FRIES MILIEUPROGRAMMA MONITORING JAAR 2013 Provincie Fryslân, Afdeling K&E, eindversie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "FRIES MILIEUPROGRAMMA MONITORING JAAR 2013 Provincie Fryslân, Afdeling K&E, eindversie"

Transcriptie

1 FRIES MILIEUPROGRAMMA MONITORING JAAR 2013 Provincie Fryslân, Afdeling K&E, eindversie Op 9 februari 2011 werden het Fries Milieuplan en het bijbehorende Fries Milieuprogramma door Provinciale Staten van Fryslân vastgesteld. Het Milieuplan schetst de hoofdlijnen van het provinciaal milieubeleid. Het Milieuprogramma vertaalt de ambities van het Milieuplan in een uitvoeringsprogramma met concrete activiteiten. Per activiteit zijn voor de uitvoeringsjaren 2011 tot en met 2014 concrete resultaten gepland. De voortgang van de uitvoering van het Milieuprogramma wordt jaarlijks gemeten. Om de effectiviteit van het uitvoeringsprogramma te vergroten is in oktober 2013 een voorstel tot aanpassing van het Milieuprogramma uitgewerkt. Provinciale Staten heeft in oktober 2013 het gewijzigde Milieuprogramma vastgesteld. De wijzigingen die hieruit voortvloeien zijn doorgevoerd in deze monitor. Dat is gebeurd op een zodanige manier dat ook de oorspronkelijk beoogde activiteiten in beeld zijn gebleven. De voorliggende rapportage geeft het resultaat van de monitoringronde 2013 van het Fries Milieuprogramma. De monitor toont de voortgang van de uitvoering van het milieuprogramma in vergelijking met de uitvoeringsplanning. De beoordeling van de voortgang van de uitvoering is uitgevoerd per activiteit. Het resultaat van de beoordeling is per activiteit beknopt weergegeven aan de hand van de volgende symbolen: Uitvoering ligt op schema Uitvoering loopt achter Onvoldoende gegevens beschikbaar Voor elke activiteit bevat de monitoringrapportage een tekstuele toelichting op de beoordeling. De monitoringrapportage heeft dezelfde indeling als het Milieuprogramma, zodat de twee documenten eenvoudig met elkaar kunnen worden vergeleken. Een samenvattend beeld van de voortgang van het Milieuprogramma is aangegeven in naastliggend diagram. Dat laat zien dat in het eerste uitvoeringsjaar het realiseren van 35% van de voorgenomen ambities op schema lag. In 2012 nam dit aandeel toe tot 66% en in 2013 lag 78% van de realisatie van de voorgenomen ambities op schema. Tijdens de eerste monitoringronde van 2011 is tevens de doelenmonitor gekwantificeerd. Deze monitor geeft aan waar de provincie Fryslân bij de aanvang van het Milieuprogramma stond ten opzichte van de wettelijke en bestuurlijke doelen. In 2014, aan het einde van de looptijd van het Milieuprogramma, wordt nogmaals een meting met de doelenmonitor gedaan. Daarmee ontstaat een beeld van de lange termijn veranderingen die zich in het milieu voordoen en van de mogelijke invloed die het Milieuprogramma daarop heeft gehad. De volgende doelenmonitor zal deel uitmaken van de rapportage van 2014.

2 FRIES MILIEUPROGRAMMA MONITORING UITVOERING JAAR 2013 Uitvoeringsspoor 1: Slim milieubeheer Streefwaarden uit milieuprogramma Thema Te realiseren Meetwijze Nulmeting Geluid De provincie pakt in samenwerking met gemeenten alle regionale en lokale knelpunten op het gebied van geluidhinder op. Percentage opgeloste regionale en lokale knelpunten. 10% 20% 40% 60% 80% Bodem- en waterbodem sanering De provincie zorgt ervoor dat alle landen waterbodemsaneringslocaties met humane spoed vóór 2015 zijn gesaneerd dan wel worden beheerst. Aantal gesaneerde of beheerste humane. 22 humane aanwezig *) 3 humane gesaneerd of beheerst **) 4 humane gesaneerd of beheerst **) 6 humane gesaneerd of beheerst **) 13 overige gesaneerd of beheerst **) De provincie streeft ernaar dat de bodemsaneringslocaties met ecologische spoed of spoed vanwege verspreidingsrisico s vóór 2015 minimaal in beeld zijn gebracht en daar waar mogelijk zijn beheerst. Voortgang onderzoek en aanpak overige. circa 16 overige aanwezig *) onderzoek overige onderzoek overige overige spoed locaties bekend uitvoeringsplanning gereed *) Aangepast naar aanleiding van het beschikbaar komen van nieuwe onderzoekresultaten. **) Aangepast naar aanleiding van het Projectplan Humane Spoedlocaties dat is vastgesteld door GS in juli Uitvoering ligt op schema Uitvoering loopt achter Onvoldoende gegevens beschikbaar

3 FRIES MILIEUPROGRAMMA MONITORING UITVOERING JAAR 2013 Uitvoeringsspoor 1: Slim milieubeheer (vervolg) Streefwaarden uit milieuprogramma Thema Te realiseren Meetwijze Nulmeting Lucht Alle 20 inrichtingen in Fryslân, die de luchtkwaliteit van Fryslân mogelijkerwijs negatief beïnvloeden én waarvan de provincie bevoegd gezag is, voldoen aan de wettelijke vereisten inzake luchtkwaliteit. Percentage bedrijven dat voldoet aan de wettelijke vereisten. 100% 100% 100% 100% 100% Externe veiligheid Het plaatsgebonden risico door opslag en transport van gevaarlijke stoffen wordt nergens in Fryslân overschreden. Het aantal situaties waarin sprake is van een overschrijding van het plaatsgebonden risico Friese burgers hebben via de Risicokaart inzicht in de risico s die zich in Fryslân voordoen. Percentage bevoegde gezagen dat risicosituaties volledig en actueel heeft ingevoerd in het Register Risicosituaties Gevaarlijke Stoffen (RRGS) en kwetsbare objecten volledig en actueel heeft ingevoerd in het Informatiesysteem Overige Ramptypen (ISOR) **). 70% *) 100% 100% 100% 100% Geluid De provincie brengt de geluidbelasting in beeld van alle provinciale wegen met een jaarintensiteit van 3 miljoen voertuigen of meer. Percentage wegen met een jaarintensiteit van 3 miljoen voertuigen of meer, waarvan de geluidbelasting in beeld is gebracht. 30% 100% 100% 100% 100% De provincie neemt maatregelen om de geluidbelasting van woningen aan provinciale wegen met een jaarintensiteit van 3 miljoen voertuigen of meer én een geluidbelasting boven de plandrempel, te verlagen. Percentage van het aantal geluidgevoelige objecten gelegen aan provinciale wegen met een jaarintensiteit van 3 miljoen voertuigen of meer en een geluidbelasting boven de plandrempel, dat is afgevallen of gesaneerd **). 0% 0% 25% 50% 75% De provincie neemt maatregelen om de geluidbelasting op urgente locaties in het kader van stads- en dorpsvernieuwing, te verlagen. Percentage locaties stads- en dorpsvernieuwing waar de provincie maatregelen heeft genomen. 10% 20% 40% 60% 80% De provincie neemt actie om de geluidsituatie in de stiltegebieden in kaart te brengen en beoordeelt waar maatregelen nodig zijn om een adequaat geluidniveau te waarborgen **). Mate van voortgang van het onderzoek naar de geluidsituatie en de benodigde maatregelen **). geluidsituatie onbekend **) voorbereiding onderzoek **) meerjarig onderzoek geluidniveau **) meerjarig onderzoek geluidniveau **) geluidsituatie in kaart en maatregelen bekend **) *) Raming naar aanleiding van de inventarisatie van de stand van zaken bij de Friese bevoegde gezagen in 2011 en **) Veranderd naar aanleiding van de vaststelling van het aangepaste Milieuprogramma in oktober 2013 Uitvoering ligt op schema Uitvoering loopt achter Onvoldoende gegevens beschikbaar

4 FRIES MILIEUPROGRAMMA MONITORING UITVOERING JAAR 2013 Uitvoeringsspoor 2: Ruim baan voor duurzame innovaties Streefwaarden uit milieuprogramma Thema Te realiseren Meetwijze Nulmeting Water Verminderen van de afhankelijkheid van gebiedsvreemd water in natuurgebieden (verdrogingsbestrijding). Aantal hectare natuurgebied per jaar waarin de afhankelijkheid van gebiedsvreemd water is verminderd ha natuurgebied wordt beïnvloed door gebiedsvreemd water 500 ha 500 ha verdere uitwerking in nota Natuer en Lanlik Gebiet *) verdere uitwerking in nota Natuer en Lanlik Gebiet *) Zand, grind en klei Stimuleren van het hergebruik van in provinciale werken vrijkomende grondstoffen door werk met werk te maken. Percentage van in provinciale werken vrijkomende grondstoffen dat in andere provinciale werken wordt hergebruikt. wordt in het kader van het project Grip op grond in beeld gebracht. uitvoering van drie pilotprojecten. afronden en evalueren pilotprojecten, plus structureel verankeren in werkproces. 50 % 75 % Fossiele energiedragers Een reductie van de CO 2-uitstoot en van het gebruik van fossiele brandstoffen door het verhogen van het aandeel duurzame energie *). Percentage duurzaam opgewekte energie *) 4,7% **) doel conform uitvoeringsprogramma Fryslân geeft Enerzjy *) doel conform uitvoeringsprogramma Fryslân geeft Enerzjy *) doel conform uitvoeringsprogramma Fryslân geeft Enerzjy *) doel conform uitvoeringsprogramma Duurzame Energie *) *) Veranderd naar aanleiding van de vaststelling van het aangepaste Milieuprogramma in oktober 2013 **) Aangepast naar aanleiding van de resultaten van de nulmeting 2013 van het uitvoeringsprogramma Duurzame Energie Uitvoering ligt op schema Uitvoering loopt achter Onvoldoende gegevens beschikbaar

5 FRIES MILIEUPROGRAMMA MONITORING UITVOERING JAAR 2013 Uitvoeringsspoor 2: Ruim baan voor duurzame innovaties (vervolg) Streefwaarden uit milieuprogramma Thema Te realiseren Meetwijze Nulmeting Landbouw Donkertebescherming door de reductie van de lichtemissie uit ligboxenstallen en uit kassen *). Mate van beschikbaarheid van operationeel beleid. geen beleid niet uitgewerkt beleidsonderzoek beleidsontwikkeling operationeel beleid Vermindering van de verzuring en vermesting van de natuur door een reductie van de emissies van de veeteelt *). Mate waarin het beleid en het plan van aanpak voor uitvoering van de programmatische aanpak van stikstof gerealiseerd zijn. geen beleid en plan van aanpak oriëntatie oriëntatie ontwikkeling beleid en plan van aanpak operationeel beleid en plan van aanpak Verbeteren van de mineralenhuishouding en van de bodemvruchtbaarheid door een toename van de biologische akkerbouw, tuinbouw en veeteelt *). Aantal en totaal oppervlak biologische bedrijven. 127 bedrijven 5700 hectare toename aantal bedrijven en/of oppervlak toename aantal bedrijven en/of oppervlak toename aantal bedrijven en/of oppervlak toename aantal bedrijven en/of oppervlak Beperking van het broeikaseffect door een toename van de productie en het gebruik van duurzame energie door agrarische bedrijven *). Mate waarin de provincie projecten op het gebied van duurzame energie in de agrarische sector ondersteunt. ondersteuning van duurzame energie projecten niet uitgewerkt ondersteuning van duurzame energie projecten ondersteuning van duurzame energie projecten ondersteuning van duurzame energie projecten Biodiversiteit In stand houden en duurzaam gebruiken van biodiversiteit door draagvlak te creëren bij en handelings-perspectief te bieden aan burgers, bedrijven en overheden. Natuurwaarde als verhoudingsgetal van natuurkwaliteit en oppervlakte. 19% **) handhaven Friese Natuurwaarde handhaven Friese Natuurwaarde handhaven Friese Natuurwaarde handhaven Friese Natuurwaarde *) Activiteiten, meetwijze en uitvoeringsplanning aangepast naar aanleiding van de afstemming tussen Landbouwagenda en Milieuprogramma in 2012 **) Aangepast naar aanleiding van het onderzoek naar de Friese Natuurwaarde en biodiversiteitsontwikkeling door Alterra in 2013 Uitvoering ligt op schema Uitvoering loopt achter Onvoldoende gegevens beschikbaar

6 FRIES MILIEUPROGRAMMA MONITORING UITVOERING JAAR 2013 Uitvoeringsspoor 2: Ruim baan voor duurzame innovaties (vervolg) Streefwaarden uit milieuprogramma Thema Te realiseren Meetwijze Nulmeting Broeikasgassen Op innovatieve wijze invulling geven aan het terugdringen van de emissie van broeikasgassen. Kwalitatieve beoordeling van de mate van innovativiteit van de lopende projecten *). onbekend innovatief *) innovatief *) innovatief innovatief Afval Samen met gemeenten burgers en bedrijven inspireren en uitdagen om de hoeveelheid huishoudelijk afval in Fryslân te verminderen *). Percentage reductie van de hoeveelheid huishoudelijk afval per inwoner in de eindverwerking ten opzichte van 2010 *). 212 kg / inwoner restafval uit huishoudelijk afval **) 5% 10% doelstelling van 25% is verlaten, vervolg in Friese Agenda *) doelstelling van 25% is verlaten, vervolg in Friese Agenda *) Geur Beperken van geurgehinderden. Percentage geurgehinderden in Fryslân uit periodiek gezondheidsonderzoek van de GGD Fryslân. 39% reductie percentage geurgehinderden *) reductie percentage geurgehinderden *) reductie percentage geurgehinderden *) reductie percentage geurgehinderden *) Licht Provinciale wegen worden niet verlicht tenzij de verkeers- of sociale veiligheid daar aanleiding toe geeft. Percentage van de lichtpunten langs provinciale wegen dat is vervallen ten opzichte van de doelstelling ***). 0% ***) 0% niet aangegeven niet aangegeven 100% Het niveau van donkerte blijft in Fryslân minimaal gelijk. De provincie inventariseert mogelijkheden om (locale) lichthinder en lichtvervuiling te verminderen en benut deze mogelijkheden in de planperiode. Voortgang ontwikkeling aanpak lichthinder en lichtvervuiling *). onbekend *) vervaardigen hemelhelderheidskaart *) ontwikkeling normstelling *) inventarisatie mogelijkheden aanpak *) benutten mogelijkheden aanpak *) *) Veranderd naar aanleiding van de vaststelling van het aangepaste Milieuprogramma in oktober 2013 **) Aangepast naar aanleiding van het beschikbaar komen van nieuwe inzichten en nieuwe gegevens over de afvalproductie. ***) Aangepast naar aanleiding van het in 2011 vastgestelde Uitvoeringsprogramma Openbare Verlichting. Uitvoering ligt op schema Uitvoering loopt achter Onvoldoende gegevens beschikbaar

7 FRIES MILIEUPROGRAMMA MONITORING UITVOERING JAAR 2013 Uitvoeringsspoor 2: Ruim baan voor duurzame innovaties (vervolg) Streefwaarden uit milieuprogramma Thema Te realiseren Meetwijze Nulmeting Synthetische verbindingen Uitvoeren van een pilotproject gericht op het verbouwen van biologische alternatieven voor synthetische verbindingen als grondstof voor verpakkingen (cradle to cradle). Stand van zaken uitvoering pilot project. nog geen activiteiten marktverkenning uitgevoerd pilotproject geformuleerd en gestart pilotproject in uitvoering pilotproject afgerond Zeldzame aardmetalen In kaart brengen van de problematiek van zeldzame aardmetalen zoals iridium en neodymium en uitvoeren van een pilotproject gericht op het beperken van de toepassing van nieuw gewonnen, zeldzame aardmetalen. Stand van zaken opstelling probleemschets en uitvoering pilotproject. nog geen activiteiten problematiek in kaart gebracht pilotproject geformuleerd activiteit vervallen, vervolg in Friese Agenda *) activiteit vervallen, vervolg in Friese Agenda *) Metalen Samenwerking op gang brengen en houden met afvalbranche en metaalverwerkende bedrijven, c.q. branches, gericht op 100% hergebruik van metalen. Percentage metaal in huishoudelijk en bedrijfsafval dat hergebruikt wordt. nog geen activiteiten situatie in beeld gebracht branche afspraken vastleggen activiteit vervallen, vervolg in Friese Agenda *) activiteit vervallen, vervolg in Friese Agenda *) Samen met marktpartijen sluiten van grondstoffenkringlopen via ketenoverleg *). Cumulatief aantal opgeleverde haalbare business cases. nog geen activiteiten nog geen activiteiten *) ontwikkeling Friese Agenda 1 business case opgeleverd 2 business cases opgeleverd *) Activiteit toegevoegd naar aanleiding van de vaststelling van het aangepaste Milieuprogramma in oktober 2013 Uitvoering ligt op schema Uitvoering loopt achter Onvoldoende gegevens beschikbaar

8 FRIES MILIEUPROGRAMMA MONITORING UITVOERING JAAR 2013 Uitvoeringsspoor 3: Bouwen aan een duurzame samenleving Streefwaarden uit milieuprogramma Thema Te realiseren Meetwijze Nulmeting Duurzaam ondernemen en consumeren Een uitwisseling van kennis en ervaringen ten aanzien van duurzaam ondernemen in lerende netwerken van bedrijven en instellingen door het ondersteunen van bestaande lerende netwerken en van initiatieven voor nieuwe netwerken *). Het aantal actieve lerende netwerken dat is ondersteund *). één lerend netwerk drie lerende netwerken opgestart. drie lerende netwerken opgestart en daarnaast drie lerende netwerken actief. waar nodig lerende netwerken ondersteund *) Waar nodig lerende netwerken ondersteund *) Het aantal kansen voor nieuwe duurzaamheidsnetwerken dat benut is *). n.v.t. 100% voor drie branches. 100% voor zes branches. kansen voor nieuwe netwerken benut *) kansen voor nieuwe netwerken benut *) Een bijdrage leveren aan een verandering van kennis, houding en gedrag ten aanzien van duurzaamheid bij Friese burgers. Ecologische voetafdruk van de Friese burger (in hectare). 4,19 **) 3,9 3,8 afname voetafdruk *) afname voetafdruk *) *) Veranderd naar aanleiding van de vaststelling van het aangepaste Milieuprogramma in oktober 2013 **) Aangepast naar aanleiding van onderzoek van de Friese Milieufederatie naar de ecologische voetafdruk van 2010 Uitvoering ligt op schema Uitvoering loopt achter Onvoldoende gegevens beschikbaar

9 Toelichting op de monitoring van de uitvoering Uitvoeringsspoor 1: Slim milieubeheer Thema Te realiseren Beschrijving situatie 2013 Geluid Bodem- en waterbodem sanering Lucht De provincie pakt in samenwerking met gemeenten alle regionale en lokale knelpunten op het gebied van geluidhinder op. De provincie zorgt ervoor dat alle land- en waterbodemsaneringslocaties met humane spoed vóór 2015 zijn gesaneerd dan wel worden beheerst. De provincie streeft ernaar dat de bodemsaneringslocaties met ecologische spoed of spoed vanwege verspreidingsrisico s vóór 2015 minimaal in beeld zijn gebracht en daar waar mogelijk zijn beheerst. Alle 20 inrichtingen in Fryslân, die de luchtkwaliteit van Fryslân mogelijkerwijs negatief beïnvloeden én waarvan de provincie bevoegd gezag is, voldoen aan de wettelijke vereisten inzake luchtkwaliteit. Knelpunten op het gebied van geluidhinder worden veroorzaakt door wegverkeer, railverkeer, vliegverkeer en door bedrijven. Wegverkeer: Geluidknelpunten langs de rijkswegen vallen onder de bevoegdheid van Rijkswaterstaat. Voor de geluidsituatie langs provinciale wegen is de provincie verantwoordelijk. De meeste knelpunten langs provinciale wegen zijn gesaneerd. Er is nog een beperkt aantal geluidknelpunten over, deze zijn in kaart gebracht en er is een actieplan voor sanering opgesteld. In 2016 komt er nieuwe wetgeving die de verantwoordelijkheid van de provincie voor de provinciale wegen verder uitwerkt. Op de knelpunten langs gemeentelijke wegen is geen zicht. Railverkeer: Geluidknelpunten langs spoorwegen komen in Fryslân zeer beperkt voor. Op het traject Leeuwarden-Groningen zullen de eerstkomende jaren veranderingen plaatsvinden die consequenties hebben voor de geluidsituatie. De aanpak van eventuele knelpunten is de verantwoordelijkheid van Prorail. Vliegverkeer: In Fryslân zijn enkele kleine burgerluchthavens en helivelden. Uit onderzoek is gebleken dat zich daar vanuit geluidsoogpunt geen knelpunten voordoen. De geluidoverlast door militair vliegverkeer valt niet onder de provinciale bevoegdheid. Uit onderzoek van de GGD is bekend dat straaljagers in Fryslân veel geluidhinder opleveren, maar of er daardoor echte geluidsknelpunten liggen is onbekend. Bedrijven: Voor wat betreft de geluidhinder rond provinciale bedrijven is er nog steeds één knelpunt. Het gaat om een scheepswerf, waarvoor de vergunning geweigerd is. Bezien wordt op welke wijze dit knelpunt kan worden opgelost. Er is geen goed zicht op álle geluidknelpunten in Fryslân, maar er is wél een steeds beter inzicht in de knelpunten waar de provincie een verantwoordelijkheid heeft. Volgens het Milieuprogramma moet in 2013 in totaal 60% van de regionale en lokale knelpunten gesaneerd zijn. Op basis van de beschikbare gegevens is de beoordeling dat de uitvoering van het Milieuprogramma op dit punt ruim op schema ligt. Dit geluidsonderdeel van het Milieuprogramma is in het aangepaste Milieuprogramma vervallen omdat het goeddeels een overlapping vormt met de later genoemde onderdelen op het gebied van geluid. Bij de voorbereiding van het Miljeuprogramma werd uitgegaan van 10 humane. Na verder onderzoek werd dit aantal bijgesteld tot 22 met mogelijk humane risico s in Fryslân, waaronder 11 landbodemlocaties en 11 waterbodemlocaties. Voor de aanpak van deze locaties werd een Projectenplan humane provinsje Fryslân gemaakt dat in juli 2012 door GS werd vastgesteld. De uitvoeringsplanning van dit projectenplan kwam in de plaats van de planning die oorspronkelijk in het Milieuprogramma stond. De lijst aan potentiële humane is dynamisch van aard. Na vaststelling van het Projectenplan zijn er nog twee landbodem locaties toegevoegd aan de oorspronkelijke lijst van 22 locaties. Hierdoor nam het aantal toe tot 24. Einde 2013 zijn 4 locaties gesaneerd en is voor 5 locaties de sanering in uitvoering. Voor 3 locaties is de sanering in voorbereiding en voor 2 locaties is er een nader onderzoek uitgevoerd en een saneringsplan opgesteld. Van 5 locaties is na aanvullend onderzoek vastgesteld dat er geen humane risico s aanwezig zijn waardoor geen sanering nodig is. Voor 5 locaties tenslotte vindt er nog nader onderzoek plaats. Einde 2013 zijn er dus in totaal 9 stuks gesaneerd of afgevoerd van de lijst. Ten opzichte van de gewijzigde uitvoeringplanning ligt de uitvoering van dit onderdeel van het Milieuprogramma op schema. In het Projectenplan Spoedlocaties is vastgelegd dat de locaties met ecologische en verspreidingsrisico s vóór 1 november 2013 in kaart zijn gebracht. In 2012 stonden er nog 16 locaties op de lijst. Na afronding van de inventarisatie in 2013 is dit aantal bijgesteld en staan er 18 locaties op de lijst van overige. Het gaat daarbij om 16 locaties met een mogelijk risico voor verspreiding van de verontreinigingen en om 2 locaties met een mogelijk ecologisch risico. Einde 2013 zijn 2 locaties gesaneerd en is de sanering voor 4 locaties in uitvoering. De rest van de locaties met verspreidingsrisico s moet nog worden geprogrammeerd of nader onderzocht. De financiering van de sanering en beheersing van deze overige is op dit moment nog niet geregeld. Financiering wordt vooralsnog opgevangen binnen het Projectenplan humane voor zover dit mogelijk is. Ten opzichte van de gewijzigde uitvoeringplanning ligt de uitvoering van dit onderdeel van het Milieuprogramma op schema. Alle bestaande inrichtingen in Fryslân die in 2013 onder het provinciaal bevoegd gezag vielen voldoen aan de wettelijke eisen inzake de emissie van luchtverontreinigende stoffen. De emissies zijn daartoe getoetst aan de van toepassing zijnde regelgeving, zoals beschreven in de Nederlandse Emissierichtlijnen Lucht, de Best Available Techniques Reference Documents en waar nodig aan de luchtkwaliteitseisen van de Wet milieubeheer. Op het industrieterrein van Heerenveen zijn er in 2013 drie grote zuivelfabrieken bij gekomen (IBF park). Hiervoor zijn nieuwe vergunningen opgesteld die voldoen aan de nieuwste wet- en regelgeving. Daarmee ligt de uitvoering van het Milieuprogramma voor dit punt op schema.

10 Externe veiligheid Geluid Het plaatsgebonden risico door opslag en transport van gevaarlijke stoffen wordt nergens in Fryslân overschreden. Friese burgers hebben via de Risicokaart inzicht in de risico s die zich in Fryslân voordoen. De provincie brengt de geluidbelasting in beeld van alle provinciale wegen met een jaarintensiteit van 3 miljoen voertuigen of meer. De provincie neemt maatregelen om de geluidbelasting van woningen aan provinciale wegen met een jaarintensiteit van 3 miljoen voertuigen of meer én een geluidbelasting boven de plandrempel te verlagen. De provincie neemt maatregelen om de geluidbelasting op urgente locaties in het kader van stads- en dorpsvernieuwing, te verlagen. De provincie neemt actie om de geluidsituatie in de stiltegebieden in kaart te brengen en beoordeelt waar maatregelen nodig zijn om een adequaat geluidniveau te waarborgen. Wat bedrijven en inrichtingen betreft zijn er einde 2013 geen situaties meer in Fryslân waar het plaatsgebonden risico wordt overschreden. Voor het transport van gevaarlijke stoffen over de weg, over het water en over het spoor blijkt uit periodieke inventarisaties dat er in geen onaanvaardbare risicosituaties in Fryslân optreden. Voor de veiligheid rond buisleidingen is er medio 2010 aanvullende regelgeving van kracht geworden. In het kader van deze regelgeving werd de risicosituatie rond (hogedruk) buisleidingen geïnventariseerd. Hieruit kwamen in Fryslân een viertal knelpunten naar voren: in Weststellingwerf, in Heerenveen, in Smallingerland en in Leeuwarden. Deze knelpunten zijn einde 2013 door de verschillende leidingeigenaren opgelost. De uitvoering van dit onderdeel van het Milieuprogramma ligt daarmee op schema. De bevoegde gezagen (gemeenten en provincie) zijn verantwoordelijk voor het actueel houden van de Risicokaart. Daarvoor zijn twee onderliggende datasystemen van belang: het Risico Register Gevaarlijke Stoffen (RRGS) en het Informatie Systeem Overige Ramptypen (ISOR). Sinds september 2011 is de coördinatie van de risicokaart ondergebracht bij het Bureau Externe Veiligheid, dat is opgezet door de samenwerkende partijen in de uitvoering van het externe veiligheidsbeleid. Vanuit het Bureau is in 2011 een actie gestart om ervoor te zorgen dat de gegevens van de gemeenten en de provincie in de Risicokaart actueel zijn. Einde 2013 heeft daardoor 97% van de bevoegde gezagen het RRGS op orde en 85% heeft het ISOR op orde. De situatie is aanzienlijk verbeterd ten opzichte van einde 2011 (toen was 81% van het RRGS en 71% van het ISOR op orde). Daarmee doet Fryslân het aanzienlijk beter dan de overige provincies. De doelstelling van het Milieuprogramma voor 2013 (100% actueel) is daarmee echter nog niet bereikt. De verwachting vanuit het Fries Uitvoeringsprogramma Externe Veiligheid is dat de Risicokaart in Fryslân in 2014 volledig actueel zal zijn. De geluidknelpunten langs de provinciale wegen met een jaarintensiteit van 6 miljoen voertuigen of meer waren reeds in een eerder stadium in beeld gebracht en zijn inmiddels ook gesaneerd. Het onderzoek naar geluidknelpunten richtte zich nadien op de overige provinciale wegen. Hieronder zitten ook de wegen met een jaarintensiteit van 3 miljoen voertuigen of meer, zoals bedoeld in het Milieuprogramma. Dit onderzoek is inmiddels afgerond, in juni 2012 is de geluidbelastingkaart voor alle overige provinciale wegen door GS vastgesteld. Daarmee ligt de uitvoering van het Milieuprogramma voor dit punt op schema. De geluidknelpunten langs de provinciale wegen met een jaarintensiteit van 6 miljoen voertuigen of meer waren reeds in een eerder stadium gesaneerd. De geluidbelastingkaart van juni 2012 geeft aan dat er nog een aantal knelpunten aanwezig is langs de overige provinciale wegen. Daaronder zitten ook de wegen met een jaarintensiteit van 3 miljoen voertuigen of meer. Voor de overblijvende knelpunten is een actieplan opgesteld dat in juli 2013 door GS is vastgesteld. Hierin is tevens de plandrempel vastgelegd. Die bestaat eruit dat tot 2017 alle woningen boven 68 db worden geïsoleerd en dat vanaf 2017 stil asfalt wordt toegepast nabij woningen boven de 65 db. De kosten van de uitvoering van het actieplan worden in 2014 in de Kaderbrief aan PS voorgelegd. Na goedkeuring door PS kan de uitvoering ter hand worden genomen. De uitvoering van het actieplan is daardoor in 2013 nog niet gestart. Volgens het Milieuprogramma zou in 2013 reeds 50% van de knelpunten moeten zijn aangepakt. De uitvoering van dit onderdeel van het Milieuprogramma loopt dus achter op het schema. Deze actie van het Milieuprogramma richt zich op de aanpak van urgente locaties voor de geluidbelasting in het kader van de integrale stads- en dorpsvernieuwing (ISV). Vanaf 2012 is er gewerkt aan een nieuwe verordening waaronder gelden aan de gemeenten kunnen worden uitgekeerd voor de aanpak van deze knelpunten. In 2012 en 2013 is er daardoor vertraging in de financiering van de projecten ontstaan waardoor de lopende projecten wel konden worden afgemaakt maar er geen nieuwe projecten werden aangepakt. De nieuwe verordening is medio 2013 vastgesteld en de financiering is sindsdien hervat. De aanpak van deze knelpunten is overigens reeds ver gevorderd. De inschatting is dat einde 2013 circa 85% van de oorspronkelijke knelpunten is opgelost. Volgens het Milieuprogramma zou dat 60% moeten zijn, dus de uitvoering ligt ondanks de vertraging nog steeds ruim op schema. Op basis van de ontwikkelingen wordt verwacht dat in 2016 op 100% van de knelpunten maatregelen zullen zijn genomen. Er zijn acht stiltegebieden in Fryslân. Het grootste aaneengesloten gebied betreft de Waddenzee en de eilanden. In 2005 en 2009 werd onderzoek gedaan naar de geluidbelasting van de Friese stiltegebieden. In 2012 is opnieuw en uitgebreider onderzoek uitgevoerd. Daaruit bleek dat het geluidniveau in de Friese stiltegebieden wel fluctueert door tijdelijke verstoringen, maar over langere periode niet is toegenomen en ook niet is afgenomen. De meeste verstoringen komen van vliegtuigen (Ameland, Schiermonnikoog en Drents-Friese Wold), vaartuigen (Alde Feanen) en wegverkeer (Drents-Friese Wold). Overigens is het zo dat de gemiddelde geluidsintensiteit in de meeste Friese stiltegebieden boven de (nationale) streefwaarde van 40 db zit, alleen op Schiermonnikoog en Vlieland zit het gemiddelde niveau rond de 40 db. De provincie heeft weinig aangrijppunten om de geluidsituatie in de stiltegebieden te beïnvloeden maar neemt waar mogelijk maatregelen in het kader van de Provinciale Milieu Verordening en in het kader van de Natuurbeschermingswet. Het aangepast Milieuprogramma geeft aan dat de geluidsituatie via meerjarig onderzoek in kaart moet worden gebracht en dat de provincie beoordeelt waar maatregelen nodig zijn. Dit gebeurt ook inderdaad en de beoordeling is derhalve dat de uitvoering van het Milieuprogramma op dit punt op schema ligt.

11 Uitvoeringsspoor 2: Ruim baan voor duurzame innovaties Thema Te realiseren Beschrijving situatie 2013 Water Zand, grind en klei Fossiele energiedragers Landbouw Verminderen van de afhankelijkheid van gebiedsvreemd water in natuurgebieden (verdrogingsbestrijding). Stimuleren van het hergebruik van in provinciale werken vrijkomende grondstoffen door werk met werk te maken. Een reductie van de CO 2-uitstoot en van het gebruik van fossiele brandstoffen door het verhogen van het aandeel duurzame energie. Donkertebescherming door de reductie van de lichtemissie uit ligboxenstallen en uit kassen. De bestrijding van de verdroging verliep tot en met 2010 voorspoedig. Na de eenzijdige opzegging van de Bestuursovereenkomst ILG door de Rijksoverheid in oktober 2010 viel echter de financiële basis onder de verdrogingsbestrijding weg. Over de ontstane situatie zijn in 2011 onderhandelingen gevoerd tussen het Rijk en de provincies in IPO verband. In september 2011 heeft dit geleid tot het Onderhandelingsakkoord Natuur tussen Rijk en IPO. Provinciale Staten van Fryslân hebben dit akkoord niet aanvaard maar hebben aangegeven wel te zullen meewerken aan de uitvoering ervan. De verminderde rijksbudgetten betekenden echter dat de provincie haar beleid voor natuur en het landelijk gebied opnieuw tegen het licht moest houden. Dit geschiedde in de Nota Natuer en Lanlik Gebiet van mei Er is echter tot op heden geen financiële basis voor het hervatten van de verdrogingsbestrijding. In 2012 is alleen nog de verdrogingsbestrijding op Schiermonnikoog ter hand genomen, maar daarna zijn er geen nieuwe verdrogingsbestrijdingsprojecten meer gestart. Volgens het Miljeuprogramma en ook volgens het Waterhuishoudingsplan zou jaarlijks op 500 hectare natuurgebied de verdroging worden aangepakt. Dat doel is voor 2013 niet gehaald. De uitvoering van de verdrogingsbestrijding ligt dan ook achter op schema. In 2010 werd het initiatief Grip op Grond gestart. Het initiatief was gericht op het koppelen van infrastructurele en natuurinrichtingsprojecten waarbij de vrijkomende hoeveelheid grond uit het ene project wordt toegepast in het andere project. Daarbij worden verschillende innovatieve oplossingen bedacht en uitgevoerd. Grip op Grond richt zich niet alleen op grond maar ook op het nuttig toepassen van vrijkomende baggerspecie. De provinciale gronddepots worden maximaal ingezet in de vraagbehoefte en om te dienen als tijdelijke opslaglocatie. Bij het maken van koppelingen wordt er ook over de provinciegrenzen heen gekeken. In 2012 werden de drie pilotprojecten uit 2010 en 2011 geëvalueerd en werd de daaruit voortkomende kennis ingezet. Einde 2013 waren er 7 succesvolle projectkoppelingen gerealiseerd en werden er 11 potentiële koppelingen nader bestudeerd en geconcretiseerd. Er liggen nog vele koppelkansen voor de komende jaren. In totaal was er einde 2013 via Grip op Grond circa kubieke meter grond in (provinciale) werken hergebruikt en was het hergebruik van kubieke meter in voorbereiding. Daarmee blijkt de aanpak van Grip op Grond zeer succesvol. Het percentage hergebruik is nog niet bekend. Dat komt omdat het lastig is om de totale hoeveelheid grond die vrijkomt in beeld te krijgen. De reden is dat verschillende onderdelen van de provincie (beheer en onderhoud, infrastructurele projecten, natuur en landschap) en ook andere overheden (onder andere Wetterskip Fryslân en Dienst Landelijk Gebied) met grond bezig zijn. Voor baggerspecie is wel redelijk goed in te schatten wat er aan specie vrijkomt. Voor de jaren 2014 en 2015 moet gerekend worden op circa à kubieke meter per jaar. Hoewel het percentage hergebruik dus nog niet bekend is, is de beoordeling dat de uitvoering van het Milieuprogramma voor dit onderdeel op schema ligt. De CO 2 uitstoot en ook de toepassing van fossiele brandstoffen worden afgeremd door besparing op het gebruik van energie en door de opwekking en het gebruik van duurzame energie. De provincie Fryslân werkt sinds een aantal jaren structureel aan deze onderwerpen. De vermeden uitstoot van CO 2 die hiervan het gevolg is werd in Fryslân tot en met 2012 gemeten met de CO 2 monitor. Deze monitor registreerde gerealiseerde klimaatprojecten en rekende deze om in kilotonnen vermeden CO 2 emissie per jaar. De nauwkeurigheid van deze meting hing echter nauw samen met de volledigheid van de invoer van projecten. In 2012 werd er daarom werk van gemaakt om deze invoer zo volledig mogelijk te krijgen. De uitkomsten van de CO 2 monitor voor Fryslân werden daarnaast geijkt met behulp van de meest recente getallen van de Nederlandse Emissieregistratie. De aangebrachte verbeteringen maakten het mogelijk om voor 2012 een onderbouwde schatting te maken van de reductie van de CO 2 uitstoot per jaar in Fryslân. Deze reductie kon einde 2012 met een redelijke mate van zekerheid worden geraamd op kton per jaar. De benodigde inspanning voor de verbetering van de indicator was echter dusdanig groot dat in 2013 is afgezien van een nieuwe actualisatieronde. Er zijn geen alternatieve bronnen die een actueel beeld geven van de CO 2 uitstoot. Deze bronnen, zoals de Emissieregistratie, de Klimaatmonitor en de Energiemonitor Noord-Nederland lopen doorgaans 2 jaar achter. Daarom kunnen over de vermeden CO 2 uitstoot in 2013 geen betrouwbare uitspraken worden gedaan. Op basis van de trend tot en met 2012 mag echter verwacht worden dat de reductie van de uitstoot in 2013 iets groter zal zijn dan de waarde in 2012 (1.080 kton). Ten tijde van de opstelling van het Milieuprogramma was het Klimaat en energieakkoord tussen rijk en provincies geldig. Hierin was voor 2020 een reductie van 30% ten opzichte van 1990 vastgelegd. Omgerekend naar de Friese situatie zou dit voor het jaar 2013 een reductie van tot kton per jaar moeten zijn. De geschatte reductie in Fryslân in 2013 ligt daar nog iets boven zodat geconcludeerd kan worden dat het Milieuprogramma voor dit onderdeel op schema ligt. In het aangepaste Milieuprogramma wordt met ingang van 2014 verder gewerkt met het percentage duurzame energie als indicator voor dit onderdeel van het Milieuprogramma. Voor 2012 bedroeg dit percentage 7,1%, de voorlopig berekening voor 2013 geeft 8,4%. Het aandeel duurzame energie laat een stijgende lijn zien. Voor meer informatie en ook voor de doelstellingen wordt verwezen naar de jaarlijkse monitor van het uitvoeringsprogramma Duurzame Energie. Deze actie wordt uitgevoerd in het kader van de Landbouwagenda. Vanuit deze agenda werkt de afdeling Stêd & Plattelân aan een statenvoorstel voor vermindering van lichtuitstoot uit agrarische bedrijfsgebouwen. De planning is dat dit voorstel uiterlijk in april 2014 door het College van Gedeputeerde Staten wordt behandeld. Hiermee is een PS-behandeling in juni mogelijk. In het statenvoorstel worden de volgende aspecten meegenomen: het beleid van de gemeente Tytstjerksteradiel, de verkenningen van LTO Noord Fryslân, het lichtconvenant van LTO en Milieufederaties, de aanpak van zowel nieuwe als bestaande bedrijven en de situatie in de glastuinbouw in Noordwest Fryslân. Het verminderen van de lichtuitstoot uit agrarische bedrijfsgebouwen zou bereikt kunnen worden via stimulerende maatregelen richting Friese gemeenten en landbouwsector. In dat verband kan het lichtconvenant, dat de Milieufederaties van Groningen en Fryslân en de provinciale besturen van LTO-Noord aan het ontwikkelen zijn, een belangrijke rol gaan spelen. Gezien de stand van zaken in de voorbereiding van het beleid is de beoordeling dat dit onderdeel van de Landbouwagenda en het Milieuprogramma op schema ligt.

12 Landbouw Vermindering van de verzuring en vermesting van de natuur door een reductie van de emissies van de veeteelt. Verbeteren van de mineralenhuishouding en van de bodemvruchtbaarheid door een toename van de biologische akkerbouw, tuinbouw en veeteelt. Beperking van het broeikaseffect door een toename van de productie en het gebruik van duurzame energie door agrarische bedrijven. Landelijk werken het ministerie van EZ, het ministerie van I&M en het IPO samen aan de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS). Deze aanpak omhelst een methodiek om de ecologische instandhoudingsdoelen van de Natura 2000 gebieden te behalen met behoud van economische ontwikkeling. Dit gebeurt door verlaging van de stikstofdepositie in combinatie met herstelmaatregelen. Verwacht wordt dat deze aanpak medio 2014 van start kan gaan. De ambitie van de Landbouwagenda is dat er in 2014 een plan van aanpak en flankerend beleid klaar liggen voor de uitvoering van het PAS. De landelijke PAS, waarin het juridisch kader en de ontwikkelruimte zullen worden aangegeven, is naar verwachting gereed in maart In afwachting hiervan vindt vergunningverlening plaats op basis van de Natuurbeschermingswet. Dat betekent dat alleen vergunning verleend wordt aan bedrijven die uitbreiden wanneer hierdoor geen verhoging van de stikstofdepositie ontstaat. Dit kan door interne bedrijfsmaatregelen of door te salderen met bedrijven die stoppen. De verwachting is dat de provincie de uitvoering van het PAS medio 2014 ter hand kan nemen. De beoordeling is dat dit onderdeel van het Milieuprogramma en van de Landbouwagenda op schema ligt. Deze actie wordt uitgevoerd in het kader van de Landbouwagenda. De ambitie is om de biologische landbouw te versterken, de gangbare landbouw meer kennis te laten maken met de biologische landbouw en het aantal biologische landbouwbedrijven en het grondgebruik door deze bedrijven in Fryslân toe te laten nemen. Daarom stimuleert de provincie de omschakeling van gangbare naar biologische landbouw. Dat geschiedt door subsidies beschikbaar te stellen voor bedrijfsadvisering en voor projecten waarbij biologische en gangbare boeren onderling kennis uitwisselen. Er is verkend of er dit terrein nog meer zou kunnen gebeuren, de nieuwe Landbouwagenda zal daar verder op in gaan. De planning is dat deze in april door het College van GS wordt vastgesteld, waarmee een PS-behandeling in juni mogelijk is. Verder heeft de provincie in 2013 beschikkingen afgegeven voor een aantal interessante innovatieprojecten op het gebied van biologische landbouw. Een voorbeeld is het project Goud voor Oud, bestaande uit praktijkproeven gericht op het productief houden van oud grasland. Voorts is te melden dat het doel om minstens 12% van het budget voor innovatie van de landbouw in te zetten voor de biologische sector, ruimschoots gehaald is. De biologische sector in Fryslân ontwikkelt zich positief. Na een dip in 2007 zien we het aantal biologische bedrijven toenemen met gemiddeld 3 tot 4 per jaar (1,5% per jaar) tot een totaal van 134 in De voorlopige cijfers over 2013 laten een afname met 1 bedrijf tot 133 zien. Dit steekt positief af bij de ontwikkeling in de gangbare landbouw waar sprake is van een langjarige en substantiële afname van het aantal bedrijven. Het areaal grond dat de biologische bedrijven in gebruik hebben kwam in 2013 met een toename van 237 ha uit op ha. Vanaf 2007 is dat areaal gegroeid met gemiddeld 2% per jaar. De beoordeling is dat de uitvoering van dit onderdeel van de Landbouwagenda en van het Milieuprogramma op schema ligt. Deze actie wordt uitgevoerd in het kader van de Landbouwagenda en het Uitvoeringsprogramma Duurzame Energie. Het beleid is gericht op energiebesparing en op een toename van het gebruik en de productie van hernieuwbare energie. Op het gebied van energiebesparing heeft een glastuinbouwbedrijf in Berlikum een plan uitgewerkt voor uitbreiding met een kas die 45% minder energie verbruikt dan gangbaar is. Het bedrijf deed voor de financiering een beroep op de provincie, in het kader van Wurkje foar Fryslân. Ten aanzien van het gebruik van hernieuwbare energie wil het glastuinbouwbedrijf Hartman BV in Sexbierum een deel van zijn kassen met aardwarmte verwarmen. Met de boorinstallatie zijn hoge kosten gemoeid, maar ook grote risico s: pas na boring tot op enkele km diepte blijkt hoe rendabel de boring zal zijn en ook wat de eventuele bijvangst aan gas en olie is. Mede vanwege deze risico s zijn de banken terughoudend met de financiering. Dat leidt tot vertraging in de realisatie van het geothermieproject. Gietwater BV in Berlikum (een samenwerkingsverband van tuinders) wil ook met geothermie aan de slag, maar kampt met dezelfde problemen. Gietwater BV heeft eveneens in het kader van Wurkje foar Fryslân een beroep op de provincie gedaan. Wat de productie van hernieuwbare energie betreft is in het kader van het initiatief voor een biogasleiding in Noordoost Fryslân (BioNOF) in 2013 een onderzoek gestart naar de haalbaarheid van de productie van bio-lng als transportbrandstof. In het kader van de Green Deal die Noord Nederland met het Rijk sloot, is de haalbaarheid voor een handelsplatform voor co-vergistingmateriaal onderzocht. Hiervoor bleek onvoldoende draagvlak, maar een en ander heeft geleid tot een nieuw project voor een regionaal substraatcentrum. In 2013 is hiervoor een verkenning gestart. Bij positieve uitkomst zou dit in 2014 tot een demo-pilot moeten leiden. De provincie ondersteunde verder op het gebied van biogas een aantal initiatieven: 1) Manure, een project gericht op mestraffinage waarbij biogas en fosfaat, stikstof en kaliumconcentraten geproduceerd worden, 2) Uitbreiding van Groengas-productie van een bestaande covergister en 3) Onderzoek naar haalbaarheid van een locale ruwbiogasleiding. Op 1 juli 2013 tenslotte startte de subsidieregeling Asbest eraf, Zonnepanelen erop, waarbij agrariërs subsidie voor asbestsanering ontvangen mits zij minimaal 15 kilowatt-piek aan zonnepanelen installeren. De beoordeling is dat de uitvoering van dit onderdeel van de Landbouwagenda, van het Uitvoeringsprogramma Duurzame Energie en van het Milieuprogramma op schema ligt.

13 Biodiversiteit Broeikasgassen Afval Het in stand houden en duurzaam gebruiken van biodiversiteit door draagvlak te creëren bij, en handelingsperspectief te bieden aan burgers, bedrijven en overheden. Op innovatieve wijze invulling geven aan het terugdringen van de emissie van broeikasgassen. Samen met gemeenten burgers en bedrijven inspireren en uitdagen om de hoeveelheid huishoudelijk afval in Fryslân te verminderen. De provincie is heeft in het kader van het Milieuprogramma op verschillende wijzen ingezet op het vergroten van het draagvlak en het bieden van handelingsperspectieven voor biodiversiteit. Dit gebeurde onder meer met de financiering van campagnes van de Friese Milieu Federatie die gericht waren op verbetering van de bewustwording voor biodiversiteit. Ook werd er via een jaarlijkse bijdrage aan het IVN meegeholpen aan de uitvoering van natuur- en milieu-educatie in Fryslân. Daarnaast is vanuit het Milieuprogramma onderzoek gedaan naar de ontwikkeling van de biodiversiteit in Fryslân over een langere periode. Uit dit onderzoek, dat is uitgevoerd door Alterra, blijkt dat de totale voorraad biodiversiteit in Fryslân is teruggelopen van 53% rond het jaar 1900, naar 33% rond 1950 tot 19% in de huidige situatie. De resultaten voor Fryslân komen daarmee sterk overeen met de landelijke cijfers (landelijk gemiddelde is 18%). Tevens blijkt uit het onderzoek dat de natuurwaarde van heide, meren, plassen, het IJsselmeer en de Waddenzee relatief gezien het meest achteruit is gegaan. De recente ontwikkelingen tonen verder dat het aantal soorten met een dalende trend voor alle hoofd-natuurtypen in Fryslân groter is dan het aantal soorten met een stabiele of toenemende trend. Alle rode lijstsoorten laten daarbij een significante daling zien in aantallen, met name bij de bedreigde en ernstig bedreigde soorten is dit het geval. Bij de behandeling van het aangepaste Milieuprogramma is naar aanleiding van vragen uit PS door de verantwoordelijk gedeputeerde toegezegd om in 2014 te komen tot een concreet en meetbaar programma dat inzicht geeft in de bestaande biodiversiteit en in de te nemen maatregelen om deze te verbeteren. De beoordeling is vooralsnog dat het Milieuprogramma op dit punt de ambitie niet haalt. De provincie ondersteunt een aanzienlijk aantal innovatieve projecten die bij opschaling een bijdrage kunnen leveren aan de terugdringing van de emissie van broeikasgassen. Voorbeelden zijn: de ontwikkeling van een nieuwe opslag-, distributie- en gebruiksketen voor biogas en groengas, de ontwikkeling van hoogrendement, flexibele en beloopbare zonnepanelen en een bijbehorende hoogrendement converter voor vaar- en voertuigen, de ontwikkeling van nieuwe encapsulatietechnieken voor het lamineren van zonnecellen, het testen en doorontwikkelen van de warmwatermotor waarmee het mogelijk wordt om efficiënt elektriciteit uit warmte van een lagere temperatuur te halen, de ontwikkeling van een totaalconcept waarmee de waardevolle componenten die in mest zitten van elkaar worden gescheiden en biogas wordt geproduceerd, de demo voor alternatieve inzet van aardwarmte in een woning, de pilot waarbij biogas geproduceerd wordt uit rest- en afvalstoffen en het toepassen van bio-lng als een hoogwaardige, duurzame en milieuvriendelijke transportbrandstof voor vrachtwagens. Verdere voorbeelden zijn: de ontwikkeling van het energieneutrale werklandschap bij Oosterwolde, het onderzoek naar het energielandschap bij Heerenveen, het project slim wonen met energie dat zich richt op de ontwikkeling van energiebesparingsconcepten, de energy challenge op scholen waarbij deze scholen door leerlingen in wedstrijdvorm worden verduurzaamd, de grien deal waaronder 16 filialen van zorggroep Tellens worden verduurzaamd, de inzet op subsidiëring van de tuinders in Berlikum en Sexbierum bij de omschakeling naar duurzame energie, de acties die in samenwerking met het Netwerk Duurzame Dorpen en de Friese Milieu Federatie worden uitgevoerd om burgers zelfredzaam te maken in duurzame energieopwekking en besparing, het opzetten van het project Energy Sustainable Communities waarbij dorpen van onderen op energiebewust worden door meting, onderzoek en uitvoering in hun eigen omgeving, het in de benen helpen van de Enerzjy Koöperaasje Fryslân en de duurzame energieleverancier NLD Energie. Gezien de omvang van de inzet op innovatieve projecten is de beoordeling dat de uitvoering van het Milieuprogramma op dit punt op schema ligt. Met het Afval Actie Programma (AAP) heeft de provincie Fryslân in 2011 en 2012 samen met betrokken partijen gewerkt aan het terugdringen van de hoeveelheid huishoudelijk afval. Daarbij is lokaal en industrieel ketenbeheer op gang gebracht, in eerste instantie gericht op voedselgerelateerd afval en later op textiel, PET-flessen, wit- en bruingoed en biomassa. De absolute hoeveelheid huishoudelijk afval bedroeg in 2009: ton, in 2010: ton, in 2011: ton en in 2012: ton. Deze hoeveelheid nam aanvankelijk langzaam toe, maar lijkt na 2011 iets te dalen. Omdat het aantal inwoners van Fryslân in deze periode toenam was er sprake van een duidelijke afname van de hoeveelheid huishoudelijk afval per inwoner. Deze bedroeg in 2009: 643 kg/inw, in 2010: 621 kg/inw, in 2011: 625 kg/inw en in 2012: 615 kg/inw, overeenkomend met een afname van 4%. De hoeveelheid huishoudelijk afval die in de eindfase van de verwerking terecht kwam (verbranden en storten) bedroeg in 2009: ton, in 2010: ton, in 2011: ton en in 2012: ton. Omgerekend per inwoner was dat in 2009: 221 kg per inwoner, in 2010: 212 kg per inwoner, in 2011: 210 kg per inwoner en in 2012: 208 kg per inwoner. Om alle effecten in de keten mee te nemen meet deze monitor de hoeveelheid restafval in de eindverwerking per inwoner. Deze nam van 2009 tot en met 2012 af met 6%. In praktijk blijkt dat de doelstelling van 25% van het oorspronkelijke Miljeuprogramma erg ambitieus was en dat het weliswaar mogelijk is deze te bereiken maar dat dit veel meer tijd kost dan de looptijd van het uitvoeringsprogramma. Een ander verworven inzicht uit het AAP laat zien dat het effectiever is om het afvalprobleem aan te pakken in de bredere context van duurzaam grondstoffenbeheer. Duurzaam met grondstoffen omgaan betekent dat de hoeveelheid overblijvend afval wordt geminimaliseerd terwijl er tegelijkertijd sprake is van economische voordelen en van energiebesparing. Hoewel er duidelijk sprake is van verbetering wordt de ambitie van het oorspronkelijke Miljeuprogramma niet gehaald. In het aangepaste Milieuprogramma zoals dat door PS in oktober 2013 werd vastgesteld is de doelstelling van 25% verlaten en wordt verder gewerkt aan het terugbrengen van de hoeveelheid huishoudelijk afval in de Friese Agenda (zie onder het punt ). Geur Beperken van geurgehinderden. Ten behoeve van de vergunningverlening worden beleidsregels opgesteld waarin wordt vastgelegd op welke wijze het acceptabele niveau van geurhinder door bedrijven wordt bepaald. De planning is dat deze beleidsregels in 2014 aan gedeputeerde staten worden voorgelegd. Na vaststelling gaan de regels gelden voor de vergunningverlening bij provinciale bedrijven. Daarmee kan de provincie een deel van het geurprobleem aanpakken. Het Milieuprogramma stelt zich ten doel om het aantal geurgehinderen in Fryslân terug te brengen. Via de GGD gezondheidsenquête wordt periodiek het percentage geurgehinderden in Fryslân gemeten. In 1998 had 39% van de inwoners van Fryslân last van geurhinder of ernstige geurhinder, in 2006 werd eenzelfde percentage gemeten. Uit het onderzoek van de GGD van 2012 blijkt dat in dat jaar 29% van de inwoners van Fryslân last van geurhinder of ernstige geurhinder uit tenminste één bron. Het aantal geurgehinderden is dus over de jaren afgenomen. De beoordeling is derhalve dat het Milieuprogramma op dit punt op schema ligt.

FRIES MILIEUPROGRAMMA MONITORING JAAR 2012 Finale versie, Provincie Fryslân, Afdeling K&E

FRIES MILIEUPROGRAMMA MONITORING JAAR 2012 Finale versie, Provincie Fryslân, Afdeling K&E FRIES MILIEUPROGRAMMA MONITORING JAAR 2012 Finale versie, Provincie Fryslân, Afdeling K&E Op 9 februari 2011 werden het Fries Milieuplan 2011-2014 en het bijbehorende Fries Milieuprogramma 2011-2014 door

Nadere informatie

Milieuprogramma 2011-2014. vastgesteld door het college van Gedeputeerde Staten van Fryslân op 30 november 2010

Milieuprogramma 2011-2014. vastgesteld door het college van Gedeputeerde Staten van Fryslân op 30 november 2010 Milieuprogramma 2011-2014 vastgesteld door het college van Gedeputeerde Staten van Fryslân op 30 november 2010 1 1 Inleiding 1.1 Aanleiding en status Milieu en duurzaamheid zijn dynamische werkvelden:

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Gedeputeerde Staten. 2012 HR Haarlem. Betreft: Samenwerkingsovereenkomsten Afsluitdijk. Geachte leden,

Gedeputeerde Staten. 2012 HR Haarlem. Betreft: Samenwerkingsovereenkomsten Afsluitdijk. Geachte leden, POSTBUS 3007 2001 DA HAARLEM Provinciale Staten van Noord-Holland door tussenkomst van de Statengriffier, mr. J.J.M. Vrijburg Dreef 3, tweede etage 2012 HR Haarlem Gedeputeerde Staten Uw contactpersoon

Nadere informatie

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa

Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Opties voor productie van duurzame energie in de regio Helmond d.m.v. van mest en andere biomassa Jennie van der Kolk, Alterra Helmond, 22-02-13 Nico Verdoes, Livestock Research Inhoud presentatie Wetenschapswinkel

Nadere informatie

Geothermie en Glastuinbouw Partners voor een duurzame toekomst? Nico van Ruiten Amsterdam, 31 maart

Geothermie en Glastuinbouw Partners voor een duurzame toekomst? Nico van Ruiten Amsterdam, 31 maart Programma Kas als Energiebron Geothermie en Glastuinbouw Partners voor een duurzame toekomst? Nico van Ruiten Amsterdam, 31 maart Inhoud Kenmerken glastuinbouw Introductie Programma Kas als Energiebron

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

S A U S R R A O E. Naar lagere lokale emissies in de stadsregio Arnhem Nijmegen

S A U S R R A O E. Naar lagere lokale emissies in de stadsregio Arnhem Nijmegen S R L G S A H R R U T Y O U A E E D R A F O R A S Naar lagere lokale emissies in de stadsregio Arnhem Nijmegen Eolus Naar lagere lokale emissies in de stadsregio Arnhem Nijmegen Het programma Eolus beantwoordt

Nadere informatie

Participatienotitie Omgevingslawaai Haarlem

Participatienotitie Omgevingslawaai Haarlem Participatienotitie Omgevingslawaai Haarlem Inleiding In 2013 dient Haarlem een nieuw Actieplan Omgevingslawaai op te stellen voor de periode 2013-2017. Dit volgt uit de Wet milieubeheer. Onder Omgevingslawaai

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013

1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013 1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 4.000 woningen te verduurzamen. Onder

Nadere informatie

provinsje fryslân provincie fryslân

provinsje fryslân provincie fryslân nulmeting provinsje fryslân provincie fryslân postbus 20120 8900 hm leeuwarden tweebaksmarkt 52 telefoon: (058) 292 59 25 telefax: (058) 292 51 25 Provinciale staten van Fryslan vvw.fryslan.nl provinciefryslanni

Nadere informatie

MEMO GAD BNG 28.50.30.701 ISO 14001. Gewestelijke Afvalstoffen Dienst. Portefeuillehouders Milieu. Werkgroep biomassa en 'rijden op groen gas'

MEMO GAD BNG 28.50.30.701 ISO 14001. Gewestelijke Afvalstoffen Dienst. Portefeuillehouders Milieu. Werkgroep biomassa en 'rijden op groen gas' Gewestelijke Afvalstoffen Dienst Gooi en Vechtstreek Postadres: Postbus 514 1200 AM Hilversum Bezoekadres: Hooftlaan 32 1401 EE Bussum Telefoon: (035) 699 18 88 Fax: (035) 694 17 45 Internet: www.gad.nl

Nadere informatie

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018 Riedsútstel Ried : 22 januari 2015 Status : Opiniërend/Besluitvormend Eardere behandeling : Informerend d.d. 6 november 2014 Agindapunt : 10 Portefúljehâlder : M. van der Veen Amtner : mw. R.M.A. van Sonsbeek

Nadere informatie

Regionaal Energie Convenant 2014-2016

Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Mede mogelijk gemaakt met steun van: Regio Rivierenland Provincie Gelderland RCT-Rivierenland Pagina 1 Ondertekenaars, hier tezamen genoemd: partijen 1. Hebben het

Nadere informatie

Provinciale Staten VOORBLAD

Provinciale Staten VOORBLAD Provinciale Staten VOORBLAD Onderwerp SIS-nummer Agendering (advies griffie) Behandelwijze Overlegpunten/ beslispunten Context Agendaverzoek GS: Gelders Provinciaal Ambitie Statement leren voor Duurzame

Nadere informatie

7-PUNTENPLAN 2013-2014

7-PUNTENPLAN 2013-2014 7-PUNTENPLAN 2013-2014 oplegger bij het meerjarig actieplan DUURZAME WADDENEILANDEN OP WEG NAAR EEN ENERGIEKE TOEKOMST IN 2020 1 1. Inleiding Dit 7-punten plan is een oplegger bij het meerjarig actieplan

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben.

gemeente Eindhoven Hierin wil GroenLinks in ieder geval de volgende vragen beantwoord hebben. gemeente Eindhoven Inboeknummer 15bst00959 Beslisdatum B&W 14 juli 2015 Dossiernummer 15.29.103 (2.3.1) Raadsvragen Van het raadslid dhr. R. Thijs (GroenLinks) over klimaatambities Eindhoven na gerechtelijke

Nadere informatie

B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra

B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra B-85 Green Deal verduurzamen dierenbeschermingcentra Partijen: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer drs. M.J.M. Verhagen en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,

Nadere informatie

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014 Carbon footprint Op basis van de diverse soorten CO 2 -emissies is de totale CO 2 -emissie van Den Ouden Groep berekend. 9,8 38,6 51,6 Diesel personenwagens Diesel combo's en busjes Hybride personen wagens

Nadere informatie

CO2-reductieplan 2015

CO2-reductieplan 2015 CO2-reductieplan 2015 Samen zorgen voor minder CO2 Rapportage 2015 1 Inleiding Dit CO₂-reductieplan heeft, net zoals het volledige energiemanagementsysteem, zowel betrekking op de totale bedrijfsvoering

Nadere informatie

Bodemsanering, provincie Drenthe in landelijk perspectief (werkvoorraad, dekking personele kosten, kwaliteit van de handhaving)

Bodemsanering, provincie Drenthe in landelijk perspectief (werkvoorraad, dekking personele kosten, kwaliteit van de handhaving) 2005-214 Bodemsanering, provincie Drenthe in landelijk perspectief (werkvoorraad, dekking personele kosten, kwaliteit van de handhaving) Voorgestelde behandeling: - Statencommissie Omgevingsbeleid op 21

Nadere informatie

Windmolenproblematiek in rangorde van grof naar fijn Probleem Gevolg Waarschijnlijk gevolg Maatregel Voornemen E.U. Beleid Nederlandse regering

Windmolenproblematiek in rangorde van grof naar fijn Probleem Gevolg Waarschijnlijk gevolg Maatregel Voornemen E.U. Beleid Nederlandse regering Windmolenproblematiek in rangorde van grof naar fijn Probleem: Wereldwijd toename energie uit fossiele brandstof Gevolg: CO2 uitstoot, slinkende brandstofvoorraden en toenemende milieubelasting Waarschijnlijk

Nadere informatie

Zou het niet prachtig zijn als

Zou het niet prachtig zijn als , YouCongres 2014 6-2-2014 Zou het niet prachtig zijn als YouCongres 6 feb 2014 Duurzame infra: ambities van opdrachtgevers ProRail wil in 2020 de energie-efficiency met 30 procent verbeterd hebben ten

Nadere informatie

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten Doelstelling Actie Doorlooptijd Wat gaan we doen Eigenaarschap Eigen organisatie 20% energiebesparing t.o.v. 2015 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen 20% transitie naar hernieuwbare energie t.o.v.

Nadere informatie

Green-Consultant - info@green-consultant.nl - Tel. 06-51861495 Triodos Bank NL17TRIO0254755585 - KvK 58024565 - BTW nummer NL070503849B01 1

Green-Consultant - info@green-consultant.nl - Tel. 06-51861495 Triodos Bank NL17TRIO0254755585 - KvK 58024565 - BTW nummer NL070503849B01 1 Bestemd voor: Klant t.a.v. de heer GoedOpWeg 27 3331 LA Rommeldam Digitale offerte Nummer: Datum: Betreft: CO 2 -Footprint & CO 2 -Reductie Geldigheid: Baarn, 24-08-2014 Geachte heer Klant, Met veel plezier

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Projectcode GEMEENTE 1 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen Doelstelling Het verbeteren van de energieprestatie van gemeentelijke gebouwen door 3%

Nadere informatie

2013 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1

2013 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Emissie inventaris Netters infra De emissie inventaris van: 2013 Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Opgesteld door: AMK Inventis Stef Jonker Datum: april 2014 Concept Versie 1 Maart 2014 Pagina

Nadere informatie

Memo. extern. Beste belanghebbende,

Memo. extern. Beste belanghebbende, Van Spijker Infrabouw B.V. Aan: Alle belanghebbende van Van Spijker Infrabouw B.V. Van: Ester van Spijker / Gerrit Plaggenmars CC: Datum: 10 april 2014 Betreft: Voortgangsrapportage CO 2-prestatieladder,

Nadere informatie

Bestuursrapportage 2014 waterschap Vechtstromen Versie 24 november 2015

Bestuursrapportage 2014 waterschap Vechtstromen Versie 24 november 2015 Bestuursrapportage 204 Vechtstromen Versie 24 november 205 Deze rapportage bevat een overzicht op hoofdlijnen van de voortgang van de uitvoering van het waterbeleid en dient als basis voor jaarlijks bestuurlijk

Nadere informatie

Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015

Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015 Halfjaarlijkse CO 2 rapportage 2015 Status: Definitief Datum van uitgifte: 16-08-2015 Datum van ingang: 07-09-2015 Versienummer: 1.0 Inhoud 1. INLEIDING... 3 2. CO 2 EMISSIES 1E HALFJAAR 2015... 4 2.1

Nadere informatie

gelet op artikel 2, tweede lid van de Algemene Subsidieverordening Flevoland 2012. BESLUITEN:

gelet op artikel 2, tweede lid van de Algemene Subsidieverordening Flevoland 2012. BESLUITEN: 2014-22 Nummer 1672144 Eerste wijziging Nadere regels subsidie asbest eraf zonnepanelen erop provincie Flevoland 2013 Gedeputeerde Staten van Flevoland maken overeenkomstig artikel 136 van de Provinciewet

Nadere informatie

In de volgende figuur is het aandeel in de stikstofdepositie van verkeer en industrie rood omcirkeld.

In de volgende figuur is het aandeel in de stikstofdepositie van verkeer en industrie rood omcirkeld. Achtergrondinformatie voor achterbanberaad milieubeleid regio Eemsdelta Het milieubeleid omvat veel onderwerpen. Teveel om in één keer allemaal te behandelen. Op basis van onze ervaringen in de regio en

Nadere informatie

Arnold Maassen Holding BV. Verslag energieaudit. Verslag over het jaar 2014. G.R.M. Maassen

Arnold Maassen Holding BV. Verslag energieaudit. Verslag over het jaar 2014. G.R.M. Maassen Arnold Maassen Holding BV Verslag energieaudit Verslag over het jaar 2014 G.R.M. Maassen Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Inventarisatie van energieverbruik en emissiebronnen... 3 3 Energieverbruik en CO 2 Footprint...

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

Vario Grass B.V. Keteninitiatieven. Masters in Green. CO2-Prestatieladder Eis: 1.D.1, 1.D.2 en 3.D.1. Koningslinde 5b. 7131 MP, Lichtenvoorde

Vario Grass B.V. Keteninitiatieven. Masters in Green. CO2-Prestatieladder Eis: 1.D.1, 1.D.2 en 3.D.1. Koningslinde 5b. 7131 MP, Lichtenvoorde Keteninitiatieven CO2-Prestatieladder Eis: 1.D.1, 1.D.2 en 3.D.1 Vario Grass Masters in Green Organisatie: Adres: Opgesteld door: Vario Grass B.V. Koningslinde 5b 7131 MP, Lichtenvoorde Jasper Eppingbroek

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD. Nr. 1137

PROVINCIAAL BLAD. Nr. 1137 PROVINCIAAL BLAD Officiële uitgave van provincie Utrecht. Nr. 1137 3 juli 2014 Besluit van gedeputeerde staten van Utrecht van 17 juni 2014, nr. 80FD2676, tot wijziging van Uitvoeringsverordening subsidie

Nadere informatie

Swung-2. Voortgang en ontwikkelingen. Toon Giele Ton Bos

Swung-2. Voortgang en ontwikkelingen. Toon Giele Ton Bos Swung-2 Voortgang en ontwikkelingen Toon Giele Ton Bos Stand van zaken Voortgang Swung-1 voor rijksinfra in Wet milieubeheer sinds 1 juli 2012 Regeling decentrale wegen en industrie in Swung-2 Uitvoering

Nadere informatie

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg

POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg POL-uitwerking Landelijk Gebied Noord-Limburg Bestuursafspraken CONCEPT versie 27 november 2015 1. Inleiding Het landelijk gebied van de regio Noord-Limburg is divers van karakter; bestaande uit beekdalen,

Nadere informatie

Programmatische Aanpak Stikstof TERSCHELLING

Programmatische Aanpak Stikstof TERSCHELLING Programmatische Aanpak Stikstof TERSCHELLING Programma informatieavond Programma Aanpak Stikstof (PAS) 19.30-20.00 uur Inloop 20.00-20.05 uur Opening door voorzitter Piet Dijkstra - Programma en doel van

Nadere informatie

CO2-reductieplan 2015

CO2-reductieplan 2015 CO2-reductieplan 2015 Samen zorgen voor minder CO2 Tussentijdse rapportage januari juni 2015 1 Inleiding Dit CO₂-reductieplan heeft, net zoals het volledige energiemanagementsysteem, zowel betrekking op

Nadere informatie

Agenda Ledenvergadering

Agenda Ledenvergadering Agenda Ledenvergadering 1. Opening en mededelingen 2. Verkiezingen bestuur belangenvereniging 3. Uitkomsten nulmeting 4. Vervolgaanpak 5. Vragen en discussie www.adellochem.nl ADEL Nulmeting Energieverbruik

Nadere informatie

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans directie/afdeling RO/afdeling RBA contactpersoon E. ten Cate telefoon 0182-588976 uw kenmerk onderwerp reactie op uw vragen over klimaatdoelstellingen Gouda

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO2 Prestatieladder Q1-Q2-Q3 2015 GKB Groep B.V.

Voortgangsrapportage CO2 Prestatieladder Q1-Q2-Q3 2015 GKB Groep B.V. Voortgangsrapportage CO2 Prestatieladder Q1-Q2-Q3 2015 GKB Groep B.V. Barendrecht, 11-11-2015 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Algemeen... 3 3. Energiestromen... 3 3.1 Doelstellingen... 4 4. Inzage energieverbruik...

Nadere informatie

1. Ecologische voetafdruk

1. Ecologische voetafdruk 2 VW0 THEMA 7 MENS EN MILIEU EXTRA OPDRACHTEN 1. Ecologische voetafdruk In de basisstoffen heb je geleerd dat we voedsel, zuurstof, water, energie en grondstoffen uit ons milieu halen. Ook gebruiken we

Nadere informatie

Wat is het Agroconvenant?

Wat is het Agroconvenant? Wat is het Agroconvenant? Nationale doelen Agroconvenant: 200 PJ Biomassa, 12 PJ Windenergie 2 %/jr Efficiencyverbetering 30 % Reductie broeikasgasemissies Gebaseerd op ambitieuze Schoon & Zuinig doelen,

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark bij de Spinder te Tilburg; 2. Kaders vast te stellen

Nadere informatie

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid Duurzaamheid in : kansen en inspiratie Het s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid Leefomgeving Dit project draagt bij aan een gezond woon- en werkklimaat

Nadere informatie

Kwantificering van innovaties op de Energiemix van Twente. 4 maart 2014

Kwantificering van innovaties op de Energiemix van Twente. 4 maart 2014 Kwantificering van innovaties op de Energiemix van Twente 4 Inleiding Het doel van de TDA is om focus aan te brengen in de kansrijke en verbindende initiatieven in Twente bij het realiseren van een duurzame

Nadere informatie

Datum : 28 maart 2006 Nummer PS : PS2006ZCW08 Dienst/sector : MEC/DMO Commissie : ZCW Registratienummer : 2006MEC00285i Portefeuillehouder : Kamp

Datum : 28 maart 2006 Nummer PS : PS2006ZCW08 Dienst/sector : MEC/DMO Commissie : ZCW Registratienummer : 2006MEC00285i Portefeuillehouder : Kamp S T A T E N V O O R S T E L Datum : 28 maart 2006 Nummer PS : PS2006ZCW08 Dienst/sector : MEC/DMO Commissie : ZCW Registratienummer : 2006MEC00285i Portefeuillehouder : Kamp Titel : Totaalplan leefbaarheid

Nadere informatie

20140813.v2 2014 Q1/Q2

20140813.v2 2014 Q1/Q2 2014 Voortgang CO2-prestatieladder 2014 OFN heeft, samen met OFS, in het begin van niveau 5 bereikt op de CO 2 -prestatieladder. Dit is de hoogst haalbare trede op de ladder. Zoals gebruikelijk blikken

Nadere informatie

Inhoudsopgave Ontwerpbesluit pag. 3 Toelichting pag. 5 Bijlage(n): 1

Inhoudsopgave Ontwerpbesluit pag. 3 Toelichting pag. 5 Bijlage(n): 1 S T A T E N V O O R S T E L Datum : 17 juli 2007 Nummer PS : PS2007WMC01 Dienst/sector : MEC/DMO Commissie : WMC Registratienummer : 2007MEC001224i Portefeuillehouder : mevr. Dekker Titel : Ondersteuning

Nadere informatie

: Verantwoord en Duurzaam verlichten. Inhoudsopgave. Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5. Bijlage(n): 1

: Verantwoord en Duurzaam verlichten. Inhoudsopgave. Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5. Bijlage(n): 1 S T A T E N V O O R S T E L Datum : 21 augustus 2007 Nummer PS : PS2007MME03 Afdeling : Mobiliteit Commissie : MME Registratienummer : 2007JNT202790i Portefeuillehouder : J.H. Ekkers Titel : Verantwoord

Nadere informatie

Agenda vergadering Provinciale Staten op 14 november 2012

Agenda vergadering Provinciale Staten op 14 november 2012 Agenda vergadering Provinciale Staten op 14 november 2012 Hierbij wordt u uitgenodigd voor de openbare vergadering van de Provinciale Staten Datum: woensdag 14 november 2012 Aanvang: 10:00 uur (de vergadering

Nadere informatie

Intentieverklaring biomassa uit bos, natuur, landschap en de houtketen

Intentieverklaring biomassa uit bos, natuur, landschap en de houtketen Intentieverklaring biomassa uit bos, natuur, landschap en de houtketen Ondergetekenden: 1. De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, mevrouw G. Verburg, handelend als bestuursorgaan, hierna

Nadere informatie

Waarom doen we het ook alweer?

Waarom doen we het ook alweer? Apart inzamelen van gft-afval Als Vereniging Afvalbedrijven stimuleren we dat al het afval in Nederland op de juiste manier wordt verwerkt. Hierbij houden we rekening met het milieu en de kosten. De meest

Nadere informatie

Voortgangsrapportage CO2 Prestatieladder (Q4 -) 2015 GKB Groep B.V.

Voortgangsrapportage CO2 Prestatieladder (Q4 -) 2015 GKB Groep B.V. Voortgangsrapportage CO2 Prestatieladder (Q4 -) 2015 GKB Groep B.V. Barendrecht, 25-01-2016 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Algemeen... 3 3. Energiestromen... 3 3.1 Doelstellingen... 4 4. Inzage energieverbruik...

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom 19 november 2015 1 Opzet presentatie 1. Inleiding 2. Terugblik/voorgeschiedenis 3. Gemeentelijke ambitie vertaald naar

Nadere informatie

Programma Kas als Energiebron

Programma Kas als Energiebron Programma Kas als Energiebron Co-innovatie in de glastuinbouw KIVI NIRIA jaarcongres 2010 Ir. P. Jan Smits 6 oktober 2010 Inhoud Introductie Kengetallen en energietransitie Convenant Schone en Zuinige

Nadere informatie

Er zijn meerdere Green Deals afgesloten, waarvan we er een aantal in het oog springende nader willen benoemen.

Er zijn meerdere Green Deals afgesloten, waarvan we er een aantal in het oog springende nader willen benoemen. Programma 8. Groen Drenthe: Klimaat en Energie Energy Challenges, slim met energie op school. Missie Het thema energie is voor ons van grote economische betekenis. Wij leveren een bijdrage om minder afhankelijk

Nadere informatie

Stimuleringsmaatregel. Asbest eraf, zonnepanelen erop

Stimuleringsmaatregel. Asbest eraf, zonnepanelen erop Stimuleringsmaatregel 2 Verruiming en verlenging regeling - Nieuwe impuls om asbestsanering te versnellen en resultaat van 4 miljoen m 2 asbestsanering te behalen - Verwachte wettelijke verplichting per

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 5 november 2013 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Management review CO 2-prestatieladder 2014

Management review CO 2-prestatieladder 2014 Grouttech Management review 2014 Inleiding Grouttech heeft in november 2014 het CO 2-bewust certificaat niveau 3 voor de CO 2-Prestatieladder behaald. Halfjaarlijks worden in een managementreview de energieprestaties,

Nadere informatie

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren Inspiratie voor de avond Marc Londo, ECN Beleidsstudies Alkmaar 1 april 2015 www.ecn.nl Boodschappen 1. De energiehuishouding verandert, en daar zijn

Nadere informatie

Gedetailleerde doelen Duurzame Zuivelketen

Gedetailleerde doelen Duurzame Zuivelketen Gedetailleerde doelen Duurzame Zuivelketen Inleiding Via de Duurzame Zuivelketen streven zuivelondernemingen (NZO) en melkveehouders (LTO) gezamenlijk naar een toekomstbestendige en verantwoorde zuivelsector.

Nadere informatie

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014

2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 2 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2014 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 2.500 tot 4.000 woningen te verduurzamen.

Nadere informatie

ACTUALISATIE MKBA ASBESTDAKEN

ACTUALISATIE MKBA ASBESTDAKEN ACTUALISATIE MKBA ASBESTDAKEN Datum: 28januari 2015 Onze ref. NL221-30019 Deze rapportage geeft de resultaten weer van de actualisatie van de maatschappelijke kosten-baten analyse (MKBA) daken en gevelpanelen,

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Energiemonitor Zuid-Holland 2009. CO 2 en duurzame energie

Energiemonitor Zuid-Holland 2009. CO 2 en duurzame energie Energiemonitor Zuid-Holland 2009 CO 2 en duurzame energie Energiemonitor Zuid- Holland 2009 uitstoot CO 2 en duurzame energie Auteur :L.F. (Koldo) Verheij Documentnummer :21119863 Afdeling :Expertisecentrum

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Rapportage 2014 Swietelsky Rail Benelux B.V.

Rapportage 2014 Swietelsky Rail Benelux B.V. Rapportage 2014 Swietelsky Rail Benelux B.V. Energieverbruik en CO 2 emissies juni 2015 Opgesteld door: M. Kelger Rapportage 2014 Energieverbruik en CO2 emissies Inhoud 1 Inleiding... 2 2 Energieverbruik

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

LOG Montfort - Maria Hoop

LOG Montfort - Maria Hoop LOG Montfort - Maria Hoop Notitie Milieuruimte Definitief Gemeenten Roerdalen en Echt-Susteren Grontmij Nederland B.V. Eindhoven, 8 januari 2014 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 4 1.1 Aanleiding... 4 1.2

Nadere informatie

P. DE BOORDER & ZOON B.V.

P. DE BOORDER & ZOON B.V. Footprint 2013 Wapeningscentrale P. DE BOORDER & ZOON B.V. Dit document is opgesteld volgens ISO 14064-1 Datum Versie Opsteller Gezien 31 maart 2014 Definitief Dhr. S.G. Jonker Dhr. K. De Boorder 2 Inhoudsopgave

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT 12 GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen staan bij Greenportkas ondernemer Joep Raemakers hoog aangeschreven. De ondernemer wil tomaten telen, de uitputting

Nadere informatie

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency

Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency Bijlage E: samenvatting convenanten energie efficiency 1. Het Convenant Benchmarking energie efficiency Op 6 juli 1999 sloot de Nederlandse overheid met de industrie het Convenant Benchmarking energieefficiency.

Nadere informatie

Derde voortgangsrapportage CO2-emissiereductie.

Derde voortgangsrapportage CO2-emissiereductie. Derde voortgangsrapportage CO2-emissiereductie. Graag informeren wij u over de uitkomsten van onze Carbon Footprint en de derde CO 2 Emissie-inventarisatie, dit alles over 2014. Hierin zijn de hoeveelheden

Nadere informatie

Bio-energiecentrales Eindhoven

Bio-energiecentrales Eindhoven Bio-energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Programmamanager Energie Gemeente Eindhoven December 2014 Inhoudsopgave 1. Algemeen 2. Duurzame energie en activiteiten op lokaal niveau 3. Bio-energie centrales

Nadere informatie

De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G. Datum 05 april 2011

De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G. Datum 05 april 2011 De economische kansen van de glastuinbouw Workshop - G Datum 05 april 2011 EMT debat 5 apr. 2011 Stef Huisman & Sjaak Bakker Economisch belang glastuinbouw Glastuinbouw Ned - Groente & Bloemen Areaal 10.000

Nadere informatie

Voorstel voor de Raad

Voorstel voor de Raad Voorstel voor de Raad Datum raadsvergadering : 31 maart 2016 Agendapuntnummer : III, punt 5 Besluitnummer : 2028 Portefeuillehouder : Wethouder Jan van 't Zand Aan de gemeenteraad Onderwerp: Rapportage

Nadere informatie

sectorplan 3 Restafval van handel, diensten en overheden

sectorplan 3 Restafval van handel, diensten en overheden sectorplan Restafval van handel, diensten en overheden 1 Achtergrondgegevens 1. Belangrijkste afvalfracties Organisch afval, papier/karton, kunststoffen 2. Belangrijkste bronnen HDO-sectoren. Aanbod in

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Klimaatakkoord Rijk en UvW

Klimaatakkoord Rijk en UvW Klimaatakkoord Rijk en UvW Politieke en beleidsmatige context (klimaatbeleid) Rafaël Lazaroms 25 mei 2010 1 Inhoud presentatie Voorstellen Internationaal en nationaal klimaatbeleid Positie waterschappen

Nadere informatie

Vormvrije m.e.r.-beoordeling Landgoed Hydepark, Doorn, gemeente Utrechtse Heuvelrug

Vormvrije m.e.r.-beoordeling Landgoed Hydepark, Doorn, gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Contactpersoon Gosewien van Eck Datum 14 november 2013 Kenmerk N001-1220333GGV-evp-V01-NL Vormvrije m.e.r.-beoordeling Landgoed Hydepark, Doorn, gemeente Utrechtse Heuvelrug 1 Inleiding De gemeente

Nadere informatie

3.B.1 Energiereductieprogramma 2014 ten behoeve van de CO2 -Prestatieladder. Hollandridderkerk Groep

3.B.1 Energiereductieprogramma 2014 ten behoeve van de CO2 -Prestatieladder. Hollandridderkerk Groep 3.B.1 Energiereductieprogramma 2014 ten behoeve van de CO2 -Prestatieladder Hollandridderkerk Groep Documentnummer Versienummer Datum Status EnRP2014 14.02 24 april 2014 Gereed Opgesteld door: M. Waarts

Nadere informatie

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer 1. Inleiding Zoetermeer wil zich de komende jaren ontwikkelen tot een top tien gemeente qua duurzaam leefmilieu. In het programma duurzaam Zoetermeer

Nadere informatie

Programma van Eisen - Beheerplannen

Programma van Eisen - Beheerplannen Programma van Eisen - Beheerplannen Eisen voor de inhoud Inventarisatie 1. Het beheerplan geeft allereerst een beschrijving van de natuurwaarden in het Natura 2000-gebied (de actuele situatie en trends,

Nadere informatie

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Kansen voor warmte Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Centrale boodschap Er is een groot potentieel aan duurzame warmte en warmtebesparing in Nederland beschikbaar. Per situatie

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 09 oktober 2014 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Green Deal 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Inhoud presentatie Overheidsbeleid Green Deal Green Deal Aanpak Voorbeelden van Green Deals Green Deal initiatief

Nadere informatie

HOOFDLIJNENAKKOORD WATERZUIVERING IN DE GLASTUINBOUW

HOOFDLIJNENAKKOORD WATERZUIVERING IN DE GLASTUINBOUW HOOFDLIJNENAKKOORD WATERZUIVERING IN DE GLASTUINBOUW LTO Glaskracht Nederland, Nederlandse Stichting voor Fytofarmacie (Nefyto), Unie van Waterschappen (UvW), Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG),

Nadere informatie

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Energietransitie Papierketen De ambities binnen Energietransitie Papierketen: Halvering van het energieverbruik per eindproduct in de keten per

Nadere informatie