Zoete herinneringen aan N-laag en E-hoog. Daan. Technohippie met een businessplan. Maak van Big Data geen Big Brother.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Zoete herinneringen aan N-laag en E-hoog. Daan. Technohippie met een businessplan. Maak van Big Data geen Big Brother."

Transcriptie

1 10 december 2014 Magazine van de Technische Universiteit Eindhoven De Opdracht: Maak van Big Data geen Big Brother Daan Roosegaarde Technohippie met een businessplan Zoete herinneringen aan N-laag en E-hoog

2 28 02 Jacco Snoeijer (1975), deeltijdhoogleraar Capillary interactions of fluids and soft matter aan de faculteit Technische Natuurkunde. Houdt zijn intreerede op 6 februari Tekst Nicole Testerink Foto Bart van Overbeeke KRUIS- BESTUIVING Mijn aanstelling in Eindhoven is het startpunt voor een intensieve uitwisseling met TU/e-collega Jens Harting. In de praktijk betekent dit dat ik enkele dagen per maand in Eindhoven bivakkeer en dat Jens omgekeerd geregeld op de Universiteit Twente aanwezig is. Echte kruisbestuiving; een goed voorbeeld van samenwerking binnen de 3TU. Complementaire expertise, met elk een eigen achtergrond. Want waar Eindhoven op dit gebied specialist is in numerieke aspecten, werkt Twente vooral experimenteel en theoretisch. Dat maakt het niet alleen voor ons interessant, ook promovendi en postdocs profiteren mee. VERWONDERING Druppels in allerlei contexten houden ons bezig: verdampen, samensmelten, laten glijden. We vragen ons daarbij af hoe snel die processen gaan, of er barrières zijn of iets juist altijd spontaan verloopt. Mijn komst naar Eindhoven valt - toevalligerwijs - samen met het binnenhalen van een ERC-subsidie, een mooie manier om extra mensen aan te kunnen trekken en nieuwe deuren te openen. Het is ook de start van een nieuw onderzoeksveld waarin we onderzoeken hoe zachte materialen kunnen vervormen door oppervlaktespanningen in een vloeistof. Daarvan zijn toepassingen te vinden in de insectenwereld, denk aan de fragiele poten van een schaatsenrijder op een vijver, maar ook in de voedingsmiddelenindustrie. Aan bijvoorbeeld mayonaise - een emulsie van water en olie - worden kleine deeltjes toegevoegd die werken als stabilisatoren. Vervormbare, zachte deeltjes blijken voordelen te hebben en worden steeds vaker gebruikt. Wat gebeurt er als zo n deeltje aan een vloeistofdruppel plakt? Zo wordt een pot mayo ineens wetenschappelijk interessant. Hoewel we veel contacten hebben met het bedrijfsleven, werken we nog niet zo zeer aan een concrete toepassing, meer aan een stel problemen met een fundamentele aanpak. Maar als rasechte onderzoeker ben ik toch bovenal curiosity-driven. HUIS- TUIN- EN KEUKENFYSICA Druppels en oppervlaktekrachten zijn heel zichtbare natuurkunde. Ik vind het erg leuk om op een begrijpelijke manier over wetenschap te vertellen. Met collega s praat je in codetaal, voor een lekenpubliek moet je de essentie in eenvoudige woorden kunnen uitleggen. Zo sta je dan voor een groep met een pak spaghetti - wel eens gemerkt dat die altijd in drie stukken breekt? - natuurkundewetten uit te leggen. En je krijgt altijd wel een vraag waar je het antwoord niet op weet. Soms is een naïeve blik heel verhelderend, kan het zomaar de aanzet zijn tot een nieuw stukje onderzoek. no.10 december /21 ALUMNI Nog één keer door N-laag en E-hoog 22 Technopoetry, als wetenschap kunst wordt 27/31 ACHTER- GROND Energy special QUALITY TIME Het is gezond voor een academicus om af en toe uit je vertrouwde omgeving te stappen en los te komen van je dagelijkse routine. Werken aan de TU/e voelt als een sabbatical in eigen land. Een plek waar ik mijn wetenschappelijke horizon kan verbreden en nieuwe ideeën kan genereren. Twente of Eindhoven; ik voel me thuis aan beide universiteiten. Ik kan mijn laptop overal neerzetten, het zijn de inspirerende mensen om me heen die tellen. Op pagina 43 backward / met Frans Soetens Dakconstructie volgt de zon colofon Slash is het magazine voor externe relaties en alumni van de Technische Universiteit Eindhoven en verschijnt drie keer per jaar. Gehele of gedeeltelijke overname van artikelen uit Slash is alleen toegestaan na overleg met de redactie en met bronvermelding. Voor het gebruik van foto s of illustraties is toestemming van de maker nodig. Daan Roosegaarde wil de banale werkelijkheid milieuvriendelijker maken Redactieadres Technische Universiteit Eindhoven, Commu nicatie Expertise Centrum, Postbus 513, 5600 MB Eindhoven, Tel (040) / Hoofdredacteur Han Konings Eindredactie en coördinatie Brigit Span Bladconcept Maters & Hermsen Journalistiek, CEC. Vormgeving Natasha Franc Veiliger de zwangerschap door Redactieadviesraad drs. Steef Blok, prof.dr. Carlijn Bouten, mr.drs. Ben Donders, prof.dr.ir. Maarten Steinbuch Drukwerk Schrijen-Lippertz, Voerendaal Wilt u adverteren in Slash? Meer informatie bij H&J Uitgevers, Tel (010) Wilt u Slash ontvangen? Meld u aan op ISSN: keep in touch Interesse in samenwerking met de TU/e, in studeren, werken of promoveren aan de TU/e, of het contact onderhouden als alumnus? alstublieft, onze contact gegevens. 24/26 de vonk David Smeulders Samenwerking (strategisch partnership, contract research) TU/e Innovation Lab, +31 (0) , Werken of promoveren Dienst Personeel en Organisatie +31 (0) , Ontwerpers opleidingen Stan Ackermans Institute +31 (0) , Studeren (bachelor, master) Onderwijs en Studenten Service Centrum, +31 (0) , 34/35 PLANNER/ VERKENNER Robotica en consuminderen Alumni +31 (0) , Persvoorlichting en Communicatie Communicatie Expertise Centrum +31 (0) ,

3 04 05 Tekst Monique van de Ven Foto Bart van Overbeeke Energieopwekkende dakconstructie volgt de zon Een dynamische, lichtgewicht dakconstructie waarmee zonne-energie kan worden opgewekt. Dat is Kinegrity, het afstudeerproject van Lucas Klerk en Peter Koelewijn aan TU/e-faculteit Bouwkunde. De twee kersverse alumni demonstreerden hun prototype voor het eerst tijdens de afgelopen Dutch Design Week (DDW). Kinegrity 2.0 What s new, what s in a name? De naam Kinegrity is een samentrekking van kinetic (beweging) en tensegrity: het principe van trek in de kabels en druk in de kolommen volgens welke de constructie is opgebouwd. Dergelijke lichtgewicht kabelconstructies zijn op zich niet nieuw, bewegende zonnepanelen evenmin. De innovatie zit m in de integratie van beide, waardoor volgens de ontwerpers tot vijftig procent méér zonne-energie kan worden opgewekt met aanzienlijk minder materialen en ruimtegebruik. De constructie Het prototype wordt gedragen door acht palen met daarbovenop een overkapping van negen bij negen meter. Deze bestaat uit een waterdicht bovennet (van pvc-gecoat doek), waar 21 staven doorheen steken met zonnepanelen eraan bevestigd, en een ondernet van kabels. Vier motoren trekken met gewichten aan de kabels, waardoor de constructie in alle richtingen kan worden gemanipuleerd en de zonnepanelen bovenop kunnen worden gekanteld en gedraaid. Met bewegende zonnepanelen kan aanzienlijk méér rendement worden geboekt dan met panelen die bijvoorbeeld plat op de grond liggen, heeft onderzoek aangetoond. De mannen van Kinegrity verwachten in Nederland tot gemiddeld dertig procent meer opbrengst te kunnen komen. In bijvoorbeeld januari, als de zon laag staat, zou zelfs vijftig procent extra rendement kunnen worden geboekt. De opbrengst De toepassing Voor de constructie zijn volgens de ontwerpers eindeloos veel toepassingen denkbaar, van carports tot treinstations. Volgens Koelewijn en Klerk zijn specialisten uit de bouwwereld erg enthousiast over Kinegrity, al zien constructeurs ook wel problemen. Begrijpelijk, vindt Koelewijn, want constructie-technisch is het een ingewikkeld plaatje. Maar twee studenten hebben het tóch kunnen bouwen. Een bedrijf is Kinegrity nog niet. Zolang er nog geen geldstromen zijn, is dat ook nog niet zo van belang, stelt Koelewijn. We bekijken het stap voor stap. We wilden eerst met een werkend prototype meedoen aan de DDW; volgend jaar hopen we een versie 2.0 te hebben, met een betaalde opdracht en professionele ondersteuning. Volgens de ontwerpers kunnen bijvoorbeeld de vorm van het dak en de positionering van de zonnepanelen nog worden geoptimaliseerd om de opbrengst verder te vergroten. Ook zouden ze graag andere features toevoegen, waarbij vooral het opvangen van regenwater hun interesse heeft.

4 06 07 memo/ Hoogleraar Frank Baaijens wordt nieuwe rector TU/e Hoogleraar Frank Baaijens volgt op 1 mei 2015 Hans van Duijn op als rector magnificus van de TU/e. Tijdens de diesviering op 30 april neemt Van Duijn afscheid. Baaijens is op dit moment vice-decaan van de faculteit Biomedische Technologie en associate wetenschappelijk directeur van het Instituut voor Complexe Moleculaire Systemen (ICMS). Baaijens (1958) is een alumnus van de TU/e. Hij studeerde af aan de faculteit Werktuigbouwkunde, waar hij tevens promoveerde. Alumni up to date? Niet één, maar twee alumna mochten op 19 november de Marina van Damme-beurs ontvangen. Kavitha Varathan en Chantal Tax ontvingen uit handen van de naamgeefster van de beurs een beeldje en een cheque van negenduizend euro om hun plannen uit te voeren. Azar Dastouri kreeg een aanmoedigingsprijs van duizend euro. Varathan wil een organisatie oprichten die vrouwen van expats helpt om hun professionele TU/e de stad in tijdens DDW De TU/e exposeerde afgelopen oktober tijdens de Dutch Design Week voor het eerst niet op de eigen campus, maar op Strijp-S. Dit om zichtbaarder te zijn in de stad. De TU/e-expositie Mind the step in het Klokgebouw was tijdens een avond speciaal toegankelijk voor alumni en relaties. Na een welkomstpraatje door CvBvoorzitter Jan Mengelers en korte presentaties door de exposanten, begaven ruim 200 gasten zich in de wereld van design en techniek. Niet één, maar twee winnaars Marina van Damme-beurs talenten zo goed mogelijk te ontplooien. Na het uitreiken van de cheque aan Varathan kondigde Van Damme onverwachts aan ook kandidate Chantal Tax een beurs toe te kennen. Zij wil in Boston onderzoek doen naar de roosterstructuur van de zenuwbanen in de hersenen. Met behulp van diffusie-mri wil de biomedisch technologe aantonen dat deze structuur, vergelijkbaar met de structuur van textiel, inderdaad bestaat. Alumni USA Tour STORM gaat voor winst met wereldreis op zuinige motor Het ultieme avontuur. Dat is de 80 Day Race volgens de studenten van STORM Eindhoven. Het TU/e-team gaat in 2016 op zelf ontworpen elektrische motoren in tachtig dagen de wereld rondreizen. De 80 Day Race is een prestigieuze internationale race waarin teams worden uitgedaagd in tachtig dagen - in wat voor voertuig(en) dan ook - op een duurzame manier de wereld rond te reizen zonder gebruik van fossiele brandstoffen en verbrandingsmotoren. In samenwerking met TU Delft en Universiteit Twente hield de TU/e in november de Dutch Engineers Alumni USA tour. Een tournee waarbij in vijf steden de alumni van de drie Nederlandse TU s die in de USA wonen en werken, samenkwamen voor lezingen en om te netwerken. In totaal ontvingen de drie TU s zo n 175 ingenieurs in Seatle, Houston, New York, Boston en San Francisco. Met als resultaat enthousiaste reacties en het initiatief tot de oprichting van een Dutch Engineers in the USA alumnigroep. Interesse? Zoek op LinkedIn naar Dutch Engineers Alumni USA. Verhuisd, van baan veranderd of een nieuw adres? Voer de gegevens dan ook door in Alumninet, het netwerk voor TU/e-alumni. Ben je niet geregistreerd in Alumninet en wil je graag uitnodigingen ontvangen en op de hoogte blijven van alumni-activiteiten; registreer je dan alsnog via alumninet.tue.nl. Van links naar rechts: Kavitha Varathan, Azar Dastouri, Marina van Damme en Chantal Tax. Foto: Rob Stork Al aanmeldingen MOOC Data Science Ruim deelnemers uit 165 landen hebben zich al aangemeld voor de gratis online cursus (Massive Open Online Course, MOOC) over data science van TU/e-hoogleraar Wil van der Aalst die half november is gestart. De cursus biedt de online studenten kans analysetechnieken te leren waarmee je waardevolle inzichten uit big data haalt. Inzichten die bijvoorbeeld kunnen helpen ziektekosten terug te dringen, fraude tegen te gaan of informatiesystemen beter af te stemmen op klanten.

5 08 09 kopstuk/ Als hij wil uitleggen dat hij mensen graag inspireert, zegt hij dat hij hun hersenen wil kietelen. Daan Roosegaarde, bedenker van onder andere de Smart Highway, is daar enorm bedreven in. Samen met technici en wetenschappers doet hij zijn best de banale, harde werkelijkheid wat milieuvriendelijker en poëtischer te maken. Een recent voorbeeld: tussen Eindhoven en Nuenen schittert sinds half november in het donker het Van Gogh-Roosegaarde fietspad. Daan Roosegaarde Technohippie met een businessplan

6 10 11 kopstuk/ Tekst Enith Vlooswijk foto s Vincent van den Hoogen M Meer dan een halfuur interviewtijd krijg je moeilijk bij Daan Roosegaarde losgepeuterd. Dat is geen onwil of arrogantie, maar een kwestie van prioriteiten: er ligt een wereld aan zijn voeten die hij hoognodig een beetje mooier moet maken. Roosegaarde noemt zichzelf graag een hippie met een businessplan en dat is een rake typering. Met zijn heldere uitleg en tomeloze enthousiasme weet hij mensen uit het bedrijfsleven, de overheid en de kennissector zo aan zich te binden dat zijn meest waanzinnige, idealistische ideeën worden uitgevoerd. Een van die ideeën is de interactieve snelweg, een project dat hij samen met aannemer Heijmans heeft opgepakt. Het betreft een snelweg met allerlei technische snufjes die de weg zowel milieuvriendelijker en veiliger maken, als poëtischer om te zien. In plaats van lantaarnpalen zijn er lichten die reageren op de wind van voorbijrijdende auto s. Het wegdek is beschilderd met lichtgevende verf en als het glad is, verschijnen er automatisch grote kristalvormige patronen op het wegdek. Dankzij een rijstrook met spoelen onder het oppervlak worden elektrische auto s opgeladen als ze eroverheen rijden. Toen hij het idee tijdens een lezing uit de doeken deed, zat een directielid van Heijmans in de zaal. Ze maakten een afspraak en zo ging de bal aan het rollen. Inmiddels is de eerste pilot, een stuk weg met oplichtende verf in Oss, afgerond. Minister Melanie Schultz van Infrastructuur en Milieu heeft gevraagd of het concept kan worden toegepast op de Afsluitdijk, Japan is eveneens geïnteresseerd en na een optreden in De Wereld Draait Door kreeg SPRAAKMAKEND Willen we van creativiteit een exportproduct maken, dan moeten we design, onderwijs en ondernemerschap koppelen. De overheid trekt zich terug, dus we moeten een andere manier vinden om met de realiteit om te gaan. De tijd dat de overheid alle problemen wel even oplost is echt voorbij. Mijn samenwerking met technici is niet lineair. Ik prikkel hen, zij reageren daarop. Als dit kan, kan dat dan ook? Het is eerder pingpongen dan een bowlingbaan. Onze projecten zijn een proces: we maken fouten en passen onze ideeën aan. Ik maak dingen, maar de dingen maken ook mij. Roosegaarde een begeesterde minister-president van Aruba aan de telefoon. Hoewel het concept nog in ontwikkeling is, lijkt de interactieve snelweg nu al een exportproduct te worden. We moeten overstappen van uitvoeren naar uitvinden Daar gaat het ook om, zegt Roosegaarde. Onze oude economie is aan het crashen. In de nieuwe economie moeten grote bouwbedrijven als Heijmans niet langer grindleggers zijn, ze moeten nieuwe bouwmethoden ontwikkelen. We moeten overstappen van uitvoeren naar uitvinden. Ook promovendi van de TU/e zijn betrokken bij het Smart Highway-project via SPARK: een samenwerkingsinitiatief met Heijmans, de provincie Noord-Brabant, de gemeente Den Bosch en de Avans Hogeschool, gericht op innovaties in de bouw. Het groeit alle kanten op, zegt Roosegaarde enthousiast. Ik zie het als mijn rol om te komen met radicale, nieuwe ideeën over interactieve landschappen. Om die te realiseren, is de samenwerking met andere partijen heel belangrijk. In bijna alle projecten van Roosegaarde vormt licht de rode draad. Bij de beroemde installatie Dune waren het sprieten met ledlampen, die als een lichtgevend korenveld reageerden op de bewegingen en het geluid van mensen. In een kerk in Lille staat een soort lichtgevende lotusbloem die zich opent als mensen passeren. En onlangs werd een lichtgevend fietspad in Nuenen geopend, geïnspireerd op het schilderij De Sterrennacht van Van Gogh (zie kader op pagina 12). We zijn gemaakt van sterrenstof, het zit in ons lichaam geprogrammeerd, zegt de kunstenaar over deze fascinatie. De traditionele Hollandse meesters waren trouwens ook al gefascineerd door licht en landschap. Ik zet die traditie op mijn manier voort. Hij laat zich daarbij graag inspireren door de natuur. Als kwallen in het donker kunnen lichtgeven, waarom zouden bomen dat dan niet kunnen doen? En zouden lichtgevende bomen niet veel poëtischer zijn dan lantaarnpalen? Een dichter zou het opschrijven, een schilder zou het vastleggen op doek, maar Roosegaarde zorgt liever dat zijn dromen gerealiseerd worden. En dus werkt hij nu samen met Wageningse wetenschappers aan lichtgevende bomen. Daarvoor is aan beide zijden vooral openheid en moed nodig. Een verlangen om te onderzoeken is het uitgangspunt, zegt hij. Daarvoor heb ik mensen nodig met lef, je moet samen een momentum kunnen creëren. Wetenschappers moeten zich openstellen en directies moeten ruimte geven voor durfprojecten. Innovatie is niet alleen winstgevend maken wat nu al bestaat. Hoewel hij met dit soort betogen de laatste tijd veel bijval oogst, komt hij ook vaak mensen tegen die eerder beren op de weg zien dan mogelijkheden. Uit frustratie hierover ontwierp hij in 2012 de Ja, maar -stoel, een stoel die een stroomstoot geeft wanneer degene die erop zit deze woorden uitspreekt. Sommige mensen worden zenuwachtig van veranderingen en willen liever alles bij het oude houden, legt hij uit. Anderen investeren in nieuwe dromen. Er zijn wetenschappers die vrezen dat dit soort Ik wil het verborgen kapitaal uit universiteiten trekken Loopbaan DAAN ROOSEGAARDE Kunstenaar, ontwerper, uitvinder en wereldver beteraar, Daan Roosegaarde (1979) is het allemaal. Hij studeerde aan de Academie voor de Kunst en Industrie in Enschede en het Berlage Instituut in Rotterdam. Roosegaarde verknoopt technologie met openbare ruimte, mensen en natuur tot interactieve installaties. Zelf kenschetst hij zijn werk graag als techno-poëzie. Hij opereert vanuit Studio Roosegaarde, met vestigingen in Waddinxveen en Shanghai. Daar werkt hij met een eigen team van ingenieurs en ontwerpers aan vernieuwende projecten die vaak de internationale pers halen. Een van die projecten is de Smart Highway, een interactieve snelweg die hij ontwikkelt met aannemer Heijmans. Roosegaarde won voor het Smart Highway-project de Deense INDEX Design Award. Verder ontving hij onder meer de World Technology Award, twee Dutch Design Awards, en China s Most Successful Design Award. Zijn installaties waren te zien in vooraanstaande musea in Europa en Azie. Roosegaarde is regelmatig te gast bij het tv-programma De Wereld Draait Door. projecten niet genoeg fundamenteel onderzoek oplevert, maar daar hoeven ze echt niet zo bang voor te zijn. Er zit heel veel verborgen kapitaal in universiteiten, alleen moeten we het er meer uittrekken. Als we al die kennis niet voelbaar maken, worden we een openluchtmuseum voor Japanners en Chinezen. Met die Chinezen heeft hij veel contact, want een van zijn studio s ligt in Shanghai. Het houdt zijn blik fris om te zien hoe mensen daar te werk gaan, vertelt hij. Mijn studio daar vormt een goede springplank naar Azië. Ik wil de cultuur en het leven daar begrijpen en op grond daarvan dingen maken. De Aziatische cultuur is tegenovergesteld aan de Ja, maar -cultuur in Nederland. Dat heeft soms ook nadelen, bijvoorbeeld dat mensen eerder geneigd zijn een leider te volgen. Dat wil ik niet veroordelen, maar leren begrijpen en ervan leren. Door een studio in Nederland en een in China te hebben, vind ik een goede balans tussen onderzoek en uitvoering.

7 12 kopstuk/ 3TU. School for Technological Design STAN ACKERMANS INSTITUTE Mijn doel is om mensen nieuwe werelden te laten ontdekken Zijn montere houding ten aanzien van wetenschap en technologie als instrumenten om allerlei problemen de wereld uit te helpen, doet denken aan Silicon Valley en het vooruitgangsdenken dat ondernemers daar karakteriseert. Toch identificeert Roosegaarde zich daar nauwelijks mee. Ik ben meer geïnteresseerd in het proces dan in het product, legt hij uit. Mijn belangstelling ligt bij tweede- en derdehorizonproducten die net wat verder gaan dan: wat heb ik er nu aan en wat vinden de aandeelhouders ervan? Iets maken wat je kunt doorverkopen voor veel geld, daar krijg ik niet mijn kick uit. Mijn doel is om mensen nieuwe werelden te laten ontdekken. Ik vind het mooi als ik zie dat een wegenbouwer, die leeft in een no-nonsensewereld, de waarde van creativiteit ontdekt. Dat is zó relevant, of je nu arts bent, wetenschapper of wegenbouwer. Wat hem eveneens onderscheidt van de Californische hightech-ondernemers, is zijn verlangen om oplossingen te zoeken die niet alleen werken, maar tegelijkertijd de verbeelding prikkelen. In mijn ideale wereld leven we in een energieneutrale, poëtische omgeving. Ik zou overal op een poëtische manier biomimicry (het nabootsen van de natuur om problemen op te lossen, red.) willen toepassen op de harde, banale wereld. Ik wil iets maken waar mensen in willen geloven, daarvoor moet je verder kijken dan datgene wat er nu is. Zijn onstuitbare optimisme doet tevens denken aan Boyan Slat, de jonge Delftenaar die zijn studie opzegde om de oceanen te ontdoen van plastic zwerfafval. Is dat toeval, of hangt er iets in de lucht wat wereldverbeteraars een duwtje in de rug geeft? Het is een interessante tijd, we zien een kantelpunt tussen oude en nieuwe systemen, zegt Roosegaarde. Daardoor merk je dat de overheid en ondernemers openstaan voor nieuwe ideeën. Dat is heel spannend. Zoiets als de Smart Highway zou vijftien jaar geleden niet mogelijk zijn geweest, no way! Toen zat iedereen nog in zijn tevredenheids-zeepbel. Nu is het aan de uitvinders en wetenschappers om nieuwe ideeën op te pakken en dat gebeurt ook langzaam. De wereld begint steeds vloeibaarder te worden. Op zoek naar een innovatieve oplossing voor een technisch en/of logistiek vraagstuk binnen uw organisatie? Doe een beroep op de expertise van 3TU.School for Technological Design, Stan Ackermans Institute. Poëtisch fietspad Honderdduizenden glow-in-the-dark-steentjes liggen in het 600 meter lange fietspad dat op 12 november werd geopend in Nuenen. Roosegaarde tekende voor het ontwerp en voerde het samen met Heijmans uit. Het pad - onderdeel van de 335km lange Van Gogh fietsroute - verbindt de Collse en Opwettense Watermolen, beide geschilderd door Van Gogh. De licht gevende steentjes zijn verdeeld in een patroon dat is geïnspireerd op het Van Goghschilderij De Sterrennacht (1889). Dit is het meest typerende Van Gogh schilderij. Ik wilde iets pakken wat mensen kennen, en daar een draai aan geven. Updating van Gogh. Zo krijg je een eerste kilometer kunstwerk, maar deze mag je wel aanraken, aldus Roosegaarde. Het blijft waarschijnlijk niet dit Nuenense pad. Roosegaarde: De Japanse minister van cultuur heeft het online heeft gezien. Hij is zo enthousiast dat hij ook zoiets wil voor de Olympische Spelen in Het leeft dus door. foto Studio Roosegaarde Resultaten boeken met innovatieve oplossingen Wordt uw organisatie geconfronteerd met een uitdagend technisch of logistiek vraagstuk dat opgelost moet worden? Dan is een TOIO (Technologisch-Ontwerper-In-Opleiding) van 3TU.School for Technological Design, Stan Ackermans Institute voor u een aantrekkelijke optie. Over ons Het Stan Ackermans Institute verzorgt tweejarige post-master technologische ontwerpersopleidingen. Het instituut is een samenwerkingsverband van de Technische Universiteit Delft, de Technische Universiteit Eindhoven en Universiteit Twente. Resultaten In het tweede jaar van de opleiding voert de TOIO een ontwerpopdracht uit, zowel voor als binnen het bedrijfsleven. De TOIO wordt daarbij uiteraard begeleid door universitaire experts van het Stan Ackermans Institute. Dankzij hun vooropleiding als ingenieur en de aanvullende scholing binnen de ontwerpersopleidingen van het Stan Ackermans Institute, zijn onze TOIO s uitstekend in staat een technologisch vraagstuk in goed overleg met u als opdrachtgever zelfstandig op te lossen. Programma s en tracks Voor een compleet overzicht van de programma s en tracks aangeboden door het Stan Ackermans Institute, zie Voor een brochure of meer informatie kunt u contact opnemen met het Stan Ackermans Institute, of

8 14 15 alumni/ Tekst Norbine Schalij Foto S Bart van Overbeeke en privé-archieven Herinneringen aan E-hoog en N-laag Flux Potentiaal, voorheen E-hoog Een halve eeuw boden E-hoog en N-laag onderdak aan medewerkers en studenten van Electrical Engineering en Technische Natuurkunde. Vanaf begin 2015 gaan deze twee faculteiten verhuizen naar een nieuw pand: Flux. In E-hoog - de laatste jaren Potentiaal genoemd - was het of te koud of te warm, maar de kroketten waren er prima. N-laag had een deprimerend uiterlijk en thermisch was het zo lek als een mandje, maar op de gang rook je de koffie en die paste perfect bij de toevallige ontmoetingen die daar als vanzelf plaatsvonden. Wie we ook spraken; de herinneringen waren zoet. Bouwjaar: 1969 Architect: Van Embden C.S. Netto vloeroppervlak: m² Bewoners: faculteit Technische Natuurkunde Gesloopt: in 2012 Bouwjaar: 2014 (oplevering) Architect: Architectuurstudio HH Netto vloeroppervlak: m² Bewoners: faculteiten Technische Natuurkunde en Electrical Engineering vanaf januari 2015 Bouwjaar: 1963 Architect: Van Embden C.S. Netto vloeroppervlak: m² Bewoners: faculteit Electrical Engineering Toekomst: Wordt een woontoren voor studenten en buitenlandse medewerkers, eind 2016 is de oplevering N-laag

9 16 17 alumni/ Etienne Thewissen (1979) Studeerde in E-hoog van 1997 tot Functie: Student. Kwam het liefst op vloer 2. Interactieve colleges in de collegezalen, nuttige discussies bij het Studentenburo, rustig studeren in de bieb, en natuurlijk altijd gezelligheid bij Thor. Eén vloer, vele functies, model voor een heel studentenleven! Huidige functie: Product Manager Spare Parts Business bij ASML. Mee naar Flux? Nee. De Hemel van E-hoog is op vloer -1 In de tien jaar dat Etienne bij de TU/e ingeschreven stond, heeft hij talloze activiteiten gedaan. Als Communicatie Coördinator regelde hij een make over van de eerste verdieping en zorgde voor de Elektro Wall of Fame. Om trots te zijn op waar je werkt en studeert, moet je natuurlijk wel weten wat er zich achter al die geel geverfde deuren afspeelt. En daarom hing daar op een dag de Elektro Wall of Fame: zes grote schermen, met op elk de trots van de faculteit, of dit nu de winnaar van een eerstejaars project was, of de aankondiging van een nieuwe IEEE Fellow. Tijdens de open dagen was het een sport om de bezoekers het gebouw van top tot teen te laten zien. We begonnen in de Collegezaal met de grote BARCO 3-kleurenprojector, gingen vervolgens via ESTHER, onze eerste spelcomputer op de 9e, naar de zendapparatuur van ESRAC op de 13e, om af te sluiten op -1, het Walhalla, ook wel de Hemel van E-hoog. Voor Etienne is E-hoog een gebouw waarin werd geprikkeld, niet alleen om jezelf te ontwikkelen, maar ook anderen. Een gebouw waar op vele vloeren werd geleerd, om in de kelder weer te vergeten. Een gebouw waar het niet ging om het beton, maar om de mensen. Om de medewerkers, studenten en promovendi. Want dat was E-hoog: een bonte verzameling van intelligente, eigenzinnige, immer ontwikkelende geesten, die samen konden bereiken wat een eenling nooit zou kunnen bereiken: bouwen op elkaar, om zo het onmogelijke mogelijk maken. Met de handen dan gevuld met boeken, laptop, soldeerbout of natuurlijk een biertje... Maar het Walhalla was er niet alleen om te vergeten. Het was ook een plek voor nieuwe herinneringen, zoals met de jaarlijkse sinterklaas- en kerstborrels, tappersopdrachten en natuurlijk carnaval. Zelfs de meest honkvaste Limburgers gingen dan los in het Walhalla. De Halloweenachtige uitstraling van vloer 0 De bewoner van het laatste stukje N-laag dat gesloopt werd (het meest oostelijke deel van de C-vleugel), is decaan Gerrit Kroesen. Hij is er lang voorstander van geweest om N-laag niet te slopen, maar ik kwam niet ver. Er moest in ieder geval gerestaureerd worden: Het gebouw was thermisch zo lek als een mandje, je kon de gevels net zo goed weglaten Daar was misschien nog wat aan te doen geweest, de asbest werd daarentegen echt een probleem. Om het gebouw goed en veilig bewoonbaar te maken, waren draconische maatregelen nodig. Dus werd nieuwbouw gepland. Kroesen kwam in 1977 voor het eerst N-laag binnen als oriënterende schoolverlater. Gelukkig was dat via de loopbrug omdat hij eerst bij Wiskunde was wezen kijken. Hij kan zich nu voorstellen dat het gebouw op de begane grond een afstotende factor was bij studiezoekers. Het zou mij niet verbazen dat de toename van studentenaantallen sinds 2012 bij Natuurkunde te maken heeft met het feit dat open dagen niet meer in N-laag zijn. Vloer 0 had een Halloweenachtige uitstraling. Het was er slecht verlicht, het plafond bevatte kabelgoten en je liep er allesbehalve relaxed doorheen. Als student had hij het niet zo in de gaten, maar later merkte medewerker Kroesen dat N-laag een enorm flexibel gebouw is. Tussen de drie verdiepingen zaten op veel plekken schachten van 1 bij 2 meter. Daardoor kon je in één week gasleidingen, ventilatiekanalen of datanetwerken aanleggen. Dit concept van hoogleraar Verster leverde onovertroffen flexibiliteit, maar kostte veel vierkante meters, dat is niet meer van deze tijd. Flux is op maat gebouwd, verzekert de decaan. De kwaliteit van de onderzoeksruimtes komt terug, maar de flexibiliteit niet. De centrale ontmoetingsfunctie waar N-laag in uitblonk, komt in Flux zeker terug en kan zelfs versterkt en verbreed worden doordat ook de faculteit Electrical Engineering erbij komt. En dat is goed, want volgens Kroesen gedijt een gemeenschap slechts bij de gratie van toevallige ontmoetingen. Gerrit Kroesen (1958) Werkte in N-laag van september 1977 tot de sloop, daarna in TNO-gebouw. Functie: Van student tot decaan. Woonde eerst in de A-vleugel (A1.72), daarna in de F-vleugel (F1.08, later F1.10), na de opening van Spectrum tot aan het laatste moment in de C-vleugel (C2.10). Huidige functie: Decaan Technische Natuurkunde. Mee naar Flux? Ja. Martijn Heck (1976) Studeerde in N-laag van 1995 tot 2002 en promoveerde en postdoc te van 2003 tot 2009 in E-hoog. Functie: Student, aio en postdoc. Was het meest te vinden in G-vleugel in N-laag, vloer 10 E-hoog. Huidige functie: Werkt nu aan de Aarhus Universiteit, Denemarken Mee naar Flux? Nee. Van zwarte muren naar gele vezels en blauwe deuren N-laag is natuurlijk een bunker, is het eerste dat Martijn Heck te binnenschiet. Zijn eerste studiejaren dronk hij liever koffie in het Auditorium dan daar. Maar vanaf 1997 zat hij in het bestuur van Van der Waals en bracht hij opeens al zijn tijd door in N-laag. Ook wel eens een nacht, als de identiteit van de Sint voor Sinterwaals geheim moest blijven, of tijdens de Intro. Niet legaal, maar wel handig. Het kantoor dat Heck en medestudent Sonja Jacobs als afstudeerders bij Halfgeleider Fysica kregen was een oud lab. Het was helemaal zwartgeverfd. Wij hebben toen aangeboden om het te schilderen omdat we het niet zagen zitten een jaar tussen zwarte muren te vertoeven. Het mocht zolang het budgetneutraal was. We hebben portier Joep om goedkope verf gevraagd. Hij is toen naar professor Paul Koenraad toegestapt met de mededeling dat je studenten toch niet in een zwarte kamer kon neerzetten, en hij zorgde voor goede verf. We hebben wel zelf moeten schilderen. Met gekleurde buizen werd het een creatief geheel. Als promovendus kreeg Heck in 2003 een kantoor op vloer 10 van E-hoog. Ruim en een prachtig uitzicht. Op vloer 10 dronken ze koffie in een eigen koffiekamer (waar ook in december een kerstdiner werd gehouden). Onze labs op de 12de verdieping werden verbonden met glasvezels die we in kabelgoten over de vloer legden. Terugkijkend vind ik het zeer frappant dat niemand daartegen protesteerde, want het zag er niet uit. Die vezels zijn geel en erg opvallend. Maar misschien mopperde niemand omdat op diezelfde vloer professor Khoe werkte die geel als lievelingskleur had. Hij verplichtte promovendi hun proefschriftkaft geel te maken en hij liet zoveel mogelijk geel schilderen op vloer 12. Zelfs Khoe s trouwe secretaresse moest op een gegeven moment toegeven dat ze graag op onze vloer kwam omdat ze helemaal gek werd van al dat geel overal. Wij hadden gewoon blauwe deuren.

10 18 19 alumni/ Peter Simons (1960) Studeerde in E-hoog van 1978 tot Functie: Kwam als student in het hele gebouw, maar vooral op vloer 6. Huidige functie: Partner in het consultancybureau Cohen & Simons Associates. Mee naar Flux? Nee. Roken in de lift van E-hoog In zijn tijd eindigde de loopbrug vanaf de W-hal naar E-hoog nog in een kantine. Daar werden kroketten gebakken in een kiosk door altijd dezelfde Brabantse dame met een goede glimlach. In gedachten loopt Peter Simons verder langs de collegezaal. Daarvan herinnert hij zich twee karakteristieken: Die zaal was erg steil en de geluidsinstallatie deed het vaak niet, ondanks alle elektromensen. Aan de telefoon vanuit Barcelona vertelt hij waar hij vroeger in E-hoog tele foneerde. Er hing een openbare telefoon in een leeg glazen portiershokje, vlak na de collegezaal. Daar heb ik vaak een vriendinnetje gebeld met dubbeltjes en kwartjes. Die vriendin was jaloers, maar ze hoefde zich geen zorgen te maken; er waren maar drie vrouwelijke studenten bij Elektro. De beste herinnering heeft Simons aan de liften. Ze hadden mechanische knoppen. Die bleven ingedrukt tot je op de betreffende verdieping was. Maar het mooie was dat je ze kon uittrekken terwijl de lift omhoog of omlaag ging. Dus als je je vergist had, kon je je fout zonder oponthoud herstellen. Dat mechanisme heb ik later nooit meer gezien. Er komt nog een lift-anekdote naar boven. Er waren veel interessante mensen in E-hoog. Ik denk aan dr. Jeuken met vlinderdas en sigaar. In de lift zeiden we tegen hem: Meneer Jeuken, u mag niet roken in de lift. En dan antwoordde hij Ik rook niet, ik houd een brandende sigaar vast. De brug der zuchten Via de brug der zuchten kom je van Potentiaal in Impuls. Wim Thirion werkt hier als technicus bij Electromechanics and Power Electronics, EPE. Hij ziet Impuls als een eiland. We krijgen niet alles mee wat er in Potentiaal besproken wordt. Ik denk dat dat in Flux wel gaat veranderen. Daar krijg je door de vorm van het gebouw meer contacten. Ook informele. Hij kent de weg in Potentiaal voornamelijk door zijn BHV-activiteiten. Thirion: De loopbrug tussen Potentiaal en Impuls wordt de brug der zuchten genoemd omdat de practica van profesoren Niesten en Schot (het vak Grondslagen) als heel zwaar werden ervaren door de studenten. En de vakken waren verplicht. Naar Flux gaan heeft voor Thirion plus- en minpunten. Hij zal er nog een jaar of zes mogen werken. Ik zie er tegenop wat de kamers betreft. Nu heb ik een kamer voor mezelf (1.01), dadelijk deel ik hem met twee collega s en mogelijk een promovendus. Studenten en afstudeerders komen op de gang te zitten. Ik verwacht dat ze een plaatsje gaan claimen bij hun meetopstellingen. Voor mezelf: ik heb nu drie kasten vol spullen, in Flux mag ik een halve kast. Het bureauoppervlak wordt ook minstens gehalveerd. Maar voor het laboratorium en de veiligheid is de technicus blij. De bezem gaat er doorheen. Het is een beetje als bij een nieuwe auto. Dat ruikt anders en heeft nieuwe functionaliteiten. Wim Thirion (1954) Werkt in Impuls vanaf december Functie: Laboratoriumbeheerder. Meestal te vinden in Impuls. Huidige functie: Laboratoriumbeheerder. Mee naar Flux? Ja Wim van Bokhoven (1942) Studeerde in E-hoog van 1959 tot 1960 en van 1966 tot 1970 en werkte er van 1972 tot Functie: Van student tot hoogleraar (decaan van 1994 tot 2001). Was vooral op vloer 8 en 5 te vinden. Huidige functie: Met emeritaat (en inventarisering Academisch Erfgoed EE). Mee naar Flux: nee. Bijna een halve verdieping voor één computer E-hoog werd gebouwd toen Wim van Bokhoven al als student op de campus liep. Dat was nog een open vlakte en Elektro was gehuisvest in het Paviljoen. Van het station naar Paviljoen liepen we over onverharde paden langs de Dommel. Wanneer die overstroomde, was het een modderboel. E-hoog was niet meteen een fantastisch gebouw. In de beginjaren moesten onder meer aanpassingen worden aangebracht vanwege brandveiligheidseisen zoals aan de liften en er kwamen klapdeuren naar de trappenhal. Het gebouw had door zijn constructie met glazen buitenwanden op de oosten westkant een enorm probleem met de binnentemperatuur. De daarvoor bedoelde dwarsventilatie werkte totaal niet. Werknemers namen s zomers ventilatortjes mee en s winters stookten ze bij met eigen elektrische kacheltjes. Op een gegeven moment moesten zogenoemde coolshades aan de buitenkant van de gevels helpen. Het zou geheel automatisch bij warm weer voor de ramen geschoven worden en dan daglicht wél doorlaten, maar de warmte niet. Bij koud weer zouden ze automatisch terug omhoog gaan. Maar vanwege asymmetrische trekkrachten kwamen de meeste coolshades klemvast te zitten en moesten ze ieder half jaar voor het hele gebouw met de hand verplaatst worden. Van Bokhoven heeft altijd prettig gewerkt in E-hoog. Zelden hoefde hij voor een college uit te wijken naar een ander gebouw, er waren voldoende collegezaaltjes. Nog een voorbeeld: Bijna de helft van vloer 9 was vanaf 1965 bestemd voor de IBM360-computer van de leerstoel ECB (Telecom-B) van professor Heetman. Die benodigde een oppervlak van zo n vijftig vierkante meters en zat vol elektronica die veel warmte ontwikkelde. Airconditioning was vereist en in de ruimte van 20 bij 10 meter er omheen kon je verder niets doen. Er was een dubbele vloer om de polsdikke kabels van de computer naar de randapparatuur zoals een kettingprinter en schijfgeheugens te herbergen en om koele lucht door te blazen. De machine had de rekencapaciteit van een huidige smartphone die in je broekzak past. Toen in 2012 duidelijk werd dat heel Potentiaal ontmanteld zou worden is Van Bokhoven gevraagd het academisch erfgoed van de faculteit te inventariseren. Hij heeft inmiddels 350 objecten in een database verzameld, veelal voorzien van 3D-foto s zodat je je de werkelijke grootte eenvoudig kunt voorstellen.

11 20 21 alumni/ Herman Beijerinck (1945) Werkte in N-laag van april 1970 t/m december Functie: Van promovendus tot hoogleraar. Woonde eerst in G-vleugel 02.08, later aan het einde van hoofdgang A Huidige functie: Lid Raad van Toezicht ROC West Brabant Mee naar Flux? Nee. Hanneke Peperkamp (1977) Studeerde in N-laag van 1995 tot Functie: Student. Kwam vooral in de instructie lokalen op de 2e verdieping in de A-gang en op de begane grond van de G-vleugel (studentenvleugel). Huidige functie: Wiskundedocent op gymnasium Beekvliet. Mee naar Flux? Nee. Levensduur N-laag gelijk aan carrière Beijerinck Onveilige sfeermakers in de Salon moesten weg Nooit hoorde hij iemand iets positiefs over het gebouw zeggen, maar Herman Beijerinck heeft er heel zijn werkzame leven met plezier doorgebracht. Hij startte zijn promotie in april 1970 toen de verf van N-laag bij wijze van spreken nog moest drogen, zijn afscheidscollege hield hij in december 2011, toen al lang besloten was nooit meer nieuwe verf aan N-laag te besteden. Mensen beschouwden N-laag als een soort wrat die weggebrand moest worden van de campus. Het was inderdaad een beetje grauw, maar met gaat om de Werkkamer A01.86 van Herman Beijerinck. Hanneke Peperkamp herinnert zich N-laag als een prima gebouw. Wel wat weinig damestoiletten. Ze schat dat mensen die er werken en om de werksfeer. Wat heb je aan een chique gebouw waar je je collega s niet tegenkomt? N-laag is onder toeziend oog van bouwpastoor prof.dr. Jaap Verster gebouwd. Hij lette op de fysisch technische elementen. Bij werkbezoeken in de Verenigde Staten aan Yale en Princeton University had hij inspiratie opgedaan om vloerluiken in de kopzalen aan te leggen. Daardoor kon je grote diffusiepompen in de grond laten wegzakken zodat de opstelling op werkhoogte is. Kopzalen zaten bij N-laag aan de uiteinden van de vleugels B, C, D, E, F en G. De A-vleugel was de centrale gang. Daar rook je de koffie. Op niveau 1, waar de loopbruggen aansloten op N-laag, kwam je elkaar tegen. Er werd van alles besloten op die gang. Beijerinck is ervan overtuigd dat de enorme saamhorigheid die hij ervoer bij Technische Natuurkunde te maken heeft met deze gang. De vele toevallige ontmoetingen zijn de basis van sociale cohesie van deze faculteit die zonder ruzie ten minste vier oude leerstoelen heeft opgeheven of vervangen door nieuwe gebieden van onderzoek. er in haar jaar tien meiden waren op een totaal van honderd eerstejaars. Elke vleugel van N-laag had op één verdieping een damestoilet. Dat was in vleugel G op de eerste verdieping, in vleugel F op de tweede, het wisselde. Dus afhankelijk van waar je in het gebouw was, moest je onthouden op welke verdieping ook al weer een toilet was. Zo kon het in het begin van mijn studie voorkomen dat ik op de eerste verdieping was (bijvoorbeeld in de kantine) en dat ik daar in de buurt geen damestoilet kon vinden, dan naar de begane grond ging, waar er in die vleugel ook geen was, en dan dus naar de tweede verdieping moest. Op een gegeven moment wist ik wel waar ze overal zaten. Ik heb het niet als een probleem ervaren. En verdwaald is ze nooit. Zo groot was het ook weer niet. Vaak verbaasde ze zich over de saaie kale betonnen muren van N-laag, en meer gebouwen van de TU/e. Borrelen: niet meer in de kelder maar op een dakterras Ze waren voor de meeste medewerkers niet makkelijk te vinden, de borrelruimtes van studieverenigingen Thor en Van der Waals. Het Walhalla zat weggestopt in een kelder, de Salon lag achter in een hoek van een lange gang in N-laag. Vanaf 2015 zullen zij een plek vinden op de zesde verdieping van Flux, gebroederlijk naast elkaar en met gigantisch dakterras. Het zal wel even wennen worden, zeggen de verhuiscommissieleden. We moeten opslagruimte delen, beslissen wie de tussenliggende colloquiumruimte wanneer gebruikt en in de gaten houden waar de glazen blijven die de studenten mee naar het dakterras nemen. De bestuurskamers van beide verenigingen komen ook op dezelfde verdieping. Ze zijn even groot, maar het Thorhok zal drukker bevolkt worden dan dat van Van der Waals omdat er ook bestuursleden van masterdisputen ODIN en Waldur en de studententak van IEEE werken. Hanneke werd actief lid van studievereniging Van der Waals, de opleidingscommissie van TN en de studentenonderwijsorganisatie STOOR. Op die manier kon ik mijn ideeën en die van andere studenten ook bij de juiste personen ventileren. In de Salon hadden we de boel al eens opgefleurd, door daar diverse gordijnen en vlonders met sfeerverlichting te monteren. Maar dat was niet geïmpregneerd. Het heeft wel een tijd gehangen, maar toen er in het land wat meer aandacht kwam voor brandveiligheid moest dit weggehaald worden. Op een gegeven moment mochten de studenten de G-vleugel en het stuk A-gang er naartoe gaan schilderen. Volgens Hanneke had dit te maken met het vooruitzicht dat het gebouw toch afgebroken zou gaan worden. Eerder mocht het niet omdat deze kale betonnen muren binnen het beeld van de architect bij dit Het Walhalla De krat van gestenat De verschillen tussen beide borrelruimtes zitten vooral in openingstijden en assortiment. Het Walhalla is iedere dag open, voor iedereen, dus ook voor groepen van buitenaf. De Salon is alleen op donderdag te bezoeken door leden en medewerkers van Technische Natuurkunde. Thor tapt Bavaria en enkele speciaalbieren. De Salon heeft uit principe geen tap. En dat hebben we heel vaak moeten uitleggen aan bezoekers, zegt natuurkundestudent Teun Minkels. Maar ons basisbeginsel is dat iedereen een weloverwogen keuze moet maken in biersoort. Het is de reden dat Van der Waals nu 114 soorten bier schenkt. gebouw pasten. Bij het schilderen zelf was ik niet bij, omdat ik vanwege externe stage toen niet meer regelmatig op N-laag rondliep. Ik ben nog wel verschillende keren in N-laag geweest en werd er iedere keer vrolijk van als ik de witte muren en lichte gangen zag. Borrelruimtes Eerste borrel studievereniging Van der Waals, in de Salon: Eerste borrel studievereniging Thor, in het Walhalla: onofficieel 1972, officieel Laatste borrel de Salon in N-laag: 27 april Daarna voortgezet in Cascade. Laatste borrel het Walhalla: 30 januari Eerste borrel van de Salon in Flux: 5 februari Eerste borrel van het Walhalla in Flux: 2 februari Waar beide verhuiscommissies mee te maken hebben, is het achter laten van goede herinneringen en inboedel. Voor de krat waar honderd verschillende flessen bier in passen ( De krat van gerstenat ) is geen plaats. Ook het Rad van gerstenat (voor als je zelf niet kunt kiezen welk bier je wilt) kan niet mee. De grote geschenken van oudbesturen aan de vereniging blijven achter in Potentiaal. Denk aan de bestuurstafel van Thor, of de ingelijste foto s van de tappersgilden van jaren her. Van der Waals zal de grote muurschildering waarop de toestandsvergelijkingen van Van der Waals is uitgebeeld missen. Qua attributen missen we onze piano uit de Borrelruimte en het grootste deel van de, soms behoorlijk grote, borden van oud-besturen. Beide commissies denken met weemoed terug aan de oude situatie. Een oud gebouw maakt alles zoveel makkelijker. Je kunt gewoon op de muren schilderen. Thor plaatste van 1999 tot 2014 het intrologo in de gang van vloer 2. Vanaf nu moeten we alles overleggen met de architect en van tevoren de kleurcodes doorgeven.

12 22 23 Technopoetry Tekst Han Konings Beeld Bart van Overbeeke In de groep Microflow Chemistry and Process Technology doet Bhaskar Patil onderzoek naar hoe stikstofhoudende verbindingen zijn te maken uit lucht met behulp van een elektrische ontlading die opgewekt wordt met groene energie. Dit zou het bijvoorbeeld mogelijk kunnen maken kunstmest op een duurzame wijze te produceren. De foto waarop deze elektrische ontlading is vastgelegd, mag je gerust betitelen als een kunstvorm. Fotograaf Bart van Overbeeke, verantwoordelijk voor deze plaat, kwam in de ruim twintig jaar dat hij foto s maakt aan de TU/e al veel meer van dit soort pareltjes tegen. Voor de expositie Technopoetry maakte hij nieuwe foto s en verzamelde oude. Wetenschapsjournaliste Enith Vlooswijk, die ook wekelijks een column schrijft voor de Volkskrant, schreef er gedichten bij. De expositie is nog tot en met donderdag 18 december te zien in de hal van het Hoofdgebouw van uur. Daarna gaat de expositie op tour naar andere onderwijsinstellingen foto s heeft Bart van Overbeeke in zijn archief van de TU/e

13 24 25 VONK/ Tekst Annelies van der Woude Foto Bart van Overbeeke Ik had net zo goed lid van de Hoge Raad kunnen zijn De carrière van David Smeulders is het gevolg van toeval en kiezen voor mogelijkheden die voorbij zijn gekomen. Sinds 2012 bekleedt hij de leerstoel Energie Technologie aan de faculteit Werktuigbouwkunde van de TU/e. In die positie vervult hij een belangrijke rol als wetenschapper, maar bovenal als strateeg, kwartiermaker en verbinder. Sympathiek, geëngageerd en jongensachtig; het zijn zo maar wat beschrijvingen die David Smeulders (1961) typeren. Ambitieus van kinds af aan. Niet zozeer vanuit een moeten, maar vanuit een drang dingen te willen weten, begrijpen. Het vakgebied waarin hij terecht is gekomen - energietechnologie - raakt steeds meer in een stroomversnelling en energie staat wereldwijd hoog op de agenda. Het toekomstige energiebudget vanuit Europa bedraagt 80 miljard. Wil je dat een deel van dat geld naar ons komt, dan moet je breder kijken dan de universiteit, stad, regio of zelfs Nederland. We moeten veel meer internationaliseren. Dat kun je alleen maar doen als je je als Nederland ook beter kunt profileren. Het zou mooi zijn als alle mensen met zonne panelen op hun dak hun overschot aan stroom overzetten in warmte. Stroom terugleveren is nu gratis, de meter loopt zelfs achteruit. Dat kan natuurlijk niet zo blijven bestaan, want het ontbreekt aan capaciteit om al die elektriciteit op te slaan. Op sommige momenten is er helemaal geen tekort aan energie, maar juist een overschot. En energie opslag is een van de belangrijkste vraagstukken die opgelost zal moeten worden voor de toekomst. Doen we dat niet, dan loopt het helemaal spaak. Bij Energie Techno logie doen we onder meer onderzoek naar nieuwe manieren van - grootschalige - energie opslag in zouthydraten of andere chemische verbindingen. Daar zetten we zwaar op in. Hiervoor werken we samen met de faculteit Technische Natuurkunde, in het nieuwe Darcy Lab. Misschien ligt hier ook wel de meest nadrukkelijke verbinding met mijn eerdere werkzaam heden in Delft. We onderzoeken namelijk transportverschijnselen in poreuze mate rialen, één van de facetten waar ik mij in mijn vorige baan in Delft ook mee bezighield. Ik houd mijn hart vast voor de consequenties van bepaalde politieke keuzes Met mijn kinderen Casper (15) en Karlijn (13) discussieer ik veel over energie, maar vooral ook over politiek, want uiteindelijk is het toch zo dat de politiek bepaalt welke richting het opgaat. Ik provoceer mijn kinderen altijd een beetje: Energie hebben we zat, energie besparen is nuttig, maar je moet niet zo zeuren, zeg ik dan, het probleem is de CO2. De zon schijnt per uur tien keer zoveel energie als wij in een heel jaar opmaken. Als wij die energie goed kunnen aanwenden, hebben we geen enkel probleem. Vandaar dat ik ook vorig jaar een kindercollege over zonnestroom heb gegeven voor de groepen 7 en 8 van de lagere school. De kinderen van nu vormen de regering van morgen. Voor de consequenties van bepaalde politieke keuzes houd ik soms mijn hart vast. Waarom investeren we twintig miljard in windmolen - parken, terwijl we nog een gascentrale hebben staan die niks staat te doen? Er worden beslis singen genomen door mensen die vaak basale kennis ontberen. Ik ben echt voorstander van een Energy Academy, waarbij decisionmakers structureel de basics van energie krijgen uitgelegd. Ik denk ook dat het één van onze taken is: proberen om de kennis die we hebben over te brengen en mensen te wijzen op de consequenties van bepaalde keuzes. Het is een samenspel, een kruisvlak tussen wetenschap, politiek en economie. En dat vind ik een interessant vakgebied. Daar wil David Smeulders in het Darcy Lab. ik eigenlijk op opereren. Dus niet alleen maar allemaal sommen maken en oplossingen genereren. Nee, ik wil er ook voor zorgen dat het voor het voetlicht wordt gebracht. Onbekendheid en onzekerheid veroorzaken angst Een ander thema waar onze groep zich op richt, is onderzoek naar moeilijk bereikbare gas -en olievoorraden: die voorraden zitten er wel, maar kunnen er niet uit. Vergelijkbaar met een volle spons waar niets uitkomt als je erin knijpt, omdat de poriën niet met elkaar verbonden zijn. Wat we doen, is die poriën kunstmatig met elkaar verbinden, door water onder hoge druk in de ondergrond te injecteren. Het is een gecompliceerde techniek en het kost veel geld. Bovenal is het een beladen thema, denk maar aan de discussies bij schaliegas waar iedereen zo tegen te hoop loopt vanwege de gevolgen als aardbevingen en grondwater vervuiling. Maar dat is allemaal flauwekul. Je kunt dit heel veilig en schoon doen. Het is typisch een voorbeeld waarbij onbekendheid en onzekerheid angst veroorzaken. Als het gaat om technologieontwikke ling maken wij nog onvoldoende duidelijk wat de risico s en de meerwaarde van bepaalde technieken kunnen zijn. Onze groep houdt zich ook bezig met onderzoek op het gebied van (micro)stroming. Denk bijvoorbeeld aan ASML-achtige toepassingen, waarbij microchips warmte produceren, die gekoeld worden door een klein ventilatortje achter de computer. Op een gegeven moment is zo n ventilator niet meer toereikend en moet er naar alternatieve koelingsmethodieken gezocht worden door bijvoorbeeld naar faseovergangen te kijken, dus naar overgangen tussen vloeistof en gas. Veel promovendi bij ons werken hieraan; een ander belangrijk voorbeeld is het lopende onderzoek naar het verbeteren van nierdialysetechnieken, in samenwerking met TNO. Ik vond het moeilijk om te kiezen wat ik zou gaan doen Dat mijn carrière deze wending zou nemen, wist ik natuurlijk niet toen ik op de middelbare school zat, het Augustinianum in Eindhoven. Vanuit thuis werd ons wel duidelijk gemaakt dat het belangrijk was dat we ons best deden, maar ik kan me niet herinneren dat er ooit werd gezegd je moet nu huiswerk maken. Het ging er gemoedelijk aan toe bij ons thuis in Nuenen, ik was de oudste van vier kinderen. Mijn vader was architect, hij was een zelfstandige met een eigen bureau.

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft?

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Netwerkbedrijf Endinet, de werkgever met energie Maar liefst 416.000 klanten in Zuidoost Brabant krijgen via kabels en leidingen van Endinet stroom

Nadere informatie

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten Van de redactie Wat wonen we toch in een prachtige wijk! Ja, zult u zeggen, dat weten we wel. Maar je kijkt toch anders naar je wijk wanneer een buitenstaander, die hier nooit eerder geweest is, dat zegt.

Nadere informatie

Programma Akademiehoogleraren. Nederlands toponderzoek, nu en in de toekomst

Programma Akademiehoogleraren. Nederlands toponderzoek, nu en in de toekomst Programma Akademiehoogleraren Nederlands toponderzoek, nu en in de toekomst Loopbaanimpuls Om ook in de toekomst Nederlands toponderzoek te kunnen leveren, zullen universiteiten nieuw wetenschappelijk

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

5 manieren om je eigen pad te bewandelen

5 manieren om je eigen pad te bewandelen 5 manieren om je eigen pad te bewandelen Hierbij het nieuwe artikel met als onderwerp: 5 manieren om je eigen pad te bewandelen. Het is geschreven door wandelcoach Tineke Franssen. Tineke wandelt al een

Nadere informatie

Naam opleiding: Molecular Science & Technology. Toelating

Naam opleiding: Molecular Science & Technology. Toelating Naam opleiding: Molecular Science & Technology Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

ontdek de kracht van het geven

ontdek de kracht van het geven ontdek de kracht van het geven Berghummerstraat 15 7591 GX Denekamp T 053 53 75 777 F 053-53 75 760 E gerardusmajella@zorggroepsintmaarten.nl ontdek de kracht van het geven 02 Welkom. Ontdek de kracht

Nadere informatie

Grenzeloze ambities Ondernemen in een internationale context

Grenzeloze ambities Ondernemen in een internationale context Grenzeloze ambities Ondernemen in een internationale context Dirk Jan van den Berg Voorzitter van het College van Bestuur van de TU Delft Ter gelegenheid van de opening van het collegejaar 2009/2010 Delft,

Nadere informatie

Korte beschrijving van het project Inhoud van dit document Contactinformatie Team: Email: Telefoon: Persinformatie

Korte beschrijving van het project Inhoud van dit document Contactinformatie Team: Email: Telefoon: Persinformatie SpaceBillboard Onze missie is om mensen te inspireren en ruimtevaartonderzoek te steunen, door het eerste reclamepaneel ooit in de ruimte te lanceren. Korte beschrijving van het project SpaceBillboard

Nadere informatie

KETELHUIS TU EINDHOVEN NU ONDERKOMEN TOPINSTITUUT

KETELHUIS TU EINDHOVEN NU ONDERKOMEN TOPINSTITUUT KETELHUIS TU EINDHOVEN NU ONDERKOMEN TOPINSTITUUT Architectenbureau diederendirrix veranderde een voormalig ketelhuis in kantoren met royaal binnenstromend daglicht. De grootse en inspirerende herbestemming

Nadere informatie

Ik hoop dus dat dit congres nieuwe ideeën gaat opleveren.

Ik hoop dus dat dit congres nieuwe ideeën gaat opleveren. Alleen de uitgesproken tekst geldt. Toespraak bij de opening van het Innoversum Innovatiecongres door Commissaris van de Koningin, drs. Ank Bijleveld-Schouten, op woensdag 25 mei 2011 om 9:20 te Enschede.

Nadere informatie

facebook.com/fritsphilips voor brugklassers twitter.com/fritsphilips

facebook.com/fritsphilips voor brugklassers twitter.com/fritsphilips Frits! facebook.com/fritsphilips voor brugklassers twitter.com/fritsphilips over meneer Frits! Meneer Frits, ofwel Frits Philips, werd geboren in 1905 en studeerde af aan de TU van Delft als werktuigbouwkundig

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG

BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG BIJ DIE WERELD WIL IK HOREN! HANS ROMKEMA 3 MAART 2010, DEN HAAG STUDENTEN DOEN UITSPRAKEN OVER DE ACADEMISCHE WERELD, HET VAKGEBIED EN HET BEROEPENVELD.. onderzoek niet zo saai als ik dacht werken in

Nadere informatie

Cultuur is een eerste levensbehoefte

Cultuur is een eerste levensbehoefte 10 Cultuur is een eerste levensbehoefte Interview Tekst Kelly Bakker Foto s Tessa Wiegerinck Journalist, cultuurkenner en ondernemer in één Je stapt in die achtbaan en kan dan eigenlijk niet meer anders

Nadere informatie

april S2012LASH Magazine van de Technische UniversiTeiT eindhoven Bedrijven over het TU/e Bachelor College

april S2012LASH Magazine van de Technische UniversiTeiT eindhoven Bedrijven over het TU/e Bachelor College april 2012 SLASH Magazine van de Technische Universiteit Eindhoven Bedrijven over het TU/e Bachelor College De Opdracht: bouwen aan energieneutraal wonen /bijlage Universiteitsfonds Eindhoven Marjan Minnesma:

Nadere informatie

Onderwijs. Huisvesting die kennis in beweging brengt

Onderwijs. Huisvesting die kennis in beweging brengt Onderwijs Huisvesting die kennis in beweging brengt Onderwijs Huisvesting die kennis in beweging brengt Wat is de essentie van een onderwijsgebouw? En wat gebeurt daar precies? De core business van onderwijs

Nadere informatie

25 jaar NIBE - Interview Mantijn van Leeuwen

25 jaar NIBE - Interview Mantijn van Leeuwen 152 152 25 jaar NIBE - Interview Mantijn van Leeuwen 153 Interview Mantijn van Leeuwen Voor de meeste mensen ben jij nog een onbekende, zeker gerelateerd aan het NIBE. Vertel eens iets over je achtergrond,

Nadere informatie

MARK HUIJSMANS VIJF CARRIÈRETIPS VAN. Marketingdirecteur bij Miele. Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing

MARK HUIJSMANS VIJF CARRIÈRETIPS VAN. Marketingdirecteur bij Miele. Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing in het hart van de marketing VIJF CARRIÈRETIPS VAN MARK HUIJSMANS Marketingdirecteur bij Miele Door: Tristan Lavender, bestuurslid NIMA Young Professionals Op 7 februari opent Miele als derde Top Marketing

Nadere informatie

Dames en heren, 1 DVHN, 9 september 2015.

Dames en heren, 1 DVHN, 9 september 2015. Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, opening bijeenkomst Klantengroep Samenwerking Noord (Holland Web Week), Groningen, 16 september 2015 Dames en heren, Goed nieuws is geen nieuws, zeggen

Nadere informatie

Het meest simpele ondernemersplan van de wereld.

Het meest simpele ondernemersplan van de wereld. Het meest simpele ondernemersplan van de wereld. Meten is weten. Een kunstenaar begint met het maken van proefmodellen van zijn werk in welke vorm dan ook voordat hij het meesterwerk kan presenteren. Een

Nadere informatie

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3!

Voor het welzijn van kind en school. Klas 3! Voor het welzijn van kind en school Klas 3! Wat is energie Energie heb je nodig om iets te doen. Je hebt het nodig om een auto mee te kunnen laten rijden, een huis mee te verwarmen of een fabriek mee te

Nadere informatie

F A B S C H O L K I D S

F A B S C H O L K I D S F A B S C O H O L K I D S Over FabSchool Kids In Fabschool Kids staat zelf dingen maken, creativiteit en samenwerken centraal. In hands-on workshops in het Fablab Amsterdam leren kinderen alles over digitale

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

straatjutten de workshops

straatjutten de workshops straatjutten de workshops inleiding De beste kansen & ideeën liggen op straat, maar de meeste mensen zien ze niet. Met de Straatjutmethode leer je ze te vinden en te vertalen naar concepten voor je eigen

Nadere informatie

Elk seizoen een nieuw interieur

Elk seizoen een nieuw interieur 52 Stijlvol Wonen B i n n e n k i j k e n Elk seizoen een nieuw interieur De kans dat Anke en Geert ooit uitgekeken raken op hun interieur, is wel heel erg klein. De inrichting wordt namelijk regelmatig

Nadere informatie

Jonge startende ondernemer. en wat nu?

Jonge startende ondernemer. en wat nu? Jonge startende ondernemer en wat nu? Inleiding We zijn op onderzoek uitgegaan op zoek naar jonge startende ondernemers dit hebben we op verschillende manieren gedaan: - we zijn bij bedrijven langs geweest

Nadere informatie

GAAT ER OP UIT. Balder

GAAT ER OP UIT. Balder Balder GAAT ER OP UIT H et was die ene nacht van het jaar dat de tijd stil lijkt te staan voor het merendeel van de mensen, maar voor EEN persoon ging die nog altijd veel te snel. Er was nooit genoeg tijd

Nadere informatie

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen

Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen SMART CITY UTRECHT Healthy Urban Living Slim, Gezond en Groen Brigitte Hulscher Program Manager Smart Cities, Marketing & Innovation Utrecht Jong en hoog opgeleid 334.862 inwoners, 20 % < 17, 18% 18-26,

Nadere informatie

Is jouw doel om ze te overtuigen ook in Nederland te komen wonen? Nee hoor; ik ga ze gewoon kennis laten maken; verder niets.

Is jouw doel om ze te overtuigen ook in Nederland te komen wonen? Nee hoor; ik ga ze gewoon kennis laten maken; verder niets. Een stedentrip is wat Giga (28) het liefste doet tijdens zijn vakanties: het lijstje van steden die hij dit jaar nog gaat bezoeken is enorm; Amsterdam, Den Haag, Utrecht, Antwerpen, Brugge, Gent, Praag,

Nadere informatie

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb De meeste mensen in Nederland hebben het goed voor elkaar. We hebben genoeg eten, we hoeven niet bang te zijn voor oorlog en we zijn dan ook tevreden met ons leven. Maar dat is niet overal op de wereld

Nadere informatie

Inleiding. Jotam Dveer. Klas: 1CD. SLB: Maike de Vocht

Inleiding. Jotam Dveer. Klas: 1CD. SLB: Maike de Vocht Inleiding Tijdens de SLB les van 10 december 2012 hebben wij de opdracht gekregen om een vijftal vacatures te zoeken die in ons vakgebied kan liggen. Wij moesten beargumenteren waarom wij hier graag zouden

Nadere informatie

Het Rechthuis: van herberg tot gastvrij Bed & Breakfast

Het Rechthuis: van herberg tot gastvrij Bed & Breakfast Het Rechthuis: van herberg tot gastvrij Bed & Breakfast Donderdag 8 juli 2011 door Gemma van Winden-Tetteroo Jakob en Marja voor hun prachtig verbouwde Rechthuis. Schipluiden De zon kruipt bijna weg achter

Nadere informatie

PERSBERICHT ARCHIVIEW HET 3D FULL-DOME THEATER. architectengroep JULI 2014

PERSBERICHT ARCHIVIEW HET 3D FULL-DOME THEATER. architectengroep JULI 2014 PERSBERICHT JULI 2014 HET 3D FULL-DOME THEATER VOOR KUNST, CULTUUR, WETENSCHAP EN BUSINESS Maak een spectaculaire reis door het Infoversum! Nederlands eerste 3D full dome theater verrast door vorm en functie

Nadere informatie

Eindelijk! Veranderbaarheid is een absolute voorwaarde voor duurzaam bouwen. Niet het huis, maar het huishouden. Tweerichtingsverkeer

Eindelijk! Veranderbaarheid is een absolute voorwaarde voor duurzaam bouwen. Niet het huis, maar het huishouden. Tweerichtingsverkeer Een huishouden verbruikt zo n 26 MWh op jaarbasis. Met duurzaam bouwen kunnen we het verbruik van het huis halveren. Electrisch rijden kost slechts een kwart van de energie van een conventionele auto.

Nadere informatie

Trots op je vak! Hoe ben je dat, blijf je dat en hoe word je dat? UITNODIGING

Trots op je vak! Hoe ben je dat, blijf je dat en hoe word je dat? UITNODIGING Trots op je vak! Hoe ben je dat, blijf je dat en hoe word je dat? UITNODIGING Dinsdag 10 november 2015 Vanaf 12.00 uur Grolsch Veste Colosseum 65 7521 PP ENSCHEDE (ingang kanaalzijde) Om kennis over de

Nadere informatie

Jonge ambtenaar van het jaar

Jonge ambtenaar van het jaar Verkiezing opent vele deuren voor Katherine Diaz Winnares Katherine Diaz vertelt over haar motiva Winnares Katherine Diaz vertelt over haar motivatie voor het werk, bewustwording tijdens en kansen na het

Nadere informatie

2 e Mini conferentie. Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs. Verslag 13-02-2014. Innovatieve Visualisatie Technieken

2 e Mini conferentie. Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs. Verslag 13-02-2014. Innovatieve Visualisatie Technieken e Mini conferentie Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs Verslag 3--4 Innovatieve Visualisatie Technieken Tweede mini-conferentie Lectoraat Innovatieve Visualisatie Technieken Op donderdag

Nadere informatie

Bedrijven safari. Daphne Meijer 0821393 CMD 1c

Bedrijven safari. Daphne Meijer 0821393 CMD 1c Bedrijven safari Daphne Meijer 0821393 CMD 1c TamTam Korte historie van het bedrijf Tam Tam is in 1996 opgericht door Paul en Bart Manuel. Paul en Bart zijn als partners aan Tam Tam verbonden en spelen

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

INHOUD Verantwoording 1 De macht van de situatie 2 Koester je zeurende collega 19 3 De calculerende medewerker 4 Respect!

INHOUD Verantwoording 1 De macht van de situatie 2 Koester je zeurende collega 19 3 De calculerende medewerker 4 Respect! INHOUD Verantwoording 7 1 De macht van de situatie 11 We hebben de neiging te denken dat we zelf bepalen wat we doen, maar in werkelijkheid worden we ook gestuurd door allerlei omstandigheden. 2 Koester

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

Dies Natalis. 27 april 2012. Duurzaamheid. Where innovation starts

Dies Natalis. 27 april 2012. Duurzaamheid. Where innovation starts 27 april 2012 Duurzaamheid Dies Natalis Programma van de plechtige academische zitting ter viering van de 56e Dies Natalis van de Technische Universiteit Eindhoven Where innovation starts Programma Paterskerk

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Gereedschap voor succes

Gereedschap voor succes Gereedschap voor succes magazine voor maximaal buurtgeluk met kunst & cultuur 1 2 Gereedschap voor succes in buurtcultuur Succes! Kunst in de buurt brengt bewoners dichter bij elkaar en verbindt talenten.

Nadere informatie

www.queridokinderboeken.nl

www.queridokinderboeken.nl www.queridokinderboeken.nl Copyright 2013 Joke van Leeuwen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

PORTFOLIOPLAN 1/5. Student: Tim van Dartel Student nr: 0720444. Datum: Maart 2011 Plaats: Eindhoven

PORTFOLIOPLAN 1/5. Student: Tim van Dartel Student nr: 0720444. Datum: Maart 2011 Plaats: Eindhoven 1/5 Student: Tim van Dartel Student nr: 0720444 Datum: Maart 2011 Plaats: Eindhoven Dit portfolioplan is gemaakt in het kader van het vak 7PF03 (Masterportfolio) aan de Technische Universiteit Eindhoven.

Nadere informatie

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy

Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy Burdock, the standard in project management, recruitment & consultancy Finding the optimal solution is An our open standard mind comes standard... Burdock is de verbindende schakel tussen opdrachtgevers

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit?

Wat is het verschil tussen deze opleiding bij de TU Delft en die bij een andere universiteit? Naam opleiding: Industrieel Ontwerpen Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen

Nadere informatie

Een Rivusol zonneboiler voor iedereen

Een Rivusol zonneboiler voor iedereen Een Rivusol zonneboiler voor iedereen De makkelijkste manier om over te stappen op zonne-energie Rivusol heeft zich ten doel gesteld om de zonneboiler bereikbaar te maken voor iedereen. Met de Rivusol

Nadere informatie

IK ZIE, IK ZIE... BENNER

IK ZIE, IK ZIE... BENNER IK ZIE, IK ZIE... BENNER onderwijsprogramma primair onderwijs groep 5 t/m 8 INLEIDING Gerrit Benner vond de gewone wereld lang niet altijd even leuk, dus die schilderde hij ook niet. Maar achter die gewone

Nadere informatie

Bewegend leren is beter presteren

Bewegend leren is beter presteren Bewegen en leren op de Lea Dasbergschool te Arnhem Bewegend leren is beter presteren Onder dit motto brengen groepsleerkracht Niels Holleboom en vakleerkracht Joris te Molder leren en bewegen (in die volgorde)

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Je ouders kunnen perfecte last minute studie oriëntatiecoaches zijn, maar weten ze eigenlijk wel wat je dromen en ambities zijn? En omgekeerd: weet jij hoe jouw

Nadere informatie

landelijk, licht EN eclectisch interieur

landelijk, licht EN eclectisch interieur interieur landelijk, licht EN eclectisch TEKST: ANNEMIE WILLEMSE - FOTOGRAFIE: JAN VERLINDE De bewoners van dit huis woonden eerder al in hetzelfde park. Ze waren het erover eens dat dit het leukste en

Nadere informatie

De beste basis voor je toekomst

De beste basis voor je toekomst Visser t Hooft Lyceum Leiderdorp KANSRIJK EN UITDAGEND De beste basis voor je toekomst i 11gymnasium 11atheneum 11havo vhl.nl 11mavo (vmbo-t) Muzenlaan 155 q Op de open avond vond ik de school meteen leuk

Nadere informatie

Samen het beste uit jezelf halen

Samen het beste uit jezelf halen Samen het beste uit jezelf halen Technasium en bèta-onderwijs pag. 4 Kunst en Cultuur pag. 5 Talen en gymnasium pag. 6 Technasium en bèta-onderwijs pag. 4 Kunst en Cultuur pag. 5 Talen en gymnasium pag.

Nadere informatie

Schaakdag op Curaçao door Evi Zickelbein

Schaakdag op Curaçao door Evi Zickelbein Schaakdag op Curaçao door Evi Zickelbein Tijdens onze vakantie op Curaçao hebben we ook een schaakdag ingepland het kan ook niet, dat we twee weken vakantie helemaal zonder schaken doorbrengen! De Skyline

Nadere informatie

Zeesteen. Janneke Holwarda. roman

Zeesteen. Janneke Holwarda. roman Zeesteen Janneke Holwarda roman De wereld verzaakt; in het dorp van mijn ouders zijn de bladeren rood. Buson 1980 Ze is de jongste. En de vreemdste. Moeder had het zelf gezegd toen de tantes op bezoek

Nadere informatie

Welkom in Tilburg! Intro Guide zomer 2013. Academisch jaar 2013-2014. School of Economics and Management

Welkom in Tilburg! Intro Guide zomer 2013. Academisch jaar 2013-2014. School of Economics and Management Welkom in Tilburg! Intro Guide zomer 2013 Academisch jaar 2013-2014 School of Economics and Management Inhoud Welkom op Tilburg University 5 Introductieperiode 6 Verplichte Studie Introductie Dag 7 TOP

Nadere informatie

Join the Innovation Makers!

Join the Innovation Makers! Join the Innovation Makers! Personal development in hard and soft skills Many career opportunities Embedded & Technical software Connected Devices 4 locations in the Netherlands and Belgium Social after-work

Nadere informatie

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht Voorbeeld Ondernemers van gezocht, een titel over die programma s twee regels en activiteiten Voorbeeld willen van leveren een subtitel voor een levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum

Nadere informatie

Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie

Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie 2 Bosch Solar Bosch: dat klinkt bekend én vertrouwd! Geen wonder, want miljoenen mensen over de hele wereld gebruiken de producten van Bosch. Dag in, dag

Nadere informatie

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie.

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. 2 Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos 3 Een duurzame samenleving staat hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. Een wezenlijke

Nadere informatie

TIEN TIPS WANNEER JE EEN KUNSTWERK WILT AANSCHAFFEN

TIEN TIPS WANNEER JE EEN KUNSTWERK WILT AANSCHAFFEN TIEN TIPS WANNEER JE EEN KUNSTWERK WILT AANSCHAFFEN Het is een feest om een echt kunstwerk in huis te hebben! Toch denken veel mensen dat ze zich dat niet kunnen veroorloven. Of dat het ingewikkeld is

Nadere informatie

The brand. Introductie.

The brand. Introductie. Brandmanual. The brand Introductie. NL Innovators. ontstaan vanuit Code 06 Business- en Conceptdevelopment, met het idee om op toegankelijke wijze mensen met innovatieve ideeën verder te helpen. Gestart

Nadere informatie

Naam opleiding: Life Science & Technology. Toelating

Naam opleiding: Life Science & Technology. Toelating Naam opleiding: Life Science & Technology Toelating Is de studie moeilijk? De studie is pittig; zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie direct vol voor gaat. Gas terugnemen kan altijd

Nadere informatie

creating tomorrow Bouwkunde hva techniek

creating tomorrow Bouwkunde hva techniek creating tomorrow 2013 2014 Bouwkunde hva techniek HVA TECHNIEK bouwkunde 2013-2014 Bouwkunde: studeren in dé bouwplaats van Nederland Bouwkunde studeren in Amsterdam biedt veel uitdagingen. Want als er

Nadere informatie

Het Kunstwerk Module Muziek Groep 7-8

Het Kunstwerk Module Muziek Groep 7-8 Het Kunstwerk Module Muziek Groep 7-8 Teksten: Stella van Lieshout Illustraties: Tjarko van der Pol ABC Cultuur is een initiatief van het Centrum voor de Kunsten Beverwijk www.abccultuur.nl Het Kunstwerk

Nadere informatie

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S

2 Ik en autisme VOORBEELDPAGINA S 2 Ik en autisme In het vorige hoofdstuk is verteld over sterke kanten die mensen met autisme vaak hebben. In dit hoofdstuk vertellen we over autisme in het algemeen. We beginnen met een stelling. In de

Nadere informatie

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces

Apple Fanboy. Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C. De intro. De opdracht. Proces Apple Fanboy Leerling: Jippe Joosten Opleiding: Game Development Klas: G&I1C De intro Welkom in het verslag van de Apple fanboy, ik ben Jippe Joosten en ik ben enorm fan van Apple. Ik ben nu 21 jaar oud

Nadere informatie

Inhoud. Het leven van Escher. Weiland wordt vogel. Kringloop metamorfose. De wereld op z n kop.

Inhoud. Het leven van Escher. Weiland wordt vogel. Kringloop metamorfose. De wereld op z n kop. Inhoud. Blz. 1. Blz. 2. Blz. 3. Blz. 4. Blz. 5. Blz. 6. Blz. 7. Blz. 8. Blz. 9. Blz. 10. Blz. 11. Kaft Inhoud Het leven van Escher. Moeilijke jaren. Weiland wordt vogel. Kringloop metamorfose. De wereld

Nadere informatie

Dat ze klaarstaat voor haar vrienden. Als ze samen is met haar vriendinnen, is er veel gein

Dat ze klaarstaat voor haar vrienden. Als ze samen is met haar vriendinnen, is er veel gein Oefening 5 Persoon 1: Annet Kok (moeder) Talent: Prestatiegericht Betrouwbaar Humoristisch Optimistisch Vasthoudend Concreet voorbeeld: Tijdens de hockeywedstrijden Dat ze klaarstaat voor haar vrienden

Nadere informatie

PRESENTATIE NML DESIGN, VT W ONEN&DESIGN BEURS. W aarom zou jij m oeten kiezen voor een interieurstylist?

PRESENTATIE NML DESIGN, VT W ONEN&DESIGN BEURS. W aarom zou jij m oeten kiezen voor een interieurstylist? PRESENTATIE NML DESIGN, VT W ONEN&DESIGN BEURS W aarom zou jij m oeten kiezen voor een interieurstylist? Ik ben Nathali Meurs-Pas, mijn bedrijf heet NML Design Interieurontwerp & Styling. Ik woon in Amsterdam,

Nadere informatie

INZICHT. Energieneutraal Flevogebouw. Nieuwe site Metaglas. Glazen winkelunits Utrecht Centraal. Uitgave 2 2013

INZICHT. Energieneutraal Flevogebouw. Nieuwe site Metaglas. Glazen winkelunits Utrecht Centraal. Uitgave 2 2013 Uitgave 2 2013 INZICHT Energieneutraal Flevogebouw Nieuwe site Metaglas Glazen winkelunits Utrecht Centraal Energieneutraal kantoor in monumentaal Flevogebouw Mede door de isolerende achterzetramen is

Nadere informatie

Brainstormsessies. Visies op architectuur en herbestemming. Hans Ruijssenaars

Brainstormsessies. Visies op architectuur en herbestemming. Hans Ruijssenaars Brainstormsessies Visies op architectuur en herbestemming Hans Ruijssenaars Inleiding H. Ruijssenaars Architect Hans Ruijssenaars studeerde in 1969 (cum laude) af aan de faculteit Bouwkunde TH Delft.

Nadere informatie

Kilometers van hier zijn ze soms mijlen verder

Kilometers van hier zijn ze soms mijlen verder Kilometers van hier zijn ze soms mijlen verder Studie of stage in het buitenland? wilweg.nl Studie of stage in het buitenland? Wil jij je horizon verbreden? Een onvergetelijke tijd beleven? Vrienden hebben

Nadere informatie

CONCEPT Jules Study Labs is de oplossing voor de leegstand in bedrijfspanden in Maastricht.

CONCEPT Jules Study Labs is de oplossing voor de leegstand in bedrijfspanden in Maastricht. Maastricht LAB aanvraag financiële ondersteuning experiment Door Jules & You / Veer Maastricht CONCEPT Jules Study Labs is de oplossing voor de leegstand in bedrijfspanden in Maastricht. Het concept omvat

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum:

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: O&O-competentietest Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: Ontwikkeld door Expertisecentrum technasium Januari 007 Vormgeving

Nadere informatie

zo maak je een prachtige Femma-stand

zo maak je een prachtige Femma-stand zo maak je een prachtige Femma-stand 1 zo maak je een prachtige femma-stand Elke groep krijgt regelmatig de vraag om op een activiteit in de gemeente een standje te zetten: op de avondmarkt, kermis, boekenbeurs,

Nadere informatie

Jij en energie: zonne-energie

Jij en energie: zonne-energie De oneindige bron: Zonne-energie Passieve zonne-energie Een soort zonne-energie zal je al snel kunnen bedenken en dat is passieve zonne-energie. Passieve zonne-energie is energie waar je niets voor hoeft

Nadere informatie

Bij meester Wolf in het atelier De kinderen gaan helemaal los.

Bij meester Wolf in het atelier De kinderen gaan helemaal los. Anne Marie van Cappelle annemarievancappelle@ziggo.nl 070-3460845 06-41850198 Bij meester Wolf in het atelier De kinderen gaan helemaal los. Groep 4 van de Rotterdamse basisschool De Wilgenstam werkt één

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin en voorzitter RvT Energy Valley Max van den Berg, inspiratiemiddag Enexis, Dwingeloo, 7 september 2012

Speech van commissaris van de koningin en voorzitter RvT Energy Valley Max van den Berg, inspiratiemiddag Enexis, Dwingeloo, 7 september 2012 Speech van commissaris van de koningin en voorzitter RvT Energy Valley Max van den Berg, inspiratiemiddag Enexis, Dwingeloo, 7 september 2012 Dames en heren, [Inleiding] Mensen die op inspiratie wachten

Nadere informatie

rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005

rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005 rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005 Provided by Fanart Central. http://www.fanart-central.net/stories/user/fightgirl91/21803/rijm Chapter 1 - rijm 2 1 - rijm Gepaard

Nadere informatie

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten

werkt voor en met bewoners in wijken en buurten werkt voor en met bewoners in wijken en buurten Oma Geertje vertelt. 2 Welbions: we werken er allemaal. Wij zijn dé woningcorporatie van Hengelo en verhuren meer dan 13.000 woningen aan in totaal 25.000

Nadere informatie

Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen.

Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen. Aanspreekpunt voor studenten Informatica van Avans Hogeschool voor stage en afstuderen. Innovatie & inspiratieprogramma + werkplek @ Jamfabriek (code A02) Heeft u een idee, project of opdracht, neem dan

Nadere informatie

Klein Kontakt. Jarigen. in april zijn:

Klein Kontakt. Jarigen. in april zijn: A Klein Kontakt Het is alweer eind maart wanneer dit Kontakt uitkomt, het voorjaar lijkt begonnen, veel kinderen hebben kweekbakjes met groentes in de vensterbank staan, die straks de tuin in gaan. Over

Nadere informatie

De Kunst van het kijken...

De Kunst van het kijken... bewegwijzering De Kunst van het kijken... Architectuur Het zal je gebeuren! Je hebt een architectonisch perfect gebouw ontworpen, overal aan gedacht, alle wensen tot in detail uitgevoerd, willen ze er

Nadere informatie

Energizing the city: Almere energy axis

Energizing the city: Almere energy axis Inhoud Energizing the city: Almere energy axis... 3 Van Noord/West naar Zuid/Ooost... 4 Energie die stroomt door de as... 5 Focus on knowledge & education... 6 Focus on innovation & experiments... 7 Focus

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Lisa Westerman Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Lisa Westerman... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Lisa,

Nadere informatie

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool Naam: Thijs Groep: 6/7 School: St.Willibrordusschool 1 Voorwoord Voor je ligt het werkstuk van Thijs. Dit werkstuk gaat over zonne-energie. Ik kwam op het idee voor dit onderwerp toen papa en mama ook

Nadere informatie

Boventallig? Pech. Of toch niet?

Boventallig? Pech. Of toch niet? Boventallig? Pech. Of toch niet? Op pad met onze Wandelcoach Tineke Franssen Harriët (37, foto) werkt drie jaar bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Eerst als projectleider ICT. Maar de verantwoordelijkheid

Nadere informatie

STUDIO HELDERGROEN HAARLEM

STUDIO HELDERGROEN HAARLEM STUDIO HELDERGROEN HAARLEM titel opdrachtgever ontwerpteam programma oplevering Studio Heldergroen Droste silo Haarlem Heldergroen Eerlijke Communicatie Zecc Architecten, Heldergroen, Vrolijk Multifunctionele

Nadere informatie

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF--

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- Confrontatie scene Written by Loïs Vehof Genre: Avontuur Locatie: De oude tempel Protagonist: Wachter Antagonist: Dief Conflict:

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie