de onderlinge Uitgave van de Federatie van Onderlinge Verzekering maatschappijen in Nederland Over digitalisering en dienstbaarheid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "de onderlinge Uitgave van de Federatie van Onderlinge Verzekering maatschappijen in Nederland Over digitalisering en dienstbaarheid"

Transcriptie

1 Nieuws brief jaargang # 24 nummer 1 februari 2014 de onderlinge Uitgave van de Federatie van Onderlinge Verzekering maatschappijen in Nederland Onderwerpen PAG 3 FOV voorjaarsbijeenkomsten Over interne audit, risicoscan en reporting PAG 4 5 belangenbehartiging Overleg met ministerie van Financiën, AFM en DNB Over digitalisering en dienstbaarheid PAG 6-7 activiteiten FOV-model Governance Principes Verzekeraars FOV-service Interne auditfunctie Themabijeenkomst Ledenraadsleden PAG 8-9 actualiteiten Merel van Vroonhoven nieuwe voorzitter AFM Toezichtthema s 2014 AFM en DNB PAG INTERVIEW FOV Nieuw: Coöperaties van verzekerden PAG 16 Competenties Belangrijkste competenties voor managers in de nabije toekomst In de eerste editie van het jaar treft de lezer op deze plaats gewoonlijk een nieuwjaarswens en nieuwjaarsboodschap van de FOV-voorzitter aan. Nu De Onderlinge voortaan 6 keer per jaar wordt uitgegeven en dit eerste nummer van 2014 aan het eind van de maand februari verschijnt, zijn nieuwjaarswensen niet meer op zijn plaats. Wel biedt deze editie een goed moment om te reflecteren op de markt en de ontwikkelingen die zich daarin voordoen. Daarom treft u op deze plaats een dubbelinterview aan met Rob Kamphuis en Chris van Toor, de voorzitter respectievelijk directeur van de FOV. Rob Kamphuis geeft kort een terugblik op het afgelopen jaar, waarin de FOV ruim 80 ledenbezoeken aflegde. Het merendeel van deze bezoeken bracht Rob Kamphuis samen met Chris van Toor. Voor de FOV als brancheorganisatie is het heel belangrijk om dicht op de leden te zitten, ze persoonlijk te kennen en bekend te zijn met hun problematieken. Daar kan de FOV op inspelen bij de belangenbehartiging van de leden en de dienstverlening ten behoeve van de leden. Om deze reden heb ik als voorzitter veel tijd aan het bezoeken van de leden besteed. Dat was overigens geen zware opgave, de ontmoetingen waren telkens zeer zinvol en open, waardoor we veel informatie konden ophalen. Met die informatie is het werkprogramma gaandeweg fijngeslepen en dat dat programma van toegevoegde waarde is, blijkt wel uit de gerichte afname van onze producten en de grote opkomst bij de diverse bijeenkomsten die de FOV organiseert. Productafname Daar mogen we inderdaad niet over klagen, vervolgt Chris van Toor. De cursussen die we in 2013 aanboden over onderwerpen zoals governance, klantbelang, solvency, strategie en vakbekwaamheid, liepen moeiteloos vol en werden - niet onbelangrijk - goed gewaardeerd. Een ander product, de oefengesprekken voor beleidsbepalers in het kader van de DNB-toetsing, vond ook gretig aftrek. Daarnaast hebben we mooie trajecten verzorgd in het kader van de Governance Principes Verzekeraars. Dan heb ik het over de begeleiding van de jaarlijkse evaluatie van het functioneren van de Raad van Commissarissen. De governance principes schrijven voor dat deze één keer per drie jaar onder onafhankelijke begeleiding plaatsvindt. De daarvoor in het leven geroepen FOV-dienst slaat goed aan. De begeleiding vindt plaats door personen die de verzekeringsmarkt én de onderlinge sector door en door kennen. De organisatie in FOV-verband maakt dat de begeleiding tegen beperkte kosten kan worden uitgevoerd.

2 2 Chris van toor Rob Kamphuis Belangenbehartiging We spreken nu over voorbeelden van wat we als FOV doen in het kader van onze dienstverlening, zegt Rob Kamphuis. Daarnaast vullen we onze taak als belangenbehartiger nadrukkelijk in. De FOV overlegt op geregelde basis met het Ministerie van Financiën, DNB en AFM. Dat levert voor alle partijen winst op. In de voorbereiding van wetsvoorstellen wordt rekening gehouden met de specifieke FOV-achterban. Een voorbeeld daarvan is Solvency II Basic. Met de toezichthouders wordt overlegd over onderwerpen als toetsing, solvency, proportionaliteit en kapitaalbeleid. De uitwisseling die plaatsvindt, draagt bij aan het wederzijds begrip en aan helderheid over de normen waaraan moet worden voldaan. Een goed voorbeeld hiervan is het kapitaalbeleid waarover DNB in 2013 een uitvraag heeft gedaan. De FOV ontwikkelde een model, dat met DNB is besproken. Dat model heeft vervolgens richting gegeven aan het individuele beleid van een aanzienlijk aantal leden. Na een finaliseringsronde achtte DNB het kapitaalbeleid van de maatschappijen die het model hebben gebruikt, geloofwaardig en voldoende vastgelegd. Dat het beleid is geformuleerd, is overigens niet alleen in het belang van de toezichthouder maar eerst en vooral in het belang van de maatschappij zelf. Dat inzicht wordt breed gedeeld. Daarnaast zijn we om het onderlinge gedachtegoed uit te dragen op bezoek geweest bij een aantal Tweede Kamerfracties. De dienstverlening van de FOV voorziet dus in een behoefte en de belangenbehartiging is effectief. Hoe zien jullie gelet op de turbulente markt en de opkomst van internet de toekomst van de onderlinge sector? Het gezamenlijke antwoord hierop is dat er grote kansen liggen. De uitdaging om die ook te verzilveren, is evenwel niet gering. De samenleving is in transitie, aldus Chris van Toor. De digitalisering pakt nu snel door, de arbeidsmarkt verandert structureel en dat geldt ook voor het consumentengedrag. Men is kritischer, beter geïnformeerd en vluchtiger in het koopgedrag dan ooit tevoren. De afzet via internet ontwikkelt zich razendsnel en dat gaat ten koste van de traditionele afzetkanalen. Ook verzekeraars hebben hiermee te maken en we zien inmiddels veel werkgelegenheid uit de sector verdwijnen. Dat heeft enerzijds te maken met de automatisering die maatschappijen zelf doorvoeren, anderzijds richt de consument zich steeds meer op het zakendoen via internet. We moeten het niet ontkennen, daar bevindt zich een groot deel van de toekomstige klanten. Die via internet of toch in een persoonlijke relatie te boeien en te binden, dat is de kunst. Ik ben ervan overtuigd dat er veel mogelijkheden liggen, ook buiten internet, al is de concurrentie geducht. Denk evenwel aan het feit dat je als onderlinge een mooie propositie hebt, De samenleving is in transitie je bent er voor de klant. Als je daar een moderne invulling aan geeft die de klant ook aanspreekt, is een eerste stap genomen. Dienstbaarheid is hierbij een kernelement. Sluit daarnaast aan op de internet-technologie waardoor de klant ook via dat kanaal het dichtbij-, persoonlijk- en bereikbaar-zijn beleeft, en een tweede stap is genomen. De beslissende fase is het bieden van een passend product (verzekeren, advisering, ontzorging) en het voorzien in een bijpassend organisatie- en inkomstenmodel. Dit alles klinkt eenvoudig maar om het in de praktijk te brengen, is een complexe aangelegenheid. Dat komt ook doordat we met z n allen heel druk zijn om de ontwikkelingen op het gebied van wet- en regelgeving bij te houden. Ik noem Solvency II maar. Strategie Rob Kamphuis: Wat dat betreft, zijn verzekeraars - overigens begrijpelijkerwijs - intern gericht bezig en daarbij kan de aandacht voor de klant gemakkelijk verslappen. Dat is een gevaarlijke ontwikkeling. We moeten met z n allen goed nadenken over strategie in de komende jaren. Het is echt noodzakelijk om daar veel tijd aan te besteden en niet in de val te trappen om steeds maar harder te werken om een enkele klant binnen te halen. Dat is op termijn niet effectief. De huidige PE-cursus van de FOV staat niet voor niets in het teken van strategie. Het gaat daarbij om het grote plaatje en om dynamisch ondernemerschap, uiteraard vanuit het sympathieke onderlinge gedachtegoed. De effecten van de digitale golf in financiële dienstverlening en de invulling van klantgerichtheid in termen van dienstbaarheid zijn onderwerpen die hoog op de agenda staan van de komende algemene ledenvergadering, op 15 mei in Nijkerk, vult Chris van Toor aan. Daarmee lopen we in de pas met de actualiteit, al zou ik daar nog liever op vooruitlopen. De ontwikkelingen gaan echter zo snel, dat we blij mogen zijn als we de ontwikkelingen kunnen bijhouden. De omgeving van de FOV verandert ook, zegt Rob Kamphuis tot slot. Fusies en omvormingen doen zich in hoog tempo voor, de achterban klinkt in. Daar moet de FOV zich op aanpassen. Een aspect dat daarbij een rol speelt, is dat door de sterke expansie van regelgeving en toezicht de belangenbehartiging een steeds complexere en arbeidsintensieve activiteit wordt. Op de huidige schaal van de FOV is die activiteit steeds moeilijker kosteneffectief uit te voeren. Daar moeten we een oplossing voor vinden. Wat dit betreft, bezint ook de FOV zich op haar toekomst. Dat betekent dat 2014 voor iedereen een (in-)spannend jaar wordt. Ik ben er evenwel van overtuigd dat we daar goed uitkomen. De maatschappelijke relevantie van onderling verzekeren en alle afgeleide activiteiten is immers onbetwist groot. Die basis geeft het vertrouwen in een goede uitkomst voor ons allemaal.

3 de Onderlinge januari / februari 2014 Regionale voorjaarsbijeenkomsten Nieuwe FOV-medewerker 3 De FOV organiseert dit jaar op 7, 8 en 23 april 2014 de regionale voorjaarsbijeenkomsten. Deze staan in het teken van Solvency II en Solvency II basic. Willem Vliem van VCO&T bespreekt als onderdeel van het programma de Interne audit functie, Joost Spoel van Riskfeld geeft een toelichting op de in opdracht van de FOV ontwikkelde solvency-risicoscan en Ronald van de Langenberg van InAudit gaat in op de rapportage verplichtingen van pijler 3 bij Solvency II. De interne auditfunctie De Wet op het financieel toezicht (Wft) schrijft voor dat iedere verzekeraar over een onafhankelijke interne auditfunctie moet beschikken en dat deze jaarlijks een auditprogramma uitvoert. De interne auditfunctie geeft - onder andere - een oordeel over de effectiviteit van de governance en het risicomanagement. De verantwoording om hier een invulling aan te geven, ligt bij het bestuur van een onderlinge. DNB heeft de Interne auditfunctie als thema voor 2014 opgenomen. Goede reden om hier bijzondere aandacht aan te besteden. Risicoscan pijler 2 De FOV biedt een service aan waarmee een verzekeraar een totaalbeeld krijgt van de kwaliteit van het risicomanagement. Er wordt uiteraard in de praktijk al veel gedaan, maar het is goed om er een samenhangend geheel van te maken. Met de scan krijgt een maatschappij inzicht in de kwaliteit van de governance, kapitaalbeleid, ORSA (indien van toepassing) en eventuele verbeter-adviezen. Solvency II pijler 3 In de afgelopen jaren is er veel aandacht geweest voor de tweede pijler van Solvency II. Belangrijke elementen daarin zijn de inrichting van de organisatie (sleutelfuncties) en de financiële beheersing (ORSA, Kapitaalbeleid). Een logische volgende fase in de inrichting van Solvency II is de (externe) verslaglegging waarmee onder andere nieuwe waarderingsgrondslagen worden geïntroduceerd. Op dit terrein is er sprake van verzwaarde eisen. Een tijdige voorbereiding is daarbij van groot belang. Met ingang van 1 oktober 2013 is marjolein van Burk als beleidsmedewerker in dienst getreden bij de FOV. Marjolein is afkomstig van AgriVer Agrarische Verzekeringen, waar zij zich de afgelopen jaren heeft beziggehouden met onderwerpen als Solvency II en het ontwikkelen en implementeren van procedures en beleid. Bij de FOV houdt Marjolein zich voornamelijk bezig met het voorbereiden van beleid, het initiëren en coördineren van projecten en het verzorgen en opzetten van opleidingen en cursussen voor de leden. Na vier maanden kan Marjolein een goede indruk weergeven: Wat mij aansprak om deel van het FOV-team uit te maken, is een combinatie van het ledennetwerk en het dienstverlenende maar toch ambitieuze karakter van de FOV. De FOV is een organisatie die sterk anticipeert op de actualiteit en de wensen van de leden. Het coöperatieve karakter daarvan staat dicht bij mij en ik ben dan ook erg gemotiveerd om mij voor de achterban in te zetten. De ontvangst is telkens om uur. Om starten de bijeenkomsten met het inhoudelijke gedeelte. De avonden worden om circa uur afgesloten. Opgave is mogelijk bij het FOV-bureau Aan deelname zijn geen kosten verbonden. Maandag 7 april 2014 De Havixhorst, Meppel Dinsdag 8 april 2014 La Mère Anne, Oudendijk Woensdag 23 april 2014 Oud London, Zeist De FOV anticipeert sterk op de actualiteit en de wensen van de leden. Het coöperatieve karakter daarvan staat dicht bij mij.

4 4 Belangenbehartiging Overleg Ministerie van Financiën AMCR voor kleine levensverzekeraars mogelijk lager! De FOV heeft zich altijd uitgesproken tegen de onnodig hoge AMCR van ca. 4 mln in het Solvency II basic-regime voor kleine levensverzekeraars. Het gaat om enkele maatschappijen die bij overlijden een bedrag van minder dan uitkeren en daarvoor al voldoende reserves aanhouden. Tijdens het overleg met de ambtenaren die de wetgeving voorbereiden, stelde de FOV dat de AMCR voor schadeverzekeraars van , voor de betreffende levensverzekeraars ook voldoende is. Het ministerie begrijpt het standpunt van de FOV en neemt dit mee in haar onderzoek en uitwerking van de Solvency II basic-wetgeving. OOB-status voor Solvency II basic Met de komst van Solvency II en Solvency II basic zal het Wft-verklaringenregime komen te vervallen. Verzekeraars die op dit moment over een Wft-verklaring beschikken, zullen dan een Wft-vergunning moeten aanvragen. Daarmee verkrijgen zij ook een OOB-status (Organisatie van Openbaar Belang). Dit heeft verzwarende gevolgen voor de accountantscontrole die moet worden toegepast. Ondanks een oproep daartoe door de FOV, ziet het ministerie geen aanleiding om een uitzonderingsregeling voor de basic-verzekeraars in de wet op te nemen. Provisieverbod schade Het ministerie bevestigde dat een provisieverbod voor schadeproducten op dit moment niet van de zijde van de Europese of nationale wetgever te verwachten is. 100% herverzekering onder Solvency II basic Maatschappijen die onder Solvency II basic kiezen voor een 100% herverzekering, verliezen hun DNB-verklaring/-vergunning en zullen worden beschouwd als een intermediairbedrijf waarvoor een AFM-vergunning moet worden aangevraagd. Het DNB-toezicht komt te vervallen en de AFM zal voortaan de externe (gedrags-)toezichthouder zijn. DNB heeft aangegeven dat de 100% herverzekering mogelijk uitsluitend bij een andere verzekeraar kan plaatsvinden en dus niet bij een herverzekeringsmaatschappij. Daarover moet nog een definitief standpunt worden ingenomen. In de periodieke besprekingen die de FOV heeft met het Ministerie van Financiën, DNB en de AFM, komen de actualiteiten en plannen voor de komende tijd aan de orde. De FOV stemt daar haar plannen en dienstverlening op af en bespreekt de consequenties voor de betrokken verzekeraars. De verschillende bijeenkomsten zijn een goed platform om de praktijkervaringen van de FOV en wensen vanuit de achterban te bespreken. In de afgelopen weken had de FOV een ontmoeting met het ministerie van Financiën, AFM en DNB. Hieronder een verslag van de onderwerpen die daarbij aan de orde kwamen. Overleg AFM DVD en Wft-verklaringhoudende maatschappijen Wft-verklaringhoudende maatschappijen beschikken - anders dan de maatschappijen die over een DNB-vergunning beschikken - niet over een AFM-registratienummer. Deze maatschappijen kunnen hierdoor geen gebruik maken van de DVD-generator van de AFM, wat nodig is als de betreffende maatschappij in complexe producten bemiddelt en over een DienstVerleningsDocument (DVD) moet beschikken. Het opstellen van een DVD dat voldoet aan de standaard van de AFM is een lastige aangelegenheid omdat de informatie niet buiten de applicatie beschikbaar is. In een eerder overleg met de FOV werd aangekondigd dat de AFM zou nadenken over een AFM-registratie, waardoor verklaringhoudende maatschappijen toch van de DVD-generator gebruik zouden kunnen maken. Uit het laatste overleg bleek dat dit toch niet tot de mogelijkheden behoort. De AFM heeft aangegeven dat de maatschappijen gebruik kunnen maken van een door de AFM aan te leveren documentsjabloon voor het DVD. De FOV zal dit sjabloon beschikbaar stellen. Verzekeringsmaatschappijen dienen jaarlijks een controle uit te voeren op de partijen die voor hen bemiddelen door het opvragen van het AFM-registratienummer. Wft-verkaringhoudende leden die weliswaar rechtmatig complexe producten aanbieden maar geen registratie hebben, kunnen daardoor ten opzichte van de controlerende partij een probleem krijgen. Dat kan er uiteindelijk toe leiden dat zij niet langer voor de verzekeraar kunnen bemiddelen. In voorkomende gevallen kan een maatschappij een beroep doen op de FOV, die voor een bevestiging van de rechtmatigheid bij AFM zal zorgdragen. AFM-toetsingscriteria voor geschiktheid In het overleg met de AFM zijn de toetsingen door deze toezichthouder aan de orde geweest. Bij het aanvragen van een AFM-vergunning worden alle beleidsbepalers op betrouwbaarheid getoetst. Daarnaast worden dagelijks beleidsbepalers en commissarissen op geschiktheid getoetst. Algemeen bestuurders worden niet op geschiktheid getoetst. Als een beleidsbepaler reeds door DNB is getoetst, vervalt een afzonderlijke AFM-toets. Voor zover een verzekeraar bemiddelingsactiviteiten wil uitoefenen, zal de AFM de vakbekwaamheid niet afzonderlijk onderzoeken. De reguliere eisen van vakbekwaamheid van de adviseur binnen de verzekeraar die de bemiddelingsproducten aanbiedt, zijn uiteraard wel van kracht. Nyenrode cursus FOV De FOV vindt het belangrijk dat er tijdens de Nyenrode cursus aandacht is voor een toelichting vanuit de AFM op het begrip klantbelang. De AFM zal op dit punt een bijdrage gaan leveren.

5 de Onderlinge januari / februari 2014 Overleg DNB 5 Verzekeren en bemiddelen door verzekeraar De FOV heeft met DNB gesproken over de wettelijk vastgelegde mogelijkheid voor verzekeraars om naast de verzekeringsactiviteiten ook bemiddelingsactiviteiten uit te voeren. Dit naar aanleiding van het overleg met de AFM waarbij de toetsing aan de orde kwam. DNB heeft aangegeven dat zolang bemiddelingsactiviteiten naast de verzekeringsactiviteiten plaatsvinden, DNB de toezichthouder is en blijft, ook voor de bemiddelingsactiviteiten. Relevante diploma s moeten vanzelfsprekend aanwezig zijn. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij de verzekeraar en de AFM kan in de praktijk daarin controlerend optreden. Interne audit De FOV heeft in samenwerking met VCO&T een service opgezet voor het uitbesteden van de interne audit. DNB benadrukt dat de interne auditfunctie onafhankelijk van de andere functies binnen de organisatie dient te worden vervuld. Het uitbesteden van de audit ontslaat de verzekeraar niet van de verplichting om deze functie naar behoren in te richten. Daarmee hangt samen dat het bepalen van de risico s en het auditprogramma vanuit de verzekeraar zelf worden geïnitieerd. Toezichtthema s 2014 DNB is op verschillende terreinen bezig om de toezichtthema s verder in te vullen. De FOV wil graag haar programma s zo goed mogelijk daarop laten aansluiten. In volgende overleggen komen de plannen en ontwikkelingen aan de orde. Samenstelling RvC NV en bovenliggende organisatie De FOV heeft vernomen dat DNB het in de praktijk toestaat dat de RvC s van een NV-verzekeraar en een bovenliggende organisatie van gelijke samenstelling zijn. Dat is iets waar meer partijen voor pleiten. DNB kon de casus niet bevestigen of ontkennen en stelde dat de kwestie nog in beraad is. Zodra er een definitief besluit is genomen, zal de FOV daarvan op de hoogte worden gesteld. Discretionaire onderlinge Voor een aantal onderlinge verzekeraars waarvoor wet- en regelgeving te zwaar drukken, kan het omvormen naar een discretionaire onderlinge een denkbare optie zijn. Een discretionaire onderlinge is geen verzekeraar (meer) en de leden daarvan hebben geen afdwingbaar recht op vergoeding van schade als deze wordt geleden. Het is dan de groep van belanghebbenden die daarover beslist. Een discretionaire onderlinge is te beschouwen als een vereniging en staat niet onder toezicht van DNB, AFM of anderszins. In Engeland komen veel discretionaire onderlingen voor, meestal in niches of lokale groepen met relatief kleine belangen. DNB verklaarde dat de organisatievorm ook in Nederland kan worden toegepast maar dat de toezichthouder kritisch zal beoordelen of er niet een te grote verwantschap met verzekeren zal bestaan. Toetsing beleidsbepalers DNB ziet dat beleidsbepalers in toenemende mate duidelijk is wat de toetsingen inhouden en DNB is daar blij mee. Daar hebben ook bijeenkomsten die DNB en FOV over deze onderwerpen hebben georganiseerd, aan bijgedragen. Daarnaast leveren de oefengesprekken bij de FOV een bijdrage aan de kwaliteit. Het is beleidsbepalers steeds duidelijker dat kennis van Solvency belangrijk is, maar dat men daarnaast een visie moet hebben over de strategie van de organisatie en de rol die men als bestuurder of RvC-lid heeft. Q&A toetsingen De FOV zal veelgestelde vragen en antwoorden (Questions & Answers ) over de toetsing op de website gaan plaatsen. DNB heeft aangegeven daar haar medewerking aan te verlenen en zal voorbeelden van vragen uit de praktijk geven. De FOV zal ook vragen van de leden opnemen in de lijst. Kapitaalbeleid DNB heeft aangegeven vóór 1 april 2014 de eerste analyse van de inrichting van het kapitaalbeleid af te ronden. Voor de kleine verzekeraars is van een proportionele toetsing uitgegaan en dit zal naar verwachting geen acties vanuit de toezichthouder opleveren. Het FOV-model kapitaalbeleid is breed toegepast en heeft naar behoren gefunctioneerd. DNB zal zorgen voor een individuele terugkoppeling naar de maatschappijen. Governance modellen De FOV krijgt met enige regelmaat vragen over de inrichting van de bestuursstructuur van haar leden. In dit kader heeft de FOV gevraagd of het BMT-model (met één bestuurder en een managementteam) een bestuursvorm is die kan worden aanbevolen. Deze vraag is ontkennend beantwoord.

6 6 Activiteiten FOV FOV-model Governance Principes Verzekeraars De Governance Principes Verzekeraars uit 2011 zijn gewijzigd. Met ingang van het verslagjaar 2013 moet de tekst worden toegepast zoals deze vanaf 1 juli 2013 luidt. Ten opzichte van de Governance Principes uit 2011 (hierna: de code) zijn twee nieuwe bepalingen in de tekst opgenomen: FOV-service Interne auditfunctie Principe 1.2: De code-2011 ging uit het van pas toe of leg uit-principe. Dit betekende dat afwijkingen van de code - die op zich kunnen voorkomen - gemotiveerd moesten worden. De aangepaste code voegt hieraan toe dat óók de onderdelen die worden nageleefd, moeten worden toegelicht. Uitgangspunt is dat in het jaarverslag én op de website per bepaling wordt aangegeven op welke wijze een verzekeraar invulling geeft aan de code. Principe 7: De Governance Principes zijn aangevuld met de bepaling dat een verzekeraar moet beschikken over een proces dat borgt dat nieuwe wet- en regelgeving tijdig wordt gesignaleerd en geïmplementeerd. Dit proces moet jaarlijks worden geëvalueerd. Door de nieuwe bepalingen worden de eisen aan de toelichting in het jaarverslag zwaarder en uitgebreider; kon eerder worden volstaan met de mededeling dat aan een bepaald principe wordt voldaan, nu moet daar een onderbouwing voor worden gegeven. De nieuwe bepalingen zijn het gevolg van een advies dat de Monitoring Commissie Verzekeraars heeft uitgebracht naar aanleiding van haar bevindingen over In een werkgroep ter uitwerking van dat advies, waaraan het Verbond, de FOV en een aantal marktpartijen deelnamen, heeft de FOV gewezen op het feit dat de verantwoording per individuele bepaling van de code kan betekenen dat een uitgebreide verklaring moet worden gegeven op onderdelen van de code die voor een onderlinge niet van toepassing zijn. Dit doet zich onder andere voor bij onderlinge verzekeraars die geen Raad van Commissarissen (hoeven te) hebben. De rapportage hierover kan leiden tot een onevenwichtig beeld dat geen recht doet aan de materiële toepassing van de principes en de feitelijke kwaliteit van de governance. Bij onderlingen, ook zonder Raad van Commissarissen, is intern toezicht immers wel aanwezig. Het afwijkende beeld kan ook ontstaan door de beloningsparagraaf, die bepalingen voor de beloning van commissarissen bevat - die er dus niet altijd hoeven te zijn - en waarvan de bepalingen voor de bestuurders feitelijk voor directieleden gelden, die vervolgens een heel ander beloningsmodel hebben, veelal zonder of met bescheiden variabele componenten. Voor maatschappijen die hun interne auditfunctie willen uitbesteden, heeft de FOV een service in het leven geroepen waarmee de leden hun interne audit extern laten uitvoeren. In verband hiermee is een samenwerking tot stand gebracht met het bureau VCO&T. Het werkprogramma is met bijzondere aandacht voor een proportionele uitvoering van de audit afgestemd op de doelgroep van de FOV. In het afgelopen najaar is het programma bij één van de leden getest. Op grond van de positieve bevindingen uit die test is de functie aan alle leden kenbaar gemaakt. Tijdens de regionale voorjaarsbijeenkomsten - zie pagina 3 - zal Willem Vliem, auditor van VCO&T, een uiteenzetting over de dienst en zijn werkwijze als auditor geven. Informatie over de dienst kan bij het FOV-bureau worden ingewonnen. Alle toepassingen en afwijkingen moeten worden toegelicht Om aan de bezwaren tegemoet te komen, is een bepaling in de code opgenomen waardoor een kleine verzekeraar ervoor kan kiezen om in het jaarverslag te volstaan met een beknopte beschrijving van de governance, met een verwijzing naar de website waar een toelichting per individuele bepaling uit de code wordt gegeven. De FOV heeft voor de uitwerking van deze informatie een tekst voor het jaarverslag opgesteld. Deze is te vinden op het ledengedeelte van de website.

7 de Onderlinge januari / februari 2014 Themabijeenkomst Bouwbesluit 2014 Actualiteiten Bij de leden 7 In het Bouwbesluit 2014 zijn belangrijke wijzigingen doorgevoerd die gevolgen hebben voor de technische eisen die aan (het bouwen van) gebouwen worden gesteld. Daarnaast verschuiven verantwoordelijkheden die mogelijk invloed zullen hebben op de taken en verantwoordelijkheden van verzekeraars. Een goede reden om elkaar weer te ontmoeten en met elkaar de actualiteiten over dit onderwerp te bespreken. De Technische Commissie Schade Preventie van de FOV heeft een bijeenkomst over het Bouwbesluit 2014 voorbereid, die plaatsvindt op donderdag 10 april 2014, van uur tot uur in Hotel-Restaurant Groot Kievitsdal te Baarn. Gerben van Hal en Ronald van Brakel van EFPC gaan in op de privatisering van het proces rondom bouwregelgeving. Zij geven aan waar nieuwe verantwoordelijkheden liggen en gaan in op de verzekerbaarheid van gebouwen. Erwin Braak van Achmea Agro licht de eisen toe die vanaf 2014 aan agrarisch(e) (ge)bouwen worden gesteld. Aanmelding is tot 17 maart mogelijk via het FOV-bureau, De kosten voor deelname zijn 97,50 per persoon. Vanuit het NIVRE worden 10 PE-punten aan deze bijeenkomst toegekend. Themabijeenkomst Ledenraad De algemene ledenvergadering is het hoogste orgaan van een onderlinge verzekeraar. Die functie kan ook door een ledenraad worden vervuld. In de praktijk zijn daar veel voorbeelden van. De ledenraad vormt de belangrijkste schakel tussen de leden en de maatschappij. Zij vertegenwoordigt de belangen van de leden, fungeert als klankbord voor de directie en het bestuur, en adviseert over de kwaliteit van de dienstverlening van de maatschappij. Wat betekent dit nu concreet voor de taken en verantwoordelijkheden van de ledenraad? De FOV heeft een themabijeenkomst over dit thema voorbereid, die begin mei 2014 zal plaatsvinden. Alle leden ontvangen een uitnodiging. De bijeenkomst staat ook open voor directieleden, bestuurders en toezichthouders die meer te weten willen komen over de taken en bevoegdheden van de ledenraad. Oefengesprekken voor DNB-toetsing In 2013 hebben 19 aspirant-beleidsbepalers gebruik gemaakt van de FOV-service om in Zeist een oefengesprek te hebben ter voorbereiding op het DNB-toetsingsgesprek. Ook dit jaar zijn er al gesprekken geweest en staan er nog afspraken in de agenda. De kandidaten krijgen telkens een lijst met onderwerpen waarop men zich kan voorbereiden. Gezien de positieve ervaringen en toegevoegde waarde van de gesprekken wordt de service - waarvoor geen kosten worden berekend - hierbij nogmaals onder de aandacht gebracht. Nadere informatie is te verkrijgen bij het FOV-bureau, waarbij de gesprekken ook kunnen worden aangevraagd. Liever voorkómen dan betalen De Onderlinge Winterswijk heeft euro bijgedragen aan de aanschaf van een watercontainer voor de plaatselijke brandweer. Door de komst van de container is de Winterswijkse brandweer bij branden in het buitengebied niet langer afhankelijk van water uit vijvers, beken en brandkranen. Het is een kwestie van schade uitbetalen of het watertekort oplossen zo gaf voorzitter Coen Tenkink van De Onderlinge Winterswijk aan bij de ingebruikname van de watercontainer. Wij hebben 1600 brandklanten van wie het grootste gedeelte in het buitengebied woont. De afgelopen jaren zijn er in dat buitengebied drie grote branden geweest waarbij watertekort een grote rol speelde. De brandweer moet vaak gebruikmaken van brandkranen die te weinig capaciteit hebben. Dat kan niet. Het moet niet zo zijn dat de brandweer geen branden kan blussen wegens een gebrek aan water. Burgemeester Thijs van Beem, die met Tenkink de watercontainer onlangs officieel in gebruik nam, is blij met de aanschaf en met de bijdrage van de Onderlinge Winterswijk. We hebben prachtig materiaal en goed opgeleide mensen, maar geen water. De waterleidingen en brandkranen functioneren naarmate je de grens nadert, steeds slechter. En dat terwijl de moderne apparaten van de brandweer steeds meer water verbruiken. De watercontainer is inmiddels al een eerste keer ingezet bij een grote brand in het buitengebied van Aalten. Op de foto vlnr: Hilbrand Meijer, clustercommandant Brandweer Achterhoek Oost, Thijs van Beem, burgemeester Winterswijk, Coen Tenkink, voorzitter Onderlinge Winterswijk

8 8 Actualiteiten Wet- en regelgeving Overgangstermijn Wft-vakbekwaamheidseisen naar 2 jaar De Tweede Kamer is akkoord gegaan met de voorgestelde versoepelingen van het Wft-vakbekwaamheidsbouwwerk. De overgangstermijn wordt onder andere verlengd tot 1 januari 2016 en de PE plus-examens worden aangepast, meldde de CDFD. Om de markt meer tijd te geven om aan de nieuwe vakbekwaamheidsregels te voldoen, wordt de overgangstermijn verlengd van 1,5 naar 2 jaar. De einddatum wordt nu 1 januari Elke diplomahouder moet in de overgangsperiode een PE plus-examen (voorheen genaamd Inhaal-/PE-examen) voor de hem relevante beroepskwalificatie(s) afleggen. De Minister van Financiën houdt de mogelijkheid open om diploma's toe te voegen aan de lijst met gelijkstellingen. Dit betekent dat een deskundigheidsbewijs wordt gelijkgesteld met een huidig Wft-diploma. PE plus-examens Het aantal eind- en toetstermen van de PE plus-examens is met 30% verminderd. Een adviseur die in het bezit is van geldige diploma's Consumptief krediet', Hypothecair krediet' en Basis' hoeft alleen het PE plus-examen Hypothecair krediet' af te leggen. De adviseur is dan zowel de beroepskwalificatie Adviseur Hypothecair krediet' als de beroepskwalificatie Adviseur Consumptief krediet'. Het PE plus-examen Hypothecair krediet' kwalificeert tevens voor Adviseur Basis' en Adviseur Vermogen'. Er gelden namelijk vergelijkbare vrijstellingen voor: PE plus-examen Schade Zakelijk leidt tevens tot PE plus-examen Schade Particulier; PE plus-examen Pensioen leidt tevens tot PE plus-examen Vermogen; PE plus-examen Hypothecair krediet leidt tevens tot het PE plus-examen Vermogen; Alle PE plus-examens (waarvan relevante onderdelen van Basis deel uitmaken) leiden tot het PE plus-examen Basis. PE-examens In het nieuwe Wft-vakbekwaamheidsbouwwerk moeten individuele medewerkers verplicht driejaarlijks een PE-examen afleggen. In principe worden alleen PE-actualiteiten getoetst die binnen een tijdsbestek van één jaar hebben plaatsgevonden. DNB: Vernieuwing onontkoombaar voor verzekeraars Verzekeraars moeten vernieuwen, anders verliezen ze de wedstrijd. Dat stelt divisiedirecteur toezicht verzekeraars Thijs van Woerden in de maandelijkse nieuwsbrief van DNB. Van Woerden ziet de invoering van Solvency II per 1 januari 2016 als een belangrijke testcase voor de vernieuwingsdrift bij verzekeraars. De Nederlandse verzekeraars hadden al veel voorbereid, maar door het herhaalde uitstel is de voorbereiding wat in het slop geraakt. De uitdaging is dat nu weer op te pakken, aldus Van Woerden. Verzekeraars moeten zich niet rijk rekenen: ze moeten gebruik maken van hun al eerder opgebouwde voorsprong en nu die noodzakelijke extra meters maken om de finish te halen. (...) DNB gaat hier in het toezicht scherp op letten in Ook op andere terreinen is er volgens Van Woerden werk aan de winkel. Oude bedrijfsmodellen werken niet meer en moeten vernieuwd worden. Deze vernieuwingen zijn onontkoombaar, en we zien dat verzekeraars hierin mee gaan. De divisiedirecteur dringt daarbij aan op voortvarendheid. Doen ze dat niet, dan verliezen ze de wedstrijd. Dat besef wordt breed gedeeld (...) maar moet worden vertaald naar concrete daden. Dat vraagt om krachtig leiderschap met sterke innovatieve vermogens. Module zorgverzekering In de modulestructuur worden enkele wijzigingen aangebracht. Zo zal de module Basis' worden geschrapt uit de beroepskwalificatie Adviseur Zorgverzekering'. Een aantal relevante eind- en toetstermen uit de module Basis' zijn toegevoegd aan de module Zorgverzekering'. Volmacht De voorgenomen modules voor de Gevolmachtigd Agent (Volmacht Algemeen, Volmacht Schade Extra en Volmacht Overig) worden opgeschort. Tot nader bericht gelden voor gevolmachtigd agenten geen andere vakbekwaamheidseisen dan die al voor de negen reguliere beroepskwalificaties gelden. Alle informatie over Vakbekwaamheid na 2013' is beschikbaar op de website van CDFD,

9 de Onderlinge januari / februari 2014 Actualiteiten Toezicht 9 Toezichtthema s DNB 2014 DNB geeft in 2014 extra aandacht aan de toekomstbestendigheid van bedrijfsmodellen, aan kapitaalbeleid, aan risicobeheer en aan integriteit. Dat is te lezen in de brochure Thema s DNB toezicht 2014 die onlangs is gepubliceerd. De thema s bouwen grotendeels voort op de onderwerpen van 2013 en vormen het uitgangspunt voor verschillende onderzoeken die DNB in 2014 bij verzekeraars zal uitvoeren. Toekomstbestendigheid bedrijfsmodellen Verzekeraars moeten aan de slag om ook in de toekomst een bestendig bedrijfsmodel te hebben. De houdbaarheid van het huidige model staat voor veel verzekeraars onder druk. Om een goed beeld te krijgen van de toekomstbestendigheid van de bedrijfsmodellen, gaat DNB in 2014 een visie vormen over de marktontwikkelingen en gaat zij hier projecties van opstellen. Bij een aantal verzekeraars doet DNB uitvragen naar de toekomstbestendigheid. Aan de hand van de visie en een analyse van de gegevens uit de uitvraag, zal DNB intensief met de verzekeraars in gesprek gaan en waar nodig optreden. De uitvragen zullen uitsluitend bij grote(re) verzekeraars plaatsvinden. Kapitaalbeleid Per 1 januari 2014 is een aantal belangrijke wijzigingen in de Wft doorgevoerd, waaronder de introductie van de Eigen Risicobeoordeling (ERB) en het Theoretisch Solvabiliteitscriterium (TSC). Deze wijzigingen maken een meer risicogebaseerd toezicht mogelijk. Ook in 2014 kijkt DNB naar de overgang naar Solvency II. Verzekeraars moeten daartoe weten welke regels en richtlijnen gelden en hoe die in de Nederlandse situatie worden uitgelegd en toegepast. DNB zal geregeld overleggen met de sector om onduidelijkheden te bespreken en waar mogelijk ontbrekende informatie aan te vullen. Risicobeheer DNB gaat in 2014 bij verzekeraars onderzoek doen naar de waardering van activa die niet op de beurs verhandelbaar zijn, zoals hypotheekportefeuilles. Het onderzoek richt zich op het waarderingsproces bij verzekeraars en wordt uitgevoerd bij verzekeraars met een groot belang in niet-beurs-verhandelbare activa in relatie tot de gehele balans. DNB kijkt bij verzekeraars ook naar het functioneren van de interne auditfunctie. Zij formuleert, op basis van de eisen die de Wft stelt, eerst de basisvoorwaarden voor een adequaat functionerende auditfunctie. Daarna zal DNB aan de hand van een uitvraag bij verzekeraars vaststellen of de verzekeraars hieraan voldoen en zo nodig ingrijpen. Merel van Vroonhoven benoemd tot voorzitter AFM Ir. Merel van Vroonhoven (1968) zal per 1 april 2014 aantreden bij de AFM als voorzitter. Zij wordt benoemd voor vier jaar. Merel van Vroonhoven is sinds 2009 lid van de raad van bestuur van de Nederlandse Spoorwegen. Daaraan voorafgaand werkte zij bij ING, van 2002 tot 2007 als lid hoofddirectie Nationale Nederlanden, verantwoordelijk voor het Collectief Pensioenbedrijf, en vanaf 2007 als lid van het management committee ING Investment Management Europe. Voorzitter George Möller van de raad van toezicht van de AFM: Wij zijn zeer verheugd dat Merel van Vroonhoven bereid is de AFM te gaan leiden. Merel van Vroonhoven heeft een loopbaan gehad die haar zeer geschikt maakt om leiding te geven aan de AFM. Zij heeft aanzienlijke ervaring in de financiële sector en daarnaast heeft zij bij de Nederlandse Spoorwegen de publieke zaak gediend. Die veelzijdige ervaring houdt een mooie belofte in voor de toekomst van de AFM." Integriteit DNB zal ook in 2014 doorgaan met onderzoeken naar gedrag en cultuur en mogelijke belangenverstrengeling bij verzekeraars. AFM publiceert Agenda 2014 De Autoriteit Financiële Markten (AFM) heeft de Agenda 2014 gepubliceerd. Daarin staan de plannen voor dit jaar. Op basis van een analyse van externe ontwikkelingen heeft de AFM ervoor gekozen om in 2014 haar negen toezichtthema s te continueren. Dat zijn: Productaanbieders stellen het belang van de klant centraal Kwaliteit van financiële dienstverlening is beter Kwaliteit van vermogensopbouw is beter Financiële dienstverlening aan zakelijke partijen is passend Pensioenuitvoerders geven overzicht en inzicht in de hoogte en risico s van pensioen De kwaliteit van governance, verslaggeving en accountantscontrole gaat omhoog De effectenmarkten functioneren eerlijk en efficiënt en de infrastructuur blijft bestendig gedragstoezicht draagt bij aan stabiliteit van het financiële stelsel schadelijk gedrag en financiële criminaliteit nemen af

10 10 Actualiteiten Toezicht AFM verstrekt 1076 pensioenvergunningen De AFM heeft 1076 pensioenvergunningen verstrekt aan financiële dienstverleners. Marktpartijen hadden tot 1 januari 2014 de tijd om aan de vakbekwaamheidseisen voor pensioenverzekeringen te voldoen. Om aan de nieuwe eisen van Wft pensioen te voldoen, moesten partijen die hun werkzaamheden in pensioenverzekeringen wilden voortzetten, een diploma of een inschrijfbewijs voor een opleiding overleggen. Meer dan financiële dienstverleners voldeden hieraan. Zij kregen tot 1 januari 2014 de tijd om te voldoen aan de nieuwe vakbekwaamheidseisen. In november 2013 hadden ruim 600 kantoren zich met hun diploma's bij de AFM gemeld. In juli van dat jaar waren dat er nog 300. De toezichthouder verwachtte toen dat het uiteindelijke aantal vergunningen tussen de 500 en zal liggen. Niveau Het is de bedoeling van de AFM dat de dienstverlening in pensioenverzekeringen nu op een hoger niveau komt. Een belangrijke reden voor de nieuwe vergunning was het AFM-rapport Kwaliteit Advies Tweedepijler Pensioen uit Daaruit bleek dat ruim drie kwart van de pensioenadviezen aan het middenen kleinbedrijf onvoldoende was. Ingetrokken De deelvergunning van partijen die wel een inschrijfbewijs hadden ingestuurd maar geen diploma hebben overlegd, wordt ingetrokken. Zij moeten binnen drie maanden hun portefeuille overgedragen. Online AFM-naslagwerk over provisieverbod Het provisieverbod voor complexe en impactvolle financiële producten is een jaar oud. De AFM grijpt dit moment aan om antwoorden op veelgestelde vragen uit de markt te bundelen en te delen. Ook publiceert de AFM een aantal uitgangspunten die zij zelf gebruikt bij het beoordelen van nieuwe verdienmodellen of bedieningsconcepten. Dit geeft ondernemingen richting bij vragen of ideeën over nieuwe verdienmodellen of bedieningsconcepten. Het provisieverbod is een ingrijpende verandering voor adviseurs, bemiddelaars, banken en verzekeraars. Het heeft als doel een einde te maken aan productgedreven verkoop en beoogt te bereiken dat adviseurs zich zuiver kunnen richten op het belang van de klant. Het is nog te vroeg om de balans op te maken, maar de AFM ziet dat het provisieverbod de gewenste cultuurverandering aanwakkert. Onafhankelijke adviseurs en directe aanbieders hebben een grote inspanning geleverd om veranderingen in de bedrijfsvoering door te voeren en om de veranderende relatie met de klant vorm te geven. De AFM vindt het bijvoorbeeld positief dat partijen nieuwe (online) bedieningsconcepten ontwikkelen, waaronder concepten waarbij de klant de keuze heeft een aantal zaken zelf te doen. Duidelijkheid De regelgeving over het provisieverbod bestaat deels uit open normen. Financiële dienstverleners vinden het soms lastig om invulling te geven aan open normen, omdat ze onzeker zijn over wat nu precies wel en niet kan. De AFM deelt daarom een aantal uitgangspunten die zij zelf gebruikt bij het beantwoorden van vragen over open normen. Ook heeft de AFM de belangrijkste vragen en de antwoorden daarop gebundeld over belangrijke deelonderwerpen van het provisieverbod. Hiermee krijgen marktpartijen meer houvast bij het maken van afwegingen over de invulling van het provisieverbod. Het doel van deze uitgangspunten is het bijdragen aan een consistente invulling van het provisieverbod. Aanbieders maken redelijke start met kostprijsmodel Banken en verzekeraars hebben een redelijke start gemaakt met het zogenoemde kostprijsmodel, dat ze gebruiken om de advies- en distributiekosten apart bij consumenten in rekening te brengen. Dat concludeert de AFM. Het kostprijsmodel is een open norm, die relatief laat aan de markt bekend is gemaakt. Marktpartijen hebben dit jaar begrijpelijkerwijs moeten zoeken naar een goede invulling van deze norm. In de eerste helft van 2013 heeft de AFM een informatieverzoek naar banken en verzekeraars gestuurd, waaruit een aantal aandachtspunten naar voren kwam. In september heeft de AFM vervolgens met een aantal partijen gesproken over deze resultaten uit het informatieverzoek. Ook heeft de toezichthouder de rapportages ontvangen die accountants hebben opgesteld naar aanleiding van hun controles van de kostprijsmodellen. Naar aanleiding hiervan hebben de meeste partijen aanpassingen doorgevoerd in hun kostprijsmodel. Verdere verbeteringen Er is nog ruimte voor verdere verbetering van de kostprijsmodellen. Deze kunnen in sommige gevallen leiden tot aanpassingen in de tarieven. In een tweede brief, die onlangs is verstuurd, geeft de AFM banken en verzekeraars een nadere toelichting op deze aandachtspunten. Aanbieders moeten de aandachtspunten uit deze brief en de bevindingen van de accountant gebruiken om te beoordelen of het kostprijsmodel en/of de berekening van de advieskosten voor 2014 moet worden aangepast. De toezichthouder roept marktpartijen op om de gevraagde verbeteringen zo snel mogelijk door te voeren, en om waar nodig de tarieven voor 2014 hierop aan te passen. Accountantscontrole De inhoudelijke en kritische blik van de externe accountant op de toepassing van het kostprijsmodel stelt de AFM in staat om ook in de toekomst toezicht te houden op het kostprijsmodel. Aan de hand van deze controle van de berekening van de tarieven voor 2014 bepaalt de AFM of er aanleiding is voor verdere aandacht voor dit onderwerp. Waarom een kostprijsmodel? Banken en verzekeraars gebruiken het kostprijsmodel om hun advies- en distributiekosten te berekenen voor financiële producten die onder het provisieverbod vallen. De advies- en distributiekosten moeten in het dienstverleningsdocument (DVD) worden vermeld. Consumenten kunnen zo een vergelijking maken tussen de advies- en distributiekosten van banken en verzekeraars, en de kosten van zelfstandig adviseurs en bemiddelaars. Een externe accountant moet het kostprijsmodel van de directe aanbieder controleren.

11 de Onderlinge januari / februari 2014 Actualiteiten 11 Werkgelegenheid in financiële branche onder druk De reorganisatie die Achmea de komende drie jaar doorvoert, lijkt het startsein voor een verdere inkrimping van het aantal banen in de verzekeringsbranche. De vakbonden vrezen dat de werkgelegenheid de komende vijf jaar halveert. De grootscheepse reorganisatie bij Achmea is de grootste in de serie banenreducties die de grote verzekeringsconcerns in ons land sinds het begin van de economische crisis hebben doorgevoerd: er vervallen van de banen. Naar schatting medewerkers krijgen gedwongen ontslag. Bekend was al dat er in 2016 bij verzekeraars zeker minder arbeidsplaatsen zullen zijn dan in Inclusief de plannen van Achmea loopt het banenverlies op tot minimaal De banken meegerekend komt de personeelskrimp in de laatste vijf jaar uit op ruim Nog meer ontslagen Ike Wiersinga, onderhandelaar namens de CNV Dienstenbond, denkt dat de komende tijd nog veel meer mensen hun baan kwijtraken in de branche. "Sinds 2008 zijn er al zo'n arbeidsplaatsen in de financiële dienstverlening verdwenen. De verwachting is dat er de komende vijf jaar nogmaals sprake zal zijn van een uitstroom van soortgelijke omvang, waardoor er van de oorspronkelijke werknemers nog overblijven. Hoge salarissen Organisatieadviseur Astrid van de Bovekamp ziet een knelpunt in de relatief hoge salarissen in de bedrijfstak. "De beloning ligt 15% hoger dan gemiddeld bij Nederlandse bedrijven. Als je daar niets aan doet en de omzet blijft dalen, dan hou je een probleem. Tijdbom Ruud Dekker, marketingconsultant bij werving- en selectiebureau Brunel, zegt dat de arbeidsmarkt in de financiële dienstverlening al een tijdje "een potentiële tijdbom" is. "Er is sprake van een mismatch tussen vraag en aanbod. Tegenover een behoorlijke uitstroom staat een zoektocht naar goede mensen. Bij ons is het nu drukker dan ooit. Veel medewerkers zijn niet meer nodig, maar er is ook grote vraag naar tijdelijke krachten en er zijn moeilijk vervulbare vacatures. Andere concerns Vorig jaar kondigde Nationale-Nederlanden aan dat van de banen verdwijnen in een periode van twee jaar. Bij SNS Reaal moeten in drie jaar tijd 750 van de medewerkers op zoek naar ander werk. Aegon heeft de afgelopen twee jaar 300 van de banen geschrapt. Delta Lloyd is geleidelijk afgeslankt: sinds het begin van de economische crisis is het personeelsbestand met 25% gekrompen tot werknemers. Jaarlijks daalt het aantal mensen op de loonlijst met ruim 200. Bij ASR is 18% van de banen vervallen; het personeelsbestand telt nu werknemers. Record aantal miljoenenbranden in staat voor een record aantal miljoenenbranden in Nederland. Deze branden hebben samen gezorgd voor een verzekerde schadelast van zo n 636,5 miljoen euro. In totaal hebben zich 148 grote branden voorgedaan, met elk een schade van meer dan één miljoen euro. Dat is het hoogste aantal miljoenenbranden in een jaar sinds de start van de registratie ervan in Dit blijkt uit de meest recente registratie van het NIVRE, in samenwerking met de aangesloten expertisebureaus en verzekeraars. De grootste brand dit jaar vond plaats in een kunststofbedrijf in Zevenaar. De schade liep daarbij op tot 65 miljoen euro. Op de tweede plaats staat een brand in een afvalverwerkingsbedrijf in Alkmaar met een schade van 57 miljoen euro. Daarna volgden een bedrijfsbrand in Oldenzaal (schade: 50 miljoen euro), een brand bij een printplatenfabriek in Kassel (schade: 40 miljoen) en een brand bij een stomerij in Gramsbergen (schade: 35 miljoen euro). Checklist Brandgevaarlijke Werkzaamheden Het Verbond van Verzekeraars meldde eind vorig jaar dat één op de tien bedrijfsbranden door brandgevaarlijke werkzaamheden ontstaat. Brandveilig ondernemen blijkt belangrijker dan ooit, gezien de hoeveelheid schades dit jaar. In november werd daarom de Checklist Brandgevaarlijke Werkzaamheden op de website www. checklistbrand.nl gelanceerd. De checklist bestaat uit een aantal vragen, met als uitkomst een brandveiligheidadvies op maat. Formulier Brandgevaarlijke Werkzaamheden Met het digitale Formulier Brandgevaarlijke Werkzaamheden kunnen ondernemers aangeven welke brandrisico s er aan bepaalde werkzaamheden verbonden zijn. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan het verminderen van risico s en de kans op schade. Inspectieprotocol VIER Een ander initiatief om bedrijfsbranden te voorkomen is de ontwikkeling van het Inspectieprotocol VIER. Dit protocol is ontwikkeld door de vereniging ikeur, een platform van onafhankelijke inspecteurs dat de veiligheid van elektrotechnische bedrijfsvoering wil optimaliseren. Het protocol richt zich op de controle van elektrische installaties en de daarop aangesloten elektrische apparaten.

12 12 Provisieverbod is geen belemmering om klant met betalingsproblemen te helpen De AFM krijgt geregeld vragen van aanbieders die worstelen met de vraag of zij klanten die in betalingsproblemen zitten als gevolg van het provisieverbod een rekening moeten sturen voor het advies dat zij hierover geven. Het provisieverbod wordt als een grote belemmering ervaren om klanten te benaderen en om tot een passende oplossing te komen. De AFM benadrukt dat de wet niet vereist dat aanbieders huishoudens met betalingsproblemen of concreet voorzienbare betalingsproblemen een rekening sturen. Bij deze klanten is het belangrijk om rond de tafel te zitten om meer inzicht te krijgen in zijn financiële positie en te kijken of er mogelijkheden zijn om iets aan de hypotheek, de inkomens- of bestedingenkant te veranderen, zodat er weer lucht ontstaat. Aanbieders of intermediairs kunnen hierover gewoon het gesprek aangaan met klanten zonder een rekening te sturen. Deze werkzaamheden vinden in beginsel plaats in het kader van beheer. In het algemeen geldt voor aanbieders dat werkzaamheden in het kader van beheer niet onder het provisieverbod vallen. Als een advies gericht is op de totstandkoming van een overeenkomst is er geen sprake van beheer meer en ontstaat de plicht om een rekening te sturen. Hiervan is, naar de mening van de AFM, in ieder geval sprake wanneer het advies is gericht op wijziging van de productsamenstelling. Voor het oplossen van betalingsproblemen of concreet voorzienbare betalingsproblemen bij een hypotheek is dit vaak niet nodig. Als het toch nodig is om een nieuwe overeenkomst te sluiten dan stelt de AFM zich op het standpunt dat de werkzaamheden die hiervoor nodig zijn ook niet in rekening hoeven te worden gebracht. Het is evident niet in het belang van de klant, en ook niet reëel om in dit soort probleemsituaties een rekening te sturen. Handel in assurantie Portefeuilles herstelt zich De handel in assurantieportefeuilles lijkt zich zowel qua prijs als volume te herstellen. Dit concludeert SCV/Dullemond Bedrijfsadvies op basis van de transacties die het bedrijf begeleidde in het vierde kwartaal van De prijzen die nu betaald worden, liggen weer op het niveau van één tot twee jaar geleden. Volgens directeur Wim Oeben laat het aantal portefeuilles in het vierde kwartaal traditioneel een piek zien. "De mate waarin binnen onze portfolio eind 2013 de vraag het aanbod oversteeg, was opmerkelijk. Voor 2014 verwachten wij dat kopers weliswaar kritisch zullen blijven, maar zij zullen nu toch alert moeten reageren wanneer een portefeuille wordt aangeboden. De eerste signalen in 2014 wijzen er op dat de ingetreden tendens zich zal voortzetten. Mede-directeur Frans Kemper, ziet de toegenomen handel ook als een bevestiging van de concentratietendens in de assurantiebemiddelingsbranche. "Daar waar de omzet onder druk staat, zijn schaalgrootte en efficiencyverbetering sleutelwoorden om tot een hoger rendement te komen. Met name volmachtbedrijven en serviceproviders zien goede mogelijkheden om binnen over te nemen portefeuilles synergievoordelen te behalen, zeker in combinatie met inkomsten uit tekencommissie. Tel daarbij op de ontwikkeling waarbij kantoren die traditioneel het merendeel van inkomsten haalden uit leven en hypotheken op zoek zijn naar meer stabiliteit aan inkomsten, dan is de grote vraag naar schadeportefeuilles verklaard. Hij ziet echter ook een toename van het aantal potentiële verkoopkandidaten dat er voor kiest om de portefeuille te stallen bij een serviceprovider in plaats van verkoop aan een andere tussenpersoon. Dit remt het marktaanbod van portefeuilles. Stichting Salvage vaker ingeschakeld De Stichting Salvage, het samenwerkingsverband van brandverzekeraars dat na een calamiteit optreedt om de schade te beperken, is vorig jaar bijna 4% meer ingeschakeld. In totaal werd keer hulp geboden na een brand, explosie of zware storm. De stichting schrijft de toename toe aan hulpverlening aan bewoners of gebruikers van belendende gebouwen. De hulp van Stichting Salvage werd vorig jaar ingeroepen bij dertien branden waarbij meer dan tien belendingen forse schade opliepen. Het ging onder andere om branden in het centrum van Leeuwarden, Enschede en Deventer en de explosie in een flatgebouw in Arnhem. Bij dergelijke grote branden treden we op in goede samenwerking met Bevolkingszorg van de gemeente. De gemeenten weten ons steeds beter te vinden, maar onze wens is nog wel eerder ingeschakeld te worden, aldus Brenda Reinders, directeur van de Stichting Salvage. De stichting werd vorig jaar 37 keer ingeschakeld bij een brand met een miljoenen schade. In totaal werd Salvage vorig jaar keer ingezet bij branden in woningen en 461 keer bij bedrijven (waarvan 54 in combinatie met een woning). Verder rukte Salvage uit voor branden in bergingen, schuren en garages (294), horecagelegenheden (150) keer, winkels (94), boerderijen (92 waarvan 14 stalbranden), onderwijsinstellingen (47), gemeentelijke gebouwen (11), parkeergarages (6) en in overige objecten (49). Bij maar liefst 108 branden kwam asbest vrij (158 in 2012) en 65 branden hadden met de productie van hennep te maken (71 in 2012).

13 de Onderlinge januari / februari 2014 Herverzekeraars wachten zware tijden Standard & Poor's verwacht dat de mondiale herverzekeringssector het lastig krijgt in 2014 en Het rating agency spreekt deze verwachting uit op basis van de toegenomen concurrentie en de afnemende winstgevendheid. Dit kan volgens S&P leiden tot verlaging van de kredietwaardigheidsratings binnen de sector. Voor het eerst sinds 2006 verwacht S&P meer negatieve dan postieve bewegingen van de ratings bij herverzekeraars. "Het overaanbod aan herverzekering zorg er samen met de verminderde vraag voor dat de markt wordt herschikt", stelt kredietanalist Dennis Sugrue. "Bij het begin van 2014 zien we een afnemende winstgevendheid in de markt. Bedrijven die niet concurrerend zijn of bedrijven die juist aggressiever vasthouden aan marktaandeel door prijsconcurrentie of het versoepelen van de eigen underwritingnormen lopen het meeste risico." Minder vraag leidt tot herschikking herverzekeringsmarkt S&P verwacht een verdere verslechtering van de bedrijfsresultaten in 2014 in vergelijking met recente jaren. De kredietbeoordelaar houdt daarbij ook rekening met de veronderstelling dat de rente in ieder geval tot 2015 niet significant zal stijgen, iets waar herverzekeraars van zouden kunnen profiteren. Tijd voor cyberverzekering? De omvang van onveiligheid en fraude op internet neemt toe. Dat blijkt uit een rapport van de expertgroep Veiligheid en Fraude van Shopping Verzekeren van cyberrisico s zal volgens de expertgroep dan ook steeds meer gemeengoed worden. De expertgroep Veiligheid en Fraude is onderdeel van het programma Shopping 2020, waarbinnen zestien brancheorganisaties onderzoeken hoe de consument shopt in De expertgroep verwacht dat de omvang van onveiligheid en fraude toeneemt doordat online shoppen een omvangrijker, mondialer karakter krijgt. Technologische innovaties zoals 3D-printing bieden kansen, maar kunnen er ook voor zorgen dat criminelen en consumenten producten gaan namaken. Volgens de expertgroep kunnen kleine en middelgrote webshops vaak geen veiligheidsspecialisten in dienst nemen, maar moeten zij wel hun veiligheid op orde hebben om succesvol te ondernemen. Grote bedrijven kunnen dat wel, en kunnen zich ook al verzekeren tegen cyberrisico s. Voor kleine ondernemers zijn deze verzekeringen er ook al wel, maar deze bedrijven zien de noodzaak niet altijd. De expertgroep verwacht dat dit soort verzekeringen in de toekomst ook voor consumenten beschikbaar komt. Recht op waardeoverdracht blijft, maar moet eenvoudiger Staatssecretaris Jetta Klijnsma wil het recht op individuele waardeoverdracht in stand houden, maar het systeem vereenvoudigen. Dat heeft zij de Tweede Kamer laten weten. Het huidige systeem van waardeoverdracht staat al langer op de helling. Klijnsma schrijft nu: "Ik hecht aan de individuele keuzevrijheid van werknemers om bij baanwisseling de waarde van hun opgebouwde pensioenaanspraken wel of niet te kunnen overdragen. Daarom wil ik een serieuze poging doen om te onderzoeken of het recht op waardeoverdracht in stand kan worden gehouden. Het recht op individuele waardeoverdracht vind ik een belangrijke keuze die een deelnemer kan maken met betrekking tot zijn pensioen, ook al is de oorspronkelijke doelstelling van het wettelijke recht op individuele waardeoverdracht komen te vervallen. Klijnsma vindt dat de werknemer door het recht op waardeoverdracht te handhaven meer keuze- en sturingsmogelijkheden houdt om de oudedagsvoorziening in te richten. "Zo kan er worden gekozen om pensioenen onder te brengen bij één pensioenuitvoerder, waardoor de opgebouwde rechten niet automatisch 'slapersrechten' worden. Ook vergemakkelijkt dat de keuze voor flexibele pensionering, omdat er geen sprake kan zijn van meerdere ingangsdata van het pensioen. Individuele keuzevrijheid van werknemers is belangrijk Klijnsma denkt aan een wijziging van het systeem van individuele waardeoverdracht waarbij niet de pensioenaanspraak wordt overgedragen, maar uitsluitend de waarde van de pensioenvoorziening. "De overdrachtswaarde van de pensioenaanspraken is dan afhankelijk van wat er bij een pensioenfonds in de boeken staat. De huidige ingewikkelde rekenregels voor waardeoverdracht zouden moeten vervallen." Ook wil ze bekijken of waardeoverdracht efficiënter of zelfs geautomatiseerd kan plaatsvinden. Klijnsma kondigt nader onderzoek aan dat ze in nauw overleg met de pensioensector zal uitvoeren. In het voorjaar komt ze met meer informatie. Op het moment dat de herziening van het wettelijk systeem van individuele waardoverdracht in werking treedt, zal de tijdelijke beperking van de plicht tot waardeoverdracht bij bijbetalingslasten vervallen. 13

14 14 Interview Nieuw: coöperaties van verzekerden Ik wilde zelf al jarenlang van het risico af, vertelt De Kwaasteniet. Ik was daar een verklaard voorstander van. Enkele jaren geleden, aan het einde van het compliancetraject, moesten we over de toekomst van de onderlinge gaan nadenken. Juist in die periode werden we met grote schades geconfronteerd, er brandde in één jaar tijd zomaar voor 1,5 miljoen euro af. Toen bleek dat we wel verzekeraar waren, maar in feite in het hele proces na die branden weinig hadden in te brengen. Het enige waarin we zelfstandig waren, was het overmaken van het geld. Ongetwijfeld zullen anderen er niet zo over denken, maar ik was van mening dat een onderlinge van onze omvang, door de disbalans tussen het relatief kleine premie-inkomen en de grote economische risico s, zo n grote brand niet goed aankon. Uiteenlopende redenen voor verandering Sinds 1 januari 2014 hebben de voormalige onderlingen in Reeuwijk, Wanneperveen, Kamerik, Soest en Cothen het brandrisico aan de SOM in De Meern overgedragen. Als gevolg van deze wijziging zullen de vijf niet meer onder toezicht van De Nederlandsche Bank vallen, maar onder toezicht van de Autoriteit Financiële Markten. De onderlingen worden tot coöperaties omgevormd en kunnen op deze manier de focus die in de afgelopen jaren sterk op Solvency en de interne processen gericht is geweest, meer op de leden en de klanten richten. Een gesprek hierover met Kees de Kwaasteniet, voorzitter van Intenties Het was echter niet alleen deze overweging die de onderlinge in Kamerik ertoe bracht het brandrisico aan de SOM over te dragen. De aanzet was het toenemende indringende toezicht vanuit De Nederlandsche Bank, zegt De Kwaasteniet, índringende tussen aanhalingstekens, want gebleken is dat het meevalt als je ermee aan de slag bent. Toch is veel van wat de wet eist, te zwaar voor een kleine onderlinge. Ik heb daarom destijds meteen al gezegd dat we dat niet moesten gaan doen. Na overleg met andere SOBH-onderlingen werd in november 2011 een intentieverklaring getekend, waarin vijf onderlingen zich uitspraken voor een samenwerking, in welke vorm dan ook, in de toekomst. We wilden voor de meest zuivere vorm kiezen, vertelt De Kwaasteniet, en daarom een nieuwe onderlinge oprichten. Daar hebben we lang op gestudeerd, maar het bleek toch lastig te realiseren en onnodig duur te worden. Wikken en wegen Je moet dan alles opnieuw inrichten, vervolgt hij. Met een bestuur erboven, je hebt een directie nodig en je houdt De Nederlandsche Bank er natuurlijk bij. We hadden alles al in een plaatje gezet, met een CCO, Coöperatie met Centrale Onderlinge, als een van de ondernemingen naast de SOBH in De Meern. Zo waren we in feite het wiel opnieuw aan het uitvinden en wat zouden we ermee opgeschoten zijn? We waren dan van vijf naar één gegaan, maar nog steeds klein gebleven. Na lang wikken en wegen werd vastgesteld dat dit niet de goede weg was. Niet lang daarna diende zich als vanzelf een oplossing aan, toen bleek dat de SOM over een vergunning beschikte om brandverzekeringen aan te bieden. Vanuit De Meern was dat al eerder gesuggereerd, maar we dachten aanvankelijk dat we het ook wel zelf konden. Deze mogelijkheid zijn we toen verder gaan onderzoeken en eind 2013 waren we zover. Centrale samenwerking tussen onderlingen geeft decentrale kracht Onderlinge Verzekeringen Coöperatie Kamerik UA.

15 de Onderlinge januari / februari Bekrachtiging In de laatste maanden van 2013 hadden de vijf onderlingen een bijzondere ledenvergadering, alle afzonderlijk uiteraard, tijdens welke de leden werd gevraagd in te stemmen met de voorgenomen overdracht van de portefeuille aan de SOM en de statutenwijziging waardoor de onderlinge een coöperatie wordt. In alle gevallen deden zij dat. De Kwaasteniet: We hadden de leden natuurlijk al uitvoerig over de plannen ingelicht. Tijdens onze ledenvergadering in november was er dan ook geen discussie meer en was het binnen een uurtje bekeken. Na de notariële bekrachtiging van de statutenwijziging zullen de coöperaties mogelijk nog in de voorjaarsvergadering over de definitieve statuten kunnen besluiten, gelet op specifieke wensen en omstandigheden. De besluitvorming over de portefeuilleoverdracht is aan DNB gemeld en de AFM is gevraagd de nieuwe coöperatie, die in coöperatieve verzekeringen zal bemiddelen, een vergunning te verlenen. Gevolgen Kees de Kwaasteniet denkt dat de gevolgen van de wijziging voor de leden en klanten niet bijzonder ingrijpend zullen zijn. We hebben steeds in zijn algemeenheid gezegd dat de klant er in de dagelijkse contacten met ons weinig van zal merken. Eigenlijk moet het zo zijn dat we nu juist meer tijd voor de klant krijgen, doordat we nu af zijn van het werk dat DNB ons in de afgelopen jaren heeft bezorgd. Dat is het uiteindelijke doel. Ook bestuurlijk verandert er niet veel, zij het dat we nu geen verzekeringsmaatschappij meer besturen, maar een coöperatie. We nemen afscheid van de commissie van toezicht die wij nog steeds hadden, maar de functie van compliance officer blijft wel bestaan. Aanvankelijk dachten we destijds: moet dat allemaal voor zo n kleine club, maar toen hij er eenmaal was, vonden we zijn rol toch wel belangrijk. We moeten alleen nog bekijken hoe we die functie gaan inbedden. Financieel Financieel gezien is het nu zo dat de coöperaties een brandpremie per product bij de SOM inkopen, ze verhogen die met een kostenopslag en het totaal is de premie die de leden betalen. De revenuen van de herverzekeraar in schadevrije jaren komen in eerste instantie de SOM toe, die immers ook het risico draagt, maar de coöperaties zijn ook aandeelhouder van de SOM en profiteren daardoor indirect van de positieve resultaten via uitkeringen op deelnemingen. Het eigen vermogen van de coöperaties kan naar eigen goeddunken worden aangewend - de toezichthouder AFM stelt immers geen solvabiliteitseisen zoals die aan verzekeraars worden gesteld - hetgeen erop neerkomt dat het voor bedrijfsvoering en vermogensbeheer zal worden gebruikt. Voor de leden is de premierestitutie komen te vervallen, maar via een pakketpolis kunnen ze direct in het tarief in plaats van achteraf een korting krijgen. De coöperaties hebben net als de onderlingen geen winstoogmerk. Karakter van ledenorganisatie blijft bewaard Samenwerking De vijf coöperaties in Reeuwijk, Wanneperveen, Kamerik, Soest en Cothen blijven lokale entiteiten. De oorspronkelijke gedachte om een overkoepelende coöperatie op te richten, hebben zij losgelaten. De Kwaasteniet: De coöperaties moeten lokaal aanwezig blijven, dus die moeten we niet centraal gaan aansturen. Je zou er ook BV s van kunnen maken, maar we vinden dat het ledenorganisaties moeten blijven. Wel is het de bedoeling dat we meer gezamenlijk gaan optrekken voor wat betreft de marketing. We hebben uitgesproken dat we meer voor de klant willen doen, dichter bij de klant willen zitten, maar de vraag is natuurlijk hoe we dat gaan vertalen. Daar zijn wel ideeën over, maar die moeten we nog uitwerken en het is niet de bedoeling dat elke coöperatie dat afzonderlijk voor zichzelf gaat doen. Bovendien is het goedkoper als je het met z n vijven doet. Behalve op het gebied van marketing willen de vijf coöperaties ook ten aanzien van de informatievoorziening samenwerken, met name waar het brandverzekering betreft. Zij hebben daartoe een projectgroep Brand opgericht. De informatie die we altijd vanuit met name de FOV en de SOBH kregen, moet natuurlijk wel tot ons blijven komen, zegt De Kwaasteniet. We willen alle ontwikkelingen blijven volgen en de informatie daarover met elkaar delen. Gevolgen voor de leden niet ingrijpend Volgens Kees de Kwaasteniet hebben de vijf coöperaties veel profijt gehad van de FOV en de ondersteuning door SOM en de SOBH. Wij denken hiermee voor ons vijven een toekomstbestendige organisatie te hebben ontwikkeld, zegt hij tot slot. Mogelijk dat andere onderlingen hiervan zullen leren en zich als coöperatie bij ons willen aansluiten. Ze zijn dan natuurlijk van harte welkom.

16 De belangrijkste competenties voor managers in de nabije toekomst 16 colofon door Business School Nederland Wat gaat er de komende 7 tot 10 jaar wijzigen en welke competenties worden dan belangrijk voor managers? Een onderzoek onder 600 executives wereldwijd (profit en non-profit) laat zien dat er grote veranderingen op komst zijn. info De Onderlinge is een uitgave van de FOV (Federatie van Onderlinge Verzekeringmaatschappijen in Nederland) en verschijnt 6 keer per jaar in een oplage van exemplaren. Leden van de FOV zijn gratis geabonneerd op De Onderlinge. Redactie: FOV Bedrijfskolommen zullen er in 2020 heel anders uit gaan zien, verwacht wordt dat vele kolommen en bedrijven met elkaar gaan mengen (vooral media en entertainment, financiële diensten en telecommunicatie) Informatie, big data wordt een business on its own Mid-size bedrijven zullen tussen twee vuren komen te staan en zullen deels verdwijnen. De toekomst is vooral aan grote bedrijven en micro-ondernemingen De generalistische middle manager zal steeds minder vaak voorkomen. Bedrijven worden platter, beslissingsbevoegdheid komt lager in de organisatie te liggen en bij specialisten/ professionals. Technologie wordt meer en meer de nieuwe middle manager! De nieuwe technologie/ automatisering zorgt voor opheffing van veel functies, vooral in back-offices. Verdere digitalisering zal grote effecten hebben voor winkels en kantoren die nu face to face diensten bieden(ook overheiddiensten). Veel van deze plekken veranderen naar een informatie/adviesplek of zullen uit het straatbeeld verdwijnen Thuiswerken/het nieuwe werken voor kenniswerkers zal toenemen en kantoren worden meer en meer vergader- en netwerkplekken. Co-creatie met de klant wordt een belangrijke bron voor innovaties Organisaties worden transparant voor de eindgebruiker/consument. Matige kwaliteit of service zal in de toekomst direct worden afgestraft. Goede kwaliteit en service wordt een basisvoorwaarde. Nieuwe businessmodellen groeien verder uit, consumer to consumer (CtoC), CtoB Een doorvertaling van deze ontwikkelingen naar toekomstig belangrijke competenties van managers in verschillende branches leidt tot de volgende lijst: enkele van de meest Belangrijke competenties toekomstige managers ( ) zijn: Met medewerking van: Tekstschrijver Peter van Steen, Geldermalsen Redactiesecretariaat: FOV Postbus 148, 3700 AC Zeist t e i Ontwerp en vormgeving: Flair Design Ontwerp- en DTP Studio, Wijk bij Duurstede Productie en druk: Drukkerij De Eendracht, Schiedam Overname van (gedeelten van) artikelen wordt aangemoedigd. Graag met bronvermelding. Kennis van social media, Mobile (M)- commerce Co-creatie met klanten, topkwaliteit is hygiëne factor, omnichannel aanpak, snapt 24 uurs economie, afnemende behoefte aan fysiek bezit, het belevingsconcept, klant die complete oplossing eist. Kent aanpakken voor onderscheidend vermogen/ toegevoegde waardepropositie Kan goed netwerken en samenwerken Kan virtueel effectief leiding geven Neemt de regie bij veranderingen Ondernemend (niet te voorzichtig, met creativiteit) Dienstbaar: caring more for others than for yourself Teamspeler en netwerker Generatiebewust Open minded/ internationaal (global citizen) Duurzaamheid in de genen ISSN

Datum 16 januari 2012 Ons kenmerk TGFO-EHBo-11121046 Pagina 1 van 5. Betreft

Datum 16 januari 2012 Ons kenmerk TGFO-EHBo-11121046 Pagina 1 van 5. Betreft Aanbieders van financiële producten Datum 16 januari 2012 Pagina 1 van 5 Betreft Ketenbeheersing Geachte heer, mevrouw, In 2010 en 2011 heeft de Autoriteit Financiële Markten (AFM) de ketenbeheersing van

Nadere informatie

Diensten en producten. van de Federatie van Onderlinge Verzekering maatschappijen in Nederland

Diensten en producten. van de Federatie van Onderlinge Verzekering maatschappijen in Nederland Diensten en producten van de Federatie van Onderlinge Verzekering maatschappijen in Nederland 2 Branchevereniging FOV De FOV is de branchevereniging van onderlinge verzekeraars in Nederland. Het coöperatief

Nadere informatie

Wft pensioenverzekeringen - uitdagingen gezien vanuit het toezicht

Wft pensioenverzekeringen - uitdagingen gezien vanuit het toezicht Geld voor Later Wft pensioenverzekeringen - uitdagingen gezien vanuit het toezicht 3 Oktober 2012 Rudy van Leeuwen Welkom bij de Autoriteit Financiële Markten Pagina 2 Agenda - Vergunning pensioenverzekeringen

Nadere informatie

WFT Pensioen, bedreiging of kans?! Sander Sanders mpla

WFT Pensioen, bedreiging of kans?! Sander Sanders mpla WFT Pensioen, bedreiging of kans?! Sander Sanders mpla Programma Aanleiding: AFM rapport Maatregel: WFT Pensioen Keuze? Conclusie Aanleiding (1) AFM-rapport Kwaliteit Advies Tweedepijler Pensioen uit april

Nadere informatie

Welke producten vallen onder de nieuwe Wft-vergunning Pensioenverzekeringen? Onder de nieuwe vergunning Wft Pensioenverzekeringen komen te vallen:

Welke producten vallen onder de nieuwe Wft-vergunning Pensioenverzekeringen? Onder de nieuwe vergunning Wft Pensioenverzekeringen komen te vallen: Onderdeel: Item: U en uw vergunning Pensioenvergunning Waarom komt er een nieuwe vergunning Pensioenverzekeringen? In april 2010 heeft de AFM het rapport Kwaliteit Advies Tweedepijler Pensioen gepubliceerd.

Nadere informatie

Reacties CDFD/consultatieronde

Reacties CDFD/consultatieronde Reacties CDFD/consultatieronde Op 27 september 2010 heeft de CDFD het Consultatiedocument Wft-Module Pensioenverzekeringen ter beoordeling aan de markt voorgelegd. Op 22 en 27 oktober 2010 zijn een aantal

Nadere informatie

Resultaten Self Assessment financiële dienstverleners 2013. Een overzicht van de belangrijkste resultaten

Resultaten Self Assessment financiële dienstverleners 2013. Een overzicht van de belangrijkste resultaten Resultaten Self Assessment financiële dienstverleners 2013 Een overzicht van de belangrijkste resultaten Autoriteit Financiële Markten De AFM bevordert eerlijke en transparante financiële markten. Wij

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT inclusief dienstenwijzer versie 1.0, 26 april 2013

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT inclusief dienstenwijzer versie 1.0, 26 april 2013 DIENSTVERLENINGSDOCUMENT inclusief dienstenwijzer versie 1.0, 26 april 2013 Met dit Dienstverleningsdocument (DVD) maken wij u wegwijs bij Dierks Financieel Advies. Naast algemene informatie over ons kantoor

Nadere informatie

INLEIDING. Wij doen dat onafhankelijk. Dat wil zeggen dat geen enkele financiële instelling invloed heeft op de adviezen die wij aan U verstrekken.

INLEIDING. Wij doen dat onafhankelijk. Dat wil zeggen dat geen enkele financiële instelling invloed heeft op de adviezen die wij aan U verstrekken. INLEIDING All Finance behartigt uw belangen op het gebied van financiële diensten. Dat kunnen schadeverzekeringen zijn of de complexe adviesproducten; kapitaal-, lijfrente-, risico-, arbeidsongeschiktheids-,

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag

Nadere informatie

Datum 29 november 2012 Ons kenmerk Pagina 1 van 8

Datum 29 november 2012 Ons kenmerk Pagina 1 van 8 Ons kenmerk Pagina 1 van 8 Geachte directie, Op 1 januari 2013 zal het provisieverbod voor advisering en bemiddeling van complexe en impactvolle producten in werking treden. De implementatie van deze nieuwe

Nadere informatie

G.G.V. Assurantiën en Hypotheken B.V. Dienstenwijzer. Dienstverleningsdocument G.G.V. assurantiën en hypotheken bv. Pagina 1

G.G.V. Assurantiën en Hypotheken B.V. Dienstenwijzer. Dienstverleningsdocument G.G.V. assurantiën en hypotheken bv. Pagina 1 G.G.V. Assurantiën en Hypotheken B.V. Dienstenwijzer Dienstverleningsdocument G.G.V. assurantiën en hypotheken bv Pagina 1 Dienstenwijzer Op grond van de Wet op het financieel toezicht zijn wij verplicht

Nadere informatie

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken

MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN. Aanbevelingen toekomst Code Banken MONITORING COMMISSIE CODE BANKEN Aanbevelingen toekomst Code Banken 22 maart 2013 Inleiding De Monitoring Commissie Code Banken heeft sinds haar instelling vier rapportages uitgebracht. Zij heeft daarin

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument

Dienstverleningsdocument Dienstverleningsdocument Introductie U overweegt een beroep te doen op de dienstverlening van ons kantoor. In dit document leggen wij u graag uit hoe wij werken en hoe wij beloond worden. Kerngegevens

Nadere informatie

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DVD 2013.1 Van t Riet Assurantie Advies B.V. Pagina 1 van 5 Inleiding Op onze dienstverlening is de Wet op het financieel toezicht van toepassing. Eén van de eisen uit deze wet

Nadere informatie

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen

Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015. Algemeen Verantwoordingsdocument Code Banken over 2014 Hof Hoorneman Bankiers NV d.d. 18 maart 2015 Algemeen Mede naar aanleiding van de kredietcrisis en de Europese schuldencrisis in 2011 is een groot aantal codes,

Nadere informatie

Mr. J. Oosterbaan Martinius Algemeen directeur Bureau D & O

Mr. J. Oosterbaan Martinius Algemeen directeur Bureau D & O Mr. J. Oosterbaan Martinius Algemeen directeur Bureau D & O 1 Inhoud Aanleiding voor nieuwe eisen Geconstateerde gebreken Leidraden tweedepijler pensioenproducten Inhoud regeling deskundigheid Examen versus

Nadere informatie

WFT Pensioen, bedreiging of kans?! E.H.A.M. Lacroix MPLA/FFP

WFT Pensioen, bedreiging of kans?! E.H.A.M. Lacroix MPLA/FFP WFT Pensioen, bedreiging of kans?! E.H.A.M. Lacroix MPLA/FFP Programma Aanleiding: AFM rapport Maatregel: WFT Pensioen Keuze? Conclusie Aanleiding (1) AFM rapport Kwaliteit Advies Tweedepijler Pensioen

Nadere informatie

Alles over de kosten van ons advies

Alles over de kosten van ons advies Alles over de kosten van ons advies Alles wat u vooraf wilt weten over de kosten van onze dienstverlening bij advies en bemiddeling van uw verzekeringen en financiële producten. Advies en abonnementstarieven

Nadere informatie

Wft-portfolio De heer V. Voorbeeld

Wft-portfolio De heer V. Voorbeeld Wft-portfolio De heer V. Voorbeeld Uitgiftedatum: 11 september 2014 Portfolio van: De heer V. Voorbeeld Contactgegevens: voorbeeld@portfolio.nl Functie: Financieel adviseur - Adviseur Basis - Adviseur

Nadere informatie

Weet u zeker dat u de laatste versie van dit e-book hebt? De meest up-to-date versie van dit e-book is gratis te downloaden via www.consisacademie.

Weet u zeker dat u de laatste versie van dit e-book hebt? De meest up-to-date versie van dit e-book is gratis te downloaden via www.consisacademie. Geachte lezer, Weet u zeker dat u de laatste versie van dit e-book hebt? De meest up-to-date versie van dit e-book is gratis te downloaden via www.consisacademie.nl Dit e-book gaat over de Permanente Educatie

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Dienstverleningsdocument --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Dienstverleningsdocument --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële diensten.

Nadere informatie

De belofte om het klantbelang centraal te stellen. 2012: De tussenstand

De belofte om het klantbelang centraal te stellen. 2012: De tussenstand De belofte om het klantbelang centraal te stellen 2012: De tussenstand Autoriteit Financiële Markten De AFM bevordert eerlijke en transparante financiële markten. Wij zijn de onafhankelijke gedragstoezichthouder

Nadere informatie

Themabijeenkomst nieuwe vakbekwaamheidseisen dinsdag 19 november Den Haag. Paul Oostdam. Adviseur College Deskundigheid Financiële Dienstverlening

Themabijeenkomst nieuwe vakbekwaamheidseisen dinsdag 19 november Den Haag. Paul Oostdam. Adviseur College Deskundigheid Financiële Dienstverlening Themabijeenkomst nieuwe vakbekwaamheidseisen dinsdag 19 november Den Haag Paul Oostdam Adviseur College Deskundigheid Financiële Dienstverlening Wft-vakbekwaamheid 2014 Thema s 1. Eisen aan de adviseur

Nadere informatie

Aan de leden van de FOV. Geachte dames en heren,

Aan de leden van de FOV. Geachte dames en heren, CFL 27.086, 16 juni 2009 Aan de leden van de FOV Geachte dames en heren, Hierbij zend ik u informatie over een drietal externe bijeenkomsten/cursussen op het gebied van bovenmatige/passende provisie, beheerst

Nadere informatie

Op basis van de afgegeven vergunningen door de AFM is advisering mogelijk met betrekking tot de navolgende producten:

Op basis van de afgegeven vergunningen door de AFM is advisering mogelijk met betrekking tot de navolgende producten: Noordakker 12 2371 DB Roelofarendsveen T 071-2600666 E info@kuiperadvies.com W www.kuiperadvies.com Kuiper Advies KvK 51311909 BTW nr. 084.969.544.B.02 Rabobank 1588.33.317 Sinds begin 2011 is Kuiper Advies

Nadere informatie

Wft PE wijzer (PE-periode 2011-2012)

Wft PE wijzer (PE-periode 2011-2012) (PE-periode 2011-2012) Consis Academie B.V., Den Haag Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm

Nadere informatie

Dienstenwijzer Mediair Roosendaal tevens handelend onder de naam HypotheekCompany Roosendaal

Dienstenwijzer Mediair Roosendaal tevens handelend onder de naam HypotheekCompany Roosendaal Dienstenwijzer Mediair Roosendaal B.V. Financiële dienstverlening is een kwestie van vertrouwen! Dienstenwijzer Mediair Roosendaal tevens handelend onder de naam HypotheekCompany Roosendaal U bent van

Nadere informatie

1. Inleiding. Geacht bestuur, geachte directie,

1. Inleiding. Geacht bestuur, geachte directie, De Nederlandsche Bank N.V. Toezicht horizontale functies en integriteit Expertisecentrum markttoegang Onderwerp Verzoek om reactie vanwege de vrijstelling van kleine schadeverzekeraars Postbus 98 1000

Nadere informatie

Stel & Toes Assurantiën

Stel & Toes Assurantiën Stel & Toes Assurantiën Dienstenwijzer Particulieren Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële diensten. Graag willen wij u laten zien wat onze werkwijze is. In onze werkwijze staat u als klant centraal.

Nadere informatie

Inleiding. TKA Verzekeringen biedt u deskundig advies en bemiddelingsdiensten aan op het gebied van:

Inleiding. TKA Verzekeringen biedt u deskundig advies en bemiddelingsdiensten aan op het gebied van: Inleiding Hierbij overhandigen wij u het dienstverleningsdocument (tevens dienstenwijzer) van Assurantiekantoor TKA Verzekeringen, Gronausestraat 65, 7533 BW te Enschede. Het dienstverleningsdocument heeft

Nadere informatie

Voor het geven van advies, het bemiddelen in en het begeleiden van verzekeringen en financiële producten maken wij kosten.

Voor het geven van advies, het bemiddelen in en het begeleiden van verzekeringen en financiële producten maken wij kosten. DE DIENSTVERLENING VAN ADVAS ADVIESGROEP U overweegt een beroep te doen op de dienstverlening van Advas Adviesgroep Eindhoven In deze brief leggen wij u graag uit hoe wij werken en hoe wij beloond worden

Nadere informatie

Datum : 4 november 2011 Contactpersoon : Nelleke Sterrenberg Onderwerp : Consultatie Modulaire structuur Doorkiesnummer : 046 4263866

Datum : 4 november 2011 Contactpersoon : Nelleke Sterrenberg Onderwerp : Consultatie Modulaire structuur Doorkiesnummer : 046 4263866 CDFD T.a.v. mevrouw mr. F. Beekveldt Postbus 556 2501 CN DEN HAAG Datum : 4 november 2011 Contactpersoon : Nelleke Sterrenberg Onderwerp : Consultatie Modulaire structuur Doorkiesnummer : 046 4263866 Wft-Vakbekwaamheid

Nadere informatie

Vijf veranderingen per 1 januari 2013

Vijf veranderingen per 1 januari 2013 Advies over financiële producten? December 2012 Vijf veranderingen per 1 januari 2013 U overweegt een financieel product aan te schaffen en daarover advies in te winnen? Dan gaan er bij de advisering van

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument André van Heugten Verzekeringen

Dienstverleningsdocument André van Heugten Verzekeringen Dienstverleningsdocument André van Heugten Verzekeringen Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële dienstverlening. Graag willen wij u laten zien wat onze werkwijze is. In onze werkwijze staat u als

Nadere informatie

Wie zijn wij? Muurling Assurantiën BV (Muurling Het Financiële Hart)

Wie zijn wij? Muurling Assurantiën BV (Muurling Het Financiële Hart) Wie zijn wij? Muurling Assurantiën BV (Muurling Het Financiële Hart) Hermesweg 15 8861 VN Harlingen T:0517-414590 F:0517-415958 a.muurling@muurling.eu www.muurling.eu KVK Leeuwarden 01089938 Wij zijn adviseurs

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument

Dienstverleningsdocument Dienstverleningsdocument Introductie U overweegt een beroep te doen op de dienstverlening van ons kantoor. In dit document leggen wij u graag uit hoe wij werken en hoe wij beloond worden. Toezichthouder

Nadere informatie

Dienstenwijzer Kostons Assurantiën

Dienstenwijzer Kostons Assurantiën versie 1.1 particulier Dienstenwijzer Kostons Assurantiën Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële diensten. Graag willen wij u laten zien hoe onze werkwijze is. In onze werkwijze staat u als klant

Nadere informatie

Dientverleningsdocument FZM Assurantiën

Dientverleningsdocument FZM Assurantiën Dientverleningsdocument FZM Assurantiën Om u zo goed mogelijk van dienst te kunnen zijn, stellen wij ons graag even voor. In ons dienstverleningsdocument leggen wij u uit hoe wij werken en op welke wijze

Nadere informatie

MODEL ALL FINANCE BV. Checklist Administratieve Organisatie en Interne Controle AO/IC

MODEL ALL FINANCE BV. Checklist Administratieve Organisatie en Interne Controle AO/IC MODEL ALL FINANCE BV Checklist Administratieve Organisatie en Interne Controle AO/IC WET OP HET FINANCIEEL TOEZICHT Versie 1: 8 maart 2012 1 INHOUDSOPGAVE Checklist administratieve organisatie en interne

Nadere informatie

BGFO 2013. Herziening WFt vakbekwaamheidstructuur

BGFO 2013. Herziening WFt vakbekwaamheidstructuur BGFO 2013 Herziening WFt vakbekwaamheidstructuur Agenda Historie BGFO Uitgangspunten vakbekwaamheid binnen BGFO III Modulaire structuur vakbekwaamheid Aanvullende eisen Permanente Educatie wordt PA & PE

Nadere informatie

Bochane Services Dienstenwijzer Biedt helderheid over de dienstverlening van Bochane Services B.V.

Bochane Services Dienstenwijzer Biedt helderheid over de dienstverlening van Bochane Services B.V. Bochane Services Dienstenwijzer Biedt helderheid over de dienstverlening van De verschillende bedrijfstakken van financiële dienstverlening en in het bijzonder hechten grote waarde aan goede voorlichting

Nadere informatie

Informatie over de Autoriteit Financiële Markten. Een kennismaking. Wat doet de AFM?

Informatie over de Autoriteit Financiële Markten. Een kennismaking. Wat doet de AFM? Informatie over de Autoriteit Financiële Markten Een kennismaking Wat doet de AFM? Wie is de AFM? AFM is de afkorting voor Autoriteit Financiële Markten. De AFM is de gedragstoezichthouder op de financiële

Nadere informatie

Let op! In dit document beschrijven we wat we normaal gesproken doen en wat de gemiddelde prijs is van deze diensten. Deze

Let op! In dit document beschrijven we wat we normaal gesproken doen en wat de gemiddelde prijs is van deze diensten. Deze Dienstverleningsdocument Vermogen opbouwen In dit document staat wat wij voor u kunnen doen. En hoeveel dat kost. Andere financiële dienstverleners hebben ook zo n document. Zo kunt u ons vergelijken met

Nadere informatie

De diplomaplicht en het nieuwe vakbekwaamheidsgebouw

De diplomaplicht en het nieuwe vakbekwaamheidsgebouw De diplomaplicht en het nieuwe vakbekwaamheidsgebouw 13 november 2012 Dik van Velzen Wat gaat er veranderen? Diplomaplicht voor adviseurs Een nieuw diplomastelsel Centrale examenvragenbank Nieuwe PE De

Nadere informatie

Beloningsbeleid 4 januari 2012

Beloningsbeleid 4 januari 2012 Beloningsbeleid 4 januari 2012 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doel beloningsbeleid 4 Uitgangspunten beloningsbeleid 4 Inschaling en beschrijving beloning 4 Beloningsmodel onderneming 5 Risicobeheersing 5 Beoordeling

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument

Dienstverleningsdocument Dienstverleningsdocument Met dit dienstverleningsdocument informeren wij u over Hemmen Advies. Naast algemene informatie vindt u hier informatie over onze dienstverlening, de beloning die wij ontvangen

Nadere informatie

HM BEDRIJFSADVIES UTRECHT BV

HM BEDRIJFSADVIES UTRECHT BV HM BEDRIJFSADVIES UTRECHT BV Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële diensten. Graag willen wij u laten zien hoe onze werkwijze is. In onze werkwijze staat uw bedrijf centraal. In deze dienstenwijzer

Nadere informatie

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DIENSTVERLENINGSDOCUMENT LIFE & FINANCE FINANCIËLE DIENSTVERLENING Dienstverleningsdocument Life & Finance Groep 1 DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Introductie Life & Finance Groep is een allround financieel dienstverlener.

Nadere informatie

Uw zakelijke verzekeringsadvies bij de Rabobank. Samen sterker

Uw zakelijke verzekeringsadvies bij de Rabobank. Samen sterker Uw zakelijke verzekeringsadvies bij de Rabobank Samen sterker U wilt inzicht in de risico s die u loopt en de financiële consequenties daarvan. U wilt weten hoe u met deze risico s kunt omgaan, of het

Nadere informatie

Beleidsregel Deskundigheid dagelijks beleidsbepalers artikel 4:9 en 5:29 Wft

Beleidsregel Deskundigheid dagelijks beleidsbepalers artikel 4:9 en 5:29 Wft AFM Beleidsregel Deskundigheid s artikel 4:9 en 5:29 Wft Beleidsregel Wet op het financieel toezicht 08-01 van de Stichting Autoriteit Financiële Markten van 24 maart 2008 inzake de deskundigheid van s

Nadere informatie

Dientverleningsdocument FZM Assurantiën

Dientverleningsdocument FZM Assurantiën Dientverleningsdocument FZM Assurantiën Om u zo goed mogelijk van dienst te kunnen zijn, stellen wij ons graag even voor. In ons dienstverleningsdocument leggen wij u uit hoe wij werken en op welke wijze

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA S-GRAVENHAGE

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA S-GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA S-GRAVENHAGE Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag

Nadere informatie

Speciale nieuwsbrief over personentoetsingen

Speciale nieuwsbrief over personentoetsingen Speciale nieuwsbrief over personentoetsingen Beste relatie, Hierbij ontvangt u de digitale nieuwsbrief van de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Deze speciale nieuwsbrief over personentoetsingen is opgesteld

Nadere informatie

PA en ander geneuzel. EFP Noord Leeuwarden, 23 september 2014. Richard Meinders SVC Compliance @richardmeinders

PA en ander geneuzel. EFP Noord Leeuwarden, 23 september 2014. Richard Meinders SVC Compliance @richardmeinders PA en ander geneuzel EFP Noord Leeuwarden, 23 september 2014 Richard Meinders SVC Compliance @richardmeinders 2 Agenda Even voorstellen Permanent actueel PE plus AOV advies Dienstverlening op maat 3 Even

Nadere informatie

Welkom bij de Lezing: Wegpoetsen van de indianenverhalen over de Wfd/Wft

Welkom bij de Lezing: Wegpoetsen van de indianenverhalen over de Wfd/Wft Welkom bij de Lezing: Wegpoetsen van de indianenverhalen over de Wfd/Wft Verzorgd door: Anita Hol-Bubeck Free-lance assurantiedocent en auteur. Aan de orde komt: Van Wfd naar Wft Deskundigheid Zorgplicht

Nadere informatie

Uitkomsten onderzoek Aanvullende Zorgverzekeringen

Uitkomsten onderzoek Aanvullende Zorgverzekeringen Uitkomsten onderzoek Aanvullende Zorgverzekeringen Publicatie datum: 12 november 2015 Autoriteit Financiële Markten De AFM maakt zich sterk voor eerlijke en transparante financiële markten. Als onafhankelijke

Nadere informatie

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Inleiding Op onze dienstverlening is de Wet op het financieel toezicht van toepassing. Eén van de eisen uit deze wet is dat wij u voorafgaand aan onze dienstverlening informeren

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument

Dienstverleningsdocument Dienstverleningsdocument Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële diensten. In onze werkwijze staat u als klant centraal. Uw persoonlijke situatie en wensen zijn onze leidraad. Graag willen wij u laten

Nadere informatie

Wieringa Adviesgroep. Dienstenwijzer. Wie zijn wij?

Wieringa Adviesgroep. Dienstenwijzer. Wie zijn wij? Wieringa Adviesgroep Dienstenwijzer Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële diensten. Graag willen wij u laten zien wat onze werkwijze is. In onze werkwijze staat u als klant centraal. Uw persoonlijke

Nadere informatie

Toenemende aandacht voor toezicht niet-oob accountantskantoren

Toenemende aandacht voor toezicht niet-oob accountantskantoren Toenemende aandacht voor toezicht niet-oob accountantskantoren De Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt sinds 2006 toezicht op accountantsorganisaties. De niet-oob vergunninghouders voeren uitsluitend

Nadere informatie

Dienstenwijzer Ubels Assurantiën B.V.

Dienstenwijzer Ubels Assurantiën B.V. DIENSTENWIJZER Dienstenwijzer Ubels Assurantiën B.V. Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële diensten. Graag willen wij laten zien wat onze werkwijze is. In onze werkwijze staat u als klant centraal.

Nadere informatie

Valkman & Berendsen Assurantiën Dienstenwijzer algemeen

Valkman & Berendsen Assurantiën Dienstenwijzer algemeen Valkman & Berendsen Assurantiën Dienstenwijzer algemeen Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële diensten. In onze werkwijze staat u als klant centraal. Uw persoonlijke situatie en uw persoonlijke

Nadere informatie

Hierna vindt u, kort en bondig, onze algemene gegevens, openingstijden, informatie over onze dienstverlening en waar u terecht kunt met klachten.

Hierna vindt u, kort en bondig, onze algemene gegevens, openingstijden, informatie over onze dienstverlening en waar u terecht kunt met klachten. Dienstenwijzer Hessels & Hessels Adviesgroep Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële diensten. Graag willen wij u laten zien wat onze werkwijze is. In onze werkwijze staat u als klant centraal. Uw

Nadere informatie

U kunt ons op een aantal manieren bereiken voor vragen, advies, mutaties of meldingen:

U kunt ons op een aantal manieren bereiken voor vragen, advies, mutaties of meldingen: DIENSTENWIJZER BSR Assurantiën B.V. handelend onder de naam D+F Assurantiën KvK-nummer 24280824 Op grond van de Wet op het financieel toezicht zijn wij verplicht u, voorafgaand aan de totstandkoming van

Nadere informatie

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Introductie U overweegt een beroep te doen op de dienstverlening van ons kantoor. In deze brief leggen wij u graag uit hoe wij werken en hoe wij beloond worden. Kerngegevens De

Nadere informatie

Kerngegevens ONZE DIENSTVERLENING

Kerngegevens ONZE DIENSTVERLENING ONZE DIENSTVERLENING Inleiding Wij willen ons graag aan u voorstellen en u informeren over wie wij zijn en hoe onze werkwijze is. In dit document geven wij u een beschrijving van onze diensten, de wijze

Nadere informatie

ZLM als tussenpersoon

ZLM als tussenpersoon ZLM als tussenpersoon voor ondernemers en particulieren Inhoudsopgave Wie zijn wij 3 ZLM als bemiddelaar 3 Werkwijze 3 Verzekeringen voor particulieren 3 Verzekeringen voor ondernemers 4 Onze relatie met

Nadere informatie

UWPLUS DIENSTENWIJZER

UWPLUS DIENSTENWIJZER UWPLUS DIENSTENWIJZER UWPLUS DIENSTENWIJZER OVER ONZE DIENSTVERLENING Op grond van de Wet Financieel Toezicht zijn wij verplicht u voorafgaand aan de totstandkoming van een overeenkomst onderstaande informatie

Nadere informatie

Meldplicht(en) financiële ondernemingen

Meldplicht(en) financiële ondernemingen Meldplicht(en) financiële ondernemingen Meer dan alleen! augustus 2013 Meldplicht(en) financiële ondernemingen 1 Inleiding De Wet op het financieel toezicht (Wft) is een zeer brede wet waarin regels zijn

Nadere informatie

DIENSTENWIJZER. Wie zijn wij?

DIENSTENWIJZER. Wie zijn wij? DIENSTENWIJZER U overweegt een beroep te doen op de dienstverlening van ons kantoor. In deze Dienstenwijzer vindt u informatie over ons kantoor, onze dienstverlening, onze werkwijze en de beloning die

Nadere informatie

hypotheken verzekeringen pensioenen

hypotheken verzekeringen pensioenen Dienstverleningsdocument Spaak Assurantiën Wie zijn wij? Wij zijn Spaak Assurantiën, uw adviseur in verzekeren. Wij zijn gevestigd in Groningen sinds 1958. Het is van oudsher een familiebedrijf, en dat

Nadere informatie

Mocht u menen dat wij niet adequaat op uw klacht hebben gereageerd, dan kunt u zich wenden tot dit klachteninstituut: KiFid 070-333 89 99

Mocht u menen dat wij niet adequaat op uw klacht hebben gereageerd, dan kunt u zich wenden tot dit klachteninstituut: KiFid 070-333 89 99 Dienstenwijzer Wet op het financieel toezicht december 2014 De Regt assurantiën v.o.f., handelend onder de namen De Regt adviesgroep, De Regt assurantiën, De Regt adviseurs, De Regt pensioenadviseurs,

Nadere informatie

Van Munnen en De Haan DIENSTENWIJZER

Van Munnen en De Haan DIENSTENWIJZER Van Munnen & De Haan DIENSTENWIJZER Statutaire naam Van Munnen & De Haan Handelsnamen kantoor Van Munnen en De Haan Passendhypotheekadvies.nl Passendpensioenadvies.nl Van Munnen & De Haan Consultancy Van

Nadere informatie

Beloningsbeleid Januari 2012

Beloningsbeleid Januari 2012 Beloningsbeleid Januari 2012 Inhoudsopgave Inleiding 2 Doel beloningsbeleid 3 Uitgangspunten beloningsbeleid 3 Inschaling en beschrijving beloning 3 Beloningsmodel onderneming 4 Risicobeheersing 4 Variabele

Nadere informatie

Onze dienstverlening Ons kantoor is ingeschreven bij de AFM. Op basis hiervan mogen wij adviseren in schadeverzekeringen, zorgverzekeringen en

Onze dienstverlening Ons kantoor is ingeschreven bij de AFM. Op basis hiervan mogen wij adviseren in schadeverzekeringen, zorgverzekeringen en Dienstenwijzer Wij willen ons graag aan u voorstellen en u informeren over onze werkwijze. Als u besluit van onze dienstverlening gebruik te maken, weet u waar u aan toe bent en wat wij wederzijds van

Nadere informatie

Directie Financiële Markten. Ministeriële regeling. 20 april 2007 FM 2007-00687 M. Regeling vaststelling inhaalprogramma s beleggen

Directie Financiële Markten. Ministeriële regeling. 20 april 2007 FM 2007-00687 M. Regeling vaststelling inhaalprogramma s beleggen Directie Financiële Markten Ministeriële regeling Datum Uw brief (Kenmerk) Ons kenmerk 20 april FM -00687 M Onderwerp Regeling vaststelling inhaalprogramma s beleggen Gelet op artikel 171, derde lid, van

Nadere informatie

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT

DIENSTVERLENINGSDOCUMENT DIENSTVERLENINGSDOCUMENT Introductie U overweegt een beroep te doen op de dienstverlening van ons kantoor. In dit document leggen wij u graag uit hoe wij werken en hoe wij beloond worden. Kerngegevens

Nadere informatie

GfK 2012 AFM Consumentenmonitor December 2012 1

GfK 2012 AFM Consumentenmonitor December 2012 1 GfK 2012 AFM Consumentenmonitor December 2012 1 Inhoudsopgave 1. Management Summary 2. Onderzoeksresultaten in detail Type beleggingsverzekering en wijze van afsluiten Kennis van- en informatie over de

Nadere informatie

Bedrijfsvoering benchmark onderzoek tussenpersonen. Ir. Laurens van Graafeiland Juli 2013

Bedrijfsvoering benchmark onderzoek tussenpersonen. Ir. Laurens van Graafeiland Juli 2013 Bedrijfsvoering benchmark onderzoek tussenpersonen Ir. Laurens van Graafeiland Juli 2013 1 Toelichting onderzoek 2012 Het landelijk bedrijfsvoering benchmark onderzoek is voor het 2 e jaar afgenomen, dit

Nadere informatie

Wft-portfolio De heer J. Jansen

Wft-portfolio De heer J. Jansen Wft-portfolio De heer J. Jansen Uitgiftedatum: 14 november 2013 Portfolio van: De heer J. Jansen Contactgegevens: info@hoffelijk.nl Functie: Medewerker binnendienst Naam direct leidinggevende: B. de Boer

Nadere informatie

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V.

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. I. INLEIDING Doel Delta Lloyd Asset Management N.V. (DLAM) wenst de DUFAS Principles of Fund Governance na te leven. De onderhavige code heeft

Nadere informatie

VNAB Event: Wet en regelgeving

VNAB Event: Wet en regelgeving VNAB Event: Wet en regelgeving 23 april 2015 Egbert Gerritsen Manager toezicht banken en verzekeraars Onderwerpen Hoe houdt de AFM toezicht en wat betekent dat voor de zakelijke markt? Klantbelang centraal

Nadere informatie

Toekomstvast volmachtmodel vanuit klantbelang

Toekomstvast volmachtmodel vanuit klantbelang Toekomstvast volmachtmodel vanuit klantbelang ACIS- Seminar: Actualiteiten in verzekeringsvolmachten Maartje Verhoog Manager Domein Klantbelang Centraal Agenda 1. Verleden Historie Unieke posige 2. Heden

Nadere informatie

Dienstverleningsdocument Pagina 1

Dienstverleningsdocument Pagina 1 Dienstverleningsdocument Met dit Dienstverleningsdocument (DVD) maken wij u wegwijs bij Van Kemenade Advies B.V. Naast algemene informatie over ons kantoor vindt u hier informatie over onze dienstverlening,

Nadere informatie

Wij zijn verplicht u deze informatie te geven voordat u een complex product aanschaft.

Wij zijn verplicht u deze informatie te geven voordat u een complex product aanschaft. Informatie Dienstverlening Voor cliënten van Duys Financiële Diensten 01-03-2013 Duys Financiële Diensten Wim Duys Deel 1 Dienstverleningsdocument Versie 2013.03.01 Deel 2 Dienstenwijzer Versie 2013.03.01

Nadere informatie

Wie zijn wij? Ons kantoor behartigt uw belangen op het gebied van financiële diensten.

Wie zijn wij? Ons kantoor behartigt uw belangen op het gebied van financiële diensten. Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële diensten. In onze werkwijze staat u als klant centraal. Uw persoonlijke situatie en uw persoonlijke wensen zijn onze leidraad. Graag willen wij u laten zien

Nadere informatie

Informatie Dienstverlening Voor cliënten van Duys Financiële Diensten

Informatie Dienstverlening Voor cliënten van Duys Financiële Diensten Informatie Dienstverlening Voor cliënten van Duys Financiële Diensten 20-04-2012 Duys Financiële Diensten Wim Duys Deel 1 Dienstverleningsdocument Versie 2010.06.001 Deel 2 Dienstenwijzer Versie 2012.04.001

Nadere informatie

Hoffinass b.v. Verzekeringen en Verzekeringsadviezen. Dienstenwijzer

Hoffinass b.v. Verzekeringen en Verzekeringsadviezen. Dienstenwijzer Hoffinass b.v. Verzekeringen en Verzekeringsadviezen Dienstenwijzer Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële diensten. In onze werkwijze staat u als klant centraal. Uw persoonlijke situatie en uw persoonlijke

Nadere informatie

_SFPA_ Smit Financiële Planning & Advies

_SFPA_ Smit Financiële Planning & Advies DIENSTVERLENINGSDOCUMENT ALGEMEEN In dit document stelt het kantoor zich graag aan u voor en wordt de werkwijze die gehanteerd wordt beschreven. Tevens treft u een beschrijving van de diensten aan en wordt

Nadere informatie

Kamer van Koophandel In het handelsregister van de Kamer van Koophandel staan wij geregistreerd onder nummer 60717602.

Kamer van Koophandel In het handelsregister van de Kamer van Koophandel staan wij geregistreerd onder nummer 60717602. Dienstenwijzer Oranjeland Ltd Ons kantoor heeft een adviserende en bemiddelende functie op het gebied van hypotheken, pensioenen en assurantiën voor zowel de particuliere als zakelijke relatie. Daarbij

Nadere informatie

Lidmaatschappen en registraties Ons kantoor is bij verschillende organisaties geregistreerd. De belangrijkste zijn: AFM SKV SEH RPA NVHP

Lidmaatschappen en registraties Ons kantoor is bij verschillende organisaties geregistreerd. De belangrijkste zijn: AFM SKV SEH RPA NVHP Dienstenwijzer OHK Verzekeringen B.V. Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële diensten. Graag willen wij u laten zien hoe onze werkwijze is. In onze werkwijze staat u als klant centraal. Uw persoonlijke

Nadere informatie

Ons dienstverleningsdocument (DVD)

Ons dienstverleningsdocument (DVD) Informatie over onze dienstverlening Wij zijn een financieel dienstverlener. Wij adviseren, bemiddelen en bieden nazorg op het gebied van financiële producten. Daarbij staat altijd úw belang voorop: wij

Nadere informatie

Dienstenwijzer Kraan Assurantiën

Dienstenwijzer Kraan Assurantiën Dienstenwijzer Kraan Assurantiën Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële diensten. Graag willen wij u laten zien hoe onze werkwijze is. In onze werkwijze staat uw bedrijf centraal. In deze dienstenwijzer

Nadere informatie

Dienstverleningswijzer/document

Dienstverleningswijzer/document Dienstverleningswijzer/document Brabantsestraat 16 3074 RS Rotterdam Tel: 010-7370850 Fax: 085-8786211 info@imkanverzekeringen.nl Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële dienstverlening. Graag willen

Nadere informatie

Advieswijzer. TAF Hypotheekdiensten

Advieswijzer. TAF Hypotheekdiensten Advieswijzer TAF Hypotheekdiensten Uw financieel adviseur is een samenwerking aangegaan met TAF Hypotheekdiensten. In deze advieswijzer vindt u alle informatie over TAF Hypotheekdiensten. TAF Hypotheekdiensten

Nadere informatie

Dienstenwijzer Ass.kntr. van der Salm BV

Dienstenwijzer Ass.kntr. van der Salm BV Dienstenwijzer Ass.kntr. van der Salm BV Ons kantoor is gespecialiseerd in financiële diensten. Graag willen wij u laten zien hoe onze werkwijze is. In onze werkwijze staat u als klant centraal. Uw persoonlijke

Nadere informatie

Wie zijn wij? DVD 2013.1 Burgt en Partners bv Pagina 1 van 5

Wie zijn wij? DVD 2013.1 Burgt en Partners bv Pagina 1 van 5 Wie zijn wij? Burgt en Partners bv Veldmaarschalk Montgomeryweg 23 Postbus 153 3769 BG Soesterberg 3769 ZK Soesterberg Telefoonnummer: 0346 331534 Fax: 0346 331505 E-mail: info@burgtenpartners.nl Internetadres:

Nadere informatie