevertrouwen. Op dat ogenblik blijkt elke stap in een sequentie van handelingen een uitdaging en beseft men dat duizend subroutines samen nog niet volstaan om te evenaren wat een kleuter van vier jaar reeds aan vaardigheden bezit. Time of Flight Gelukkig kunnen we voor sommige meetprincipes ook bij de natuur zelf aankloppen. Neem bijvoorbeeld de vleermuis. Met zijn indrukwekkende sonar verschaft hij zich moeiteloos een toerijkend 3D-beeld van zijn omgeving. Met zijn typerende behendigheid ontwijkt hij op het laatste ogenblik elk object. In volle vlucht vindt hij een insect als prooi voor zijn middagmaal: Vision 013

14 Time of Flight is zeer geschikt voor zogenoemde Automatic Guided Vehicles, zo ondervond ook Egemin. Een centimeternauwkeurige stapeling van pallets, in rekken tot twaalf meter hoogte, wordt met succes doorgevoerd. (Beeld: Egemin International NV) op de millimeter nauwkeurig! In tal van apparaten werd deze techniek inmiddels succesvol toegepast en kan men zien hoe objecten met behulp van een geluidsveld kunnen worden opgemeten. De tijd werd rijp om deze techniek nu ook te gebruiken in een andere industriële context. Al is er natuurlijk wel een belangrijk verschil: bij camera s heeft men niet te maken met geluid, maar met licht. Het meetprincipe mag dan al vergelijkbaar zijn, het medium waarin de golven zich uitbreiden is totaal verschillend. Geluid gebruikt de lucht als drager, terwijl licht zich bedient vanuit het elektromagnetisme. Bovendien is er sprake van een aanzienlijk verschil in golfsnelheid en golflente. Waar de vleermuis-tsjirp zich voortplant met een snelheid van 340 meter per seconde bij een frequentie van 25 tot 120 kilohertz, heeft het zichtbare licht een golflengte tussen de 380 en 750 nanometer en reist het licht met een snelheid van kilometer per seconde. Dit heeft uiteraard gevolgen voor de waarneming en de toegepaste technologie. Abbeloos: Bij Time of Flight-camera s wordt doorgaans voor een NIR-lichtbron gekozen. De Near Infra Red golven die deze bron uitzenden, hebben een golflengte van ongeveer één micrometer. Het basismeetbereik van de camera is echter verbonden aan de golflengte (λmod) van de zogenaamde modulatiefrequentie. Dit is het sinusoïdale tempo waarin de lichtsterkte van de NIR-bron wordt gevarieerd. Bij een frequentie van 30 megahertz bijvoorbeeld, kan tot vijf meter ver worden gekeken. Abbeloos legt uit dat voor de uiteindelijke bepaling van de afstand tot een wereldpunt de faseverschuiving van de terugkerende lichtgolf wordt gemeten. Omdat een sinusoïdale lichtgolf beschreven kan worden met behulp van een rondraaiende vector, slaagt men er in de faseverschuiving φ te bepalen vanuit vier opvolgende intensiteitsmetingen, telkens om de negentig graden. Met behulp van de formule 2.d = λmod (φ/2π) kan dan de afstand d worden berekend. Vectorvelden en coördinaten Met één enkele meting ontstaat er nog geen 3D-beeld. Daarvoor heeft men vele gerichte metingen nodig. Time of Flight-camera s leveren tegenwoordig haast honderdduizend meetrichtingen op hetzelfde ogenblik! Mertens legt uit: Een eerste reeks metingen (vectoren) verbindt het centrum van de camera met de tastbare wereldpunten die zich binnen het blikveld (field of view) van het toestel bevinden. Deze vectoren kunnen in elk assenstelsel ontbonden worden in x, y en z-coördinaten. Bovendien is het eenvoudig om naast de intensiteit en de afstand, ook een betrouwbaarheidswaarde (confidence value) aan de metingen toe te voegen. Deze betrouwbaarheid volgt uit de verhouding L/D van de helderheid (Luminance) tot de afstand (Distance). Nabije wereldpunten zullen dan hoog scoren omdat de helderheid hoog is en de afstand eerder klein; terwijl verderaf gelegen punten nauwelijks licht terugstalen in de richting van de camera en de afstand groot is. Om te oordelen of punten een faseverschuiving bezitten die groter is dan 2*π, kan men de L/Dverhouding in de overwegingen opnemen. Een tweede reeks vectoren bepaalt de oriëntatie van de locale omgeving van die wereldpunten (de locale gradiënten). Deze normaalvectoren staan loodrecht op de oppervlakjes die als pixel zijn waargenomen. Voor een vrij vloeroppervlak of het werkblad van een tafel, zullen deze vectoren bijvoorbeeld systematisch naar boven zijn gericht. Een volgende reeks data beschrijft de locale kromming in de buurt van de wereldpunten. In het geval van de hiervoor genoemde vloeroppervlakken zal die kromming nagenoeg nul zijn, maar bij holle of bolle objecten zijn deze uitgesproken positief of negatief. Verder is het ook eenvoudig een systeem op te zetten waarin men de vorige coördinaten dynamisch beschouwt. Dit is vooral nuttig indien de camera, zoals bij Automatisch Ook de O3D200 stamt uit Hij heeft een meer intense NIR-lichtbron en een betere warmteafvoer dan voorheen. Hierdoor zijn hogere frame rates (tot 25 Hertz) mogelijk. De SBI-technologie (Suppression of Background Illumination) elimineert daarbij de effecten van het omgevingslicht. Gecontroleerde outdoor-applicaties kunnen getoond worden. (Beeld: IFM) 014 Vision

15 Geleide Voertuigen (AGV s), een eigenbeweging bezit tegenover de omgeving. Het is dan nodig om het tijdstip te noteren waarop het beeld gemaakt werd en de plaats uit te meten waar de camera zich op datzelfde ogenblik bevond. Voor industriële ToF-camera s spreken we dan over tijdsverschillen, opgemeten in betrouwbare nanoseconden. In het geval van ToFkleurencamera s is er tot slot ook nog kleurinformatie aanwezig die voor elke pixel kan worden meegenomen. Het zal niemand verbazen dat de volgende generatie camera s naast al deze data ook een multispectrale versie zal aanbieden. Op dat ogenblik kan men dan ook nog infraroodbeelden (warmtecamera, nachtkijker) of ultra-violetbeelden verwachten. Kleur Het is snel gegaan met de Time of Flight-camera s. Waar in 2002 de eerste systemen met zo n drieduizend pixels maar weinig industriële indruk maakten, heeft ook hier de micro-elektronica niet stilgestaan. Niet alleen is de signaal/ruisverhouding veel gunstiger geworden, ook de resolutie van de camera s is erg toegenomen, waardoor er ontzettend veel nieuwe toepassingen in het vizier komen. Mertens: We hebben in de titel van onze studiedag niet voor niets de term RGBd (d staat voor distance) gebruikt, want samen met het verbeteren van de specificaties is ook kleur aan het pallet van de ToF-camera s toegevoegd. Omdat kleurcamera s voorlopig op een veel hogere resolutie kunnen rekenen, lijkt het logisch dat de ToF-ca- Met de SR4000 introduceerde MESA Imaging in 2008 één van de eerste Time of Flight-camera s die ook geschikt was voor industriële toepassingen. Dit cameratype wordt opgevolgd door de SR4500, die ruim beter scoort bij de outdoor-toepassingen. (Beeld: Mesa Imaging) mera s zorgen voor een globale dieptesegmentatie, terwijl men via het kleurenbeeld zoekt naar de subpixelnauwkeurige randen van die objecten. Het is vooral op dit vlak dat de RGBdcamera s de overhand halen op de klassieke stereo, of multiple view vision. Mertens noemt ook enkele praktische overwegingen die voor een keuze RGBd, kunnen pleiten. Doordat met RGBd zowel diepte- als kleurinformatie verkregen wordt, is het mogelijk om beide informatiekanalen aanvullend in te zetten. Denk bijvoorbeeld aan de kwalitatieve keuring van groenten of fruit: een robot kan opmeten tot welke volumeklasse een appel behoort en gelijktijdig aan welke kleuraantrekkelijkheidsklasse hij beantwoordt. Zulke toepassingen waren misschien ook met stereovisie te realiseren, maar het optreden van beeldocclusies (beeldoverlappingen) maakte dit in de praktijk een stuk onbetrouwbaarder en ingewikkelder. Praktijk Zoals gezegd waren er ook vele praktijkvoorbeelden in Hoboken te vinden. De toepassingen waarbij Time of Flight een centrale rol vervulde, waren hierbij van zeer uiteenlopende aard en kunnen met innovatieve arbeid nog zeer sterk worden uitbreid. Zo liet het Belgische Egemin de bezoekers kennismaken met hun AGV s, ofwel Automatisch Geleide Voertuigen. Uitgerust met de Time of Flight technology maken deze onbemande transportsystemen vergaande magazijnautomatisering mogelijk. Onder andere voor het automatisch stapelen en ontstapelen van pallets bleek de extra 3D-informatie een grote aanwinst. De uitdagingen komen vooral voor in omstandigheden waarbij elastische materialen gestapeld worden (zoals toiletpapier of keukenrollen). Het gewicht van de pallets zorgt onvermijdelijk voor onzekerheid ten aanzien van de hoogte en de oriëntatie van de pallets. Indien de tanden van een vorklift lichtjes verstelbaar zijn, dan kan men met zulke scheefstand gemakkelijk omgaan. Een tweede voorbeeld dat we opmerkten, kwam van het bedrijf Hero Technologies. Als robotspecialist in de brouwerijwereld ontwikkelden zij met behulp van Time of Flight een systeem dat de terugname van lege vaten automatiseert. Niet zelden komt het voor dat de binnenkomende pallets met biervaten op zijn zachts gezegd een rommeltje zijn. Vaten van verschillende formaten staan rechtop of ondersteboven, al dan niet voorzien van plastic doppen, loshangende tape of stukken hout. De robot moet dan kun- Door gebruik te maken van het Time of Flight-principe, is Hero Technologies in staat robotsturingen te ontwikken waarin biervaten gemanipuleerd en op kwaliteit worden geoordeeld. (Beeld: Hero Technologies) nen vaststellen op welke coördinaat en vanuit welke richting hij de vaten moet grijpen. Gelijktijdig moet geoordeeld worden in welke toestand zulk vat in het algemeen verkeert. Is er sprake van schade en met welke klasse hebben we dan te maken? Bovendien men kan aan de hand van een kleurcode de herkomst van het vat bepalen. Kortom, RGBd-camera s op volle kracht vooruit! Enkele spraakmakende toepassingsvoorbeelden tot slot, waarin de industriële context vervangen werd door toepassingen uit het dagelijkse leven, werden getoond in samenwerking met de onderzoeksgroep EAVISE. Deze onderzoekers van de Lessius Hogeschool te Mechelen werden overtuigd van de mogelijkheden die Time of Flight biedt, ten dienste van het monitoren van mensen thuis. Hierbij kan gedacht worden aan het detecteren van epilepsieaanvallen of het ongelukkig vallen van ouderen. Het gebruik van een 3D Time of Flight-systeem blijkt hier belangrijke voordelen te bieden, aangezien een snelle dieptesegmentatie toelaat de voor- en achtergrond snel en accuraat van elkaar te onderscheiden. Een aanverwante applicatie is de ADL-meting, waarbij de graad van beperking in het dagelijkse functioneren bij ouderen in de gaten wordt gehouden. Tot slot vertelt EAVISE over een rolstoel die aanvankelijk was uitgerust met een 2D-camera, maar waar Time of Flight vele voordelen brengt. Zo kan op basis van SLAM-technology (Simultaneous Localisation and Mapping) de omgeving in realtime en in 3D in kaart gebracht worden: obstakels kunnen dan vermeden worden, terwijl de gebruiker met een druk op de knop naar een gewenste plek wordt gevoerd. Vision 015

16 TechniShow 2012: een robotfeestje Liam van Koert Wie veel robots wil zien op de Nederlandse beursvloer heeft eigenlijk maar één plek waar hij terecht kan: de TechniShow. Met weliswaar een grote focus op de metaalsector, waren er ook dit jaar weer tal van interessante nieuwigheden te bespeuren. Aangezien de nu volgende vier pagina s te weinig zijn om iedereen in beeld te brengen, beperken we ons tot de trouwe achterban van Vision & Robotics. Zij heeft echter genoeg te melden. Valk Welding wint Innovatie Award. Valk Welding wint Innovatie Award Hoewel er meerdere robotleveranciers meedongen naar de prijzen, was het Valk Welding dat dit jaar een TechniShow Innovatie Award in de wacht sleepte. Het was de stem van het grote publiek dat voor een bijzondere oplossing van de robotlasspecialist uit Alblasserdam had gekozen en hen de felbegeerde prijs bezorgde. De oplossing in kwestie luistert naar de naam 3D Free Shape Welding Solution. Het is een systeem bestaande uit een Panasonic lasrobot met geïntegreerde stroombron, 3D offline software van Panasonic, een zelf ontwikkelde 3D-laservisioncamera en eigen software om alles volledig automatisch te programmeren, simuleren en natuurlijk te lassen. Met de 3D Free Shape Welding Solution kan nu ook het lassen van gekromde onderdelen, die vaak maar één keer voorkomen, eenvoudig worden geautomatiseerd. Groot fan van het systeem is Thyssen Krupp Encasa uit Krimpen aan den IJssel. Zij produceren gebogen raildelen voor trapliften. Technisch directeur van Valk Welding Adriaan Broere is erg blij met de award. We zijn uiteraard zeer trots op het mogen ontvangen van de Innovatie Award. Het is een duidelijk erkenning van het innovatieve gehalte van dit project en blijkbaar wordt het door de markt ook zo gezien. Het unieke zit hem er volgens Broere in dat het een echte totaaloplossing is. Natuurlijk zijn sommige afzonderlijke componenten al wel langer op de markt verkrijgbaar, maar het is de nauwe integratie van robot, stroombron, 3D-laservision en software die het technisch en economisch haalbaar maakt ook het lassen van lastige gekromde enkelstuks onderdelen te automatiseren. Cellro toont slimme cel Cellro beloofde de TechniShow-bezoeker een wereldprimeur, en deze kregen zij ook. Op hun stand toonde de automatiseerder uit Veenendaal namelijk de Smartcell. Dit is een intelligente robotcel voor verspaning, die ervoor moet zorgen dat een bedrijf gemiddeld per spiluur van een machine de personele bezetting met zestig tot tachtig procent kan reduceren. De volledige automatisering van kleine series en enkelstuks repeatproductie wordt mogelijk omdat in deze Smartcel alle handelingen van een operator volledig automatisch gaan. Bram de Koning, directeur van Cellro licht toe: De Smartcell is het resultaat van een intensieve samenwerking met Fanuc Robotics, Schunk, Siemens, Sandvik, Renishaw en Grob. Dat is best uniek. Ieder heeft zijn specialistische kennis ingebracht om te komen tot deze gezamenlijke innovatie. Het kostte ons ongeveer drie jaar om de automatische productiecel te maken. De verwachting is dat de cel eind dit jaar of begin volgend jaar verkoopklaar is. En het is niet zo dat we dan meteen in groten getale kunnen leveren, maar dat is ook nooit de intentie geweest, aldus De Koning. De bedoeling is om een innovatieve en hoogwaardige oplossing te vinden voor een probleem dat in de toekomst alleen maar erger wordt, namelijk het tekort aan geschoold technisch personeel. Veel van de benodigde intelligentie, kennis en knowhow zit al in de productiecel. De vakman 016 TechniShow 2012

17 Cellro toont slimme cel. hoeft alleen te leren hoe hij ermee om moet gaan. Dat leren wij hem tijdens een intensieve training. Eigenlijk kun je het vergelijken met een drukkerij. De werknemer stelt het in en drukt op de knop en de machine drukt, knipt en bundelt alles. Terugkerende orders worden in seriegroottes van 1 tot 250 stuks efficiënt geautomatiseerd. De Smartcell richt zichzelf geheel automatisch in voor ieder product. Hij spant zelf de producten op en bewerkt deze van alle zijden. Ook de controle, reiniging en afvoer van de producten is volledig geautomatiseerd. Nadat een opdracht gereed is, pakt de robot automatisch de volgende opdracht op. De Smartcell is eigenlijk een compleet zelfstandig opererende minifabriek die onder toezicht van één enkele programmeur in de dagdienst 24 uur, zeven dagen per week draait. Rolan geeft voorproefje OTC-robotbesturing Speciaal voor de TechniShow had Rolan Robotics de hand weten te leggen op een prototype van de nieuwe generatie OTC-robots. Hiermee had ook Rolan een primeur te pakken: hun stand was de eerste plek waar deze te zien was. Belangrijkste ontwikkelingen van de nieuwe besturing zijn een verhoogde rekenkracht, waarbij communicatietijd met randapparatuur met een factor twintig is gereduceerd. Het programmeerpaneel is zowel ergonomisch als functioneel verbeterd. Zo is het gewicht gereduceerd van 1,3 kilogram naar 970 gram en is het paneel nu standaard uitgevoerd met een touchscreen. Bovendien kunnen klantspecifieke windows worden aangemaakt. Hierdoor kan de bediening op een eenvoudige manier nog beter worden afgestemd op de toepassing. De introductie van de nieuwe generatie OTC-robots wordt in de tweede helft van dit jaar verwacht. Overigens was de nieuwe besturing niet het enige wat op de Rolan Robotics stand te zien was. De beschikbare 190 vierkante meter werd niet verspild. In totaal waren er zeven systemen, waaronder ook een demo met de Stäubli Unimation robot die was uitgerust met een flexibele vierpuntsgrijper. Te midden van al het metaalgeweld pakte het systeem zonder er schade aan toe te brengen achtereenvolgens een sinaasappel, kropje ijsbergsla en een rode kool. Stäubli zet grote stap in robotfrezen Niet alleen de integratoren, maar ook Stäubli zelf is op de TechniShow van de partij. En om hun pronkstuk loop je niet zomaar even heen. De nieuwe RX170HSM is namelijk zonder overdrijven fors te noemen. En dat terwijl hij een as minder heeft dan de traditionele articulated robotarmen. In plaats daarvan is in de pols een hogesnelheidsspindle opgenomen waar Rolan geeft voorproefje OTC-robotbesturing. Stäubli zet grote stap in robotfrezen.

18 Robomotive kiest voor menselijke maat. ZVS toont gevarieerd grijperaanbod. Destaco introduceert elektrische vacuümgrijper. diverse gereedschappen in kunnen worden geplaatst. De reden van de stevige bouw wordt duidelijk als ons wat andere getallen worden meegedeeld: de robot heeft een reikwijdte van 1835 millimeter en een herhaalnauwkeurigheid van maar liefst 0,04 millimeter. Tezamen met het extra stijve ontwerp maakt dat de robot natuurlijk zeer geschikt voor freestoepassingen. En laat dat nou net zijn waar hij voor bedoeld is. De RX170HSM freest niet alleen hout, aluminium en steen, maar ook glas, composieten, koper en zelfs roestvast staal. Bovendien zijn er drie spindels voorhanden die elk hun eigen specificaties hebben. Kabels zijn in de robot weggewerkt en de robot beschikt over een ingebouwd micro-smeringssysteem. Robomotive kiest voor menselijke maat Eén van de bedrijven die wel genomineerd was voor een award, maar uiteindelijk net buiten de prijzen viel, is Robomotive. Samen met gerenommeerde partners als Yaskawa en Beltech ontwikkelde het bedrijf een robotsysteem dat als uitgangspunt heeft de dingen precies zo aan te pakken als de mens. Dat betekent dat er twee armen en handen nodig zijn en dat de robot tevens in 3D moet kunnen zien. Alleen dan kan de robot flexibel en snel op een plek worden ingezet waar normaliter een mens het werk doet. Directeur Michael Vermeer legt in het kort de demo-opstelling en de achterliggende visie uit. In dit geval hebben we ervoor gekozen de robot, een SDA van Yaskawa, bokwieltjes in elkaar te laten zetten, maar dat hadden natuurlijk ook tal van andere taken kunnen zijn. Belangrijkste is dat de robot met zijn twee grijpers net als de mens gereedschap kan oppakken om bepaalde handelingen uit te voeren. Waarom zou een robot namelijk niet gewoon een steeksleutel gebruiken om een moer aan te draaien? Soms zullen natuurlijk wel speciale stukjes gereedschap nodig zijn. In het geval van de bokwielassemblage moeten er bijvoorbeeld M8-moertjes uit een bakje gepakt worden. En hoewel het door Beltech ontwikkelde 3D-binpicking deel de afzonderlijke moertjes snel herkent, zijn de vingers van de robot te groot om ze goed op te pakken. Het principe blijft echter hetzelfde: benader robotisering van een meer menselijke kant. Op deze manier kunnen robots veel gemakkelijker in bestaande productieprocessen worden geïntegreerd. ZVS toont gevarieerd grijperaanbod Natuurlijk mocht ook grijperspecialist ZVS Techniek niet op de TechniShow ontbreken. En hoewel niet het grootste bedrijf op de beurs, was dat aan de stand niet af te zien. Een mooie doorsnede van het zeer ruime grijperassortiment van Sommer Automatic lag uitgestald en ook de aanverwante producten (loopwa- 018

19 genklemmen en stootdempers van Zimmer, sensoren van Vester Elektronic, Fibro indexeertafels en robothoezen van RPS) werden onder de aandacht gebracht. Gevraagd naar het pronkstuk van de show, wil directeur Jeroen van de Heuvel niet één specifiek product naar voren schuiven. Het belangrijkste bij de handling van producten is dat de juiste grijper voor de juiste toepassing wordt gebruikt. Er is dus niet een one size fits all oplossing. Waar onze kracht ligt, is om vanuit het zeer ruime portfolio van standaard componenten dat Sommer Automatic biedt, de juiste samenstelling voor onze klanten te realiseren. Op deze manier hebben zij het beste van twee werelden: een hoge kwaliteit tegen een betaalbare prijs door standaardisatie en tegelijkertijd een oplossing op maat. Dit maatwerk kunnen we leveren doordat we al heel wat jaartjes in de productieautomatisering rondlopen en op grijpergebied alles van de hoed en de rand weten. Door de korte lijnen weten we precies wat onze klanten nodig hebben en kunnen we snel schakelen. Ook de lijnen richting de fabrikant zijn kort, zodat eventuele speciale wensen die niet vanuit de standaard kunnen worden opgelost, toch kunnen worden gerealiseerd. Destaco introduceert elektrische vacuümgrijper Destaco is bij de meeste mensen bekend als een specialist in spantechniek. Wie de klemmetjes met de rode handvaten ziet, moet al snel aan dit bedrijf denken. Een bezoekje aan de stand op de TechniShow leert echter dat dit beeld toch wat moet worden bijgesteld. Om dit kracht bij te zetten, heeft Destaco een robot ingehuurd die zo uit de film Starwars gestapt had kunnen zijn en een praatje met de voorbijgangers aanknoopt. Toch is dit niet de echte highlight van de show. Want hoewel een mindere blikvanger, is tussen de mechanische grijpers een bijzondere vacuümgrijper te vinden: de EcoCup. Deze in eind 2011 geïntroduceerde grijper is naar eigen zeggen de eerste ter wereld die voor vacuüm elektriciteit in plaats van pneumatiek gebruikt. Hierdoor is de vacuümgrijper niet alleen stiller en schoner, maar ook sneller te installeren. In een omgeving waar geen perslucht voorhanden is, hoeven immers geen extra voorzieningen getroffen te worden. Destaco ziet dan ook een mooie toekomst weggelegd voor de EcoCup in zowel sectoren als de solar-, plastic-, glas- en elektronica-industrie. Gibas doet goede zaken met Universal robot Het is niet de eerste keer dat de Universal Robot, waarvan Gibas Automation de importeur is, veel bekijks trekt op een beurs. Maar het is wel de eerste keer dat dit met de grotere tien kilogram (draagvermogen) variant gebeurt: de UR10 is namelijk splinternieuw. Directeur Stefaan Poppe snapt wel waarom de robot zoveel belangstelling wekt: hij is zeer snel ergens neer te zetten en te programmeren, zonder dat er extra veiligheidsmaatregelen of echte programmeerkennis vereist is. We hebben sinds de introductie van de vijf kilogram versie vorig jaar al veertig Universal Robots verkocht. En dat voor zeer uiteenlopende bedrijven en toepassingen. Reden hiervoor is het feit dat de Universal de traditionele struikelblokken van automatisering wegneemt. Via het touchpanel met Fanucs M1ia-robots stelen de show. Gibas doet goede zaken met Universal robot. zeer intuïtieve grafische interface kan eigenlijk elke technische medewerker van een bedrijf de robot bedienen. Bovendien zijn er geen hekken of lichtschermen nodig. En omdat de robots zelf ook niet al te zwaar zijn, respectievelijk 18 en 25 kilogram, kunnen deze snel verplaatst worden om op een andere plek een klusje te toen. De Universal Robots kunnen worden ingezet voor rechttoe rechtaan machinebelading, pick & place-toepassingen. In veel gevallen heeft de robot zich dan binnen het jaar terugverdiend. Ook de complexere taken zijn geen probleem. De interface van de robot werkt namelijk prima samen met de meest gangbare sensoren en controllers. Fanucs M1ia-robots stelen de show Hoewel klein, is het haast onmogelijk om de M1ia-robots op de Fanuc-stand over het hoofd te zien. Want ze zijn met velen en grote drommen mensen vergapen zich aan de applicaties die met de grote democel worden uitgebeeld. Soms razendsnel pick & place, soms samenwerkend en soms horizontaal of ondersteboven gemonteerd, is het duidelijk dat deze kleine nieuwste aanwinst van Fanuc zeer flexibel is. Het kan allemaal doordat de robot een laag eigen gewicht heeft en er daardoor voldoende stijfheid overblijft voor een positionering die je aanvankelijk niet van een deltarobot zou verwachten. De flexibiliteit wordt nog groter wanneer het gepatenteerde Genkotsu-systeem, wat vuist in het Japans betekent, is toegepast. De robot heeft dan twee extra assen in de pols, waardoor er in feite de bewegingsvrijheid van een menselijke hand ter beschikking staat. Dit is helemaal het geval wanneer geïntegreerde vision aan de pols wordt toegevoegd. De robot ziet dan precies waar hij mee bezig is en heeft geen blinde vlekken. Hoewel de M1ia al vaker zijn werk op de beursvloeren van de Benelux heeft gedaan, geldt dat niet voor het DCS-systeem dat bij partner Robojob te vinden was. DCS staat in dit geval niet voor Distrubuted Control System, maar voor Dual Check Safety. Het is de relatief nieuwe vorm van robotveiligheid waarover u één en TechniShow

20 krachtige hardware icoon gestuurde vision tools ultra snelle FPGA image processing Bel voor: - advies - training - ondersteuning - projectoplossingen 020

Data Vision. Your partner in Vision Solutions

Data Vision. Your partner in Vision Solutions Data Vision Your partner in Vision Solutions Wie ben ik? Gaspar van Elmbt Account Manager - Data Vision Zuid Nederland + Belgisch Limburg Historie: - Bachelor Electrical Engineering - Hard & Software engineer

Nadere informatie

Nieuw: controllers van Syel Europe

Nieuw: controllers van Syel Europe INDUSTRIËLE ELEKTRONICA Nieuw: controllers van Syel Europe De compacte controller die intelligent én voordelig is. voor seriebouw en klantspecifieke toepassingen voor complexe berekeningen én eenvoudige

Nadere informatie

De TRUMPF 3D laser systemen. Van applicatie ontwikkeling tot en met productie

De TRUMPF 3D laser systemen. Van applicatie ontwikkeling tot en met productie De TRUMPF 3D laser systemen STAP IN DE 3D WERELD VAN TRUMPF: Van applicatie ontwikkeling tot en met productie Met de TRUMPF TruLaser Robot en de TRUMPF TruLaser Cell bieden wij u op het gebied van lasersnijden

Nadere informatie

SpeedRoot: Meer productiviteit bij het lassen van grondlagen

SpeedRoot: Meer productiviteit bij het lassen van grondlagen SpeedRoot: Meer productiviteit bij het lassen van grondlagen Optimale spleetoverbrugging en smeltbadcontrole met MIG-MAG Lorch laat op de WeldingWeek via de SpeedRoot zijn nieuwe lasproces voor het MIG-MAG-grondnaadlassen

Nadere informatie

allround metaalbewerking op topniveau

allround metaalbewerking op topniveau allround metaalbewerking op topniveau Laseren (FMT) is een betrouwbare toeleverancier in de metaalindustrie. Al meer dan vijftig jaar zijn wij in staat kwaliteit te leveren met een grote flexibiliteit

Nadere informatie

1.200. Uw draaibank. Het is tijd om gebruik te maken van het volledige potentieel van uw machine. seconden klauw snelwissel

1.200. Uw draaibank. Het is tijd om gebruik te maken van het volledige potentieel van uw machine. seconden klauw snelwissel Machinebouwers sinds 1991 Voor enkelstuks en kleine series Nederlandse ontwikkeling Eigen besturing Fabrieksservice STYLE besturing Eenvoudig en snel programmeren 2014 SCHUNK GmbH & Co. KG Handbediendeklauwplaat

Nadere informatie

Proceszeker onbemand frezen

Proceszeker onbemand frezen Digimagazine voor de verspanende en additive manufacturing industrie in de Benelux! Nr 14 - januari 2013 Automatisering Foutloos onbemande productie hoog nauwkeurige werkstukken Business case Pimpel Benelux

Nadere informatie

3KSplus. Het uitstekende systeem voor optimale beveiliging

3KSplus. Het uitstekende systeem voor optimale beveiliging 3KSplus Het uitstekende systeem voor optimale beveiliging 3KSplus gepatenteerde technologie & gebruik onder de zwaarste omstandigheden 3KSplus is het mechanische sluitsysteem met de hoogste weerstand.

Nadere informatie

G E B R U I K S A A N W I J Z I N G. Bestnr. 19 07 39. Roboraptor

G E B R U I K S A A N W I J Z I N G. Bestnr. 19 07 39. Roboraptor G E B R U I K S A A N W I J Z I N G Bestnr. 19 07 39 Roboraptor Inhoudsopgave Pagina Overzicht Roboraptor 3 Overzicht afstandsbediening 4 Toelichting over de batterijen 5 Basishandelingen bediening 6 Bediening

Nadere informatie

Vooraleer het toestel in gebruik te nemen moet men controleren of hij correct functioneert. Het toestel niet gebruiken wanneer het beschadigd is

Vooraleer het toestel in gebruik te nemen moet men controleren of hij correct functioneert. Het toestel niet gebruiken wanneer het beschadigd is ALGEMENE OPMERKINGEN Lees aandachtig de aanwijzingen in dit handboek. Vooraleer het toestel in gebruik te nemen moet men controleren of hij correct functioneert. Het toestel niet gebruiken wanneer het

Nadere informatie

persinformatie Moeraanzetter in de arm genomen

persinformatie Moeraanzetter in de arm genomen persinformatie Industriele techniek: perslucht- & elektrische gereedschappen Atlas Copco Tools Nederland, Merwedeweg 7, NL -, Tel. 078-6230230, Fax 078-6104702, tools.nl@nl.atlascopco.com, www.atlascopco.nl

Nadere informatie

Detectie en preventie: technologie vergelijkbaar met inbraakbeveiliging, nu gebruikt om ongelukken met vorkheftrucks te voorkomen!

Detectie en preventie: technologie vergelijkbaar met inbraakbeveiliging, nu gebruikt om ongelukken met vorkheftrucks te voorkomen! Detectie en preventie: technologie vergelijkbaar met inbraakbeveiliging, nu gebruikt om ongelukken met vorkheftrucks te voorkomen! Problemen uit de casus, relevant voor de oplossing zijn: Bij een kleine

Nadere informatie

detection b VeiLigHeid is niet optioneel!

detection b VeiLigHeid is niet optioneel! detection bag VEILIGHEID IS NIET OPTIONEEL! VEILIGHEID IS NIET OPTIONEEL! De bouwindustrie, het onderhoud van vliegtuigen, kerncentrales, voedingsmiddelenindustrie,... stuk voor stuk toonaangevende sectoren

Nadere informatie

code create Welkom! Inspiratie is de basis

code create Welkom! Inspiratie is de basis Welkom! Voor dat we beginnen over de cursus, een kort voorwoord over ons. De cursus Code Create is ontworpen en ontwikkeld door C-TEAM. Een groep experts met een gezamenlijk doel: onze skills gebruiken

Nadere informatie

Scale your intralogistics. Vertical Buffer Module. Energie-efficiëntie Eenvoudig te integreren. Hoog pickvermogen

Scale your intralogistics. Vertical Buffer Module. Energie-efficiëntie Eenvoudig te integreren. Hoog pickvermogen Scale your intralogistics. Vertical Buffer Module. Energie-efficiëntie Eenvoudig te integreren Hoog pickvermogen De trends van de intralogistiek van de toekomst Waarop u voorbereid moet zijn: Sterk groeiend

Nadere informatie

Wiskunde A. Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 17 mei 13.30 16.30 uur

Wiskunde A. Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 17 mei 13.30 16.30 uur Wiskunde A Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Woensdag 17 mei 13.30 16.30 uur 20 00 Als bij een vraag een verklaring, uitleg of berekening vereist is, worden aan het antwoord

Nadere informatie

Dé nieuwe norm van schoon

Dé nieuwe norm van schoon robotic cleaning solutions Dé nieuwe norm van schoon Infectiepreventie in ziekenhuizen wordt steeds belangrijker. De reiniging van bedden en matrassen speelt hierbij een belangrijke rol. Hoe schoner het

Nadere informatie

persinformatie Navigatie voor accumoeraanzetters verhoogt proceszekerheid Gereedschap locatie systeem vermindert fouten ratio en nawerk

persinformatie Navigatie voor accumoeraanzetters verhoogt proceszekerheid Gereedschap locatie systeem vermindert fouten ratio en nawerk persinformatie Industriele techniek: perslucht- & elektrische gereedschappen Atlas Copco Tools Belgium, Brusselsesteenweg 346, B-3090 Overijse, Tel. 02-6890611, Fax 02-6890680, tools.be@be.atlascopco.com,

Nadere informatie

Departement industriële wetenschappen en technologie

Departement industriële wetenschappen en technologie Departement industriële wetenschappen en technologie Universitaire Campus, gebouw B B-3590 DIEPENBEEK Tel.: 011-23 07 90 Fax: 011-23 07 99 Aansturen en testen van een hybride infrarood beeldopnemer Abstract

Nadere informatie

Afzuigkap Gebruiksaanwijzing

Afzuigkap Gebruiksaanwijzing Afzuigkap Gebruiksaanwijzing Inhoudsopgave 1.Opmerkingen 2.Functies 3..Installatie 4..Opmerkingen over installatie 5..Veiligheidswaarschuwingen 6 Gebruik 7 Onderhoud 1 Opmerkingen 1. Bedankt voor het kiezen

Nadere informatie

Koning & Hartman maakt het verschil

Koning & Hartman maakt het verschil Koning & Hartman maakt het verschil KH Smart Manufacturing KH Smart Manufacturing Smart Made Simple Smart Made Simple Nieuwe technologieën volgen elkaar steeds sneller op en leiden tot nieuwe concepten,

Nadere informatie

Veiligheidsvoorschrift

Veiligheidsvoorschrift Waarschuwing Om schade aan de kaart of het toestel te voorkomen, moet u de stroom uitschakelen voor u de kaart verwijderd of plaatst Veiligheidsvoorschrift 1) Gebruik een 12V DC stroom adapter. 2) Zorg

Nadere informatie

Technologie die werkt en vooruitgaat. ZF-Duodrive: de hydrostatische aandrijving

Technologie die werkt en vooruitgaat. ZF-Duodrive: de hydrostatische aandrijving Technologie die werkt en vooruitgaat. ZF-Duodrive: de hydrostatische aandrijving Tegenwoordig worden vrachtwagens niet enkel gebruikt om van A naar B te rijden, maar ook om werkzaamheden op lage snelheid

Nadere informatie

Op de beurs Welding Week 2011, kunt u de volgende apparaten bij ons zien:

Op de beurs Welding Week 2011, kunt u de volgende apparaten bij ons zien: Op de beurs Welding Week 2011, kunt u de volgende apparaten bij ons zien: Welding Expert: Beeldstation voor lasmetingen Welding Expert System Welding-Expert meetsysteem is duidelijk en simpel, alles wat

Nadere informatie

Waarom overstappen van pneumatische cilinders naar elektrisch aangedreven actuatoren?

Waarom overstappen van pneumatische cilinders naar elektrisch aangedreven actuatoren? Waarom overstappen van pneumatische cilinders naar elektrisch aangedreven actuatoren? Waar Vision & Robotics Veldhoven Wanneer Donderdag 12 juni 2014 15:40 16:00 uur Spreker Martin van den Berg Eltrex

Nadere informatie

persinformatie Persluchtmotor met inbouwhoogte van slechts 150 mm

persinformatie Persluchtmotor met inbouwhoogte van slechts 150 mm persinformatie Industriele techniek: perslucht- & elektrische gereedschappen Atlas Copco Tools Nederland, Merwedeweg 7, NL -, Tel. 078-6230230, Fax 078-6104702, tools.nl@nl.atlascopco.com, www.atlascopco.nl

Nadere informatie

EMC. Geen probleem voor machinefabrikanten? Rinus Simonis Trainer / Coach machineveiligheid en vicevoorzitter Vereniging FME-RNCM

EMC. Geen probleem voor machinefabrikanten? Rinus Simonis Trainer / Coach machineveiligheid en vicevoorzitter Vereniging FME-RNCM EMC Geen probleem voor machinefabrikanten? Rinus Simonis Trainer / Coach machineveiligheid en vicevoorzitter Vereniging FME-RNCM Machinefabrikant vroeger en nu elektrotechnicus werktuigbouwkundige elektricien

Nadere informatie

mengkleuren "à la minute"

mengkleuren à la minute mengkleuren "à la minute" offset ColorMatic is onderdeel van Tronrud Engineering Financiële besparingen Beduidend lagere opslagruimte Slechts 15 basiskleuren en alleen een minimale opslagruimte is nodig.

Nadere informatie

Flexibel: staanders in 6 soorten en liggers om de 50 mm verstelbaar

Flexibel: staanders in 6 soorten en liggers om de 50 mm verstelbaar PALLETSTELLINGEN Flexibel: staanders in 6 soorten en liggers om de 50 mm verstelbaar Van simpel rek Tot compex magazijn hoog en stevig en in alle veiligheid PALLETSTELLINGEN Palletstellingen zijn erg eenvoudig

Nadere informatie

Elektrische hulpaandrijving. Simpelweg mobiel. Klein. Licht. Wendbaar. www.alber.nl

Elektrische hulpaandrijving. Simpelweg mobiel. Klein. Licht. Wendbaar. www.alber.nl Simpelweg mobiel. Elektrische hulpaandrijving Klein. Licht. Wendbaar. www.alber.nl Weer meer dingen samen doen, daar hebben we naar uitgekeken. Geniet van meer mobiliteit Van handbewogen naar elektrisch

Nadere informatie

De Kracht van Flexibiliteit

De Kracht van Flexibiliteit Krachtig Schuren NIEUW Bona F 1.9 lexisand De Kracht van Flexibiliteit Bona FlexiSand Pro System de introductie van Bona FlexiSand 1.9 Eén Veelzijdig Systeem Bona FlexiSand Pro System Bona FlexiSand Pro

Nadere informatie

DE TOPFABRIKANTEN VAN GERMO TECHNIEK. elcom

DE TOPFABRIKANTEN VAN GERMO TECHNIEK. elcom DE TOPFABRIKANTEN VAN GERMO TECHNIEK elcom Sinds 1956 produceert WEBER Schraubautomaten schroef- en inpersautomaten voorzien van automatische aanvoersystemen. In de machines zijn vele patenten verwerkt.

Nadere informatie

GeoSortIII SmartSort MSE QSort. GeoSortIII

GeoSortIII SmartSort MSE QSort. GeoSortIII GeoSortIII SmartSort MSE QSort vruchtvriendelijk en efficiënt Snel, sorteren van delicaat fruit GeoSortIII Kiezen wordt heel eenvoudig met de GeoSortIII Greefa presenteert met trots de nieuwe GeoSortIII.

Nadere informatie

Gebruikershandleiding.

Gebruikershandleiding. Gebruikershandleiding. Fabrikant: Gispen International BV Parallelweg west 23 Postbus 30 NL 4100 AA Culemborg Holland. Type aanduiding: IC 2007 Elektrisch Hoogteverstelbare tafel. Bouwjaar: 2013 Versie

Nadere informatie

GEBRUIKERSHANDLEIDING

GEBRUIKERSHANDLEIDING GEBRUIKERSHANDLEIDING VLEUGELHEKOPENER De Hekopenerspecialist Byzantium gebouw Stadhouderskade 20 B 1054 ES Amsterdam Telefoon: 020-489.9459 Telefax: 020-612.2581 Technische dienst: 06-46.075.244 info@hekopener.nl

Nadere informatie

Hygiëne in de praktijk

Hygiëne in de praktijk Hygiëne in de praktijk Specifieke documentatie voor bedrijfs- en persoonlijke hygiëne Ecoline hygiënesluizen Uw partner voor de gehele vlees-, bakkerij-, levensmiddelenindustrie & farmacie Project georiënteerde

Nadere informatie

Onze visie op uw vraag? tsb - bescom bv Postadres Bezoekadres tsb - bescom bv

Onze visie op uw vraag? tsb - bescom bv Postadres Bezoekadres tsb - bescom bv tsb - bescom bv Beweging tsb-bescom realiseert the best move voor u. Oftewel: voor het zo slim mogelijk auto matiseren van bewegingen. Om dit te bereiken, leveren we alle apparatuur op het gebied van sensoren,

Nadere informatie

Profiteer van de nieuwe generatie apotheekrobots

Profiteer van de nieuwe generatie apotheekrobots .E Profiteer van de nieuwe generatie apotheekrobots Zo maakt u met Consis E uw apotheek efficiënter en winstgevender. De Consis E is het nieuwe hart van uw apotheek. Staat u ook voor de vraag hoe u rijen

Nadere informatie

Robots in de Bouw. Kees van Hee. Stubeco 30-10-2014

Robots in de Bouw. Kees van Hee. Stubeco 30-10-2014 Robots in de Bouw Kees van Hee Stubeco 30-10-2014 Agenda Wat is een robot? Voorbeelden van robots in de bouw Teleoperated Service Robots Rose: service robot voor de zorg Stand van de technologie Andere

Nadere informatie

PRODUCTBROCHURE PRECITEC LR. Optische sensor voor oppervlakken waarbij extreme nauwkeurigheid noodzakelijk is

PRODUCTBROCHURE PRECITEC LR. Optische sensor voor oppervlakken waarbij extreme nauwkeurigheid noodzakelijk is PRODUCTBROCHURE PRECITEC LR Optische sensor voor oppervlakken waarbij extreme nauwkeurigheid noodzakelijk is 2 PRECITEC LR Optische sensor voor oppervlakken waarbij extreme nauwkeurigheid noodzakelijk

Nadere informatie

Van component tot vision project

Van component tot vision project Techniek gaat prima samen. Van component tot vision project Al meer dan tien jaar is Data Vision de grootste distributeur van vision componenten in de Benelux met kantoren in Nederland en België. Data

Nadere informatie

Vakkundigheid voor de hoogste eisen en zonder compromissen

Vakkundigheid voor de hoogste eisen en zonder compromissen www.format-4.be Vakkundigheid voor de hoogste eisen en zonder compromissen Onze deskundige adviseurs helpen u ten allen tijde en met plezier bij de planning en de samenstelling van uw individuele Format-4

Nadere informatie

Brochure. Oplossingen die werken!

Brochure. Oplossingen die werken! Brochure Kersten RTD maken méér mogelijk Iedereen wil graag zo gewoon mogelijk bewegen, wonen, werken en communiceren. Voor mensen met een (lichamelijke) beperking, chronisch zieken en ouderen is dat

Nadere informatie

persinformatie Perslucht houdt slijpstenen in beweging

persinformatie Perslucht houdt slijpstenen in beweging persinformatie Industriele techniek: perslucht- & elektrische gereedschappen Atlas Copco Tools Nederland, Merwedeweg 7, NL -, Tel. 078-6230230, Fax 078-6104702, tools.nl@nl.atlascopco.com, www.atlascopco.nl

Nadere informatie

Simpelweg mobiel. aankoppelbare elektrische hulpmotor voor rolstoelen. Moeiteloos en vlot rijden met een rolstoel

Simpelweg mobiel. aankoppelbare elektrische hulpmotor voor rolstoelen. Moeiteloos en vlot rijden met een rolstoel Simpelweg mobiel. aankoppelbare elektrische hulpmotor voor rolstoelen Moeiteloos en vlot rijden met een rolstoel Moeiteloos en vlot rijden met een rolstoel Quix, aankoppelbare elektrische hulpmotor voor

Nadere informatie

Programma van Eisen en Wensen BBT Testbaan

Programma van Eisen en Wensen BBT Testbaan Programma van en en Wensen BBT Testbaan 1. BBT Testbaan Medewerkers van de brandweer worden periodiek medisch en fysiek gekeurd. Dit Periodiek Preventief Medisch Onderzoek (PPMO) bestaat uit de volgende

Nadere informatie

AWL-Techniek. Robotica

AWL-Techniek. Robotica AWL-Techniek Robotica inhoud Basis ABB IRC5 Robot Veiligheid Besturing Vragen Waarom automatisering met robots Programma maken Tool Center Point (TCP) Workobject 2 Opbouw ABB IRC5 robot 3 Robotarm de 6

Nadere informatie

: Veiligheid in een verpakkingseenheid

: Veiligheid in een verpakkingseenheid : Veiligheid in een verpakkingseenheid Industrial Safety Systems, Frank Vermoote & Bart Baert Productie proces Vulstation Stapelaar Wikkelaar Productie lay-out Stapelaar Vulstation Wikkelaar Opsplitsen

Nadere informatie

Smartcell AUTOMATISERING. The smartest cell of all een innovatief project van Cellro VOLLEDIG GEAUTOMATISEERD GEPRODUCEERD DOOR DE SMARTCELL

Smartcell AUTOMATISERING. The smartest cell of all een innovatief project van Cellro VOLLEDIG GEAUTOMATISEERD GEPRODUCEERD DOOR DE SMARTCELL VOLLEDIG GEAUTOMATISEERD GEPRODUCEERD DOOR DE SMARTCELL AANTAL: 3 STUKS --- AANTAL BEWERKTE ZIJDEN: 6 --- INRICHTTIJD CEL: 8 MIN. PRODUCTIETIJD EERSTE BEWERKING PER STUK: 3 MIN. TWEEDE BEWERKING 3 MIN.

Nadere informatie

Persinformatie. Industriele techniek: perslucht- & elektrische gereedschappen

Persinformatie. Industriele techniek: perslucht- & elektrische gereedschappen Persinformatie Industriele techniek: perslucht- & elektrische gereedschappen Atlas Copco Tools Nederland, Merwedeweg 7, NL, Fax 0800 0221760 (gratis nummer) tools.nl@nl.atlascopco.com, www.atlascopco.nl

Nadere informatie

Powerpack. gebruikshandleiding

Powerpack. gebruikshandleiding Powerpack gebruikshandleiding 1 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding De RMA powerpack is een hulpmiddel voor de begeleiding. Het vergemakkelijkt het duwen van een rolstoel gebruiker. De hulpmotor is niet ontworpen

Nadere informatie

Digitalisering van een familiebedrijf.

Digitalisering van een familiebedrijf. Digitalisering van een familiebedrijf. Geschreven in september 2014, onder webshop. De opdracht Gassan Diamonds is al bijna zeventig jaar een begrip op het gebied van diamanten en juwelen. Met winkels

Nadere informatie

5000 Serie Modulaire brandmeldcentrale Net zo flexibel als uw ideeën

5000 Serie Modulaire brandmeldcentrale Net zo flexibel als uw ideeën 5000 Serie Modulaire brandmeldcentrale Net zo flexibel als uw ideeën 2 U hoeft zich geen zorgen meer te maken met de 5000 Serie Modulaire brandmeldcentrale Het systeem wordt gedefinieerd door uw wensen

Nadere informatie

transmissionnews EEN UITGAVE VAN ZUIDBERG transmissions NR. 7 maart 2014 Zuidberg Transmissions levert transmissies voor Hybrid PTO systeem

transmissionnews EEN UITGAVE VAN ZUIDBERG transmissions NR. 7 maart 2014 Zuidberg Transmissions levert transmissies voor Hybrid PTO systeem EEN UITGAVE VAN ZUIDBERG transmissions NR. 7 maart 2014 In deze editie Blz. 2 Zuidberg Transmissions levert transmissies voor 2 Hybrid PTO systeem Blz. 3 Zuidberg opent eigen vestiging in USA Zuidberg

Nadere informatie

Laser codeersystemen. Veilig, flexibel, duurzaam

Laser codeersystemen. Veilig, flexibel, duurzaam Laser codeersystemen Veilig, flexibel, duurzaam lasersystem INDUSTRIËLE GOEDEREN cosmetica CHEMICALIËN kleur verwijderen hygiëne producten PHARMACEUTISCHE PRODUCTEN CONSUMENTEN GOEDEREN MEDISCHE INSTRUMENTEN

Nadere informatie

HiFi over 8,33 khz channel spacing? Ik dacht het niet.

HiFi over 8,33 khz channel spacing? Ik dacht het niet. HiFi over 8,33 khz channel spacing? Ik dacht het niet. Op veler verzoek heb ik me verdiept in het fenomeen 8,33 khz. Waarom komt dit op ons af, en wat betekent dit voor de techniek van zenders en ontvangers.

Nadere informatie

FVOEREN RIOLEN PROFESSIONEEL REINIGEN

FVOEREN RIOLEN PROFESSIONEEL REINIGEN Setting the standard VOOR HET PROFESSIONEEL REINIGEN VAN FVOEREN RIOLEN overzicht verenmachines krachtige elektromotoren perfecte kwaliteit van ontstoppingsveren met riocore kern betrouwbaar vierkant veerkoppelingssysteem

Nadere informatie

PRODUCTCATALOGUS DEENS ONTWERP GEPRODUCEERD IN DE EU

PRODUCTCATALOGUS DEENS ONTWERP GEPRODUCEERD IN DE EU PRODUCTCATALOGUS DEENS ONTWERP GEPRODUCEERD IN DE EU M 80 DWANGMENGER (80 L) De Baron M80 is een krachtige en efficiënte menger. De M80 zorgt voor een optimale mengkwaliteit voor verschillende samenstellingen

Nadere informatie

VIDILED displays. www.vidiled.nl

VIDILED displays. www.vidiled.nl VIDILED displays www.vidiled.nl Over Vidiled Service en flexibiliteit zijn de sleutelwoorden van Vidiled. Wij zijn een dynamisch bedrijf met enthousiast personeel. De combinatie van hoogwaardige kwaliteit

Nadere informatie

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen

Nefit Zonnestroom. Nefit houdt Nederland warm. CentroSolar PV-systemen Nefit Zonnestroom Nefit houdt Nederland warm CentroSolar PV-systemen Een stroom gratis zonne-energie Elektriciteit van eigen huis De zon is de meest duurzame energiebron. In Nederland levert de zon meer

Nadere informatie

JFZINTERTOOLS INFO CNC BESTURING 1

JFZINTERTOOLS INFO CNC BESTURING 1 JFZINTERTOOLS INFO CNC BESTURING 1 Korte samenvatting voor het instellen en beginnen van CNC freeswerk. Naar aanleiding van de voorafgaande instructie uren aan de CNC freesmachine. Deze handleiding is

Nadere informatie

M&D-FLUGZEUGBAU INVESTEERT IN DE NIEUWE, INNOVATIEVE TECHNOLOGIE VAN RESATO INTERNATIONAL UIT NEDERLAND ACM 3040

M&D-FLUGZEUGBAU INVESTEERT IN DE NIEUWE, INNOVATIEVE TECHNOLOGIE VAN RESATO INTERNATIONAL UIT NEDERLAND ACM 3040 M&D-FLUGZEUGBAU INVESTEERT IN DE NIEUWE, INNOVATIEVE TECHNOLOGIE VAN RESATO INTERNATIONAL UIT NEDERLAND ACM 3040 Kwaliteit, flexibiliteit en ondersteuning zijn enkele belangrijke kenmerken waarom M&D Flugzeugbau

Nadere informatie

videofoon (bedraad) gebruikershandleiding

videofoon (bedraad) gebruikershandleiding videofoon (bedraad) gebruikershandleiding dank dat u ons produkt aangeschaft heeft om optimaal gebruik te kunnen malen van deze Videofoon adviseren wij u deze handleiding nauwkeuring door te lezen Inhoud

Nadere informatie

Nachtkijker Sibir NVB-2,5x

Nachtkijker Sibir NVB-2,5x G E B R U I K S A A N W I J Z I N G Bestnr.: 67 00 68 Nachtkijker Sibir NVB-2,5x Omwille van het milieu 100% recyclingpapier Impressum Alle rechten, ook vertalingen, voorbehouden. Niets uit deze uitgave

Nadere informatie

Kantbanken HD-ATC. Kanttechnologie. Automatisering. Gereedschappen. Automation. Automation. Lasertechnologie. Lasertechnologie.

Kantbanken HD-ATC. Kanttechnologie. Automatisering. Gereedschappen. Automation. Automation. Lasertechnologie. Lasertechnologie. Kantbanken HD-ATC DS 3-5 C DS 3-5 C 0/0/70/15 0/0/70/15 Automation Automation DS 36-2 C DS 36-2 C 0/50/85/0 0/50/85/0 Lasertechnologie Lasertechnologie DS 98-1 C DS 98-1 C 0/100/70/10 0/100/70/10 Stanztechnologie

Nadere informatie

Persinformatie. Industriele techniek: perslucht- & elektrische gereedschappen

Persinformatie. Industriele techniek: perslucht- & elektrische gereedschappen Persinformatie Industriele techniek: perslucht- & elektrische gereedschappen Atlas Copco Tools Belgium, Brusselsesteenweg 346,,, Fax 0800-77502 (gratis nummer), tools.be@be.atlascopco.com, www.atlascopco.be

Nadere informatie

Enkel blauw past perfect!

Enkel blauw past perfect! www.klauke.com Enkel blauw past perfect! Slim, veilig en efficiënt. Gustav Klauke. De specialist in verbindingstechniek. Vertrouw op verbindingen met een systeem. Als wereldmarktleider voor verbindingsmateriaal,

Nadere informatie

De rollende donut. Achtergrond. Bio Inspired Technology 3/15/2006

De rollende donut. Achtergrond. Bio Inspired Technology 3/15/2006 De rollende donut Dit artikel beschrijft de ontwikkeling van gewone colonoscoop tot een autonome darminspectierobot. De darminspectierobot is uitgerust met een tweetal donuts die voor de voortbeweging

Nadere informatie

Nedap Varkens Prestatie Test

Nedap Varkens Prestatie Test Complete oplossingen voor varkenshouderij Nedap biedt middels elektronische individuele dieridentificatie efficiënte en slimme oplossingen voor dierverzorging in de gehele varkenshouderij. Nedap Varkens

Nadere informatie

M IMPROVING YOUR BUSINESS MOBILITY Mobistar Juni 1 2012. Hoe kiest u de juiste gsm voor uw bedrijf? UW ONDERNEMING alle krachten gebundeld

M IMPROVING YOUR BUSINESS MOBILITY Mobistar Juni 1 2012. Hoe kiest u de juiste gsm voor uw bedrijf? UW ONDERNEMING alle krachten gebundeld M IMPROVING YOUR BUSINESS MOBILITY Mobistar Juni 1 2012 Hoe kiest u de juiste gsm voor uw bedrijf? UW ONDERNEMING alle krachten gebundeld 2 De mobiele trends: een wereld in verandering Groot of klein,

Nadere informatie

b. verbind je laptop ook met het smartboard via de usb kabel. Deze kabel sluit je aan op het usb kabel aan de rechterkant van het bord.

b. verbind je laptop ook met het smartboard via de usb kabel. Deze kabel sluit je aan op het usb kabel aan de rechterkant van het bord. Workshop 1 Smartboard training Het SMART Board starten 1 Zorg ervoor dat het Smartboard en de projector zijn aangesloten op de computer: a. verbind je laptop met de beamerkabel of VGA kabel met het smartboard.

Nadere informatie

De nieuwe generatie Toegangsbeheer.

De nieuwe generatie Toegangsbeheer. De nieuwe generatie Toegangsbeheer. Toekomstgericht Toegangsbeheer. Software eigenschappen. Simpel en visueel. Simpel betekent niet basis, het betekent dat het product correct werd ontworpen. Het systeem

Nadere informatie

Het sociale platform voor je organisatie

Het sociale platform voor je organisatie Het sociale platform voor je organisatie Laat de chaos achter je Tientallen CC tjes op een dag, maar nog steeds niet op de hoogte? Een dagelijkse zoektocht naar verdwenen documenten, specifieke informatie

Nadere informatie

De MIC Serie 550 Robuuste PTZ-buitencamera

De MIC Serie 550 Robuuste PTZ-buitencamera De MIC Serie 550 Robuuste PTZ-buitencamera 2 MIC Serie 550 De nieuwe norm voor bewaking Aantrekkelijk, compact ontwerp voor onopvallende installatie in bewakingsomgevingen Robuuste, vandalismebestendige

Nadere informatie

Roland Geurts Directeur

Roland Geurts Directeur Roland Geurts Directeur Onze opdrachtgevers zijn specialisten op hun eigen vakgebied en vragen om een leverancier die met hun meedenkt en de vaktaal spreekt. Zij zijn regelmatig blij verrast met de oplossingen

Nadere informatie

Any data from any source available at any time as information on your favorite mobile device

Any data from any source available at any time as information on your favorite mobile device MOBILE BUSINESS APPS Any data from any source available at any time as information on your favorite mobile device YOUR VIEW ON BUSINESS Introductie Oplossingen Any2info is een innovatieve ICT-onderneming

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Handleiding versie 1.2 NL

Handleiding versie 1.2 NL Handleiding versie 1.2 NL Inhoudsopgave 1 ALGEMEEN 1.1 Lokale aspecten van de montage-gebruikshandleiding 3 1.2 Beoogd gebruik 3 1.3 Onjuist gebruik 3 1.4 Op te volgen wetten, richtlijnen en normen 3 1.5

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22238 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22238 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/22238 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Verbiest, Gerard Jan Title: Unravelling heterodyne force microscopy Issue Date:

Nadere informatie

Machine Vision, wat levert het op?

Machine Vision, wat levert het op? Ik stel me graag aan u voor: Naam: Marco de Jong Funktie: Sales & Account Manager Werkzaam voor: Vierpool B.V. - Maarssen Leverancier van oplossingen en producten voor Industriële Automatisering en Auto

Nadere informatie

Packard Bell Easy Repair

Packard Bell Easy Repair Packard Bell Easy Repair EasyNote MB Series Instructies voor het vervangen van het vasteschijfstation 7440930005 7440930005 Documentversie: 1.0 - Februari 2008 www.packardbell.com Veiligheidsinstructies

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VDL Steelweld

Kracht door samenwerking. VDL Steelweld Kracht door samenwerking VDL Steelweld VDL Steelweld VDL Steelweld staat op het gebied van productieautomatisering bekend als de innovatieve systeemintegrator. Wij hebben deze reputatie gedurende de afgelopen

Nadere informatie

Net2 Entry. Het simpelste IP deurintercom systeem beschikbaar

Net2 Entry. Het simpelste IP deurintercom systeem beschikbaar Net2 Entry Het simpelste IP deurintercom systeem beschikbaar Net2 Entry Nieuwe generatie intercom met verbeterde functionaliteiten voor veelzijdige beveiliging en gebouwbeheer Net2 Entry is het meest gebruiksvriendelijke

Nadere informatie

Twee bedrijven, één team!

Twee bedrijven, één team! cableassembly Connecting solutions Wij geloven in Connecting solutions Eén of miljoenen Klanten Twee bedrijven, één team. Zo zou je 2E Interconnection en Connecting solutions is voor ons een begrip dat

Nadere informatie

GfS Day Alarm. Algemene omschrijving...p. 2. Montage handleiding en functies...p. 3. Instellingen van magneet contacten...p. 4

GfS Day Alarm. Algemene omschrijving...p. 2. Montage handleiding en functies...p. 3. Instellingen van magneet contacten...p. 4 Art.-Nr.: Art.-Nr.: Montage handleiding Inhoud Algemene omschrijving...p. Montage handleiding en functies...p. Instellingen van magneet contacten...p. Aansluiting met draadloos magneet contact...p. Aansluiting

Nadere informatie

HANDLEIDING VLEUGELHEKOPENER

HANDLEIDING VLEUGELHEKOPENER HANDLEIDING VLEUGELHEKOPENER BEHEERMAATSCHAPPIJ CO VAN HOOF B.V. IMPORT EXPORT DE HEKAUTOMAATSPECIALIST NEDERLAND BELGIË Valkenswaardseweg 46A Heikant 15 5595 XB LEENDE 3930 Achel tel. 0031 40 2233890

Nadere informatie

bereik(baar) voor iedereen!

bereik(baar) voor iedereen! VOLAUTOMATISCHE SATELLIETSYSTEMEN bereik(baar) voor iedereen! SATENNE, bereik(baar) voor iedereen! De slogan van SATENNE heeft zich bewezen; de SATENNE R-2 heeft in 2011 alle verkooprecords gebroken. Volautomatische

Nadere informatie

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Codeless White Paper Roland Worms, Directeur Wouter van der Ven, Lead Software Architect Inhoudsopgave 1. Introductie 2. Het IT dilemma. Als standaard

Nadere informatie

Gamma[f] city. 2 Gamma[f] city

Gamma[f] city. 2 Gamma[f] city GammaS[f] city 2 Gamma[f] city Gamma[f] city De tafel van Gamma[f] city heeft klassieke vierkante poten, een mooi bovenblad en een eigen karakter. We denken outside the box door het smalste deel van de

Nadere informatie

Verbind uw volautomatische espressomachine met de toekomst.

Verbind uw volautomatische espressomachine met de toekomst. Verbind uw volautomatische espressomachine met de toekomst. Home Connect. Een app voor alles. Home Connect is de eerste app die voor u wast, de vaat doet, bakt, koffie zet en in de koelkast kijkt. Uiteenlopende

Nadere informatie

UW COMPUTER UPGRADEN

UW COMPUTER UPGRADEN H O O F D S T U K V I E R UW COMPUTER UPGRADEN In dit hoofdstuk leert u hoe u het DRAM en de vaste schijf bijwerkt en hoe u de draadloze mini PCI installeert. 4-1 Uw vaste schijf upgraden Het oorspronkelijke

Nadere informatie

Lichtgewicht aluminium lichaam laat toe het gehele systeem compact te houden.

Lichtgewicht aluminium lichaam laat toe het gehele systeem compact te houden. nl_print_file 9/9/02 11:43 am Page 1 Pneumatische Hoge nauwkeurigheid (+/-0,01 mm) en herhaalbaarheid (+/-0,03 mm) geven een precies grijpwerk. Lichtgewicht aluminium lichaam laat toe het gehele systeem

Nadere informatie

HumanWare ProDigi (0182) 52 58 89. HumanWare Prodigi Personal Vision Assistant (PVA) Bel voor persoonlijk advies direct(0182) 52 58 89

HumanWare ProDigi (0182) 52 58 89. HumanWare Prodigi Personal Vision Assistant (PVA) Bel voor persoonlijk advies direct(0182) 52 58 89 HumanWare Prodigi Personal Vision Assistant (PVA) ProDigi is de eerste Personal Vision Assistant. HumanWare heeft deze digitale loep ontwikkeld met vergroot en spraak functie: Eenvoudig Intelligent Uitneembaar

Nadere informatie

De ultieme manier om als klein merk machtig te worden

De ultieme manier om als klein merk machtig te worden De ultieme manier om als klein merk machtig te worden Independent Insurances Whitepaper 8/10 05-2015 De ultieme manier om als klein merk machtig te worden Independent Insurances Whitepaper 8/10 05-2015

Nadere informatie

Snel, compact, efficiënt. CONSIS B apotheekrobots.

Snel, compact, efficiënt. CONSIS B apotheekrobots. Snel, compact, efficiënt. CONSIS B apotheekrobots. Maak optimaal gebruik van het potentieel van uw apotheek: uw medewerkers, geneesmiddelen en opslagcapaciteit. .B Met Consis B is de opslag en uitgifte

Nadere informatie

De fotogrammetrie bij het NGI

De fotogrammetrie bij het NGI De fotogrammetrie bij het NGI 1. Inleiding De fotogrammetrie is de techniek die toelaat metingen te verrichten vanaf foto s (of volgens de ontwikkelingen gedurende de laatste jaren metingen te verrichten

Nadere informatie

vakbladen - websites - e-mailnieuwsbrieven - congressen - PR - research - persberichten - marketingcommunicatie

vakbladen - websites - e-mailnieuwsbrieven - congressen - PR - research - persberichten - marketingcommunicatie vakbladen - websites - e-mailnieuwsbrieven - congressen - PR - research - persberichten - marketingcommunicatie Recht op uw doel af FenceWorks heeft dankzij de combinatie van haar printtitels, mediacontacten

Nadere informatie

Virtueel of Fysiek. Uitdagingen bij migratie naar Windows 7

Virtueel of Fysiek. Uitdagingen bij migratie naar Windows 7 Het jaar 2011/2012 staat voor veel organisaties in het teken van Windows 7. De overstap van Windows XP naar Windows 7 lijkt in eerste instantie eenvoudig te zijn maar blijkt in de praktijk toch complex.

Nadere informatie

Voorbeeld case: Gietstuk Bruijs/Hapam Stappenplan kostprijsreductie met aluminium Versie: april 2011

Voorbeeld case: Gietstuk Bruijs/Hapam Stappenplan kostprijsreductie met aluminium Versie: april 2011 Voorbeeld case: Gietstuk Bruijs/Hapam Stappenplan kostprijsreductie met aluminium Versie: april 2011 Stap 1_Verkennen Stap 2_Vergelijken Stap 3_Vinden Stap 4_Verifiëren Stap 1_Verkennen Omschrijf het oorspronkelijke

Nadere informatie