Ontwikkeling Amfibieën Monitoringsnetwerk in het Natural Park Sierra Norte de Sevilla, Spanje

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ontwikkeling Amfibieën Monitoringsnetwerk in het Natural Park Sierra Norte de Sevilla, Spanje"

Transcriptie

1

2 Ontwikkeling Amfibieën Monitoringsnetwerk in het Natural Park Sierra Norte de Sevilla, Spanje Een rapportage van RAVON Project gefinancierd door het INNO-fonds, Wereld Natuur Fonds Edo Goverse juli 2011 STICHTING RAVON POSTBUS BK NIJMEGEN

3 Ontwikkeling Amfibieën Monitoringsnetwerk in het Natural Park Sierra Norte de Sevilla, Spanje Colofon 2011 Stichting RAVON, Nijmegen Tekst: Edo Goverse Met medewerking van: Wouter de Vries, AMBOR Gefinancierd door het INNO-fonds van het Wereld Natuur Fonds Foto omslag: Iberische groengestipte kikker (l), Iberische knoflookpad (r) & habitat (Edo Goverse) Wijze van citeren: Goverse, E., Ontwikkeling Amfibieën Monitoringsnetwerk in het Natural Park Sierra Norte de Sevilla, Spanje. RAVON Werkgroep Monitoring, Stichting RAVON, Amsterdam. Rapport

4 Stichting RAVON INHOUD 1 SAMENVATTING PROJECT EFFECTEN VOOR NATUURBESCHERMING EN LOKALE BEVOLKING..1 3 PROJECT SUCCESSEN PROBLEMEN RESULTATEN OP GEBIED VAN COMMUNICATIE TOEKOMST VAN HET PROJECT...6 BIJLAGEN 1 Checklist en voorkomen van de amfibieën van de Natural Park Sierra Norte de Sevilla Ligging van Natural Park Sierra Norte de Sevilla Foto-overzicht amfibiesoorten, training en landschap...9

5

6 Stichting RAVON 1 SAMENVATTING PROJECT In samenwerking met de lokale NGO AMBOR is in het Natural Park Sierra Norte de Sevilla een amfibieënmonitoringsnetwerk van vrijwilligers opgezet. Dit netwerk bestaat uit lokale bevolking, studenten, wetenschappers en parkopzichters. Veldmaterialen en de ontwikkeling van een veldgids maken meerjarige monitoring mogelijk. Gedurende twee trainingsweekenden zijn 30 vrijwilligers getraind. 2 EFFECTEN VOOR NATUURBESCHERMING EN LOKALE BEVOLKING Het Natural Park Sierra Norte de Sevilla (NPSNS) herbergt een grote diversiteit aan amfibiesoorten (13 soorten, zie bijlage 1) waarvan 4 op de IUCN Rode Lijst staan, 7 op de nationale Rode Lijst en 7 zijn opgenomen in bijlage IV van de Europese Habitatrichtlijn. Voor een goede bescherming is het nodig om accurate en actuele kennis te hebben van het voorkomen en de verspreiding van deze soorten, en van populatietrends. Zo n groot gebied als het NPSNS (zie bijlage 2) is alleen mogelijk te volgen met de hulp van vrijwilligers. AMBOR (Asociación de Amigos del Jardín Botánico El Robledo), de Spaanse counterpart van dit project, is een NGO met als doelstelling het ontwikkelen en stimuleren van natuurbescherming en educatie. Via hun netwerk is er gezocht naar vrijwilligers die mee willen doen met het monitoren van amfibieën. De deelnemende vrijwilligers zijn met name geïnteresseerden uit de dorpjes in het park, studenten biologie, parkopzichters en herpetologen/wetenschappers. Door in groepjes verschillende locaties te bezoeken konden de vrijwilligers, hun verschillende achtergronden, hun kennis en ervaring met elkaar delen. Tijdens de trainingsweekenden hebben zij meer kennis van amfibieën en monitoringsmethoden opgebouwd en zijn gestimuleerd geraakt om ook buiten de vaste monitoringslocaties en trainingsweekenden alert te zijn op amfibieën (waarnemingen doen en/of knelpunten signaleren). Tijdens de twee trainingsweekenden zijn ruim honderd locaties bezocht, waardoor er een actueel beeld van de huidige verspreiding en dichtheden van amfibieën is opgedaan. Er zijn beschrijvingen gemaakt van alle bezochte locaties, waarbij ook diverse problemen voor de amfibieën in beeld zijn gekomen. De regionale overheid heeft reeds aangegeven te proberen enkele van de aangegeven problemen op te heffen. Zo bleken enkele waardevolle locaties recentelijk te zijn gedempt of verland (3 locaties), verrijkt met meststoffen (1 locatie), met vis bezet (2 locaties) of met exoten bevolkt (vis & rivierkreeft) (2 locaties). De training was intensief en van een hoog niveau. Veel aandacht is besteed aan monitoringsmethodieken, protocollen en aan soortherkenning. Met name het op naam brengen van de larven bleek extra aandacht te vergen. Er is begonnen met een theoretische cursus in soortherkenning. Vervolgens zijn tien afzonderlijke groepjes op pad gegaan. Bij het samenstellen van de groepen is rekening gehouden met de al dan niet aanwezige ervaringen op het gebied van inventariseren van amfibieën, en de aanwezige gebiedskennis. 1

7 Ontwikkeling Amfibieën Monitoringsnetwerk in het Natural Park Sierra Norte de Sevilla, Spanje AMBOR heeft als gevolg van dit project zijn netwerk aan vrijwilligers kunnen uitbereiden. Via dit netwerk is het tevens mogelijk adviezen te geven aan andere vrijwilligers en/of organisaties over hoe met amfibiegerelateerde knelpunten of problemen om te gaan (uitdrogen van voortplantingswateren, verkeersslachtoffers, leefgebied aantasting door bouw en/of aanleg/onderhoud wegen). Positief was de relatief grote bijdrage van deelnemers uit de dorpjes in het gebied. Nu hun kennis van, en interesse in, amfibieën is vergoot kunnen ze eerder problemen aankaarten en eventueel zelf maatregelen nemen. [Zo heeft een deelnemer al een grondeigenaar aangeboden zijn drinkbak gratis te onderhouden zodat de amfibieën er niet onder hoeven te leiden (juiste timing ivm voortplanting).] Ook heeft AMBOR de samenwerking met andere (natuur) organisaties versterkt. Het project heeft een intensievere samenwerking tot stand gebracht tussen lokale organisaties, studenten, de regionale en lokale overheden en nationale organisaties. 3 PROJECT SUCCESSEN Het belangrijkste succes is dat in zeer korte tijd een netwerk van 30 gemotiveerde vrijwilligers is gemobiliseerd en getraind. Deze hebben een solide basiskennis over het inventariseren en herkennen (ei, larf, juveniel, halfwas en/of volwassen) van amfibieën. De lokale organisatie AMBOR is nu voorzien van een structuur en de materialen die langjarige monitoring mogelijk maken. Animo voor de training was overweldigend. Na de eerste aankondiging hadden zich 50 personen aangemeld terwijl er slechts capaciteit was voor 30 personen (accommodatie vormde de beperking). In kleine groepjes werden de gebieden bezocht en soms kwamen de laatste pas om vier uur s nachts terug, ondanks de regen en koude in februari. s Ochtends werden de waarnemingen verwerkt en de gemaakte foto s met elkaar besproken. Zo konden alle identificaties worden geëvalueerd en konden de waarnemers aangeven tegen welke problemen ze aanliepen. Tijd voor siësta werd niet genomen! Bij elkaar zijn in februari en mei ruim honderd locaties overdag en/of s nachts onderzocht. Bijna alle deelnemers waren beide weekenden aanwezig en hierdoor heeft iedereen alle voorkomende amfibiesoorten 1 in al hun verschillende levensstadia kunnen zien. Dit succes had wel met de weersomstandigheden te maken. De winter was voor Spaanse begrippen zeer nat geweest, waardoor er veel voortplantingswateren waren. De koude en natte periode liep door tot in mei waardoor bijna alle voortplantingslocaties nog steeds water bevatten. Tijdens het tweede weekend begon het pas warm en droog te worden. De monitoringsmethode is zo opgezet dat de resultaten ook inpasbaar zijn in de nationale monitoring. Hierdoor is het aantal monitoringslocaties in de regio Andalusië meer dan verdubbeld, met twintig monitoringsvakken (zie: Er is een materialenset voor tien groepen samengesteld met schepnetten, zaklampen en andere veldmaterialen (loepjes, petrischaaltres, buisjes etc) en educatief materiaal waardoor monitoring ook in andere jaren mogelijk is. Een plexiglas mini-cuvetje is ontwikkeld door een parkwachter waardoor het mogelijk is foto s van larfjes te maken. Dit vergroot de betrouwbaarheid van waarnemingen maar heeft ook een educatief karakter. 1 Alleen de boomkikker (Hyla arborea) is al ruim 15 jaar niet waargenomen en helaas ook tijdens dit project niet. 2

8 Stichting RAVON Er is een veldgids gemaakt met beschrijvingen van alle in het park voorkomende amfibiesoorten. Deze gids is rijkelijk met kleurenfoto s geïllustreerd, van alle soorten en hun verschillende stadia met vermelding van specifieke kenmerken. Met dit gidsje is het prima mogelijk zelfstandig de soorten te determineren. In de praktijk is dit zeer bruikbaar gebleken. Een vergunning voor het hanteren van amfibieën tijdens de monitoring is verkregen, dankzij de ondersteuning van het project door o.a. wetenschappers van het onderzoeksinstituut C.S.I.C, de Universteit van Sevilla, de directie van het Sierra Norte Natural Park, de Asociación Herpetologia Española, AMBOR, en diverse actieve herpetologen. Aangezien de vergunning alleen wordt verleend onder zeer strikte voorwaarden en omstandigheden is het een zeer belangrijk en waardevol resultaat dat het AMBOR is gelukt. Het project is door de diverse betrokken organisaties zeer positief ontvangen en de methode en gehanteerde formule (inzet van de combinatie van ervaren personen, geïnteresseerden en lokale bevolking) wordt als zeer bruikbaar beschouwd. Mogelijk is deze methode ter beschikking te stellen aan andere lokale initiatieven. 4 PROBLEMEN Het project is een groot succes gebleken en er hebben zich geen onoverkomelijke problemen voorgedaan. Wel kwamen er tijdens de voorbereidingen enkele problemen naar voren, die met extra inzet vanuit AMBOR tijdig zijn verholpen. Tijdens de uitvoering van het project kwamen enkele problemen bovendrijven. Hieronder worden deze problemen thematisch benoemd. Ervaring vrijwilligers Ondanks het feit dat er ook ervaren vrijwilligers bij de monitoring betrokken waren bleek dat hun parate kennis van het herkennen van geluiden, eieren, larven en juveniele dieren niet zo groot was dan verwacht/gehoopt. De veldgids die binnen het kader van het project is ontwikkeld was zeer bruikbaar, maar aanvullingen/verbeteringen zijn gewenst. Het gebruik van de netten en cuvetten (fotoaquaria) maakte het mogelijk de waarnemingen digitaal met camera leggen vast te en later te evalueren/valideren. Deze zijn echter veelvuldig, maar niet consequent gebruikt. Bij een volgend monitoringsjaar verdienen deze punten extra aandacht. Aanbevelingen o Ontwikkelen van toegankelijke tabellen voor larven en eieren, o Uitbrengen van (digitale) geluiden, o Actief onderwijzen in het determineren van moeilijkere levensstadia (ei, larf, geluiden), o Vooraf informatie pakket aan vrijwilligers sturen ter voorbereiding met daarin kort iets over methode en de soorten. Vergunningen Het verkrijgen van vergunningen voor het hanteren van amfibieën bleek gecompliceerder dan verwacht. Aangezien het vangen en hanteren van amfibieën noodzakelijk is om te kunnen inventariseren en determineren waren vergunningen noodzakelijk. Een collectieve vergunning (op naam van de organisatie) kan helaas niet worden aangevraagd, alleen voor personen en op naam. Gekozen is om voor de tien zogeheten excursieleiders (waarnemers met gedegen kennis op het gebied van amfibieën) ontheffingen aan te vragen. De tijdsspanne 3

9 Ontwikkeling Amfibieën Monitoringsnetwerk in het Natural Park Sierra Norte de Sevilla, Spanje van 2,5 maand voor de aanvraag van vergunning bleek echter te kort. Toch zijn maar op de valreep de vergunningen alsnog versterkt. Aanbevelingen o Vergunning ruimer van te voren aanvragen (minimaal drie maanden). Accommodatie De voorgenomen verblijfslocatie was staatseigendom, maar vanwege de geïsoleerde ligging en hoge stookkosten moest een alternatieve locatie worden gezocht. Via AMBOR is uiteindelijk het educatieve veldactiviteiten centrum Granja Escuela La Sierra bereid gevonden om het project te ondersteunen door 50% korting te geven op hun accommodatiefaciliteiten, inclusief catering. Eveneens is aanvullende financiering gevonden via de Red de Voluntarios de la Sierra Norte (publiek netwerk van vrijwilligers) en AMBOR zelf. De organisaties waren blij met de samenwerking en bij toekomstige monitoring kunnen beiden worden betrokken. De intensieve en goede samenwerking met de lokale organisatie bleek zeer belangrijk om lokale oplossingen te vinden. Aanbevelingen o Bij een volgend monitoringsjaar subsidie regelen voor accommodatie van vrijwilligers. Nationale Monitoring SEH AMBOR heeft toch wat moeite gehad met het inpasbaar maken van de resultaten voor de nationale monitoring van de Asociación Herpetológica Española (AHE). Het registratiesysteem is complex en tijdrovend. Ondanks hun verklaarde steun aan het project bleek het niet mogelijk een regionale of nationale coördinator te laten bijdragen (noch deelnemen) aan de montoringsweekenden. AMBOR heeft dit herhaaldelijk verzocht. Maar dankzij het blijven communiceren met de AHE, en vooral ook vanwege het succes van de behaalde resultaten en het spin-off effect van het project, is de samenwerking met de AHE wel bevorderd. De gegevens zijn inpasbaar gemaakt en beschikbaar gesteld voor gebruik in het nationaal programma van de AHE. Aanbevelingen o Eerder aankondigen van de monitoringsweekenden om deelname van AHEcoördinatoren te bevorderen. o Aanvragen van financiële en fysieke bijdrage van de AHE. Vaste participatie waarnemers Het was niet eenvoudig om alle deelnemers beide weekenden deel te laten nemen. De lokale gewoonte (een hoge ad hoc deelname mentaliteit) maakte het lastig voor waarnemers om zich voor beide weekenden te committeren. Lokale bevolking alsook excursieleiders zijn gestimuleerd om deel te nemen zonder dat ze zich vast moesten leggen op beide weekenden, waardoor een zekere laagdrempeligheid werd gecreëerd. Eveneens bleek het in dit stadium nog niet realistisch dat deelnemers een monitoringsgebied adopteren en zelfstandig de monitoring voortzetten. Aanbevelingen o Een grotere groep excursieleiders ontwikkelen of organiseren om komende jaren voor beide weekenden voldoende excursieleiders (met vergunning) te hebben. Gebiedskennis Het eerste weekend bleek het niet mogelijk om alle geselecteerde locaties te monitoren, met name doordat de deelnemers niet bekend waren met het terrein, de methodiek en de kaarten en omdat het verkrijgen van betredingsontheffing in sommige gevallen te gecompliceerd 4

10 Stichting RAVON bleek (particuliere terreineigenaren e.d.). AMBOR heeft hierop een extra monitoringsronde naar de meeste van deze locaties georganiseerd. Bij het tweede monitoringsweekend is dit probleem ondervangen, deels doordat de deelnemers reeds bekend waren met de gebieden, locaties en methoden en omdat inmiddels betere en aanvullende kaarten waren ontwikkeld. Aanbevelingen o Zeer goede kaartmaterialen gereed hebben. o Gebruik van GPS en coördinaten. Veldmateriaal De onkosten voor veldmaterialen bleken voldoende voor de basismaterialen (duurzame spullen die meerjarig te gebruiken zijn zoals schepnetten, bakjes etc.), maar diverse materialen ontbreken nog om gedegen inventarisaties te kunnen doen. Aanbevelingen Aanvullende financiering zoeken voor de aanschaf voor veldmaterialen zoals: o Cuvetten voor grotere dieren. o Loepjes. o GPS-en. o Oplaadbare batterijen en oplader. o Digitale camera( s). 5 RESULTATEN OP GEBIED VAN COMMUNICATIE Het project is als eerste onder de aandacht gebracht bij het bestaande vrijwilligersnetwerk van AMBOR en de universiteit. Dit leidde tot veel aanmeldingen wat aangeeft dat er behoefte is aan dit soort activiteiten. Daarnaast is de media opgezocht en zijn er enkele artikelen in de maak om het project onder de aandacht te brengen. Bij dit rapport is de veldgids bijgevoegd als opgeleverd product, de overige publicaties volgen separaat na het project. Een kleine impressie van de waargenomen soorten, trainingsweekend en het gebied zelf is te zien in bijlage 3. Bij dit rapport is een CD gevoegd met foto s die door het WWF vrij gebruikt mogen worden onder vermelding van RAVON. Op de CD staat een map met de foto s die opgenomen zijn in bijlage 3 van het rapport en een map met aanvullende foto s van de trainingsweekend, het landschap, amfibieën én reptielen. Overzicht communicatiemiddelen o Veldgids amfibieënherkenning van de soorten uit het Natural Park Sierra Norte de Sevilla. o Lokale Radio Studenten Sevilla heeft het project genoemd. o Er is contact geweest met het televisie programma Espacios Naturales. Positieve reactie, maar vooralsnog zijn er geen opnames gemaakt, maar wel zeer positief ontvangen en een eerste contact is gelegd. o Artikel Schubben & Slijm of RAVON tijdschrift. In voorbereiding. o Artikel Acción (regionaal tijdschrift voor vrijwilligers van Natuur en Milieu. In voorbereiding. o Artikel Boletín de la Asociación Herpetológica Española. In voorbereiding. o Presentatie voorgesteld voor de SEH European Congress of Herpetology & DGHT Deutscher Herpetologentag, Luxembourg / Trier, september

11 Ontwikkeling Amfibieën Monitoringsnetwerk in het Natural Park Sierra Norte de Sevilla, Spanje o o o Overleg met overheidsinstantie voor natuurbescherming en bespreking met AHE coördinator van het regionale amfibieën beschermingsprogramma. Samenwerking met AMBOR, AHE, Granja escuela La Sierra, La Cartuja, El Pintado, Acpes, ASERJA, ACPES, universiteiten van Sevilla Frequente communicatie aan deelnemers en de ± 250 leden en geïnteresseerden van AMBOR. 6 TOEKOMST VAN HET PROJECT Het project wordt in principe voortgezet zoals het nu is opgestart, met twee monitoringsweekenden per jaar. De basis is gelegd qua netwerk aan (locale) waarnemers, evenals alle benodigde veldmaterialen en contacten met andere lokale en nationale organisaties. Diverse betrokken organisaties en personen zoeken actief mee naar financiële ondersteuning voor voortzetting van de monitoring (idealiter met twee monitoringsweekenden waarbij ervaren personen met minder ervaren personen samenwerken). Indien geen financiering gevonden kan worden voor verblijfskosten en reiskosten, zal AMBOR trachten de monitoring te realiseren door excursies te organiseren en/of waarnemers zelf te stimuleren hun gebied te blijven volgen. Maar het is, zoals eerder vermeld, nog te vroeg om te verwachten dat vrijwilligers zelfstandig een gebied zullen monitoren. AMBOR heeft een subsidieaanvraag (aan de regionale overheid) voorbereid voor een educatief project om de betrokken vrijwilligers verder te scholen en het netwerk van excursieleiders en zelfstandige waarnemers uit te breiden. Echter met de huidige financiële situatie in Spanje (op nationaal en regionaal niveau) is het de vraag of deze aanvraag op korte termijn gehonoreerd zal worden. De positieve resultaten en de verbeterde contacten maken het vinden van enige financiering echter wel waarschijnlijk. De ontwikkelde veldgids had een oplage die toereikend was voor de twee monitoringsweekenden. Alle deelnemers hebben een exemplaar ontvangen. Een tweede, aangepaste editie is noodzakelijk en er wordt door AMBOR en RAVON gezocht voor financiering hiervoor, alsook voor aanvulling van veldmaterialen. Het fonds Stichting Bevordering Herpetologie en Meester Prikkebeen Fonds (ingesteld bij het Prins Bernhard Cultuurfonds) zijn twee potentiële donoren. 6

12 Stichting RAVON BIJLAGE 1 Checklist en voorkomen van de amfibieën van de Natural Park Sierra Norte de Sevilla wetenschappelijke naam afkoring Nombre comun English name Nederlandse naam Pleurodeles waltl P.wal gallipato ribbed newt ribbensalamander Salamandra salamandra S.sal salamandra comun fire salamander vuursalamander Lissotriton (Triturus) boscai L.bos triton Iberico Bosca's newt Iberische watersalamander Triturus pygmaeus T.pyg triton pigmeo pygmy marbled newt dwergmarmersalamander Alytes cisternasii A.cis sapo partero iberico Iberian midwife toad Iberische vroedmeesterpad Discoglossus galganoi D.gal sapillo pintojo iberico west Iberian painted frog West-Iberische schijftongkikker Pelobates cultripes P.cul sapo de espuelas western spadefoot Iberische knoflookpad Pelodytes ibericus P.ibe sapillo moteado iberico Iberian parsley frog Iberische groengestipte kikker Bufo bufo B.buf sapo comun common toad gewone pad Bufo (Epidalea) calamita B.cal sapo corredor netterjack toad rugstreeppad Hyla arborea H.arb ranita de San Antonio common tree frog boomkikker Hyla meridionalis H.mer ranita meridional stripeless tree frog mediterrane boomkikker Rana (Pelophylax) perezi P/R.per rana comun Iberian water frog Iberische meerkikker Checklist met de in het park voorkomende amfibiesoorten. Verspreidingskaatjes van het park met de amfibiesoorten, afkortingen staan in de tabel hierboven vermeld. Uit: De Vries, W., A. Marco y A. Menor, Distribución y diversidad de anfibios en la Sierra Norte de Sevilla. Boletín de la Asociación Herpetológica Española 20:

13 Ontwikkeling Amfibieën Monitoringsnetwerk in het Natural Park Sierra Norte de Sevilla, Spanje BIJLAGE 2 Ligging van Natural Park Sierra Norte de Sevilla Globale ligging van het project gebied: Natural Park Sierra Norte de Sevilla (NPSNS) (Bron: GoogleMaps). Het NPSNS heeft een oppervlakte van ha, is (voorgesteld) Vogel- en Habitatrichtlijngebied en vormt onderdeel van het Biosphere Reserve Dehesas de Sierra Morena (± ha). 8

14 Stichting RAVON BIJLAGE 3 Foto-overzicht amfibiesoorten, training en landschap Ribbensalamander, man, uit het water gevist. Twee subadulte ribbensalamanders onder een steen. Eieren van een ribbensalamander. Vuursalamander, een zeer rood exemplaar. Iberische watersalamander, man Iberische watersalamander, vrouw 9

15 Ontwikkeling Amfibieën Monitoringsnetwerk in het Natural Park Sierra Norte de Sevilla, Spanje Dwergmarmersalamander, landfase. Dwergmarmersalamander, aquatische fase. Iberische vroedmeesterpad steekt de weg over. West-Iberische schijftongkikker op de oever. West-Iberische schijftongkijker met enkele bloedzuigers. Pas gemetamorfoseerd West-Iberische schijftongkikkertje. 10

16 Stichting RAVON Iberische knoflookpad. Larf van een Iberische knoflookpad. Iberische groengestipte kikker. Iberische groengestipte kikker. Gewone pad. Jongste deelnemer met een gewone pad. 11

17 Ontwikkeling Amfibieën Monitoringsnetwerk in het Natural Park Sierra Norte de Sevilla, Spanje Een nog jonge rugstreeppad gevonden onder een steen. Versgelegde eisnoeren van de rugstreeppad. Mediterrane boomkikker, man, nabij de oever. Eiklompje van de Mediterrane boomkikker. Een forse Iberische meerkikker. Detail van een Iberische meerkikker. 12

18 Stichting RAVON Eerste instructieavond. Wouter de Vries (AMBOR) legt het veldformulier uit. Het uitdelen van alle veldmaterialen. Wouter de Vries (AMBOR) legt het monitoren uit. Groepsfoto februari. Groepsfoto mei. 13

19 Ontwikkeling Amfibieën Monitoringsnetwerk in het Natural Park Sierra Norte de Sevilla, Spanje Het pension, omgeven met olijfbomen. Beektransect van het monitoringsprgramma. Waterbassin bij een boer op het erf. Steeneikenbos waarin varkens worden gehouden. Klein meertje, vol met Iberische knoflookpad padlarven. Drassig hoekje met een karrenspoor waar amfibieën in voortplanten. 14

Herpetologische waarnemingen in. Portugal en Zuid-Spanje (resp. Cota Doñana en Sierra del Norte in Andalusië) 220 Lacerta 69 (2011) nummer 6

Herpetologische waarnemingen in. Portugal en Zuid-Spanje (resp. Cota Doñana en Sierra del Norte in Andalusië) 220 Lacerta 69 (2011) nummer 6 Herpetologische waarnemingen in Portugal en Zuid-Spanje (resp. Cota Doñana en Sierra del Norte in Andalusië) 220 Lacerta 69 (2011) nummer 6 Onderstaand volgt een beschrijving van waargenomen reptielen

Nadere informatie

Monitoring en inventarisatie reptielen en amfibieën Loonse en Drunense Duinen / Huis ter Heide

Monitoring en inventarisatie reptielen en amfibieën Loonse en Drunense Duinen / Huis ter Heide Monitoring en inventarisatie reptielen en amfibieën Loonse en Drunense Duinen / Huis ter Heide 2010 Mark Klerks November 2010 Inleiding: Het jaar 2010 kwam maar langzaam op gang. Vooral het voorjaar was

Nadere informatie

Nieuwsbrief 8 van RAVON Afdeling Utrecht juli 2012

Nieuwsbrief 8 van RAVON Afdeling Utrecht juli 2012 Nieuwsbrief 8 van RAVON Afdeling Utrecht juli 2012 Contactpersoon RAVON Utrecht Wim de Wild Couwenhoven 7221 3703 HW Zeist wim.de.wild@ziggo.nl tel. 030-6963771 RAVON Utrecht verstuurt onregelmatig een

Nadere informatie

Vissenweekend Overijssel 2013

Vissenweekend Overijssel 2013 Vissenweekend Overijssel 2013 REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND Vissenweekend Overijssel 2013 Een rapportage van RAVON M.E. Schiphouwer & A. de Bruin December 2013 STICHTING RAVON POSTBUS

Nadere informatie

Handleiding voor het gebruik van de kaartmodule NEM Meetnet Amfibieën

Handleiding voor het gebruik van de kaartmodule NEM Meetnet Amfibieën Handleiding voor het gebruik van de kaartmodule NEM Meetnet Amfibieën http://www.ravon.nl/kaartmodule Versie 1.1 30 maart 2015 Edo Goverse p.a. IBED/UvA Postbus 93501 1090 EA Amsterdam 020-525 7331 e.goverse@uva.nl

Nadere informatie

Eindrapport. Rugstreeppad en kleine modderkruiper ter plaatse van en direct rond de Hoefweg noord en zuid te Lansingerland

Eindrapport. Rugstreeppad en kleine modderkruiper ter plaatse van en direct rond de Hoefweg noord en zuid te Lansingerland Eindrapport Rugstreeppad en kleine modderkruiper ter plaatse van en direct rond de Hoefweg noord en zuid te Lansingerland Eindrapport Rugstreeppad en kleine modderkruiper ter plaatse van en direct rond

Nadere informatie

HET VOORKOMEN VAN DE RUGSTREEPPAD IN HET PLANGEBIED EN DIRECTE OMGEVING WATERHOVEN OOST TE ALBLASSERDAM

HET VOORKOMEN VAN DE RUGSTREEPPAD IN HET PLANGEBIED EN DIRECTE OMGEVING WATERHOVEN OOST TE ALBLASSERDAM HET VOORKOMEN VAN DE RUGSTREEPPAD IN HET PLANGEBIED EN DIRECTE OMGEVING WATERHOVEN OOST TE ALBLASSERDAM HET VOORKOMEN VAN DE RUGSTREEPPAD IN HET PLANGEBIED EN DIRECTE OMGEVING WATERHOVEN OOST TE ALBLASSERDAM

Nadere informatie

Veldinventarisatie ringslang en levendbarende hagedis A37, omgeving Zwartemeer

Veldinventarisatie ringslang en levendbarende hagedis A37, omgeving Zwartemeer Veldinventarisatie ringslang en levendbarende hagedis A37, omgeving Zwartemeer Veldinventarisatie in opdracht van Advies- en Ingenieursbureau Oranjewoud Opgesteld door Stichting RAVON R.P.J.H. Struijk

Nadere informatie

Monitoring Ecocorridor Zwaluwenberg

Monitoring Ecocorridor Zwaluwenberg Monitoring Ecocorridor Zwaluwenberg Nieuwsbrief Versie: oktober 2014 Inhoud 1. Inleiding 2. Zoogdieren 3. Herpetofauna 4. Vlinders 5. Overig 6. Colofon Wat dragen de ecoducten bij de Zwaluwenberg bij aan

Nadere informatie

Onderzoek naar de waarde van een ponyweide aan de Nemelerbergweg 17a (Zwolle) voor de knoflookpad.

Onderzoek naar de waarde van een ponyweide aan de Nemelerbergweg 17a (Zwolle) voor de knoflookpad. Onderzoek naar de waarde van een ponyweide aan de Nemelerbergweg 17a (Zwolle) voor de knoflookpad. REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND Onderzoek naar de waarde van een ponyweide aan de Nemelerbergweg

Nadere informatie

Veldinventarisatie reptielen in Park Brederode (Bloemendaal)

Veldinventarisatie reptielen in Park Brederode (Bloemendaal) Veldinventarisatie reptielen in Park Brederode (Bloemendaal) REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND Veldinventarisatie reptielen in Park Brederode (Bloemendaal) in 2008 Veldinventarisatie in opdracht

Nadere informatie

Mitigatie en compensatieplan rugstreeppad

Mitigatie en compensatieplan rugstreeppad Mitigatie en compensatieplan rugstreeppad Mitigatie en compensatieplan rugstreeppad Auteur Opdrachtgever Projectnummer Ingen foto omslag T. Ursinus In den Eng Investment 11.148 december 2011 Voortplantingswater

Nadere informatie

RAVON Hemelvaartweekend

RAVON Hemelvaartweekend RAVON Hemelvaartweekend Noord-Holland 2008 REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND RAVON Hemelvaartweekend Noord-Holland 2008 Een rapportage van RAVON J.E. Herder & K. Pluis augustus 2008 m.m.v.

Nadere informatie

Onderzoek rugstreeppad. Hazerswoude-Dorp. In opdracht van Ballast Nedam

Onderzoek rugstreeppad. Hazerswoude-Dorp. In opdracht van Ballast Nedam Onderzoek rugstreeppad Hazerswoude-Dorp In opdracht van Ballast Nedam 2015 Ecologisch Adviesbureau Viridis bv, Culemborg Ecologisch Adviesbureau Viridis bv Beesdseweg 3-18 4104 AW Culemborg T: 0345 753

Nadere informatie

Handleiding voor het Monitoren van Amfibieën in Nederland

Handleiding voor het Monitoren van Amfibieën in Nederland Handleiding voor het Monitoren van Amfibieën in Nederland Herziene uitgave 2015 Edo Goverse Marnix de Zeeuw & Jelger Herder Handleiding voor het Monitoren van Amfibieën in Nederland Herziene uitgave 2015

Nadere informatie

Stichting RAVON A.M. Spitzen Postbus 1413 6501 BK NIJMEGEN. Datum 11 april 2014 Betreft Beslissing aanvraag Art. 75 Flora- en faunawet

Stichting RAVON A.M. Spitzen Postbus 1413 6501 BK NIJMEGEN. Datum 11 april 2014 Betreft Beslissing aanvraag Art. 75 Flora- en faunawet > Retouradres Postbus 19530 2500 CM Den Haag Stichting RAVON A.M. Spitzen Postbus 1413 6501 BK NIJMEGEN Postbus 19530 2500 CM Den Haag mijn.rvo.nl T 088 042 42 42 F 070 378 61 39 ffwet@rvo.nl Betreft Beslissing

Nadere informatie

Briefrapport. aanleiding en methode. SAB Arnhem B.V. datum: 30 januari betreft: Quick scan Flora en Fauna, Bloksteegweg 1

Briefrapport. aanleiding en methode. SAB Arnhem B.V. datum: 30 januari betreft: Quick scan Flora en Fauna, Bloksteegweg 1 Briefrapport van: ons kenmerk: SAB Arnhem B.V. KUEN/80685 datum: 30 januari 2009 betreft: Quick scan Flora en Fauna, Bloksteegweg 1 aanleiding en methode Aan de Bloksteegweg 1, te Borne (gemeente Borne)

Nadere informatie

Bijlage 11. Onderzoek rugstreeppad (Oranjewoud, 2012)

Bijlage 11. Onderzoek rugstreeppad (Oranjewoud, 2012) Bijlage 11 Onderzoek rugstreeppad (Oranjewoud, 2012) Bijlage 11 Onderzoek rugstreeppad (Oranjewoud, 2012) Memo datum 13 juni 2012 aan Andre Rotteveel SGN van ir. Martijn Korthorst, ecoloog Oranjewoud

Nadere informatie

Aanvullend onderzoek naar de Rugstreeppad (Epidalea calamita) in het kader van een nieuwbouwproject aan de Oostmeerlaan in Berkel en Rodenrijs

Aanvullend onderzoek naar de Rugstreeppad (Epidalea calamita) in het kader van een nieuwbouwproject aan de Oostmeerlaan in Berkel en Rodenrijs Aanvullend onderzoek naar de Rugstreeppad (Epidalea calamita) in het kader van een nieuwbouwproject aan de Oostmeerlaan in Berkel en Rodenrijs - notitie - Augustus 2015 P15-068/W1030 Auteur: S. Westbroek

Nadere informatie

Nieuwsbrief 20 van RAVON Afdeling Utrecht Maart 2016

Nieuwsbrief 20 van RAVON Afdeling Utrecht Maart 2016 Nieuwsbrief 20 van RAVON Afdeling Utrecht Maart 2016 Contactpersoon RAVON Utrecht Wim de Wild wim.de.wild@ziggo.nl tel. 030-6963771 RAVON Utrecht verstuurt onregelmatig een nieuwsbrief naar de RAVON waarnemers

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: Veldkenmerken en voorkomen 3. Hoofdstuk 2: Voedsel en vijanden 4. Hoofdstuk 3: Voortplanting en verwanten 6

Hoofdstuk 1: Veldkenmerken en voorkomen 3. Hoofdstuk 2: Voedsel en vijanden 4. Hoofdstuk 3: Voortplanting en verwanten 6 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1 Literatuurlijst 1 Inleiding 2 Hoofdstuk 1: Veldkenmerken en voorkomen 3 Hoofdstuk 2: Voedsel en vijanden 4 Hoofdstuk 3: Voortplanting en verwanten 6 Hoofdstuk 4: Verzorging

Nadere informatie

Ecologisch onderzoek ten behoeve van het bestemmingsplan voor een terrein ten zuiden van Harmelen

Ecologisch onderzoek ten behoeve van het bestemmingsplan voor een terrein ten zuiden van Harmelen Ecologisch onderzoek ten behoeve van het bestemmingsplan voor een terrein ten zuiden van Harmelen - notitie - Oktober 2010 W 511 Natuur-Wetenschappelijk Centrum Noorderelsweg 4a 3329 KH Dordrecht 078-6213921

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR HET MONITOREN VAN AMFIBIEËN IN NEDERLAND

HANDLEIDING VOOR HET MONITOREN VAN AMFIBIEËN IN NEDERLAND HANDLEIDING VOOR HET MONITOREN VAN AMFIBIEËN IN NEDERLAND HANDLEIDING VOOR HET MONITOREN VAN AMFIBIEËN IN NEDERLAND Uitgave 2001 1 Informatie over het Meetnet Amfibieën: RAVON Werkgroep Monitoring, Universiteit

Nadere informatie

HET VOORKOMEN VAN DE RUGSTREEPPAD IN HET PLANGEBIED EN DIRECTE OMGEVING VAN DIJKZICHT-ZUID TE ZUILICHEM

HET VOORKOMEN VAN DE RUGSTREEPPAD IN HET PLANGEBIED EN DIRECTE OMGEVING VAN DIJKZICHT-ZUID TE ZUILICHEM HET VOORKOMEN VAN DE RUGSTREEPPAD IN HET PLANGEBIED EN DIRECTE OMGEVING VAN DIJKZICHT-ZUID TE ZUILICHEM HET VOORKOMEN VAN DE RUGSTREEPPAD IN HET PLANGEBIED EN DIRECTE OMGEVING VAN DIJKZICHT-ZUID TE ZUILICHEM

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE. Het voorkomen van vleermuizen, amfibieën en vissen in het gebied van de stedelijke uitbreidingslocatie te Elst. 1 INLEIDING...

INHOUDSOPGAVE. Het voorkomen van vleermuizen, amfibieën en vissen in het gebied van de stedelijke uitbreidingslocatie te Elst. 1 INLEIDING... INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 2 2 METHODE... 3 2.1 VLEERMUIZEN... 3 2.2 AMFIBIEËN... 3 2.3 VISSEN... 3 3 RESULTAAT... 4 3.1 VLEERMUIZEN... 4 3.2 AMFIBIEËN... 4 3.3 VISSEN... 4 4 CONCLUSIE... 5 LITERATUUR...

Nadere informatie

Nieuwsbrief 18 van RAVON Afdeling Utrecht Maart 2015

Nieuwsbrief 18 van RAVON Afdeling Utrecht Maart 2015 Nieuwsbrief 18 van RAVON Afdeling Utrecht Maart 2015 Contactpersoon RAVON Utrecht Wim de Wild wim.de.wild@ziggo.nl tel. 030-6963771 RAVON Utrecht verstuurt onregelmatig een nieuwsbrief naar de RAVON waarnemers

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR HET MONITOREN VAN AMFIBIEËN IN NEDERLAND

HANDLEIDING VOOR HET MONITOREN VAN AMFIBIEËN IN NEDERLAND HANDLEIDING VOOR HET MONITOREN VAN AMFIBIEËN IN NEDERLAND HANDLEIDING VOOR HET MONITOREN VAN AMFIBIEËN IN NEDERLAND Herziene uitgave 2011 1 Informatie over het Meetnet Amfibieën: RAVON Werkgroep Monitoring

Nadere informatie

Conform uw opdracht hebben wij een veldonderzoek uitgevoerd ter plaatse van de weilanden en kassen gelegen achter Zwaagdijk-Oost 189.

Conform uw opdracht hebben wij een veldonderzoek uitgevoerd ter plaatse van de weilanden en kassen gelegen achter Zwaagdijk-Oost 189. NatuurBeleven bv Oostermeerkade 6 1184 TV Amstelveen HB Adviesbureau bv T.a.v.: Peter Aalders Postbus 9230 1800 GE ALKMAAR Datum: 30 oktober 2009 uw brief van 23 oktober 2009 en 27 oktober 2009 uw kenmerk

Nadere informatie

Nader onderzoek aanwezigheid poelkikker. Zonnepark Gansenwoirt I Bedrijventerrein InnoFase Duiven. September 2014. mei 2013

Nader onderzoek aanwezigheid poelkikker. Zonnepark Gansenwoirt I Bedrijventerrein InnoFase Duiven. September 2014. mei 2013 Nader onderzoek aanwezigheid poelkikker mei 2013 September 2014 Zonnepark Gansenwoirt I Bedrijventerrein InnoFase Duiven Inhoud 1. Inleiding... 4 2. Ligging en ontwikkelingen... 5 2.1 Ligging... 5 2.2

Nadere informatie

Waterlanders : op weg met Sam de salamander. Poelenproject Herzele ter uitbreiding van de amfibieënpopulatie met als kernsoort de kamsalamander.

Waterlanders : op weg met Sam de salamander. Poelenproject Herzele ter uitbreiding van de amfibieënpopulatie met als kernsoort de kamsalamander. Waterlanders : op weg met Sam de salamander Poelenproject Herzele ter uitbreiding van de amfibieënpopulatie met als kernsoort de kamsalamander. 1 De kamsalamander... Hallo, Ik ben Sam, de salamander met

Nadere informatie

Kijk een kikker. Achtergrond informatie bij de lespakketten. Maak kennis met kikkers van Nederland! Kennis maken. Observeren.

Kijk een kikker. Achtergrond informatie bij de lespakketten. Maak kennis met kikkers van Nederland! Kennis maken. Observeren. Kijk een kikker Maak kennis met kikkers van Nederland! Achtergrond informatie bij de lespakketten Kennis maken Observeren Leren BIJLAGEN - Algemene informatie over Nederlandse amfibieën voor docenten -

Nadere informatie

Aanvullend onderzoek aanleg woonwijk Hazenburg te Arnemuiden AANVULLEND ONDERZOEK AANLEG WOONWIJK HAZENBURG TE ARNEMUIDEN

Aanvullend onderzoek aanleg woonwijk Hazenburg te Arnemuiden AANVULLEND ONDERZOEK AANLEG WOONWIJK HAZENBURG TE ARNEMUIDEN AANVULLEND ONDERZOEK AANLEG WOONWIJK HAZENBURG TE ARNEMUIDEN 1 AANVULLEND ONDERZOEK AANLEG WOONWIJK HAZENBURG TE ARNEMUIDEN Opdrachtgever: Gemeente Middelburg Datum: 18 september 2014 Uitgevoerd en opgesteld

Nadere informatie

VOORSTELLING TOCHT DEELNEMERS

VOORSTELLING TOCHT DEELNEMERS VOORSTELLING TOCHT De GR 48 of de Sendero de Sierra Morena doorkruist, zoals de meeste GR s in Spanje, meerdere natuurgebieden. De Sierra Morena is een gebergte van 400 km van het oosten tot het westen

Nadere informatie

Een vegetatieopname maken 6 Een flora-inventarisatie uitvoeren 9 Een natuurtoets uitvoeren 11

Een vegetatieopname maken 6 Een flora-inventarisatie uitvoeren 9 Een natuurtoets uitvoeren 11 Inhoudsopgave 2inhoudsopgave A B C G Oriëntatie s Oriënteren op het onderzoeken van flora en fauna 4 Werkwijzer Een vegetatieopname maken 6 Een flora-inventarisatie uitvoeren 9 Een natuurtoets uitvoeren

Nadere informatie

Voorstel aan dagelijks bestuur

Voorstel aan dagelijks bestuur Voorstel aan dagelijks bestuur Datum vergadering 17-09-2013 Agendapunt 5 Steller / afdeling E. Leuver / Stafunit Algemene Dienst Openbaar Ja Bestuurder J.J. Schrijen Bijlage(n) 1 Programma Bestuur, externe

Nadere informatie

6. Toekenning van een bijdrage blijft twee jaar na datum van de Cultuurfondsbrief van kracht, tenzij anders wordt bepaald.

6. Toekenning van een bijdrage blijft twee jaar na datum van de Cultuurfondsbrief van kracht, tenzij anders wordt bepaald. 1 ALGEMENE BIJDRAGEREGELINGEN VOOR AMATEURKUNST ALGEMENE BEPALINGEN EN VOORWAARDEN GELDEND VOOR DE BIJDRAGEREGELINGEN VAN HET PRINS BERNHARD CULTUURFONDS DRENTHE VOOR DE AMATEURISTISCHE KUNSTBEOEFENING.

Nadere informatie

De ringslang een bijzondere bewoner van Gouda

De ringslang een bijzondere bewoner van Gouda De ringslang een bijzondere bewoner van Gouda Uit de serie Natuur in Gouda 10 2 colofon tekst: Cyclus, gemeente Gouda en RAVON lay-out: Steenbergen Ontwerp Studio foto s: André van Kleinwee en Richard

Nadere informatie

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Rijksdienst voor Ondernemend Nederland > Retouradres Postbus 40225 8004 DE Zwolle Rijksdienst voor Ondernemend Nederland Provincie Noord-Holland p/a Omgevingsdienst noordzeekanaalgebied Postbus 40225 Postbus

Nadere informatie

Reflectie op lezing Kees Bastmeijer

Reflectie op lezing Kees Bastmeijer Reflectie op lezing Kees Bastmeijer Hoe werkt de natuurwet door in de decentralisatie van het natuurbeleid: verantwoordelijkheden en kansen voor de provincies 4 e Flora en Faunacongres Nijmegen, 18 januari

Nadere informatie

Meerjarenplan. Vrijwilligers beschermen

Meerjarenplan. Vrijwilligers beschermen Meerjarenplan Vrijwilligers beschermen 2008 t/m 2012 Vrijwilligers beschermen Stichting RAVON RAVON zet zich, samen met haar betrokken donateurs en vrijwilligers, al jaren in voor de bescherming van reptielen,

Nadere informatie

Veldinventarisatie reptielen in Park Brederode (Bloemendaal) 2010

Veldinventarisatie reptielen in Park Brederode (Bloemendaal) 2010 Veldinventarisatie reptielen in Park Brederode (Bloemendaal) 2010 REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND Veldinventarisatie reptielen in Park Brederode (Bloemendaal) 2010 Veldinventarisatie in

Nadere informatie

Landschap Overijssel G. Brouwer Popenallee KW DALFSEN. Datum 18 januari 2017 Betreft Beslissing op aanvraag. Geachte mevrouw Brouwer,

Landschap Overijssel G. Brouwer Popenallee KW DALFSEN. Datum 18 januari 2017 Betreft Beslissing op aanvraag. Geachte mevrouw Brouwer, > Retouradres Postbus 40225, 8004 DE Zwolle Landschap Overijssel G. Brouwer Popenallee 39 7722 KW DALFSEN Ondernemend Nederland Postbus 40225, 8004 DE Zwolle mijn.rvo.nl T 088 042 42 42 ffwet@rvo.nl Betreft

Nadere informatie

Amfibieën onderzoek Haarlemmermeer

Amfibieën onderzoek Haarlemmermeer Amfibieën onderzoek Haarlemmermeer Verificatie habitatkaart en veldwaarnemingen 2010 Amfibieën onderzoek Haarlemmermeer Verificatie habitatkaart en veldwaarnemingen 2010 Opdrachtgever: Gemeente Haarlemmermeer

Nadere informatie

Toetsing Flora- en faunawet Oude Rijngemaal Juli Inventarisatie van beschermde soorten.

Toetsing Flora- en faunawet Oude Rijngemaal Juli Inventarisatie van beschermde soorten. Toetsing Flora- en faunawet Oude Rijngemaal Juli 2014 Inventarisatie van beschermde soorten. Inleiding Het waterschap heeft bij het uitvoeren van projecten te maken met diverse regelgeving. Naast regelgeving

Nadere informatie

Ordening. Klas 1 en 2 van het voortgezet onderwijs

Ordening. Klas 1 en 2 van het voortgezet onderwijs Ordening Klas 1 en 2 van het voortgezet onderwijs Over de hele wereld verspreid leven zeer veel verschillende dieren die allemaal hun eigen kenmerken hebben. Als je in de dierentuin rondloopt kun je de

Nadere informatie

RAVON Vissenweekend 2010 Utrecht

RAVON Vissenweekend 2010 Utrecht RAVON Vissenweekend 2010 Utrecht RAVON Vissenweekend 2010 Utrecht Rémon ter Harmsel Maart 2010 STICHTING RAVON POSTBUS 1413 6501 BK NIJMEGEN www.ravon.nl Stichting RAVON Colofon 2011 Stichting RAVON, Nijmegen

Nadere informatie

Het is eind februari en de paddentrek staat weer op beginnen. Wat beweegt al die duizenden padden om massaal de weg op te gaan?

Het is eind februari en de paddentrek staat weer op beginnen. Wat beweegt al die duizenden padden om massaal de weg op te gaan? paddentrek Paddentrek Het is eind februari en de paddentrek staat weer op beginnen. Wat beweegt al die duizenden padden om massaal de weg op te gaan? Wat ze beweegt? De voortplanting, en dat is een heel

Nadere informatie

Groene glazenmaker in de provincie Groningen

Groene glazenmaker in de provincie Groningen Groene glazenmaker in de provincie Groningen Groene glazenmaker in de provincie Groningen Groene glazenmaker in de provincie Groningen Tekst: Albert Vliegenthart Met medewerking van: Herman de Heer, Henk

Nadere informatie

Arcus Zuid Projectontwikkeling B.V. B.J.M. Mertens Dorpstraat JX OIRSBEEK

Arcus Zuid Projectontwikkeling B.V. B.J.M. Mertens Dorpstraat JX OIRSBEEK > Retouradres Postbus 19530 2500 CM Den Haag Arcus Zuid Projectontwikkeling B.V. B.J.M. Mertens Dorpstraat 98 6438 JX OIRSBEEK Postbus 19530 2500 CM Den Haag mijn.rvo.nl T 088 042 42 42 F 070 378 61 39

Nadere informatie

Tuinieren voor amfibieën en reptielen

Tuinieren voor amfibieën en reptielen Tuinieren voor amfibieën en reptielen Hoe maak ik mijn tuin aantrekkelijk voor salamanders, kikkers, padden, hagedissen en (ring)slangen? Edo van Uchelen Bij het werken in de tuin of de heemtuin kom je

Nadere informatie

Handleiding voor het gebruik van het invoerportaal NEM Meetnet Amfibieën

Handleiding voor het gebruik van het invoerportaal NEM Meetnet Amfibieën Handleiding voor het gebruik van het invoerportaal NEM Meetnet Amfibieën http://amfibieen.meetnetportaal.nl Versie 1.4 21 april 2016 Edo Goverse p.a. IBED/UvA Postbus 93501 1090 EA Amsterdam 020-525 7331

Nadere informatie

jan l'lln der Voort Antoon Wolfsstraar 24 bus I 2900 Schoten België Tel.: +32.(0)3.658.38.79 jan. va11dervoort@tijd.com Foto's van de auteur

jan l'lln der Voort Antoon Wolfsstraar 24 bus I 2900 Schoten België Tel.: +32.(0)3.658.38.79 jan. va11dervoort@tijd.com Foto's van de auteur jan l'lln der Voort Antoon Wolfsstraar 24 bus I 2900 Schoten België Tel.: +32.(0)3.658.38.79 jan. va11dervoort@tijd.com Foto's van de auteur Woensdag 1 S oktober: noordflank Sierra de Gredos I omgeving

Nadere informatie

Betreffende beantwoording schriftelijke vragen van de heer Maxim van Luttikhuizen (SP) inzake Deregulering in het fysieke domein.

Betreffende beantwoording schriftelijke vragen van de heer Maxim van Luttikhuizen (SP) inzake Deregulering in het fysieke domein. Corsanummer: 1400276623 Op 16 oktober 2014 zijn bij de raadsgriffie vragen binnen gekomen van de heer Maxim van Luttikhuizen van de fractie SP gericht aan de voorzitter van de Raad op grond van ex artikel

Nadere informatie

Natuurontwikkeling op de de Volgermeerpolder (2012)

Natuurontwikkeling op de de Volgermeerpolder (2012) Natuurontwikkeling op de de Volgermeerpolder (2012) Presentatie voor het Burgerkomitee en bewoners Piet-Jan Westendorp (ecoloog, ACV) 29 november 2012 Inhoud Organisatie Beheer en monitoring natuurontwikkeling

Nadere informatie

Invoerportaal Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer

Invoerportaal Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer Invoerportaal Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer Handleiding Thijs Schippers Versie 1.0 (juni 2016) Colofon Datum: Juni 2016 Titel: Handleiding invoermodule Subtitel: Meetnet Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer

Nadere informatie

Word ook actief voor onze zoogdieren!

Word ook actief voor onze zoogdieren! ZOOGDIERVERENIGING ZOEKT VRIJWILLIGERS Word ook actief voor onze zoogdieren! Gezocht: haas, konijn, ree, vos, egel en eekhoorn, bijzondere muizen zoals de hazelmuizen, bevers, bunzingen en boommarters

Nadere informatie

Amfibieën & Reptielen

Amfibieën & Reptielen Project 109 Amfibieën & Reptielen Educatief programma voor de groepen 5 en 6 van het basisonderwijs 18 april t/m 8 juli 2016 2 Project voorbereidende werkgroep Mevr. G.W.H. Boland-Kolenbrander namens Mevr.

Nadere informatie

Bijlage 3: Notitie Aanvullend onderzoek vissen wijzigingsplannen N359, knooppunten Winsum, Húns-Leons en Hilaard

Bijlage 3: Notitie Aanvullend onderzoek vissen wijzigingsplannen N359, knooppunten Winsum, Húns-Leons en Hilaard Bijlage 3: Notitie Aanvullend onderzoek vissen wijzigingsplannen N359, knooppunten Winsum, Húns-Leons en Hilaard Notitie aanvullend onderzoek vissen - aanpassingen kruisingen N359 De provincie Fryslân

Nadere informatie

Eelerwoude B.V. S. Semmekrot Mossendamsdwarsweg AB GOOR. Datum 18 november 2016 Betreft Beslissing aanvraag Art. 75 Flora- en faunawet

Eelerwoude B.V. S. Semmekrot Mossendamsdwarsweg AB GOOR. Datum 18 november 2016 Betreft Beslissing aanvraag Art. 75 Flora- en faunawet > Retouradres Postbus 19530, 2500 CM Den Haag Eelerwoude B.V. S. Semmekrot Mossendamsdwarsweg 3 7470 AB GOOR Postbus 19530, 2500 CM Den Haag mijn.rvo.nl T 088 042 42 42 F 070 378 61 39 ffwet@rvo.nl Betreft

Nadere informatie

Resultaten veldwerk t.b.v. de ontwikkeling van kansenkaarten voor beschermde vissoorten in Flevoland

Resultaten veldwerk t.b.v. de ontwikkeling van kansenkaarten voor beschermde vissoorten in Flevoland Resultaten veldwerk t.b.v. de ontwikkeling van kansenkaarten voor beschermde vissoorten in Flevoland REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND Resultaten veldwerk t.b.v. de ontwikkeling van kansenkaarten

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR HET MONITOREN VAN AMFIBIEËN IN NEDERLAND

HANDLEIDING VOOR HET MONITOREN VAN AMFIBIEËN IN NEDERLAND HANDLEIDING VOOR HET MONITOREN VAN AMFIBIEËN IN NEDERLAND HANDLEIDING VOOR HET MONITOREN VAN AMFIBIEËN IN NEDERLAND Herziene uitgave 2015 Informatie over het Meetnet Amfibieën: RAVON Werkgroep Monitoring

Nadere informatie

Subsidies voor landschap & natuur

Subsidies voor landschap & natuur Gemeente Aalten Subsidies voor landschap & natuur Versterking landschap De provincie Gelderland en de gemeente Aalten streven naar een gevarieerder, aantrekkelijker en beter beleefbaar landschap. Vandaar

Nadere informatie

Quick scan ecologie; Amsterdam Willem de Zwijgerlaan 334-338

Quick scan ecologie; Amsterdam Willem de Zwijgerlaan 334-338 Quick scan ecologie; Amsterdam Willem de Zwijgerlaan 334-338 Quick scan ecologie: Amsterdam Willem de Zwijgerlaan 334-338 Auteur Opdrachtgever Projectnummer Ingen foto omslag P.J.H. van der Linden 12.138

Nadere informatie

Ministerie van Defensie DVD/Vastgoed West KHK/ K2 D.L. Voerman Dr Stolteweg AX ZWOLLE

Ministerie van Defensie DVD/Vastgoed West KHK/ K2 D.L. Voerman Dr Stolteweg AX ZWOLLE > Retouradres Postbus 19530 2500 CM Den Haag Ministerie van Defensie DVD/Vastgoed West KHK/ K2 D.L. Voerman Dr Stolteweg 40 8025 AX ZWOLLE Postbus 19530 2500 CM Den Haag mijn.rvo.nl T 088 042 42 42 ffwet@rvo.nl

Nadere informatie

Vrijwilligers in het Park de Hoge Veluwe. Een natuurlijke zaak! vrijwilligersbeleidsplan 2009-2015

Vrijwilligers in het Park de Hoge Veluwe. Een natuurlijke zaak! vrijwilligersbeleidsplan 2009-2015 Vrijwilligers in het Park de Hoge Veluwe Een natuurlijke zaak! vrijwilligersbeleidsplan 2009-2015 Het Nationale Park De Hoge Veluwe Inhoudsopgave 1. Inleiding...3 1.1. Aanleiding...3 1.2. De waarde van

Nadere informatie

Quick scan ecologie Frankemaheerd te Amsterdam ZO

Quick scan ecologie Frankemaheerd te Amsterdam ZO Quick scan ecologie Frankemaheerd te Amsterdam ZO Quick scan ecologie Frankemaheerd te Amsterdam ZO Auteur Opdrachtgever Projectnummer Ingen foto omslag P.J.H. van der Linden Rochdale 12.060 september

Nadere informatie

Opties voor Internationale samenwerking Bijlage 2 bij advies internationale samenwerking

Opties voor Internationale samenwerking Bijlage 2 bij advies internationale samenwerking I Inleiding Het LOGO SOUTH programma is beëindigd en geëvalueerd. Op basis van de resultaten van de evaluatie is het aan de Raad om op grond van haar kaderstellende bevoegdheid een keuze te maken over

Nadere informatie

Parkeeranalyse ontwikkeling gezondheidscentrum Hazenkamp aan de Vossenlaan in Nijmegen

Parkeeranalyse ontwikkeling gezondheidscentrum Hazenkamp aan de Vossenlaan in Nijmegen Parkeeranalyse ontwikkeling gezondheidscentrum Hazenkamp aan de Vossenlaan in Nijmegen Datum: 18-08-2014 Versie: Definitief Inleiding De apotheek Hazenkamp en het Gezondheidscentrum Hazenkamp, beide gevestigd

Nadere informatie

Bijlage 3: Natuurtoets Westhavendijk (KuiperCompagnons)

Bijlage 3: Natuurtoets Westhavendijk (KuiperCompagnons) Bijlage 3: Natuurtoets Westhavendijk 14-16 (KuiperCompagnons) NATUUR Kader De Flora- en faunawet (hierna: Ffw) beschermt alle in het wild levende zoogdieren, vogels, reptielen en amfibieën. Van deze soortgroepen

Nadere informatie

- er sprake is van een wettelijk geregeld belang (waaronder het belang van land- en bosbouw,

- er sprake is van een wettelijk geregeld belang (waaronder het belang van land- en bosbouw, Bureauonderzoek ecologie, wijzigingsplan IJsseldijk-West Ecologie Bij de voorbereiding van een ruimtelijk plan dient onderzocht te worden of de Flora- en faunawet, de Natuurbeschermingswet 1998 en het

Nadere informatie

Herpetologische waarnemingen in het departement

Herpetologische waarnemingen in het departement Herpetologische waarnemingen in het departement (Frankrijk) R. Frank Atalanta 71 3225 CA Hellevoetsluis R.Frank@gw.rotterdam.nl M. Edelman Mozartstraat 89 2992 RE Barendrecht mh.edelman@gw.rotterdam.nl

Nadere informatie

Nieuwsbrief Vogelwerkgroep IVN Oisterwijk

Nieuwsbrief Vogelwerkgroep IVN Oisterwijk 4 e jaargang 2014 editie gierzwaluw 1 Nieuwsbrief Vogelwerkgroep IVN Oisterwijk Gierzwaluwwerkgroep Oisterwijk een samenwerkingsverband tussen vogelwerkgroep IVN Oisterwijk en vogelwerkgroep Midden-Brabant.

Nadere informatie

Quick scan ecologie. Mientweg 5 & 29 te Lutjewinkel

Quick scan ecologie. Mientweg 5 & 29 te Lutjewinkel Quick scan ecologie Mientweg 5 & 29 te Lutjewinkel Samenvatting Inhoud H 01 Aanleiding Voor de Mientweg 5 en Mientweg 29 te Lutjewinkel wordt een ruimtelijke ontwikkeling voorbereidt. Het gaat om de ontwikkeling

Nadere informatie

Stichting RAVON. Jaarrekening 2014. Vestigingsadres Natuurplaza, Toernooiveld 1, 6525 ED Nijmegen. Postadres Postbus 1413 6501 BK Nijmegen

Stichting RAVON. Jaarrekening 2014. Vestigingsadres Natuurplaza, Toernooiveld 1, 6525 ED Nijmegen. Postadres Postbus 1413 6501 BK Nijmegen Stichting RAVON Jaarrekening 2014 Vestigingsadres Natuurplaza, Toernooiveld 1, 6525 ED Nijmegen Postadres Postbus 1413 6501 BK Nijmegen Balans per 31 december 2014 ( x 1.00) 31-12-2014 31-12-2013 Activa

Nadere informatie

Veldbiologische Werken J.C. Knotters Kastanjeberg KA ROOSENDAAL. Datum 16 december 2016 Betreft Beslissing aanvraag Art. 75 Flora- en faunawet

Veldbiologische Werken J.C. Knotters Kastanjeberg KA ROOSENDAAL. Datum 16 december 2016 Betreft Beslissing aanvraag Art. 75 Flora- en faunawet > Retouradres Postbus 19530, 2500 CM Den Haag Veldbiologische Werken J.C. Knotters Kastanjeberg 12 4708 KA ROOSENDAAL Postbus 19530, 2500 CM Den Haag mijn.rvo.nl T 088 042 42 42 F 070 378 61 39 ffwet@rvo.nl

Nadere informatie

5. Hoe komt het dat de brulkikker niet meer in Nederland voorkomt?

5. Hoe komt het dat de brulkikker niet meer in Nederland voorkomt? Lesbrief Help, een brulkikker! Wat weet je al? 1. Welke namen zijn genoemd voor deze kikker? 2. Wat eet deze kikker? 3. Waar komt deze kikker van oorsprong vandaan? 4. Hoe is deze kikker in Nederland gekomen?

Nadere informatie

Quickscan natuuronderzoek bouwblok Kolenbranderweg Haaksbergen

Quickscan natuuronderzoek bouwblok Kolenbranderweg Haaksbergen Quickscan natuuronderzoek bouwblok Kolenbranderweg Haaksbergen Een inventarisatie van beschermde flora en fauna Haaksbergen 21 Mei 2014 Rapportnummer 031 Projectnummer 012 opdrachtgever Fam. Ten Dam Kolenbranderweg

Nadere informatie

Bedreiging van de vuursalamanderpopulatie in Nederland door chytride schimmel

Bedreiging van de vuursalamanderpopulatie in Nederland door chytride schimmel Bedreiging van de vuursalamanderpopulatie in Nederland door chytride schimmel Annemarieke Spitzen (a.spitzen@ravon.nl) Naarden, 22 oktober 2014 RAVON Doelstelling: werken aan zoveel mogelijk duurzame populaties

Nadere informatie

Padden.nu 2008. Meer dan 100.000 amfibieën veilig overgezet! REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND

Padden.nu 2008. Meer dan 100.000 amfibieën veilig overgezet! REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND Padden.nu 2008 Meer dan 100.000 amfibieën veilig overgezet! REPTIELEN AMFIBIEËN VISSEN ONDERZOEK NEDERLAND Padden.nu 2008 Meer dan 100.000 amfibieën veilig overgezet! J.E. Herder, november 2008 STICHTING

Nadere informatie

104.001 RWS-droog soorteninventarisatieprotocol

104.001 RWS-droog soorteninventarisatieprotocol 104.001 RWS-droog soorteninventarisatieprotocol t.b.v. FF-wet-inventarisaties rijkswegen, kanalen en vaarten van Rijkswaterstaat Droog versie 2.1 maart 2015 Wijzigingen ten opzichte van versie 2.0 Reptielen:

Nadere informatie

Hierboven: inspectie van het fort. Hiernaast: munitiebos met rood omcirkeld de onderzochte plofhuisjes

Hierboven: inspectie van het fort. Hiernaast: munitiebos met rood omcirkeld de onderzochte plofhuisjes 1 2 Aanleiding In verband met mogelijke ontwikkelingen in Fort Benoorden Spaarndam en het aangrenzende Munitiebos heeft het Recreatieschap Spaarnwoude op 18 juni 2007 aan het Ecologisch Adviesbureau B.Kruijsen

Nadere informatie

Provinciale Staten van Overijssel

Provinciale Staten van Overijssel www.prv-overijssel.nl Provinciale Staten van Overijssel Postadres Provincie Overijssel Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 425 25 25 Telefax 038 425 75 02 Uw kenmerk Uw brief Ons kenmerk Datum EMT/2005/1830

Nadere informatie

Stichting RAVON de heer R. van Westrienen Toernooiveld 1, kamer A1-24 B 6525 ED NIJMEGEN. Geachte heer Van Westrienen,

Stichting RAVON de heer R. van Westrienen Toernooiveld 1, kamer A1-24 B 6525 ED NIJMEGEN. Geachte heer Van Westrienen, Dienst Regelingen Stichting RAVON de heer R. van Westrienen Toernooiveld 1, kamer A1-24 B 6525 ED NIJMEGEN uw brief van uw kenmerk ons kenmerk datum ff75a.06.toek.012.gs 11 mei 2006 onderwerp doorkiesnummer

Nadere informatie

Verslag RAVON Utrecht Excursie Landgoed Den Treek Henschoten 10 april 2010

Verslag RAVON Utrecht Excursie Landgoed Den Treek Henschoten 10 april 2010 Verslag RAVON Utrecht Excursie Landgoed Den Treek Henschoten 10 april 2010 Inleiding Op 10 april is een excursie gehouden op landgoed Den Treek Henschoten vanuit Ravon Utrecht. Doel van deze excursie was

Nadere informatie

Bedreiging van de vuursalamanderpopulatie in Nederland door chytride schimmel

Bedreiging van de vuursalamanderpopulatie in Nederland door chytride schimmel Bedreiging van de vuursalamanderpopulatie in Nederland door chytride schimmel Annemarieke Spitzen (a.spitzen@ravon.nl) Naarden, 22 oktober 2014 RAVON Doelstelling: werken aan zoveel mogelijk duurzame populaties

Nadere informatie

Bedplassen. PIPO-poli voor kinderen met plas- en poepproblemen Vrouw Moeder Kind-centrum

Bedplassen. PIPO-poli voor kinderen met plas- en poepproblemen Vrouw Moeder Kind-centrum Bedplassen PIPO-poli voor kinderen met plas- en poepproblemen Vrouw Moeder Kind-centrum Inleiding 's Nachts of 's ochtends een nat bed, niet durven logeren bij vriendjes, een schoolkamp of vakantie die

Nadere informatie

Nieuwsbrief 14 van RAVON Afdeling Utrecht mei 2013

Nieuwsbrief 14 van RAVON Afdeling Utrecht mei 2013 Nieuwsbrief 14 van RAVON Afdeling Utrecht mei 2013 Contactpersoon RAVON Utrecht Wim de Wild Couwenhoven 7221 3703 HW Zeist wim.de.wild@ziggo.nl tel. 030-6963771 RAVON Utrecht verstuurt onregelmatig een

Nadere informatie

Begripsbepalingen wet: Wet natuurbescherming. Hoofdstuk X. Vrijstelling soortenbescherming ruimtelijke ontwikkelingen en bestendig beheer

Begripsbepalingen wet: Wet natuurbescherming. Hoofdstuk X. Vrijstelling soortenbescherming ruimtelijke ontwikkelingen en bestendig beheer Begripsbepalingen wet: Wet natuurbescherming. Hoofdstuk X. Vrijstelling soortenbescherming ruimtelijke ontwikkelingen en bestendig beheer Artikel 1 aanwijzing vrijgestelde soorten 1. De bevoegdheid om

Nadere informatie

RED DE AMFIBIEËN IN EN ROND DE KERKPOLDER IN DELFT

RED DE AMFIBIEËN IN EN ROND DE KERKPOLDER IN DELFT RED DE AMFIBIEËN IN EN ROND DE KERKPOLDER IN DELFT Rapportage over 2001 2009 KNNV afdeling Delfland Koninklijke Nederlandse Natuurhistorische Vereniging KNNV afdeling Delfland Postbus 133 2600 AC DELFT

Nadere informatie

GRIENDTSVEENPARK - EMMEN

GRIENDTSVEENPARK - EMMEN GRIENDTSVEENPARK - EMMEN ecologisch vervolgonderzoek colofoon 22 februari 2007 - veldwerk Hub Cuppen, Frank Mertens, Bram Schenkeveld - tekst Bram Schenkeveld - productie bureau Schenkeveld Visstraat 1,

Nadere informatie

Jaarverslag voor Stichting SQPN

Jaarverslag voor Stichting SQPN Jaarverslag voor 2011 Stichting SQPN Inhoudsopgave Voorwoord... 3 Activiteiten... 3 Publiciteit... 4 Externe contacten... 4 Interne organisatie... 5 Financiën... 5 Conclusies en aanbevelingen... 6 Stichting

Nadere informatie

Handreiking Opleiding en training agressie en geweld. Zo kiest u een passende opleiding of training

Handreiking Opleiding en training agressie en geweld. Zo kiest u een passende opleiding of training Handreiking Opleiding en training agressie en geweld Zo kiest u een passende opleiding of training Inhoud Navigatie Inhoud Printen Opslaan Volgende pagina Vorige pagina Dit is een interactieve pagina,

Nadere informatie

Beleidsplan 2014-2015

Beleidsplan 2014-2015 Beleidsplan 2014-2015 Geachte lezer, Voor u ligt het beleidsplan van International Federation of Medical Students Associations The Netherlands (IFMSA-NL) voor het beleidsjaar 2014-2015. Hierin zijn de

Nadere informatie

Eindrapportage Tuinvlindertelling 2013: Social networking

Eindrapportage Tuinvlindertelling 2013: Social networking Eindrapportage Tuinvlindertelling 2013: Social networking Eindrapportage Tuinvlindertelling 2013 Rapportnummer 2013-022 Datum 20-11-2013 Samensteller Ineke Radstaat-Koopmans Offerte ingediend bij Prins

Nadere informatie

Quick scan natuurtoets KuiperCompagnons d.d. 30 november Soortenbescherming

Quick scan natuurtoets KuiperCompagnons d.d. 30 november Soortenbescherming Quick scan natuurtoets KuiperCompagnons d.d. 30 november 2009 Soortenbescherming De Flora- en faunawet (hierna: Ffw) beschermt alle in het wild levende zoogdieren, vogels, reptielen en amfibieën. Van deze

Nadere informatie

Cleo-Patria. vrouwen- en buurtstudio s. in het kort

Cleo-Patria. vrouwen- en buurtstudio s. in het kort Cleo-Patria vrouwen- en buurtstudio s in het kort Cleo-Patria vrouwen- en buurtstudio s Cleo-Patria staat voor een concept dat inmiddels op ca. 10-15 locaties succesvol is en wordt toegepast. De doelstelling

Nadere informatie

Bosbeheer voor reptielen en amfibieën. Jeroen van Delft

Bosbeheer voor reptielen en amfibieën. Jeroen van Delft Bosbeheer voor reptielen en amfibieën Jeroen van Delft Opbouw lezing Habitateisen herpetofauna Gesloten bos Open plekken en brede bermen Randen, mantels en zomen Dood hout Water in en bij het bos Steilkanten,

Nadere informatie

Evaluatie Open Podium Jeugd e seizoen

Evaluatie Open Podium Jeugd e seizoen Evaluatie Open Podium Jeugd 12 + 2 e seizoen 2015 2016 Inleiding Conform de projectbeschrijving zijn er vijf Open Podium-avonden voor de jeugd 12+ georganiseerd door Stichting Talentenloods in Dekker s

Nadere informatie

Nieuwsbrief december 2007

Nieuwsbrief december 2007 Vereniging voor verbrede landbouw De Frisse Wind Secretariaat: Westfriesedijk 164, 1767 CV Kolhorn Telefoon: 0224-531304 Email: info@defrissewind.nl Website: www.defrissewind.nl Nieuwsbrief december 2007

Nadere informatie

Beleidregels Sociaal Cultureel Werk 2005 (en verder)

Beleidregels Sociaal Cultureel Werk 2005 (en verder) Beleidregels Sociaal Cultureel Werk 2005 (en verder) 1. Beleidsterrein Beleidstaak: Sociaal Cultureel Werk Beheerstaak: Samenlevingsopbouwwerk, functienummer 630.00 Dit beleidsterrein omvat kinderwerk,

Nadere informatie