MEETINSTRUMENTEN BIJ AFVALWATERZUIVERINGSINRICHTINGEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MEETINSTRUMENTEN BIJ AFVALWATERZUIVERINGSINRICHTINGEN"

Transcriptie

1 Ministsrie van Verkeer en Waterstaat RJKSWATERSTAAT Dfcnst BinncnwattrtnRZA MEETNSTRUMENTEN BJ AFVALWATERZUVERNGSNRCHTNGEN

2

3 Ministerit van Verkeer en Waterstaat. RJKSWATERSTAAT Dfcnet Binnenwatercn/RZA MEETNSTRUMENTEN BJ AFVALWATERZUVERNGSNRCHTNGEN R. H. SPANJERS DR. R. H. KLAPWJK

4 NHOUD pagina SAMENVATTNG VERKLARNG VAN ENKELE TERMEN NLEDNG 1. Aanleiding 1.2 Doelstelling 1.3 Opzet van het onderzoek LTERATUUROVERZCHT 2.1 nleiding Afbakening Bronnen 2.2 Grootheden en meetprincipes MARKTAANBOD VAN MEETNSTRUMENTEN 3.1 Algemeen 3.2 Overzicht meetinstrumenten (toelichting tabel) TOEPASSNG VAN MEETNSTRUMENTEN BJ DE WATERZUVERNG 4.1 Algemeen Organisatie van de enqutte Toelichting op het enqutteformulier Respons op de enqutte 4.2 Resultaten enqutte Grootheden die worden gemeten Merken meetinstrumenten Beoordeling Doe1 van de meting Verwerking van de meetgegevens Kalibratie, reiniging en onderhoud Regeling DSKUSSE, KONKLUSES EN AANBEVELNGEN BJLAGEN 1. Referenties literatuuronderzoek 2. Leveranciers van meetinstrumenten 3. Verzendlijst enqutte waterkwaliteitbeheerders 4. Zending enqutte 5. Herinnering aan enqukte

5 SAMENVATTNG Dit rapport geeft de resultaten van een onderzoek naar de ontwikkeling en het marktaanbod van meetinstrumenten voor de afvalwaterbehandeling en naar de ervaring met meetinstrumenten bij zuiveringsinrichtingen. Het onderzoek bestond uit drie delen: 1. een literatuurstudie; 2. een inventarisatie van het marktaanbod van meetinstrumenten; 3. een schriftelijke enqucte bij beheerders van zuiveringsinrichtingen. Het literatuuronderzoek heeft geleid tot een opsomming van grootheden en - per grootheidvan principes waarmee meetinstrumenten voor de grootheden werken. Bij de opsomming is een lijst van 174 literatuurreferenties gegeven. Uit het literatuuronderzoek blijkt, dat veel onderzoek wordt gedaan naar kontinue meetmethodes voor aktiefslibgehalte, ammoniumkoncentratie, BZV, respiratiesnelheid en toxiciteit. nstrumenten voor andere belangrijke grootheden als debiet, nivo, ph, temperatuur en zuurstofkoncentratie komen in de onderzochte literatuur nauwelijks aan bod. Een overzicht van het marktaanbod van meetinstrumenten werd samengesteld uit dokumentatie en telefonisch verkregen informatie. Deze bronnen konden in veel gevallen de gevraagde specifikaties niet geven. Uit de enqucte bij beheerders van zuiveringsinrichtingen blijkt dat meetinstrumenten voor debiet, gasproduktie- / verbruik, waternivo, ph, temperatuur en zuurstofkoncentratie het meest worden toegepast. Meetinstrumenten voor debiet en zuurstofkoncentratie scoren relatief vaak onvoldoende. Uit het onderzoek komt duidelijk naar voren dat er weinig inzicht bestaat in de frekwentie van kalibratie en onderhoud van de gebruikte meetinstrumenten. Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van DBW/RZA van de Rijkswaterstaat. De begeleiding is verzorgd door ir. A.H. Dirkzwager en ing. J.H.A.M. Verbraaken van de onderafdeling zuiveringstechnische werken van DBW/RZA. Aan het onderzoek hebben verder meegewerkt: ir. J. Ebbenhorst (Provinciale Waterstaat Utrecht), A. van de Peppel en R.E. Roersma (Vakgroep Waterzuivering Landbouwuniversiteit Wageningen) en de 20 beheerders van waterzuiveringsinrichtingen die de enqugte hebben ingevuld.

6 VERKLARNG VAN ENKELE TERMEN Meetinstrument: instrument dat informatie direkt uit een objekt ontleent en deze informatie zodanig presenteert dat men de te bepalen grootheid kan afleiden. Een meetinstrument werkt: on-line: als het is gekoppeld aan een digitale verwerkingseenheid; in-proces: als het direkt in de proces(stroom) meet; kontinu: als het zonder onderbreken een meetwaarde levert; automatisch: als het zelf bepaalde handelingen uitvoert.

7 NLEDNG 1.1 Aanleiding De toegenomen beschikbaarheid van digitale regelapparatuur heeft de mogelijkheden vergroot om te komen tot een betere procesregeling bij de zuivering van afvalwater. Aan de basis van een procesregeling staat het meetinstrument. De juiste werking van een regeling is sterk afhankelijk van de eigenschappen van het meetinstrument. n verband met de grote verscheidenheid van meetinstrumenten is voorgesteld een overzicht te maken van de toepassing van meetinstrumenten en de ervaring met de toegepaste instrumenten bij de afvalwaterzuivering. DBW/RZA heeft gegeven dit voorstel de Vakgroep Waterzuivering van de Landbouwuniversiteit opgedragen een onderzoek uit te voeren. 1.2 Doelstelling Het doel van het onderzoek was een overzicht te verkrijgen van ontwikkeling en marktaanbod van meetinstrumenten voor de afvalwaterbehandeling en van de ervaring met meetinstrumenten bij de toepassing bij zuiveringsinrichtingen. 1.3 Oozet van het onderzoek Voor het verkrijgen van een overzicht van meetinstrumenten bij de afvalwaterzuivering werd: 1. een literatuuronderzoek uitgevoerd; 2. het markaanbod van meetinstrumenten gelnventariseerd; - 3. een schriftelijke enqucte gehouden bij de beheerders van zuiveringsinrichtingen., De literatuurstudie werd uitgevoerd om een overzicht te krijgen van de ontwikkeling en het gebruik van meetinstrumenten bij onderzoek op het gebied van de +. afvalwaterzuivering. n hoofdstuk 2 is opzet en afbakening alsmede het verslag van de studie gegeven. Om een overzicht te verkrijgen van het markaanbod van meetinstrumenten werd nederlandse leveranciers telefonisch om dokumentatie gevraagd. Op basis van deze dokumentatie werden de instrumenten inklusief enkele technische gegevens geinventeriseerd. Hoofdstuk 3 geeft het resultaat van deze inventarisatie. De enqu&te werd gehouden bij beheerders van regionale zuiveringsinrichtingen en bij beheerders van industriele zuiveringsinrichtingen. Een beschrijving van de organisatie van de enquete, een toelichting op het enqu&teformulier en de uitwerking van de terugontvangen formulieren zijn gegeven in hoofdstuk 4 van dit rapport.

8 2 LTERATUUROVERZCHT 2.1 nleiding Afbakening Bij het literatuuronderzoek zijn zo goed mogelijk de volgende richtlijnen aangehouden: - Publikaties hebben betrekking op de (voornamelijk biologische) zuivering van huishoudelijk en industrieel afvalwater en op slibvergisting. - n de publikaties valt het aksent op het meetinstrument of de toepassing van het meetinstrument. - Publikaties zijn op enkele uitzonderingen na verschenen vanaf Bronnen De volgende bronnen zijn systematisch onderzocht: - Practical experiences of control and automation in wastewater treatment and water resources management. Proceedings of an nternational Workshop of the AWPR held in Munich and Rome, June (Gepubliceerd in Wat. Sci. Tech., Volume 13, Number 8-13.) - Control science and technology for the progress of society. Preprints 8th Triennial World Congress of the FAC held in Kyoto, Japan, August A bridge between control science and technology. Preprints of the 9th World Congress of the FAC held in Budapest, Hungay, 2-6 July nstrumentation and control of water and wastewater treatment and transport systems. Proceedings of the 4th AWPRC Workshop held in Houston and Denver, u.s.a>~~ April - 4 May, R.A.R. Drake (ed.), Pergamon Press, Oxford, Proceedings first FAC Symposium on Modelling and Control of Biotechnological Processes, Noordwijkerhout, The Netherlands, December Pergamon Press,, ~ocumeniation 7th European Sewage and Refuse Symposium EWPCA, Munich, Germany, May, Proceedings 4th European Congress on Biotechnology, Amsterdam, June 14-19, Elsevier, ~msterda'm, Journal of the Water Pollution Control Federation, vanaf Water Research, vanaf Grootheden en meetorincioes n deze paragraaf worden de voor de afvalwatertechnologie relevante grootheden besproken. Meetinstrumenten zijn onder te verdelen naar de aard van de te meten grootheid. Bovendien kan de werking van meetinstrumenten worden teruggevoerd op een beperkt aantal principes. Daarom is gekozen voor een opsomming van grootheden en - per grootheid - van meetprincipes. Tabel 2.1 geeft een overzicht van de in de literatuur besproken grootheden. Bij iedere grootheid worden de verschillende principes vermeld waarmee meetinstrumenten voor die grootheden werken. Bij ieder principe wordt vermeld of het instrument. geschikt is voor in-proces toepassing en of het instrument kontinu werkt. De nummers verwijzen naar de publikaties in de referentielijst (bijlage 1).

9 TABEL 2.1 Overzicht van in de literatuur besproken grootheden, principes waarop de meetinstrumenten zijn gebaseerd, geschiktheid instrument voor in-proces toepassing (geschikt (+) dan we1 ongeschikt (-)), a1 dan niet ((+) resp. (-)) kontinu meetwaarde leveren van het instrument, referenties (nummers verwijzen naar de lijst, bijlage.). grootheid en meetprincipe in-proces kontinu referenties aktiefslibgehalte akoeatisch/ultrasonoor gravimetrisch nukleair optisch elektrochemisch volumetrisch/indikvoume ammoniumkoncentratie fotometriach - fotometrisch/automaat + elektrochemisch/se/automaat + elektrochemisch/se + titrimetrisch ATP-aktiviteit fotometrisch bezinksnelheid fotografisch optiach optisch/automaat,.. + visueel * BZV '. elektrochemisch/respiratoir :.:, + elektrochemisch/zuumtof~en~or ' + titrimetrisch titrimetrisch/elektrolytisch -. kalorimetriach + chloorkoncentratie fotometrisch + elektrochemisch/amperometrisch + elektrochemisch/wtentiometrisch + czv spktrometrisch/uv sbsorptie + titrimetrisch na destruktie titrimetriach na deatruktielautomaat + debiet (gas en water) akoeatisch (gas en water) elektmmagnetische induktie (water) mechaniach (gas en water) + + opstuwinglopen kanaal (water) + + 7,96,163,170 thermiach (gas en water) + +

10 grwtheid en meetprincipe fosfaatkoncentratie fotometrisch fotometrisch/automaat fotometrisch/automaat elektrochemisch/se geleidingsvermogen elektriach elektromagnetiache induktie ionenaktiviteit elektrochemisch/se elektmchemisch/sfet Kjeldahl-stikstof titrimetriach na deatruktie coulometriach na destruktie/automaat elektmchemisch/lse na destruktie korte termijn zuurstofverbruik reapiratior/elektmchemisch LEL katalytische verbranding metalen (zware-) atocmspktmm. (absorptie of emissie) elektmchemilch/coulometrilch,, elektrochemisch/polarografisch : elektrochemisch/~l~rop~fisch - - clektrochemisch/potentiometri~~ch/se fotometrisch... methaan infraroodspektrometrisch katalytische verbranding thermiach/vamtegeleiding nitraatkoncentratie fotometrisch UV-spektmmetrisch elektrochemisch/se na nduktie elektrochemisch/potentiometriseh/se nitrietkoncentratie fotometrisch elektmchemisch/potentiometrisch/se in-procer kontinu referenties

11 TABEL 2.1 vervolg grootheid en meetprincipe in-proces kontinu nivo (water- en slibdeken-) akoestiach (water) + + drijverlichaam,peilatok of -glas(water) + + elektrisch/geleidingsvermogen (water) + + hydrostatiach/bomelbuis (water) + + kapacitief (water) + + mechanisch/aervomechanisme (slibdeken) + + ontwateringssnelheid akoestiach/ultr~onoor + + filtrstieweentand kapillaire suigtijd redoxpotentiaal elektmchemisch/potentiomttrisch + t respiratiesnelheid elektrnchemisch/suumtokoncentratiemeting manometrisch slibvolumeindeks (SV) gravimetriach/volumetrisch optisch/automaat + stikstof sie Kjeldahl-stikstof, nitraat, nitriet, NOx stikstofoxidekoncentratie (NO,) elektrochemisch fotometrisch + t temperatuur elektrisch (Pt-100) + + elektrochemisch (thermokoppel) + + mechanisch + + totaal organisch koolstof (TOC) (foto)chemische oxidatie/r-detektie + toxiciteit glukoseopnams kalorimetri~h makrobiola~sch/visaktiviteit reapiratdr troebelheid akoestisch/ultraaonoor infrarwdspektmrnetrisch nukleair o~tisch

12 gmotheid en meetprincipe in-proces kontinu referenties viskositeit mechanisch ,21 waterstofsulfidekoncentratie chemiach/viaueel + elektrochemiach/voltammetri~ch fotometrisch/automaat zuurstofgaskoncentratie paramagnetinch elektrochemisch/zirkoniumcel ,90 zuurstofkoncentratie titrimetrisch. 2,109 elektroch./voltammetrisch of galvanisch + + 2,S,4l

13 n het onderstaande is, indien van toepassing, een nadere uitleg gegeven bij diverse grootheden. Per grootheid worden besproken: meetprincipes, belangrijkste problemen, toepassingen. Aktiefslibeehalte Een veelvuldig gebruikte maat voor het aktiefslibgehalte is het gehalte aan onopgeloste bestanddelen bepaald uit de droogrest [2, De methode is niet geschikt voor inproces toepassingen. De instrumentele bepaling berust voornamelijk op de beinvloeding van straling door materie [80, 951. Uitgangspunt is het verband tussen verstrooi'ng van straling of de doorlatendheid voor straling en de dichtheid van de suspensie. We kunnen onderscheiden: akoestische, nukleaire en optische methoden. Hierbij wordt de absorptie of verstrooi'ng gemeten van respektievelijk ultrasone golven [7, 31, 521, radioaktieve straling, zichtbaar of infrarood licht [14, 28, 32, 63, 73, 144, Algemeen nadeel van de genoemde methoden is dat de wisselwerking tussen straling en deeltjes sterk afhankelijk is van de deeltjeseigenschappen. Door deze sterke afhankelijkheid is het altijd noodzakelijk een kalibratie uit te voeren waarbij ijk- en meetsuspensie zo goed mogelijk met elkaar overeenstemmen. Verder zijn optische absorptie- en verstrooingsmetingen gevoelig voor omgevingslicht, vervuiling, gasbellen, variaties intensiteit stralingsbron [104, Nukleaire methoden zijn gevoelig voor de chemische samenstelling van de suspensie. Een methode die speciaal is bestemd voor het meten in ingedikt slib berust op de meting van de torsierotatie [14]. Het aktiefslibgehalte kan worden afgeleid uit het indikvolume van de suspensie na centrifugeren [36 1. De methode is niet geschikt voor in-proces toepassing. Een betere indruk van het gehalte aan aktieve biomassa wordt verkregen uit respiratiemetingen [58]. n de literatuur worden zowel de endogene respiratiesnelheid [741 als de maksimale respiratiesnelheid [501 voorgesteld als maat voor het gehalte aan aktiefslib (zie respiratiesnelheid). \. Ammoniumkoncentratie 1 \- Er bestaan verschillende titrimetrische en colorimetrische methoden voor de bepaling van ammonium [2, Enkele van deze methoden zijn geautomatiseerd zodat zij in principe geschikt zijn voor in-proces metingen [86, De elektrochemische meting van ammoniumkoncentraties berust op de bepaling van ammoniak met een selektieve ammoniakgaselektrode [17, 42, 103, 114, 155, 156, De toepassing van de ammoniakelektrode in de afvalwaterzuivering is echter beperkt door de grote gevoeligheid voor vervuiling en chemische samenstelling van de oplossing. Meting van de ATP-produktie geeft een indruk van de aktiviteit van het slib [37, 119, n de literatuur zijn geen beschrijvingen gevonden van praktijktoepassingen.

14 Bezinksnelheid De bepaling van de bezinksnelheid berust op het volgen in de tijd van het slibwatergrensvlak. Bij automatische meting van de bezinksnelheid heeft detektie van het grensvlak plaats m.b.v. optische methoden [60, 102, 94, n de literatuur wordt ook een niet-automatische fotografische laboratoriummethode voor de bepaling van de bezinksnelheid beschreven. Meest gebruikelijk is de titrimetrische bepaling van het BZV-5 [2, Automatische bepaling van het BZV-5 kan worden gerealiseerd met een Sapromaat. Bij dit apparaat wordt de benodigde hoeveelheid zuurstof elektrolytisch gegenereerd [107]. Naast het lange-termijn-bzv wordt ook het korte-termijn-bzv bepaald. n dii verband worden methodes genoemd die zijn gebaseerd op de meting van de kumulatieve respiratiesnelheid m.b.v. een zuurstofsensor 157, 72, 85, Enkele apparaten die werken volgens het principe van de respiratiemeting zijn kommercieel verkrijgbaar [136, Een kalorimetrische methode om het BZV te bepalen zou in principe geschikt zijn voor in-proces toepassing [172]., n de literatuur wordt melding gemaakt van een gemodificeerde zuurstofsensor die als BZV-elektrode werkt [43, 56, De handmatige bepalitg van het CZV is gebaseerd op titratie na chemische oxidatie 12, 63, Van deze bepaling bestaan verschillende geautomatiseerde uitvoeringen [ 12, 1571 die in principe geschikt zijn voor in-proces toepassing. Bij een andere methode wordt gebruik gemaakt van de korrelatie tussen UV-absorptie en CZV [17, 731. Voorrin-procesmeting is veelvuldige kalibratie noodzakelijk.. Debiet (eas en water) Voor de meting van gas- en vloeistofdebiet zijn instrumenten beschikbaar die werken volgens een van de volgende principes [S, 17, 35, 63, 100, 1671: - elektromagnetische induktie 11441; - mechanisch (flotatie, pitotbuis, rotor, turbine); - thermisch; - akoestisch [96]. Meters die werken volgens het thermische principe meten massastroom. De andere' principes leveren volumestroommeters. Speciaal voor de meting van influent of effluent in een open kanaal zijn het meetschot en de venturi. Door meting van de hoogte van opstuwing (zie Nivo) kan het debiet worden vastgesteld [7, 96, 163, n de onderzochte literatuur komen debietmeters niet aan bod. Fosfaatkoncentratie De handmatige bepaling van (0rtho)fosfaat berust op fotometrische methoden [109, 21. Geautomatiseerde uitvoeringen van deze methoden worden in de literatuur beschreven 175, 77, 109, Een fosfaat-ionselektieve elektrode wordt in de literatuur beschreven De auteurs vermelden geen toepassing bij de afvalwaterbehandeling.

15 Geleidinesvermoeen Het geleidingsvermogen is een in-proces en kontinu meetbare elektrische grootheid [49]. Problemen ontstaan door vervuiling van de elektroden'en door polarisatie. De methode van de elektromagnetische induktie, die zonder elektroden werkt, kent deze problemen niet [98]. Toepassingen van metingen van het geleidingsvermogen zijn de kontrole van influent en effluent en de regeling van de slibkonditionering [83]. c onenaktiviteit Een aantal ionselektive elektroden is bruikbaar voor toepassing bij de behandeling van afvalwater [ 14, n de literatuur worden genoemd elektroden voor de meting van bijvoorbeeld ammonium (zie Ammonium), calcium, nitraat (zie Nitraat), cyanide [124]. Een ontwikkeling is de on Selective Field Effect Transistor (SFET) [79]. De handmatige bepaling van Kjeldahl-stikstof berust op de titrimetrische bepaling van ammonium na destruktie van de organisch gebonden stikstof [109, 21. Apparaten die deze analyse automatisch uitvoeren of toepassingen van deze apparaten worden in de literatuur beschreven [86]. Bij een andere methode wordt na de destruktie gebruik gemaakt van een ammoniumelektrode [103]. Korte termiin zuurstofverbruik (KTZVl Het korte termijn zuurstofverbruik geeft aan het gehalte aan snel oxideerbare stoffen [165a]. De meting van het KTZV is gebaseerd op respiratiemetingen [57, 72, 85, 811. Meting van het KTZV geeft aanknopingspunten voor de regeling van een :~, ' aktiefslibproces [72]. Lower Exolosive Limit (LELl De LEL is een maat voor de koncentratie aanbrandbare gassen en dampen. Het principe van LEL-meters, ook we1 "explosiemeters", berust op de katalytische verbranding van ontvlambare gassen of de meting van absorptie van infrarood licht []. LEL-meters worden toegepast in en nabij ruimten waar biogasproduktie plaatsheeft. Nitraatkoncentratie De handmatige bepaling van nitraat is gebaseerd op fotometrische [2, 1091 of potentiometrische methoden. Een spektrometrisch methode die gebruikt maakt van de absorptie van ultraviolette straling door nitraat verloopt kontinu en zonder toevoeging van chemikalien [162].

16 Kontinue meting van de nitraatkoncentratie is soms mogelijk m.b.v. een nitraatselektieve elektrode [15, 17, 67, Bij het toepassen van een ammoniumelektrode [103, 1051 vindt eerst een reduktie plaats van het nitraat d.m.v. chemikalien, wat de methode minder geschikt maakt voor in-proces toepassingen. Kayser & Ermel [78] verkozen een on-line nitraatanalyser na aanvankelijke pogingen met een nitraatelektrode wegens onaanvaardbare drift te hebben gestaakt. Zie ook Stikstofoxide (NOx). De handmatige bepaling van nitriet is gebaseerd op colorimetrische methoden [109]. Geautomatiseerde bepalingen volgens deze methoden worden in de literatuur beschreven [861. Zie ook Stikstofoxide (NOx). Nivo. water- en slibdeken- De handmatige bepaling van het waternivo gebeurt met verschillende instrumenten: peilglas, peilstok en drijverlichaam. Deze instrumenten lenen zich niet voor automatische nivometingen. Geschikt voor automatische in-proces waternivometingen zijn kapacitieve, hydrostatische en akoestische methoden en methoden die gebaseerd zijn op het meten van het geleidingsvermogen [35, 63, 147, Deze methoden worden ook toegepast bij debietmetingen volgens het open-kanaal-principe. De hoogte van het grensvlak slibdeken-water kan worden gemeten met akoestische methoden of met een automaat die het grensvlak opzoekt d.m.v. een servomechanisme [14, 511. De detektie van het grensvlak heeft dan plaats met een optische of akoestische dichtheidsmeter (zie ook: Aktiefslibgehalte, Troebelheid). 4 Ontwaterinessnelheid De ontwateringssnelheid kan worden uitgedrukt in de specifieke filtratieweerstand of in. de kapillaire zuigtijd (CST) [109]. Het instrument voor de meting van de CST [9] is niet geschikt voor in-proces toepassingen. n de literatuur wordt melding gemaakt van een in-proces methode voor de bepaling van de filtratieweerstand die is gebaseerd op de meting van de verstroo'ing van ultrasone golven [6]. De elektrochemische ph-meting wordt algemeen toegepast en de methode is goed gedokumenteerd [15, 17, De meting kan in-proces en kontinu worden uitgevoerd. Problemen bij ph-meting in de afvalwatertechnologie zijn de gevoeligheid voor vervuiling en het suspensie-effekt [106]. Sommige ph-sensors zijn uitgevoerd met een reinigingseenheid [63] De ph-meting dient meestal voor influent- en effluentkontrole [73] en als basis voor ph-regeling [70]. Een andere toepassing van de ph-meting is de on-line regeling van een reaktor voor de verwijdering van sulfide uit anaeroob effluent [19].

17

18 Toxiciteit Methoden om de toxiciteit van een afvalwater te bepalen zijn de meting van: zuiveringsrendement, respiratiesnelheid van het aktiefslib, glucose opname door aktiefslib, warmteproduktie, visaktiviteit [17,20]. Het zuiveringsrendement kan aan de hand van CZV- BZV- of TOC-metingen worden vastgesteld. Voor het meten van de respiratiesnelheid zijn diverse methoden beschikbaar (zie Respiratiesnelheid). Toxiciteitsmeters die op basis van een respiratiemeting werken worden in de literatuur beschreven [5, 20, 118, 122, 139, 140, 141, 153, Er wordt een methode beschreven om de toxiciteit te bepalen aan de hand van meting van de opnamesnelheid in organismen van gelabelde glucose [91]. Bij calorimetrische methoden wordt de warmteproduktie van de biomassa gemeten [lo, 591. Verminderde aktiviteit van vissen in een doorstroomkamer wordt gedetecteerd d.m.v. fotocellen [20]. Verder worden er instrumenten ontwikkeld die niet zozeer het effekt van toxische stoffen detekteren als we1 de stoffen zelf, zoals pesticiden [22] en zware metalen. Troebelheid De meting van de troebelheid of turbiditeit is gebaseerd op de afzwakking of verstrooing van licht [S], infrarode straling, ultrasone golven [31], of radioaktieve straling [129, n-procesmeting met optische troebelheidmeters wordt bemoeilijkt door vervuiling van optische delen of kleurveranderingen. Deze invloeden worden goeddeels geelimineerd door het toepassen van het meerstralenprincipe of door de verhouding van doorgaand en verstrooid licht te beschouwen. De troebelheidsmeting geeft een indikatie voor de aanwezigheid van zwevende stof in influent en effluent. Ook wordt gebruik gemaakt van troebelheidsmetingen voor de detektie van het grensvlak slib-water (zie Nivo) en bij regeling van de toediening van vlokkingsmiddelen [S]. Zie ook Aktiefslibkoncentratie. Viskositeit Een on-line rotatieviskosiemeter kan als basis dienen voor de automatische regeling van polymeertoediening bij slibkonditionering [21]. Een ander toepassing van een rotatieviskosiemeter is de meting van slibgehaltes bij ingedikt slib [14]. Waterstofsulfidekoncentratie Het waterstofsulfidegehalte kan worden gemeten met een indikatorbuisje waardoor een bepaalde hoeveelheid lucht wordt geleid. Dit instrument is niet geschikt voor on-line metingen in tegenstelling tot meetinstrumenten die werken met een elektrochemische cel volgens het voltammetrisch principe of met een halfgeleidercel [13]. Eveneens geschikt voor in-proces en on-line meting is een fotometrische H2S-monitor die is gebaseerd op reflektiemetingen aan met indikator geimpregneerd papier dat van een rol loopt [98].

19 Zuurstofeaskoncentratie De meting van het gehalte aan zuurstof in de gasfase gebeurt met een paramagnetische zuurstofmeter [128, 1511 of met een zirkonium-elektrode [89]. Meting in de gasfase heeft het voordeel dat de vervuiling van de sensor minimaal is. De meting dient 0.a. als basis voor de regeling van de opgelost-zuurstofkoncentratie [go, Zuurstofkoncentratie nstrumenten voor het meten van de koncentratie aan opgeloste zuurstof werken met een elektrochemische cel volgens het amperometrische principe [ 131. Er bestaan diverse uitvoeringen met verschillende eigenschappen [8, 15, 17, 126, De amperometrische zuurstofkoncentratiemeting wordt veelvuldig toegepast [34] en is in-proces uitvoerbaar [12, 144). Belangrijkste probleem is de gevoeligheid voor vervuiling van de membraan [71, Er wordt melding gemaakt van een zelfreinigende sensor die onder invloed van een elektrochemische reaktie periodiek een gasvormig biocide genereert dat aanhechting van biologisch materiaal aan de membraan bemoeilijkt [127]. Een andere methode is de invloed van de vervuiling van de membraan te elimineren door de sensor zelf zoveel zuurstof te laten genereren dat er geen netto zuurstoftransport door de membraan plaatsheeft [92]. Membraanloze sensoren hebben het nadeel dat veranderingen van ph en geleidbaarheid de meting beinvloeden [99]. Meting van de zuurstofkoncentratie dient als basis voor regeling van de beluchting [117], respiratiemeting, toxiciteitsmeting, regeling van denitrifikatie [581 en meting van BZV en KTZV.

20 3 MARKTAANBOD VAN MEETNSTRUMENTEN 3.1 Alnemeen Dit hoofdstuk geeft een overzicht van het marktaanbod in Nederland van meetinstrumenten die van belang zijn bij de afvalwaterbehandeling. Het overzicht is samengesteld uit de volgende bronnen: - nstrumentengids 1985/86 (uitgegeven ter gelegenheid van de zestiende tentoonstelling 'het nstrument' in Amsterdam 30 september - 5 oktober 1985); - Programme Aquatech 1986 (gids Aquatech, Amsterdam september 1986); - Dokumentatiebestand vakgroep Waterzuivering LUW. Bij de keuze uit het totale aanbod van meetinstrumenten werden de volgende kriteria aangehouden:. De leverancier dan we1 fabrikant vermeldt ekspliciet de afvalwaterbehandeling als (een van de) toepassingsgebied(en). 2. Het instrument is geschikt voor industriele toepassingen. Dit wil zeggen dat laboratoriumapparatuur buiten beschouwing blijft. 3. Het instrument kan informatie direkt uit een objekt ontlenen en zodanig presenteren dat men de te bepalen grootheid kan afleiden. (Deze definitie is ook gehanteerd bij de schriftelijke enquete bij waterkwaliteitbeheerders; zie hoofdstuk 4.) Het instrument kan in principe kontinu en in-proces werken al dan niet in kombinatie met een automatisch monsternameapparaat. 4. Het instrument heeft een elektrische signaaluitgang. Dit is van belang bij de automatische verwerking van meetgegevens. Gegevens werden uit de dokumentatie gehaald, die - voor zover niet aanwezig - bij de leveranciers werd aangevraagd. Ontbrekende gegevens werden telefonisch bij de leveranciers opgevraagd. n geval dit rapport geen gegevens vermeldt, konden dokumentatie noch telefonische navraag uitsluitsel geven. Kolom 1 vermeldt per grootheid fabrikaten van meetinstrumenten voor de betreffende grootheid. n bepaalde gevallen (bijvoorbeeld bij ph-meters) zijn transmitter en sensor van een verschillend merk. Dan zijn beide merken vermeld in de volgorde: transmitter/sensor. Kolom 2 geeft een volgnummer dat verwijst naar de leverancier die het betreffende merk eksklusief vertegenwoordigt. Sommige merken worden vertegenwoordigd door meerdere leveranciers. Voor de betekenis van de volgnummers wordt verwezen naar bijlage 2. Kolom 3 geeft in enkele trefwoorden aan volgens welk principe het meetinstrument werkt. n hoofdstuk 2 vindt u een meer uitgebreide beschrijving van de meetprincipes. n enkele gevallen (ionen en ph) is het principe niet vermeld omdat dit voor alle fabrikaten hetzelfde is. Kolom 4 vermeldt het meetbereik. Notatie: meetbereik: 0- Omg/l diverse meetbereiken: 0-10,20,10Omg/l vele meetbereiken: mg/l ondergrens resp. bovengrens: 10.1 t100mg/l Kolom 5 vermeldt de nauwkeurigheid (accuracy) van het meetinstrument. De nauwkeurigheid, of beter: onnauwkeurigheid, wordt bepaald door toevallige fouten in

21 de meting. De onnauwkeurigheid wordt opgegeven in % van de volle schaal (%vs), in % van de gemeten waarde (%gw) of in eenheden van de grootheid. Kolom 6 geeft de elektrische signaaluitgang van het instrument. ma duidt op een stroomuitgang van 0 of 4 tot 20mA; mv resp. V duiden op een spanningsuitgang. n geval van een spanningsuitgang is eventueel aangegeven over welk spanningsbereik het gaat. n enkele gevallen is een RS232-, RS422, puls- of relais-uitgang (respektievelijk RS, pls, rel) aanwezig. Kolom 7 tenslotte geeft aan of de signaaluitgang galvanisch gescheiden is. n enkele gevallen worden alleen bepaalde types van het fabrikaat geleverd met een galvanische scheiding (type) of is het mogelijk deze beveiliging aan te laten brengen (opt). Galvanische scheiding voorkomt schade aan digitale meet- en regelapparatuur door eventuele overspanningen te blokkeren. Van sommige fabrikaten worden meerdere types geleverd met verschillende specifikaties t.a.v. onnauwkeurigheid, meetbereik en signaaluitgang. n deze gevallen zijn de globale specifikaties vermeld.

22 TABEL 3.1 Overzicht meetinstrumenten grootheid /merk leveranc. principe meetbereik onnauwk. aignaaluitg. galv aktiefslibgehalte Berthold 9 Bestobell 17 Cerlic 47 Eur-Control 22 FC 7 Kay-Ray 63 Monitek 44 Nisihara 44 Ohmart 48 Optec 34 Rexnord 34 Sigrist 4 Sonatmn SO Verewa 19 ZUllig 50 gamma-straling (Ce137) 1-l.lg/d +O.Sg/l ultrasonoor 2% R-ahsorptie &8%ds 0.5%~~ thermisch/wmtegeleiding div 196"s ahaorptie gamma-straling optisch/absorptie loog/l 1% ultraaonoor loog/l 5% abaorptie gamma-straling (Ce137) optisch cu lichtahsorptie 0-S,lO,SOg/l, 0-100% is%v~ optiach/absorptie/watemtraal 0-0.5,16g/l 1% trilling/eigen frekv. dichtheid absorptie bets-straling (Cl4) 0-lg/l 2% optisch 0-12g/ m~ ja ma, 0-1OV ma ma ma ma, 0-10V ma,rel ma, 0-1v ma nee nee nee nee ja ja nee ammonium Ankemmit/GamradS elektrochemiach Applikon 5 Hach 6,14 fotometriseh Horibe 61 ngold 63 elektrochemiach/se Orion 6,16 b gassensor/elektrochemisch Polymetron 36 fotometrisch Skalar 66 fotometrisch ma,o-100rnv,rs ma, mv, RS nee mv nee opt m ~ RS, opt ja BZV Behr 64 BUhler 64 elektrochemiach/02-meting (AAM) Horiba $1 BSB-MS 67 elektrochemisch/02-meting mg/l chloor Capital Controls Conducta Dr Lange Dr Tbiedig Fischer k Porter Hach Hycontrol 10 Tronic Maihak Mesin MSO 61 16,18 galvanische cel 35 fotometrisch nat-/ elektmchemisch 24 galvanische cel 6, galvanisch galvanische cel oppm O.Olmg/l 0-somv opt 0-0.5, 2omg/l 24% m~ type mg/1 Z%VS m ~ RS, ja 0-03, 1, 9.99mg/l f3% ma nee 0-0.5, 1, a, smg/l s%vs ma nee mg/l ma nee

23 TABEL 3.1 (vervolg) gmotheid leveranc. principe /merk meetbereik onnauwk. signaaluitg. gal" Polymetron 36 Radiometer 40 Rittmeyer 69 Uniloc 63 Wallace & Tiernan 2 Yokogawa 80 elektrochemisch potentiometrisch polarografisch galvanisch 0-1,5,10,2omg/l 0.1 %va ma ja 0.001, ppm 4%vs ma nee czv Horiba 61 Maihak 78 Miwa Electronics 69 Pe-Bo 69 Skalar 66 UV-oxidstie/02-detektie fotometrisch debiet (gas) Brook. 12 Cole Pmer 6 FC 7 Fischer & Porter 24 Flanic-SchlumbergerSl Flowtec 18 Flow Technology 71 GWF 79 Hartman & Braun 29 Hi-tec 37 H6ntzsch 76 Hydril 28 nstromet 39 Rixen 8 Sieger 36 Weber 31 thermisch thermisch thermisch drijver wervel rotor vortex/pieno of kapaciteif turbine turbine delta-p/meetflena thermisch turbine turbine schoepenwiel pitotbuia/meetflena thermisch ~loml/mint2ool/mirl% 10 T2Ol/min l%vs 0-30m/. l%!l mS/h 1% lo-le600ms/h 1%, l13ms T1000m3 of> 1 % ~ 12.51/h T25000m3/h0.3% m3/h t2%. div l5ml T1000m3/min 1% 0.6-4Om/s 1.6% 0.6-SOm/a +1-2% m3/h t1.6-2% variahel "s 0-5V nee 0-6VDC ma nee m~ ja MA ja opt. nee ma ma(opt),pls opt &(opt), 0-5V nee, PS ma nee ma ma. mv ma nee \ debiet (water) Altometer 66 Badger 47 Bruel Brmk 7 Bmoks Bopp & Reuther 62 Cerlic 47 Cole-Parmer 6 Controlotron 7 magnetisch-induktief ultraawn ultraaoon/doppler venturi/nivo vlotter/nivo "micromotion" magnetisch-induktief ultrasoon/nivo rotor/elektromagnetisch magnetisch-induktief ultraaoon/doppler-effekt ultraaoon ma, PS d, PS ma ma ja ja nee nee ma nee m~ ja ma nee ma ma, mv, pls nee

24 TABEL 3.1 (vervolg) grwtheid leveranc. principe meetbereik onnauwk. aignaaluitg. galv. lmerk Danfoss 41 Data ndustrial 7 Emflux 11 Endreas k Hauser 18 Eximag 18 Fischer k Porter 24 Flow Technology 71 GWF 79 Hartman k Braun 29 Honywell SS Hydril 28 CC 17 SCO 34 Kay-Ray 6S,77 Kent 42 Krohne 55 Level Contml 44 Magnew SS Manning 69 Milltronics S4,42 MJK Automation 60 Monitek S,44 ODs 52 QEL 19, Ramapo 11 Rittmeyer 59 Sentec 48 Spanner-Pollux 11 Tokyo Keiki 11 Turbo Mesagerate 2 magnetisch-induktief impeller magnetisch-induktief ultrasocn/nivo vortu/piezo of kapacitief magnetisch-induktief magnetisch-induktief drijver (VADO-meter) turbine vleugelrad delta-p/meetflena delta-p/meetflena ultrasoon mechanisch magnetisch-induktief ultrasoon magnetiach-induktief vlotter ultrasoon/nivo magnetisch induktief ultrasoon/doppler ultrasoon/nivo ultrasmn/nivo magnetisch-induktief borrelbuis/nivo venturi/diskrete nivometing drukdws/nivo ultrasmn ultrasmn/doppler (open) ultraswn/doppler (gesloten) megnetisch-induktief mechsnisch echometing/nivo afh. toepassing afh. toepassing 1% 0.5-lOm/a i1-3% /min 4 i 5%va ma, pla, RS "1.4 j* m~ ja pla, ma(opt) opt m~ ja ma (tot 180l/min)mA ma nee m~ ja ma nee ;., ma ma nee fosfaat Applikon 6 fofometriach Skalar 66 fotometriach variabel ma, mv, RS nee 1511gl 2% ma, mv, RS ja geleidend vermogen Ankenmit S elektrisch Beckman 63 elektrisch Behr 54 Condukta 16,18 lps/cm t20ms/cm nee O~S/C~-S~S/C~ *2% m~ type

25 TABEL 3.1 (vervolg) gmotheid leveranc. principe meetbereik onnauwk. signaaluitg. galv. /me& Exner 38 ~10pS/cmf500mS/cmflOpS/cm ma Great Lakes 32 elektrisch /S, ms/cm ma ja magnetiach-induktief ps, ms/cm ma ja Horiba pS/cm l%vs Opt opt 0 tronic 60 ma jn Jenway 59 elektriach O-2OOmS f0.5%+2dig ma, mv Kemotron 70 O.lmS/cm... 2OS/cm 1% ma j3 Kent 42 elektrisch/multi-elektrode O.lpS/cm... S/cm ma ja Knick 53 t2s/em 0.2%~~ ma, RS ja Kunze 76 Leeds & Northrup 71 elektriach div ma ja Maihak 78 elektromagnetische induktie O...ZS/cm O.S%va ma ja Metrohm 5 elektriach ma, mv MSO 64 Pfeilachifter 8 ma, mv ja Polymetron 36 ma Radiometer 40 O.OlSpS/cm-1300mS/cm mv, RS Siemens 65 lps/cm-100ps/cm 1.5%~~ ma TB SO Uniloc 63 elektrisch O-lOpS/cm,40mS/cm0.5%~~ ma ja WPA (Walden) lm~/cm O.l%,Zdig V nee WTW 45,62,10 ~o.~ps/~m~19ms/cmt0.6%p ma ja ZUllig 2 elektribch mv, ma. Ankenmit 3 Conducta 16,18 ' EL 42' G amrad 3 Horiba 61 ngold 53 Leeds & Northrup 71 Orion 5 Philips 57 Phoenix 5 Polymetron 36 Radiometer 40 Seibold 59 Simac 70 Skalar 66 WTW 62,lO Applikon 5 ma, mv, RS nee Dohrman Xertex 69 Euroglaa 23 hydreemethode lmg/l-l4g/l O-lOmV nee Gerhardt 14 destruktie/deatillatie/titr. 0.25% RS

26 TABEL 3.1 (vervolg) grootheid leveranc. principe /merk meetbereik onnauwk. aignanluitg. gal" kooldioxide AD C 70 Analyais&AutomationSZ GM 79 Hartman & Braun 29 Horiba 61 nex 19 R 34 Kent 42 Leeds & Northmp 71 Maihak 78 Monitor Laba 19 Riken 31 Sieger 36 Siemens 66 Thiedig 76 lr-sbsorptie warmtegeleiding R-ahsorptie lr-absorptie 1R-absorptie R-abaorptie thermiseh/warmtegeleiding R-absorptie thermisch/warmtegeleiding R-absorptie warmtegeleiding R-abaorptie elektrochemiach R-absorptie R-abaorptie lr-absorptie 0-lOppm, 100% 1% div ja o-100% m~ ja , 100% 0.5%~~ ma groter dan bij R-abs. zppm, 0-100% 1%"~ opt 0-0.2~56 2%"~ ma O-2OOppm *1%vs mv, V ma ma 0-100ppm, 0-100% 1% ma % 1% ma lOOv% 0.5, 1%vs ma 040% 0.2%~~ ma 0-400ppm 0.6%"~ ma, mv d, v SPP~, 5% S%va ma ZPP~, 100% 1% ma 0-2Ov% 3% ma, 0-2,lOV ja opt ja ;a ja ja ja opt. opt. nee LEL. Blakell 76 - GWS 76 'lnex 19 R 34 Fxnord 34 Riken 31 Semetex 47 Sieger 36 katalytische verbranding katalytische verbranding R-absorptie R-abaorptie katalytische verbranding elektrochemisch katalytische verbranding R-absorptie 0-100%LEt 0-100%LEt 0-100%LEt 2 % ~ ma ja 0-100%LEt il%vs mv, V ma ma, v 0-100%LEL 5%va ma.rel,rs(opt) nee 0-100%LEL 3Wvs ma nee metalen (zware) 19 div methaan AD C 70 AnalyaisdrAutomation37 Compur 13 GM 79 Hartman k Braun 29 Horiba 61 nex 19 R 34 ST 34 R-absorptie R-absorptie katalytisch R-abaorptie warmtegeleiding R-sbaorptie lr-absorptie R-abaorptie katalytische verbranding loppm, 100% 1% div ja 0-100% ma ja o-loo%le~=o-5v% 2% m ~, nee o-v o-o.ol,loo% 0.6% ma ja groter dan bij R-abs. 2ppm, %vs (opt) ma, mv opt o-~v% ~%VS m~ ja 2000ppm +l%va OOOppm is%vs

27 TABEL 3.1 (vervolg) grootheid leveranc. principe /merk meetbereik onnauwk. aignaaluitg. gal" Kent 42 Leeda & Northmp 71 Maihnk 78 Sieger 36 Siemens 65 m~ ja m~ ja 0-500ppm 1% ma ja loov% 0.6%~~ ma opt %~~ ma opt. 0-lW% 3%va ma nee 10ppm, 100% 1% ma Ankersmit/GamradS Applikon 5 Dr Lange 35 ngold 53 Orion 5 pdymetron 36 Skalar 66 elektmchemisch fotometriach UV-absorptie elektrochemiseh/lse elektrochemisch/se fotometriach fotometriach 7.10-~~-1~ ma, 0-100mV. RS ma, mv. RS nee 0-25, 50, 100mg/l 5 % ~ ma, RS JB 10-~-lmo1/1 m ~ RS, ja ppm 0-1W)ppm 15~g/l 2% ma, mv, RS ja nivo (slibdeken) Cerlie 47 Eur-Control 22 FC 7 Royce 34 Turbo 2. R-absorptie optiach/4-stralen thermisch/warmtegeleiding ultraswn 0-2Om (0.1-10gds/1)0.5%vs ma div 1%vs ma ja 0.6-6m Scm ma, rel, RS ja nivo (water),, Beatohell 17. -! Brexel-Brwk 7 Brooks 12 Cerlic 47 Danfoss 41 Dmck 15,48 Endreaa k Hauaer 18 Eriks 20 Exner 38 FC 7 Flyst 25 Fuji SO Honeywell 33 Kay-Ray 63,77 Kent 42 Kmhne 55 Masoneilan 46 Meridian 42 Milltronics 34,42 ultraswn vlotter ultrasoon ultrasoon pieno-resistief/druk capacitief dmkopnemer ultrasoon/echo vlotter/magnetiseh dmkopnemer thermisch/warmtegeleiding piszo-resistiefldruk dmk dmk ultrasoonlecho ultrasoon kapacitief vlotter vlotter/elektmmechmisch kapacitief ultrasoon 0-6m lem div 1 % ~ 0.3-5m 2.5mbar-210bar m 0.196~s 1mm delta-3m O.S% 0-S.S(staaf),3O(kabe)m 1% m, div i0.5%. 1% m~ ja ma nee m~ ja 0-l7mV nee m~ ia m~ ja m~ ja nee ma nee m~ ia ma nee ma. V ja m ~ RS, ja

28 TABEL 3.1 (vervolg) gmotheid leveranc. principe /merk meetbereik onnauwk. signaaluitg. galv. MJK OTT PMC Post Rosemount Santec Transamerica Turbo MesagerBte Unimess Van Elsen Vega ultrasoon dmk/keramisch-hybride C dmkopnemer dmkdooa dmkopnemer ultraswn dmkopnemer mechanisch vlotter/elektromechaniach drukopnemer pneumatiache achijf hydrostatisch/drukapnemer kapacitief ultrasoon borrelbuis drukdws ultraswn/echo delta-2m 0-5,10,20,50m 1-200m cm, m diverse delta-40m m 0-6m 1-10m 1-10m Om m cm, m div div 0-Zm ja nee nee ja nee ja nee nee nee Ankeramit/GamradS Beckman 63 Behr 64 ole Parmer - Conducta 16,18 Crison 14 EL 11,42,, 1 Exner automstische kalibratie,.3? Foxborn -26 Great Lakes 32 Hach 6 Hartman & Braun 29 Horiba 61 Hycontrol Tronic 60 Jenwsy 59 Kent 42 Knick 53 Kuntre 76 Leed. & Northrup 71.. Maihak 78 Mesin 13 Metrohm 5 MSO 64 Pfeilschifter 8 Philipa 57 Phoenix 5 Polymetron S6 mechanische reiniging Radiometer 40 Rittmeyer 68 Siemens pH. nee 0-14pH; f414mv fo.olph; ismvma o-~~h,.~h.' i2% m~ type 0-14pH : io.olph ma, RS div 0-14pH pH ma fo.196 ma nee m~ ja nee *1% ma ja 0.05pH opt Opt *1% ma,rel.pls(opt)opt div ph, flv 0.02pH.O.2mVmA,RS ja 0-14p~ m~ ja 0-14pH 1% ma ja 0-14,2-12pH 0.OlpH ma nee ma, mv, RS nee 0-14~H; f1999mv O.OSpH,fSmV &(opt.) 0-2,2-12,O-14pH O.lpH ma, 0-1OV ja ma, mv, RS nee 0-lrlp~, f1.4v ",A ja 0-14pH, f1.6v O.OlpH,lmV mv, RS

29 TABEL 3.1 (vervolg) grootheid leveranc. principe /merk meetbereik onnauwk. signaaluitg. grlv Simac 70 TB 30 Uniloc 63 Wallace k Tiernan 2 WP A 27 WTW 62,lO Yokogawa 80 ZULlig 2, pH 0.OlpH 0-2V nee O-l4pH, i1v io.olp~,i lmv m~ ja respiratiesnelheid Edmund BUhler 64 YS 6 temperatuur Cole Panner 5 Consort 64 Erika 16 Gulton 73 Hoffmann 70 Hdlerbaum 76 MP0 Electronic 61 1:O. Tronic 60 Kane-May 48 Meridian 42 Pfeilschifter 8 Philips 67 Rodax 71 Rosemount 63 Tempcontrol 72 Tillquist 76 Williamson 30 WPA (Walden) 27 WTW 62 Yokogawa 80 Zullig 60 bimetaal thermistor thennokoppel PtlOO PtlOO div PtlOO halfgeleider PtlOO PtlOO PtlOO themokoppel PtlOO NTC i200'c 0.1 ' C 0-0.4V div O.l%, div. ma nee div 0.1'~ m~ ja Dohrman 63,69 69 Horiba 61 onics 30 PU 19 Msihak 78 UV-persulfaatoxidatie/R-an mg/l 2 B 3% 0-1,6V nee kstalytische verbranding mg/l *2%,*.04mg/lRS UV-oxidstie UV-oxidstie/R-analyse 0.10, loooomg/l 4 B 6% ma ja thermisch/katalytisch/r-an. O...lOg/l 196"s ma, V(opt) nee

30

31 TABEL 3.1 (vervolg) groatheid leveranc. principe /merk meetbereik onnauwk. signaaluitg. gal" zuurstof Ankeramit/GamradS Anacon 30 Beckman 6s Compur 15 Conducta 16 Consort 64 Dsnfosa 41 EL ETC 56 Fuji 30 Hartman k Braun 29 Horiba 61 0 Tronic 60 Kent 42 Leeds k Northrup 81 Maihak 78 Pfeilschifter 8 Philips 57 Rittmeyer 68 Royce 34 Simac 70 Siemens 65 Unilm 6s WTW 9,62,45 YS 5 Yokogawa 80 ZUllig 50 r.irconiumoxidecel (02 in gas) galvanisch galvsniseh (02 in gas) polsmgrefisch/s-elektden galvanisch galvanisch zirconiumoxidecel (0' in gas) zirconiumoxidecel (02 in gas) galvanisch galvanisch galvanisch galvanisch O-5,15mg/l 1% ma 0.2-2Oppm 0.001ppm opt 0-20mg/l 1% ma O...3Oppm,O...lOO% 0.5% ma paramagnetisch (02 in gas) 16-21v% io.zv% d, V(opt) ~irconiumcxidecel ma, V(0pt) galvanisch O-6,15mg/l, 0-100% izmg/l, f5% ma, mv polampafisch/2-elektr~den mg/l O.Olmg/l ma galvanisch/relfreinigend 0-3, lsmg/l 196"s 0-1V galvanisch e1ektm;hemisch O-15mg/l l%vs ma polamgraisch 0-S,lO,ZOmg/l fo.l%vs ma polarografisch 0,.,60mg/l, 0-100% f.lmg/l,fl% ma galvanisch 0-5,10,20mg/l, 0-100% O.lmg/l; 2%, ~., galvaniach, 0-S,lO,ZOmg/l. ma galv./me~braanlo~s/mech. reiniging O-5,15mg/l *.SSmg/lf ld ma, RS ja nee ja nee opt nee ja

32 4 TOEPASSNG VAN MEETNSTRUMENTEN BJ DE WATERZUVERNG 4.1 Alsemeen Qraanisatie van de enaucte n overleg met DBW/RZA werd een konceptenqucte opgesteld. Dit koncept werd ter invulling en beoordeling aangeboden aan een zuiveringsschap, een provinciale waterkwaliteitbeheerder en twee onafhankelijke medewerkers van de vakgroep Waterzuivering van de LUW. Van het zuiveringsschap is geen respons ontvangen, de rest heeft de enqucte ingevuld en van kommentaar voorzien. Op basis van de Croefenqutte en het kommentaar werd in overleg met DBW/RZA de definitieve versie opgesteld. De enquste werd verzonden op 5 juni 1987 naar 20 regionale waterkwaliteitbeheerders en 1 industriele waterzuiveraars (totaal 31). Voor de verzendlijst: zie bijlage 3. De zending (bijlage 4) bevatte de volgende bescheiden: - een brief aan de geadresseerde, waarin aanleiding voor en opzet van het onderzoek werden toegelicht; - een toelichting op het enqucteformulier; - het enqu&teformulier zelf, bestaande uit drie delen te weten een A-, B- en C- formulier (10 eksemplaren van het C- formulier); - een portvrije antwoordenvelop. Op 10 juli 1987 werd een herinnering (bijlage 5) verzonden waarbij tevens werd meegedeeld dat de uiterste inleverdatum naar 17 augustus 1987 was verschoven. Echter het laatste enqucteformulier dat in dit rapport is verwerkt kwam binnen in december n november 1987 werden twee zuiveringsinrichtingen (resp ie en ie) bezocht om ter plaatse een formulier in te vullen. Deze inrichtingen resorteren onder een zuiveringsschap dat niet in staat was binnen redelijke termijn een overzicht te krijgen van alle voor de enquete benodigde gegevens over haar ', zuiveringsinrichtingen., ' ~oelichtina OD het enau&teformulier. Zie bijlage 4. De bedoeling van de enqu&te was de meetinstrumenten en de ervaring met deze instrumenten te inventariseren bij afvalwaterzuiveringsinrichtingen. n dit verband is de definitie die in dit onderzoek werd gegeven voor een meetinstrument van belang: een instrument dat informatie direkt uit een objekt ontleent en deze informatie zodanig presenteert dat men de te bepalen grootheid kan afleiden (zie enqucteformulier bijlage 4). Deze definitie moest ertoe leiden dat respondenten uitsluitend nadere gegevens zouden verstrekken over apparaten die in principe geschikt zijn voor in-proces meting en direkte koppeling aan meet- en regelapparatuur. Op formulier B moesten alle grootheden die worden bepaald in de eerste kolom worden aangekruist. Dus zowel grootheden die direkt in het proces met een daarvoor bestemd instrument als grootheden die in een centraal laboratorium via chemische analyses worden bepaald. n de tweede kolom dienden grootheden te worden aangekruist die d.m.v. een meetinstrument worden bepaald ongeacht of deze bepaling in het laboratorium dan we1 in-proces plaatsheeft. Grootheden die met een meetinstrument in het laboratorium worden bepaald komen in principe ook voor in-proces meting met dat instrument in aanmerking. n de derde kolom moest alleen een kruisje worden geplaatst indien het meetinstrument in het proces meet.

33 Bij de juiste interpretatie van deel B van het enqutteformulier zou bij iedere grootheid of niets of kolom 1 of kolom 1+2 of kolom zijn aangekruist. Uitsluitend voor meetinstrumenten die direkt in het proces meten (kruisje geplaatst in de derde kolom bij de korresponderende grootheid) werd gevraagd een C-formulier in te vullen. Verder werd gevraagd, indien van een instrument meerdere types in omloop waren, per type een C-formulier in te vullen R~SDO~S OD de enautte Tabel 4.1 geeft een overzicht van de respons. TABEL 4.1 Respons enqu&te meetinstrumenten, aangeschreven respons % regionaal 20 industrieel 1 totaal 31 TABEL 4.2 Totaal aantal betrokken zuiveringen. regionaal 237 industrieel 5 totaal n het vervolg van dit rapport zal geen onderscheid worden gemaakt tussen regionale waterkwaliteitbeheerders en industriele waterzuiveraars. Evenmin zal onderscheid worden gemaakt tussen verschillende typen zuiveringsprocessen.

34 4.2 Resultaten enaucte Grootheden die worden nemeten n deze paragraaf wordt de respons op formulier B samengevat. Tabel 4.3 geeft het totaal van de telling. s het getal 20 achter een grootheid vermeld, dan wil dat zeggen dat alle twintig respondenten de betreffende grootheid meten. TABEL 4.3 Respons op formulier B: grootheden die worden gemeten (kolom ), grootheden die m.b.v. een meetinstrument worden gemeten (kolom 2) en grootheden die met een meetinstrument bij het proces worden gemeten (kolom 3). gemeten grootheid totaal aantal malen vermeld kolom 1 kolom 2 kolom 3 ammoniumkoncentratie BZV czv debiet water filtreerbaarheid gasproduktie / -verbruik gassamenstelling 8 4 geleidingsvermogen gloeirest Kjeldahl-stikstof nitraatkoncentratie nitrietkoncentratie nivo water nivo slibdeken org. mikroverontreinig (0rtho)fosfaat PH redoxpotentiaal respiratiesnelheid restchloorgehalte slibkoncentratie slibvolume-indeks temperatuur TOC toxiciteit troebelheid, turbiditeit vluchtige vetzuren waterstofsulfide windsnelheid, -richting zuurstofkoncentratie zware metalen zwevende stof De grootheden 'bezinksel', 'chloride', 'cyanide', 'LEL', en 'zuurstof in gas' werden slechts eenmaal vermeld. Zij zijn in het vervolg van dit rapport buiten beschouwing gelaten.

35 Uit tabel 4.3 blijkt dat een aantal grootheden door vrijwel alle respondenten wordt gemeten. Deze grootheden zijn in tabel 4.4 samengevat. n deze tabel is ook vermeld in hoeveel procent van de gevallen een meetinstrument is gebruikt. Bovendien is aangegeven in welk percentage van de gevallen het een in-proces meting betreft. TABEL 4.4 Grootheden die in 90% van de gevallen worden gemeten. % van de gevallen waarin een meetinstrument wordt gebruikt. % van de gevallen waarin dit meetinstrument in-proces wordt toegepast. gemeten - meetinstrument n-proces grootheid % % ammonium BZV czv debiet water Kjeldahl-stikstof nitraat nitriet (0rtho)fosfaat ph slibkoncentratie slibvolume-indeks temperatuur zuurstof zwevende stof Het blijkt dat van de veelvuldig gemeten grootheden er een aantal zijn die in meer dan 50% van de gevallen met een meetinstrument worden gemeten, te weten: ammonium, debiet, nitraat, nitriet, ;H, temperatuur en zuurstof. Van deze grootheden worden vooral debiet, ph, temperatuur en zuurstofkoncentratie in-proces gemeten.. Specifieke gegevens over een meetinstrument werden alleen gevraagd als het meetinstrument bij de zuivering, d.w.z. in-proces, werd toegepast (formulier C). Tabel 4.5 geeft per grootheid de merken van de gebruikte instrumenten. Bij elk merk is vermeld het aantal in gebruik zijnde eksemplaren van alle respondenten samen. n enkele gevallen heeft een respondent geen aantal vermeld. n deze gevallen is het aantal op groter dan of gelijk aan 1 ( > ) gesteld. TABEL 4.5 Merk en aantal van meetinstrumenten die geplaatst zijn bij de zuiveringsinrichting (in-proces). gemeten grootheid merk instrument aantal exempl. ammonium en nitraat Dr Lange 3 Lovibond 31 Philips 1 Technikon 5 onbekend totaal 42

36 Tabel 4.5 (vervolg) gemeten grootheid merk instrument aantal exempl. debiet water gasproduktie / -verbruik geleidingsvermogen Altoflux Anubar? Arkon Bopp & Reuther Brooks Copax? Danfoss E+H Emflux Fischer & Porter Hartman & Braun Manning Rittmeyer Spanner Pollux Remag Vega Ziillig onbekend Aezener - nstromet Dordrecht E+H FC.. FTV? Quanto? ' Vega onbekend Conducta Philips totaal totaal totaal

LUCHTVERONTREINIGING EN -ZUIVERING

LUCHTVERONTREINIGING EN -ZUIVERING INHOUD Voorwoord 13 Inleiding 15 Indeling van milieuproblemen 19 Indeling van dit boek 19 Inleiding tot de Vlaamse milieuwetgeving voor bedrijven 19 Deel 1. LUCHTVERONTREINIGING EN -ZUIVERING 21 1. Inleiding

Nadere informatie

Organische vracht continue on-line bewaken. Peter-Jan van Oene, 8 november 2011, nieuwegein

Organische vracht continue on-line bewaken. Peter-Jan van Oene, 8 november 2011, nieuwegein Organische vracht continue on-line bewaken Peter-Jan van Oene, 8 november 2011, nieuwegein Waardeketen Organische stoffen TOC/CZV correlatie Inhoud Afvalwater karakteristiek zuivel-industrie Redenen om

Nadere informatie

Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie

Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie Waterkwaliteit 2: Natuur/chemie Prof. ir. Hans van Dijk 1 Afdeling Watermanagement Sectie Gezondheidstechniek Inhoud hydrologische kringloop kwalitatief 1. regenwater 2. afstromend/oppervlaktewater. infiltratie

Nadere informatie

Meetapparatuur en interpretatie meetgegevens

Meetapparatuur en interpretatie meetgegevens Meetapparatuur en interpretatie meetgegevens 1 Waarom meten? Explosie- en brandgevaar Risico -> bevolking (< Evacuatie?) Milieu Gezondheid brandweerpersoneel Gevaar voor verstikking 2 BASISBEGRIPPEN: EXPLOSIE

Nadere informatie

Bepaling van het Biochemisch Zuurstofverbruik (BZV) in oppervlaktewater

Bepaling van het Biochemisch Zuurstofverbruik (BZV) in oppervlaktewater Bepaling van het Biochemisch Zuurstofverbruik (BZV) in oppervlaktewater april 2005 One Cue Systems Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming

Nadere informatie

INHOUD. Voorwoord 13. Inleiding 15 Indeling van milieuproblemen 19 Indeling van dit boek 19 Inleiding tot de Vlaamse milieuwetgeving voor bedrijven 19

INHOUD. Voorwoord 13. Inleiding 15 Indeling van milieuproblemen 19 Indeling van dit boek 19 Inleiding tot de Vlaamse milieuwetgeving voor bedrijven 19 INHOUD Voorwoord 13 Inleiding 15 Indeling van milieuproblemen 19 Indeling van dit boek 19 Inleiding tot de Vlaamse milieuwetgeving voor bedrijven 19 Deel 1. LUCHTVERONTREINIGING EN -ZUIVERING 23 1. Inleiding

Nadere informatie

Vergisting van eendenmest

Vergisting van eendenmest Lettinga Associates Foundation for environmental protection and resource conservation Vergisting van eendenmest Opdrachtgever: WUR Animal Sciences Group Fridtjof de Buisonjé Datum: 3 oktober 2008 Lettinga

Nadere informatie

De termijn tussen monsterneming (direct gevolgd door conservering) en het moment van zekerstellen van het gehalte.

De termijn tussen monsterneming (direct gevolgd door conservering) en het moment van zekerstellen van het gehalte. Notitie Datum: 3 november 2014 Onderwerp: Watermonsters nemen en conserveren Algemeen Dit document beschrijft de flessen, conservering en de werkwijze voor het vullen van watermonsters. De conservering

Nadere informatie

Hoe ontstaan gevaarlijke gassen in containers? 1. De lading zelf 2. Gassingen met bestrijdingsmiddel 3. De container

Hoe ontstaan gevaarlijke gassen in containers? 1. De lading zelf 2. Gassingen met bestrijdingsmiddel 3. De container Hoe ontstaan gevaarlijke gassen in containers? 1. De lading zelf 2. Gassingen met bestrijdingsmiddel 3. De container 1) De lading zelf kan gevaarlijke of verstikkende gassen produceren. Zelfs voedingsmiddelen

Nadere informatie

MJK Automation UW PARTNER IN MEET- EN REGELTECHNIEK BROCHURE NL 1.00 PRODUKT BROCHURE 1401

MJK Automation UW PARTNER IN MEET- EN REGELTECHNIEK BROCHURE NL 1.00 PRODUKT BROCHURE 1401 MJK heeft meer dan 40 jaar ervaring als producent en leverancier van meet- en regel apparatuur, bij elk soort (afval)watervoorziening. Het MJK netwerk verkoopt wereldwijd aan meer dan 40 landen. 1 MJK

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT

ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT ONDERZOEK NAAR DE WATERKWALITEIT Naam: Klas: Datum: 1 Situering van het biotoop Plaats: Type water: vijver / meer / ven / moeras/ rivier / kanaal / poel / beek / sloot / bron Omgeving: woonkern / landbouwgebied

Nadere informatie

Beheer en onderhoud van de W T W ph-meters

Beheer en onderhoud van de W T W ph-meters Mfnlsterie van Verkeer ed Waterstaat Beheer en onderhoud van de W T W ph-meters nr. 723.00.E001 Serie en ISSN nr. 1383-6749. Goede Meet Praktijk (GMP) is een samenwerkingsverband tussen specialistische

Nadere informatie

Werkplekbeschrijving: Elektronisch meten

Werkplekbeschrijving: Elektronisch meten Werkplekbeschrijving: Bij dit practicum horen: een bloeddrukmeter; een oorthermometer; een vingerpulseoximeter; een temperatuurmeter; een ph-meter; een geleidbaarheidsmeter; een zuurstofmeter; een luxmeter.

Nadere informatie

Meting ter plaatse van temperatuur, ph, elektrische geleidbaarheid, opgeloste zuurstof, vrije chloor en gebonden chloor

Meting ter plaatse van temperatuur, ph, elektrische geleidbaarheid, opgeloste zuurstof, vrije chloor en gebonden chloor Compendium voor de monsterneming, meting en analyse van water Meting ter plaatse van temperatuur, ph, elektrische geleidbaarheid, opgeloste zuurstof, vrije chloor en gebonden chloor Versie november 2013

Nadere informatie

Oxix TRANSMITTER VOOR OPGELOSTE ZUURSTOF BROCHURE NL 5.40 OXIX BROCHURE 1401

Oxix TRANSMITTER VOOR OPGELOSTE ZUURSTOF BROCHURE NL 5.40 OXIX BROCHURE 1401 Oxix TRANSMITTER VOOR OPGELOSTE ZUURSTOF BROCHURE NL 5.40 OXIX BROCHURE 1401 SENSOR MET MINIMAAL ONDERHOUD De Oxix transmitter is een nieuw en uniek MJK instrument voor het meten van opgeloste zuurstof.

Nadere informatie

Producten en Diensten. Versie: 2016-2

Producten en Diensten. Versie: 2016-2 Producten en Diensten Versie: 2016-2 Inhoudsopgave 1 Toelichting 3 2 Oppervlaktewater 4 2.1 Monsterneming 4 2.2 Veldmetingen 4 2.3 Chemisch onderzoek 5 2.4 Continue metingen on-site 6 2.5 Bacteriologisch

Nadere informatie

2 troebelheid en tss. 3 desinfectants-bepalingen. 4 natriumbepaling 0,001 tot 10.000 PPB. 6 iq sensor net: ortho-fosfaat. 7 zware metalen analyse

2 troebelheid en tss. 3 desinfectants-bepalingen. 4 natriumbepaling 0,001 tot 10.000 PPB. 6 iq sensor net: ortho-fosfaat. 7 zware metalen analyse Best Instruments best news juni 2014 Jaargang 10 Volume 2 Best NEWS 02 In dit nummer: 2 troebelheid en tss 3 desinfectants-bepalingen 4 natriumbepaling 0,001 tot 10.000 PPB 6 iq sensor net: ortho-fosfaat

Nadere informatie

Wijzigingsvoorstel (RfC) op Aquo-lex Wijzigen diverse definities

Wijzigingsvoorstel (RfC) op Aquo-lex Wijzigen diverse definities Wijzigingsvoorstel (RfC) op Aquo-lex Wijzigen diverse definities Auteur: IDsW> Kenmerk: W 0908-0026> Documentbeheer Wijzigingshistorie Datum Versie Auteur Wijziging 18 aug 2009 0.9 Hinne Reitsma Initieel

Nadere informatie

Bijlage I: Voorschriften voor meting, bemonstering, analyse en berekening Definitiebepalingen

Bijlage I: Voorschriften voor meting, bemonstering, analyse en berekening Definitiebepalingen Bijlage I: Voorschriften voor meting, bemonstering, analyse en berekening Definitiebepalingen In deze bijlage wordt verstaan onder: a etmaal: de aaneengesloten periode van 24 uur waarover een etmaalverzamelmonster

Nadere informatie

Chemisch wateronderzoek 1. klimaatstad. water leeft 2. Abio. klimaatstad

Chemisch wateronderzoek 1. klimaatstad. water leeft 2. Abio. klimaatstad Chemisch wateronderzoek 1 water leeft 2 Abio Chemisch wateronderzoek 2 Chemisch wateronderzoek 3 WATER LEEFT Chemisch wateronderzoek Een goede waterkwaliteit is van groot belang voor het leven van waterdieren

Nadere informatie

Ingebouwde integrator (met teller en gegevensopslag).

Ingebouwde integrator (met teller en gegevensopslag). Data sheet Debietmeter 713 Algemeen De Debietmeter 713 is ontworpen voor het meten en registreren van doorstroomhoeveelheden in open meetgoten en kanalen. De Debietmeter 713 is een compleet instrument

Nadere informatie

Conservering en behandeling van watermonsters

Conservering en behandeling van watermonsters Conservering en behandeling van watermonsters oktober 2010 Pagina 1 van 9 WAC/I/A/010 INHOUD 1 DOEL EN TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 TERMEN EN DEFINITIES... 3 3 PRINCIPE... 3 4 VOORBEHANDELING... 9 4.1 HOMOGENISATIE...

Nadere informatie

Basics flowmetingen. De basis informatie over: Thermal Mass / Positive Displacement / Turbine / Verschildruk en VA Flowmeters

Basics flowmetingen. De basis informatie over: Thermal Mass / Positive Displacement / Turbine / Verschildruk en VA Flowmeters Basics flowmetingen De basis informatie over: Thermal Mass / Positive Displacement / Turbine / Verschildruk en VA Flowmeters Thermische Flowmeters (in-line & by-pass principe) Thermische massa flowmeter

Nadere informatie

Bijlage I: Voorschriften voor meting, bemonstering, analyse en berekening Definitiebepalingen. Definitiebepalingen

Bijlage I: Voorschriften voor meting, bemonstering, analyse en berekening Definitiebepalingen. Definitiebepalingen Bijlage I: Voorschriften voor meting, bemonstering, analyse en berekening Definitiebepalingen Definitiebepalingen In deze bijlage wordt verstaan onder: a etmaal: de aaneengesloten periode van 24 uur waarover

Nadere informatie

Wat is Instrumentatie? Regeltechnieken.org (Ing.Ph. Van den Eynde, Msc)

Wat is Instrumentatie? Regeltechnieken.org (Ing.Ph. Van den Eynde, Msc) Wat is Instrumentatie? Regeltechnieken.org (Ing.Ph. Van den Eynde, Msc) Inleiding Het doel van deze presentatie is een korte inleiding te geven in de instrumentatie. Ik spreek vooral over analoge metingen

Nadere informatie

Basics flowmetingen. De basis informatie over: Magnetisch Inductieve/ Vortex/ Ultrasone en Coriolis Massa Flowmeters

Basics flowmetingen. De basis informatie over: Magnetisch Inductieve/ Vortex/ Ultrasone en Coriolis Massa Flowmeters Basics flowmetingen De basis informatie over: Magnetisch Inductieve/ Vortex/ Ultrasone en Coriolis Massa Flowmeters Erik Stokman Sales Manager KROHNE Nederland Kerkeplaat 14 3313 LC Dordrecht Tel.: +31

Nadere informatie

Uitgave 7 november 2014 Nieuwsbrief

Uitgave 7 november 2014 Nieuwsbrief Uitgave 7 november 2014 Nieuwsbrief STATUS VERHUIZING Zoals in de vorige nieuwsbrief is aangegeven, beëindigt de analyse-activiteiten per 1 januari 2015 op de locatie Almelo. De monsternemers die werkzaam

Nadere informatie

POST1 : MULTIGAZDETECTOR X-AM 7000

POST1 : MULTIGAZDETECTOR X-AM 7000 Bestek nr. II/MAT/A12-338-15 : Perceel 2 Geldigheidsduur van de opdracht tot 02/02/2020 POST1 : MULTIGAZDETECTOR X-AM 7000 DRÄGER SAFETY BELGIUM Heide 10 tel: 02/462 62 11 1780 Wemmel fax: 02/609 52 62

Nadere informatie

Gasdetectie systeem voor toxische- en brandbare gassen, zuurstof en vluchtige organische stoffen: Compur Statox SIL 2

Gasdetectie systeem voor toxische- en brandbare gassen, zuurstof en vluchtige organische stoffen: Compur Statox SIL 2 Gasdetectie systeem voor toxische- en brandbare gassen, zuurstof en vluchtige organische stoffen: Compur Statox SIL 2 Functionele Zekerheid Compur Statox Waarschuwt voordat gasconcentraties gevaarlijk

Nadere informatie

Meten is Weten. 1 Inhoud... 1

Meten is Weten. 1 Inhoud... 1 1 Inhoud 1 Inhoud... 1 2 Meten is weten... 2 2.1 Inleiding... 2 2.2 Debieten... 2 2.2.1 Elektromagnetische debietmeters... 4 2.2.2 Coriolis... 4 2.2.3 Vortex... 4 2.2.4 Ultrasoon... 4 2.2.5 Thermische

Nadere informatie

Basiskennis en Basisvaardigheden IV (404)

Basiskennis en Basisvaardigheden IV (404) ASISKENNIS EN ASISVAARDIGHEDEN IV 404 asiskennis en asisvaardigheden IV (404) SCHEIKUNDE 404.01 De kandidaat kan het scheiden van mengsels in verschillende zuivere stoffen 404.02 De kandidaat kan de opbouw

Nadere informatie

De accreditatie werd uitgereikt aan/ L'accréditation est délivrée à/ The accreditation is granted to/ Die akkreditierung wurde erteilt für:

De accreditatie werd uitgereikt aan/ L'accréditation est délivrée à/ The accreditation is granted to/ Die akkreditierung wurde erteilt für: Bijlage bij accreditatie-certificaat Annexe au certificat d'accréditation Annex to the accreditation certificate Beilage zur Akkreditatierungszertifikat 7-TEST NBN EN ISO/IEC 705:005 Versie/Version/Fassung

Nadere informatie

ZOUTGEHALTESENSOR BT78i

ZOUTGEHALTESENSOR BT78i ZOUTGEHALTESENSOR BT78i GEBRUIKERSHANDLEIDING CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES http://www.cma-science.nl Korte beschrijving De Zoutgehaltesensor BT78i meet het zoutgehalte in een oplossing in het

Nadere informatie

Bepaling van de elektrische geleidbaarheid

Bepaling van de elektrische geleidbaarheid Bepaling van de elektrische geleidbaarheid april 2006 Pagina 1 van 8 WAC/III/A/004 INHOUD 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 DEFINITIES... 3 2.1 SPECIFIEKE GELEIDBAARHEID, ELEKTRISCHE GELEIDBAARHEID (γ)... 3 2.2

Nadere informatie

Onderzoek waterkwaliteit en waterzuivering

Onderzoek waterkwaliteit en waterzuivering Onderzoek waterkwaliteit en Onderzoek waterkwaliteit en waterzuivering Met behulp van kiezel, grof en fijn zand, actieve kool en wat watten werd het natuurlijk zuiveringssysteem van de bodem nagebootst.

Nadere informatie

OVER PH: HET METEN VAN PH IS NIET MOEILIJK, MAAR ER IS VEEL ONBEGRIP OVER DEZE METING. DAAROM: DE ANTWOORDEN OP UW VERZAMELDE VRAGEN.

OVER PH: HET METEN VAN PH IS NIET MOEILIJK, MAAR ER IS VEEL ONBEGRIP OVER DEZE METING. DAAROM: DE ANTWOORDEN OP UW VERZAMELDE VRAGEN. FREQUENTLY ASKED QUESTIONS OVER PH: HET METEN VAN PH IS NIET MOEILIJK, MAAR ER IS VEEL ONBEGRIP OVER DEZE METING. DAAROM: DE ANTWOORDEN OP UW VERZAMELDE VRAGEN. ---------------------------------------------

Nadere informatie

Zoutafleiding Bijlage bij de RWS Standaard

Zoutafleiding Bijlage bij de RWS Standaard Zoutafleiding Bijlage bij de RWS Standaard In opdracht van: Project: Ministerie van Verkeer Waterstaat Directoraat-Geraal Rijkswaterstaat Rijkswaterstaat Meetnet Infrastructuur (RMI) Versie: 1.0 November

Nadere informatie

NEWS 2 ON-LINE E-COLI BEPALING 3 IQ SENSOR NET 4 CONTACTLOZE TROEBELHEIDSMETING 5 MULTIPARAMETER ANALYZERS 6 ONTGASTE GELEIDBAARHEID IN DIT NUMMER:

NEWS 2 ON-LINE E-COLI BEPALING 3 IQ SENSOR NET 4 CONTACTLOZE TROEBELHEIDSMETING 5 MULTIPARAMETER ANALYZERS 6 ONTGASTE GELEIDBAARHEID IN DIT NUMMER: JAARGANG 10 VOLUME 1 BEST NEWS 01 IN DIT NUMMER: 2 ON-LINE E-COLI BEPALING 3 IQ SENSOR NET 4 CONTACTLOZE TROEBELHEIDSMETING 5 MULTIPARAMETER ANALYZERS 6 ONTGASTE GELEIDBAARHEID EN VERDER SEMINAR 2 EN 3

Nadere informatie

Meetmethoden en meetfrequenties per luchtwasser

Meetmethoden en meetfrequenties per luchtwasser Pagina 1 van 2, EV-01417 Rapport nummer :EV-01417 Datum : 18-04-2014 Betreft : Rendementsmetingen van ammoniak bij een biologische luchtwasser (85%) Opdrachtgever : Ormira BV, De heer van Balkom Opdrachtomschrijving

Nadere informatie

Bijlage I: Voorschriften voor meting, bemonstering, analyse en berekening. Definitiebepalingen

Bijlage I: Voorschriften voor meting, bemonstering, analyse en berekening. Definitiebepalingen Bijlage I bij de Verordening zuiveringsheffing Waterschap Vallei en Veluwe 2014 Bijlage I: Voorschriften voor meting, bemonstering, analyse en berekening Definitiebepalingen In deze bijlage wordt verstaan

Nadere informatie

Verordening zuiveringsheffing waterschap Vechtstromen 2014

Verordening zuiveringsheffing waterschap Vechtstromen 2014 Verordening zuiveringsheffing waterschap Vechtstromen 04 Bijlage I: Voorschriften voor meting, bemonstering, analyse en berekening Begripsbepalingen In deze bijlage wordt verstaan onder: a. etmaal: de

Nadere informatie

Volumestroom- en Massastroommetingen

Volumestroom- en Massastroommetingen Volumestroom- en Massastroommetingen Volumestroom- en Massastroommetingen M.M.H. Starmans Schrijver: M.M.H. Starmans Coverontwerp: M.M.H. Starmans ISBN: 9789402147650 M.M.H. Starmans Voorwoord Dit is

Nadere informatie

Bepaling van het chemisch zuurstofverbruik (CZV)

Bepaling van het chemisch zuurstofverbruik (CZV) Bepaling van het chemisch zuurstofverbruik (CZV) mei 2011 Pagina 1 van 10 WAC/III/D/020 INHOUD 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 PRINCIPE... 3 3 OPMERKINGEN... 3 4 MONSTERBEWARING... 4 5 APPARATUUR EN MATERIAAL...

Nadere informatie

Detectie van explosieve gassen, toxische gassen en opvolging van zuurstofniveaus. Infrarood XP versie. SIL 2 hoge betrouwbaarheid IP 66

Detectie van explosieve gassen, toxische gassen en opvolging van zuurstofniveaus. Infrarood XP versie. SIL 2 hoge betrouwbaarheid IP 66 Gas detector Detectie van explosieve gassen, toxische gassen en opvolging van zuurstofniveaus Infrarood XP versie SIL 2 hoge betrouwbaarheid IP 66 Aluminium of RVS uitvoering Certificaten The Fixed Gas

Nadere informatie

Mac-Solar Stralingsmeter (SLM18c-2) met geïntegreerde sensor, energierendement van zonne-installaties

Mac-Solar Stralingsmeter (SLM18c-2) met geïntegreerde sensor, energierendement van zonne-installaties Mac-Solar Stralingsmeter (SLM18c-2) met geïntegreerde sensor, energierendement van zonne-installaties De zonnestralingsmeter Mac-Solar is een ideaal, handmatig apparaat voor zonneingenieurs, architecten

Nadere informatie

Bijlage I. Voorschriften voor meting, bemonstering, analyse en berekening. Definitiebepalingen

Bijlage I. Voorschriften voor meting, bemonstering, analyse en berekening. Definitiebepalingen Bijlage I Voorschriften voor meting, bemonstering, analyse en berekening Definitiebepalingen In deze bijlage wordt verstaan onder: a etmaal: de aaneengesloten periode van 24 uur waarover een etmaalverzamelmonster

Nadere informatie

Bijlage I Voorschriften voor meting, bemonstering, analyse en berekening. Definitiebepalingen

Bijlage I Voorschriften voor meting, bemonstering, analyse en berekening. Definitiebepalingen Bijlage I Voorschriften voor meting, bemonstering, analyse en berekening Definitiebepalingen In deze bijlage wordt verstaan onder: a etmaal: de aaneengesloten periode van 24 uur waarover een etmaalverzamelmonster

Nadere informatie

+31 (0)900 1200 003 E:

+31 (0)900 1200 003 E: Gasmeter Gas-Pro draagbare gasmeter voor het meten van maximaal 5 gassen met optionele interne pomp / bediening met slechts één hand en Top Mount-beeldscherm, gemakkelijk te bedienen De gasmeter Gas-Pro

Nadere informatie

Belang van goed water

Belang van goed water Belang van goed water Dr Guillaume Counotte Wat is goed water? Smakelijk Beschikbaar Niet schadelijk voor dieren Niet schadelijk voor producten (ei, vlees) 1 Waterbehoefte Normale omstandigheden: 1,6-2

Nadere informatie

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen

Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Scheikunde Hoofdstuk 2 Samenvatting Paragraaf 1: Fossiele brandstoffen Fossiele brandstof Koolwaterstof Onvolledige verbranding Broeikaseffect Brandstof ontstaan door het afsterven van levende organismen,

Nadere informatie

ANORGANISCHE ANALYSEMETHODEN/WATER GELEIDBAARHEID

ANORGANISCHE ANALYSEMETHODEN/WATER GELEIDBAARHEID 1 TOEPASSINGSGEBIED GELEIDBAARHEID Deze procedure beschrijft de bepaling van de elektrische geleidbaarheid in water (bijvoorbeeld grondwater, eluaten, ). De beschreven methode is bruikbaar voor alle types

Nadere informatie

LET OP, ALLEEN TE GEBRUIKEN ALS OEFENOPGAVEN!

LET OP, ALLEEN TE GEBRUIKEN ALS OEFENOPGAVEN! LET OP, ALLEEN TE GEBRUIKEN ALS OEFENOPGAVEN! OPEN VRAGEN Door het bodemonderzoeksbureau is in 2012 vastgesteld dat de bodem (droog) op locatie X de volgende stoffen bevat (standaard condities) Er is tijdens

Nadere informatie

BIJLAGE I. VOORSCHRIFTEN VOOR METING, BEMONSTERING, ANALYSE EN BEREKENING

BIJLAGE I. VOORSCHRIFTEN VOOR METING, BEMONSTERING, ANALYSE EN BEREKENING BIJLAGE I. VOORSCHRIFTEN VOOR METING, BEMONSTERING, ANALYSE EN BEREKENING Definitiebepalingen In deze bijlage wordt verstaan onder: a. etmaal: de aaneengesloten periode van 24 uur waarover een etmaalverzamelmonster

Nadere informatie

Proces Instrumentatie op maat

Proces Instrumentatie op maat Proces Instrumentatie op maat Proces Instrumentatie op maat PAGINA 2 Inleiding Inhoudsopgave PAGINA 3 Drukmeting, van manometer tot "Intelligente" drukzenders Proces Instrumentatie op Maat. Deze slogan

Nadere informatie

Digitale communicatie tussen analytische. sensoren <-> transmitters. Classification: EXTERNAL. 10/12/2009 Bart Küpers. Slide 1

Digitale communicatie tussen analytische. sensoren <-> transmitters. Classification: EXTERNAL. 10/12/2009 Bart Küpers. Slide 1 Digitale communicatie tussen analytische sensoren transmitters Slide 1 Even voorstellen.. Productmanager Analyse Endress+Hauser Slide 2 Leidraad Vroeger: analoge ph sensoren Tot nu: proprietary digitale

Nadere informatie

I feel goo o d! De wetenschap achter helder water voor tropische zoetwateraquaria

I feel goo o d! De wetenschap achter helder water voor tropische zoetwateraquaria I feel goo o d! De wetenschap achter helder water voor tropische zoetwateraquaria Philips ontwikkelde dit Zuiveringsapparaat voor tropische aquaria in samenspraak met aquarium- en waterexperts. Wetenschappelijke

Nadere informatie

Verschuiving naar duurzame analyses : Is de titratiemethode voor CVZ-bepalingen passé?

Verschuiving naar duurzame analyses : Is de titratiemethode voor CVZ-bepalingen passé? Verschuiving naar duurzame analyses : Is de titratiemethode voor CVZ-bepalingen passé? Wie is HACH LANGE? HACH LANGE is een onderdeel van de Danaher Water Quality Group Dit is een onderdeel van de Danaher

Nadere informatie

STAATSBLAD OVERWEGENDE

STAATSBLAD OVERWEGENDE 2 No. 11 STAATSBLAD o 'J /. van de opt. L.\).. f{epubliek SURINAME BESCHIKKING van de Minister van Landbouw, Veeteelt en Visserij d.d. 21 februari 2002, houdende regels ter vaststelling van de kwaliteitseisen

Nadere informatie

Bijlage I Voorschriften voor meting, bemonstering, analyse en berekening

Bijlage I Voorschriften voor meting, bemonstering, analyse en berekening Bijlage I Voorschriften voor meting, bemonstering, analyse en berekening Definitiebepalingen In deze bijlage wordt verstaan onder: a etmaal: de aaneengesloten periode van 24 uur waarover een etmaalverzamelmonster

Nadere informatie

12.1 Indeling volgens NEN-EN 1008

12.1 Indeling volgens NEN-EN 1008 12 Aanmaakwater 12 Aanmaakwater is een essentiële grondstof voor beton; zonder water geen hydratatie. Het is daarom belangrijk dat het aanmaakwater geen verontreinigingen bevat die: het hydratatieproces

Nadere informatie

OEFENTOETS Zuren en basen 5 VWO

OEFENTOETS Zuren en basen 5 VWO OEFENTOETS Zuren en basen 5 VWO Gesloten vragen 1. Carolien wil de zuurgraad van een oplossing onderzoeken met twee verschillende zuur-baseindicatoren en neemt hierbij het volgende waar: I de oplossing

Nadere informatie

milieucel V.V.H.V.- Astridlaan 30-8370 BLANKENBERGE 050/42.85.23 - milieucel@vvhv.be

milieucel V.V.H.V.- Astridlaan 30-8370 BLANKENBERGE 050/42.85.23 - milieucel@vvhv.be Club: Wemmelse Vissers Datum: 15 december 2015 Staalnummer: 40/28 Weer: Bewolkt-droog Visuele vervuilingen: Geen Kleur water: Licht troebel Problemen: Lage vangsten Kwaliteitsbeoordeling vijverwater Balcaen

Nadere informatie

C.V.I. 5.3 Het meten van relatieve vochtigheid 5.3 HET METEN VAN RELATIEVE VOCHTIGHEID

C.V.I. 5.3 Het meten van relatieve vochtigheid 5.3 HET METEN VAN RELATIEVE VOCHTIGHEID 5 METHODEN VAN ONDERZOEK 5.3 HET METEN VAN RELATIEVE VOCHTIGHEID Auteur: T. van Daal 1987 Bij de conversie naar een elektronisch beschikbaar document zijn er kleine tekstuele en inhoudelijke wijzigingen

Nadere informatie

VERTALING MINISTERIE VAN HET WAALSE GEWEST

VERTALING MINISTERIE VAN HET WAALSE GEWEST VERTALING MINISTERIE VAN HET WAALSE GEWEST N. 2003 967 [2003/200311] 16 JANUARI 2003. Besluit van de Waalse Regering houdende sectorale voorwaarden inzake watergebruik i.v.m. de vervaardiging van kleurstoffen

Nadere informatie

Basiskennis en Basisvaardigheden II (245)

Basiskennis en Basisvaardigheden II (245) ASISKENNIS EN ASISVAARDIGHEDEN II 245 asiskennis en asisvaardigheden II (245) SCHEIKUNDE 245.01 De kandidaat kan de belangrijkste scheikundige en natuurkundige verschijnselen onderscheiden. 245.02 De kan

Nadere informatie

Gericht op de toekomst. Stikstofoxiden. Praktische toepassing van meten van NO x

Gericht op de toekomst. Stikstofoxiden. Praktische toepassing van meten van NO x Stikstofoxiden Praktische toepassing van meten van NO x Maarten van Dam Mvdam@testo.nl 06-53782193 Michel de Ruiter Michel.deruiter@multi-instruments.nl 06-20360160 Dia 2 van 132 Waarom meten? Wetgeving:

Nadere informatie

BIJLAGE V. Technische bepalingen inzake stookinstallaties. Deel 1. Emissiegrenswaarden voor de in artikel 32, lid 2, bedoelde stookinstallaties

BIJLAGE V. Technische bepalingen inzake stookinstallaties. Deel 1. Emissiegrenswaarden voor de in artikel 32, lid 2, bedoelde stookinstallaties BIJLAGE V Technische bepalingen inzake stookinstallaties Deel 1 Emissiegrenswaarden voor de in artikel 32, lid 2, bedoelde stookinstallaties 1. Alle emissiegrenswaarden worden berekend bij een temperatuur

Nadere informatie

em4 Toebehoren Analoge uitbreidingen

em4 Toebehoren Analoge uitbreidingen em4 Toebehoren en Uitbreidingen voor analoge ingangen en statische uitgangen om een groter aantal sensoren en schakelaars te verbinden aan uw PLC Er kunnen tot twee dezelfde of verschillende uitbreidingen

Nadere informatie

Geldig van: 01-07-2006 tot 27-05-2010 Vervangt bijlage d.d.: 25-05-2006

Geldig van: 01-07-2006 tot 27-05-2010 Vervangt bijlage d.d.: 25-05-2006 Monsterneming a Water Het nemen monsters voor microbiologisch, chemisch en sensorisch onderzoek SOP BC 346 b Het nemen monsters voor Legionella onderzoek SOP BC 492 conform NEN 6265 Anorganische analyses

Nadere informatie

Duurzaam Legionella Beheer in Koeltorens. Dit project wordt mede mogelijk gemaakt door SNN, koers Noord

Duurzaam Legionella Beheer in Koeltorens. Dit project wordt mede mogelijk gemaakt door SNN, koers Noord Duurzaam Legionella Beheer in Koeltorens Dit project wordt mede mogelijk gemaakt door SNN, koers Noord Projectgegevens 1. Titel: Duurzaam Legionella beheer in koeltorens 2. Doelstelling: Het duurzaam en

Nadere informatie

Potentiometrische bepaling van sulfide

Potentiometrische bepaling van sulfide Potentiometrische bepaling van sulfide mei 2008 Pagina 1 van 8 WAC/III/C/040 INHOUD 1 TOEPASSINGSGEBIED... 3 2 PRINCIPE... 3 3 OPMERKINGEN... 3 4 APPARATUUR EN MATERIAAL... 3 5 REAGENTIA EN OPLOSSINGEN...

Nadere informatie

Statistische controle Balgengasmeters en Ultrasone gasmeters

Statistische controle Balgengasmeters en Ultrasone gasmeters GT - 120429 4 april 2013 Statistische controle Balgengasmeters en Ultrasone gasmeters Poolbesluit controlejaar 2012 Aanvullingen controlejaar 2011 4 april 2013 Statistische controle Balgengasmeters en

Nadere informatie

Laboratoriumanalyses voor grond- en grondwateronderzoek

Laboratoriumanalyses voor grond- en grondwateronderzoek Accreditatieschema Laboratoriumanalyses voor grond- en grondwateronderzoek SIKB Protocol 3140 Aanvullend III 1 2 3 40 Dit document, versie 1, is op april 06 vrijgegeven voor een openbare kritiekronde door

Nadere informatie

VOORSCHRIFTEN. behorende bij het ontwerpbesluit. betreffende de Wet milieubeheer voor de inrichting

VOORSCHRIFTEN. behorende bij het ontwerpbesluit. betreffende de Wet milieubeheer voor de inrichting VOORSCHRIFTEN behorende bij het ontwerpbesluit betreffende de Wet milieubeheer voor de inrichting Jellice Pioneer Europe te Kapitein Antiferstraat 31 te Emmen 2 INHOUDSOPGAVE 1 OPSLAG GEVAARLIJKE STOFFEN

Nadere informatie

Diamonds are forever

Diamonds are forever Diamonds are forever Combineer de perfecte hygiëne van het klassieke zwembad met het comfort van chloorvrij water. De vernieuwende AQUA DIAMANTE soda behandeling gebruikt diamant electrodes om de zuurstof

Nadere informatie

Inhoud: MT-IBA (Multi Thread individuele behandeling van afvalwater) door Fiber Filtration member of the V&T Group

Inhoud: MT-IBA (Multi Thread individuele behandeling van afvalwater) door Fiber Filtration member of the V&T Group Inhoud: MT-IBA (Multi Thread individuele behandeling van afvalwater) door Fiber Filtration member of the V&T Group Inhoud : MT-IBA (Multi Thread individuele behandeling van afvalwater) p. 1 1. Wat houdt

Nadere informatie

Antwoord: Ja, onder bepaalde weersomstandigheden zal de pluim zichtbaar zijn als gevolg van waterdamp in de rook.

Antwoord: Ja, onder bepaalde weersomstandigheden zal de pluim zichtbaar zijn als gevolg van waterdamp in de rook. Veelgestelde vragen en antwoorden: Op de site van Omrin worden de daggemiddelde emissiegegevens van de gemeten componenten in de schoorsteen van de Reststoffen Energie Centrale (REC) weergegeven. Naar

Nadere informatie

Verzadigingsindex of Langelier index

Verzadigingsindex of Langelier index Verzadigingsindex of Langelier index Water dat gebruikt wordt om het zwembad te vullen en het suppletiewater is gewoonlijk leidingwater met een constante en bekende samenstelling. Door toevoeging van chemische

Nadere informatie

Uitleg adembescherming

Uitleg adembescherming Uitleg adembescherming Stoffilters en -maskers (EN 149)... 2 Stofmaskers...3 Stoffilters...3 Indeling naar stofsoort of stoffilter- en stofmaskerklasse...4 Gafilters... 5 Meervoudige gasfilters... 5 AB-filters...

Nadere informatie

CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES

CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES COLORIMETER BT29i GEBRUIKERSHANDLEIDING CENTRUM VOOR MICROCOMPUTER APPLICATIES http://www.cma-science.nl Korte beschrijving De CMA Colorimeter BT29i meet de hoeveelheid licht die door een oplossing wordt

Nadere informatie

KOKOPUR 1-5 IE. Kokosfilterbed voor huishoudelijk afvalwater

KOKOPUR 1-5 IE. Kokosfilterbed voor huishoudelijk afvalwater KOKOPUR 1-5 IE 3 HUISHOUDELIJK AFVALWATER 1 2 4 5 6 BIOLOGISCH BEHANDELD WATER Kokopur kokosfilterbed 1. voorbezinker 2. pompput met dompelpomp 3. irrigatienetwerk onder bovenste kokoslaag 4. actieve kokoslagen

Nadere informatie

Verkorte ZAHN- WELLENS test voor afvalwaters

Verkorte ZAHN- WELLENS test voor afvalwaters Verkorte ZAHN- WELLENS test voor afvalwaters februari 2010 Pagina 1 van 7 WAC/V/B/005 INHOUD 1 INLEIDING... 3 2 PRINCIPE... 3 3 BIODEGRADATIEVOORWAARDEN... 3 4 TESTVOORWAARDEN... 3 5 MATERIAAL... 4 5.1

Nadere informatie

5 Formules en reactievergelijkingen

5 Formules en reactievergelijkingen 5 Formules en reactievergelijkingen Stoffen bestaan uit moleculen en moleculen uit atomen (5.1) Stoffen bestaan uit moleculen. Een zuivere stof bestaat uit één soort moleculen. Een molecuul is een groepje

Nadere informatie

Samenvatting Zure gassen zijn veelvuldig aanwezig in verschillende concentraties in industriële gassen. Deze moeten vaak verwijderd worden vanwege corrosie preventie, operationele, economische en/of milieu

Nadere informatie

TECHNISCHE GEGEVENS doorstromingsgegevens bepaling van de doorstromingsfactor en de doorlaatdiameter

TECHNISCHE GEGEVENS doorstromingsgegevens bepaling van de doorstromingsfactor en de doorlaatdiameter TECHNISCHE GEGEVENS doorstromingegevens bepaling van de doorstromingsfactor en de doorlaatdiameter Bepaling van de grootte van de afsluiters Een goede keuze van de grootte van de afsluiters is belangrijk.

Nadere informatie

INVLOED VAN STRALING OP HET ORGANISME

INVLOED VAN STRALING OP HET ORGANISME - JI - Hoofdstuk VII INVLOED VAN STRALING OP HET ORGANISME Ter inleiding dient vermeld te worden, dat onderstaand gedeelte een korte, >;n door zijn beperktheid een onvolledige weergave is van datgene wat

Nadere informatie

Totale verwerking van mest en/of digestaat

Totale verwerking van mest en/of digestaat Totale verwerking van mest en/of digestaat Verwerking van slib, mest en/of digestaat is geen eenvoudige zaak. Zeker niet wanneer het doel is deze te verwerken tot loosbaar water en fracties die een toegevoegde

Nadere informatie

Opleiding Sergeant Gevaarlijke Stoffen. Lt J. Dickens Ravels Lt R. Smets Herentals

Opleiding Sergeant Gevaarlijke Stoffen. Lt J. Dickens Ravels Lt R. Smets Herentals Meetapparatuur Opleiding Sergeant Gevaarlijke Stoffen - Zuurstof en explosiemeting Zonale meetplan Meetapparatuur Zuurstof en explosiemeting Dispersiemodellen Lt J. Dickens Ravels Lt R. Smets Herentals

Nadere informatie

55e Vakantiecursus in Drinkwatervoorziening & 22e Vakantiecursus in Riolering en Afvalwaterbehandeling URINE APART INZAMELEN? Introductie Afvalwaterzuivering vindt zijn oorsprong in de behoefte om de stedelijke

Nadere informatie

Medische gassen NVK-FAZ 24-05-2011. Joris van den Heuvel ZAPO Sint Lucas Andreas ziekenhuis

Medische gassen NVK-FAZ 24-05-2011. Joris van den Heuvel ZAPO Sint Lucas Andreas ziekenhuis Medische gassen NVK-FAZ 24-05-2011 Joris van den Heuvel ZAPO Sint Lucas Andreas ziekenhuis Medische gassen - Inleiding (aanleiding) - Medische gassen in ziekenhuizen - IGZ-rapport en wetgeving - Medische

Nadere informatie

Particles Matter: Transformation of Suspended Particles in Constructed Wetlands B.T.M. Mulling

Particles Matter: Transformation of Suspended Particles in Constructed Wetlands B.T.M. Mulling Particles Matter: Transformation of Suspended Particles in Constructed Wetlands B.T.M. Mulling Zwevende stof vormt een complex mengsel van allerlei verschillende deeltjes, en speelt een belangrijke rol

Nadere informatie

Module B4000 Individuele behandeling van afvalwater: IBA-systemen

Module B4000 Individuele behandeling van afvalwater: IBA-systemen Module B4000 Individuele behandeling van afvalwater: IBA-systemen Inhoud 1 Inleiding 3 1.1 Verantwoording 3 1.2 Wat is veranderd? 3 1.3 Opsteller en begeleidingscommissie 3 1.4 Leeswijzer 3 2 Samenstelling

Nadere informatie

Proces Instrumentatie op maat

Proces Instrumentatie op maat Proces Instrumentatie op maat Producent: Proces Instrumentatie op maat PAGINA 2 Inleiding Inhoudsopgave PAGINA 3 Drukmeting, van manometer tot "Intelligente" drukzenders Proces Instrumentatie op Maat.

Nadere informatie

Bert Bellert, Waterdienst. 5 september 2011

Bert Bellert, Waterdienst. 5 september 2011 Ammonium in de Emissieregistratie?! Natuurlijke processen, antropogene bronnen en emissies in de ER Bert Bellert, Waterdienst Ammonium als stof ook in ER??: In kader welke prioritaire stoffen, probleemstoffen,

Nadere informatie

VMT: Water in de fabriek. Selectie van biociden

VMT: Water in de fabriek. Selectie van biociden VMT: Water in de fabriek 1 Selectie van biociden Utrecht 2 december 2014 Email: dolf.van.den.berg@ecolab.com 2 Agenda Wat is proces water? Waar gebruiken we het? Wat zijn de grootste uitdagingen bij opslag

Nadere informatie

TECHNISCHE GEGEVENS ASTERIA 750 WATERZUIVERINGSSTATION

TECHNISCHE GEGEVENS ASTERIA 750 WATERZUIVERINGSSTATION TECHNISCHE GEGEVENS ASTERIA 750 WATERZUIVERINGSSTATION ASTERIA 750 De Asteria waterzuiveringen zijn ontworpen voor het zuiveren van huishoudelijk type afvalwater berekend op een debiet van 150 liter /

Nadere informatie

UHV transport van multilaagspiegels M. Driessen en T. Tsarfati FOM-Instituut voor Plasma Fysica Rijnhuizen, Nieuwegein, Nederland

UHV transport van multilaagspiegels M. Driessen en T. Tsarfati FOM-Instituut voor Plasma Fysica Rijnhuizen, Nieuwegein, Nederland UHV transport van multilaagspiegels M. Driessen en T. Tsarfati FOM-Instituut voor Plasma Fysica Rijnhuizen, Nieuwegein, Nederland Op het FOM Instituut voor Plasmafysica Rijnhuizen is een UHV transportsysteem

Nadere informatie

Foutenberekeningen Allround-laboranten

Foutenberekeningen Allround-laboranten Allround-laboranten Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... 2 LEERDOELEN :... 3 1. INLEIDING.... 4 2. DE ABSOLUTE FOUT... 5 3. DE KOW-METHODE... 6 4. DE RELATIEVE FOUT... 6 5. GROOTHEDEN VERMENIGVULDIGEN EN DELEN....

Nadere informatie

Vraagstelling Vraag van Steven Marijnissen aan Jaap Oosthoek is of de lozing van het effluent op het KRW waterlichaam Mark en Vliet toelaatbaar is.

Vraagstelling Vraag van Steven Marijnissen aan Jaap Oosthoek is of de lozing van het effluent op het KRW waterlichaam Mark en Vliet toelaatbaar is. Zaaknr. : 11.ZK56591 Kenmerk : 12IT002508 Barcode : *12IT002508* memo Van : Jaap Oosthoek Via : Hermen Keizer Aan : Steven Marijnissen Onderwerp : Toelaatbaarheid tijdelijke lozing effluent Nieuwveer op

Nadere informatie