MIRA 2009 WETENSCHAPPELIJK RAPPORT

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MIRA 2009 WETENSCHAPPELIJK RAPPORT"

Transcriptie

1 MIRA 2009 WETENSCHAPPELIJK RAPPORT Energie- en Klimaatscenario s voor de sectoren Energie en Industrie Milieurapport Vlaanderen Vlaamse Milieumaatschappij Van Benedenlaan Mechelen tel fax website

2 Auteurs Pieter Lodewijks (a), Johan Brouwers (b), Hugo Van Hooste (b) en Erika Meynaerts (a) (a) Unit Transitie, Energie en Milieu, VITO (b) MIRA, Afdeling Lucht Milieu & Communicatie, VMM Experten Luc Bas en Sara Ochelen, Afdeling Milieu-, Natuur- en Energiebeleid, Departement Leefmilieu, Natuur en Energie, Vlaamse Overheid Wim Buelens, Cel Milieuvriendelijke Energieproductie, Vlaams Energieagentschap Donaat Cosaert, Instituut Samenleving & Technologie, Vlaams Parlement Patricia Grobben en Liselot Ledene, Afdeling Lucht, Hinder, Risicobeheer, Milieu & Gezondheid, Departement Leefmilieu, Natuur en Energie, Vlaamse overheid Bart Hertveldt, Federaal Planbureau Thierry Van Craenenbroeck en Joris Soens, Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Laatst bijgewerkt: juli

3 Erratum: Economische basisdata Bij de economische basisdata in de tabel Sociaal-economische verkenning (Kernset Milieuverkenning 2030) werd de benaming van enkele deelsectoren onder industrie gewijzigd. Hoewel de sectortotalen voor die economische basisdata gelijk zijn gebleven, wordt door de gewijzigde indeling voor bepaalde activiteiten een andere datareeks gebruikt. Het gaat over een aantal activiteiten die deel uitmaken van de industriële deelsectoren metaal en andere industrieën. Het gebruik van andere data heeft, weliswaar zeer beperkte, implicaties voor de verdere doorrekeningen. Zowel het gebruikte Milieukostenmodel Klimaat als de aanvullende bijschattingen maken gebruik van de verwachte productiecijfers om energiegebruiken en emissies naar de lucht door te rekenen. Bij een nieuwe berekening met de aangepaste indeling ligt het energiegebruik van de sector industrie voor alle scenario s net iets lager dan in de oorspronkelijke berekeningen en de gedrukte Milieuverkenning Het beperkte verschil is het grootst voor het jaar 2030 in het referentiescenario: -3 PJ op een sectortotaal voor industrie van 802 PJ, of 0,4 % lager op het geheel van de sector. Binnen de sector industrie neemt bij de deelsector metaal het energiegebruik af met 4 PJ en stijgt het bij de andere industrieën met 1 PJ. Ook de emissies van industrie wijzigen licht voor alle scenario s. Voor CO 2, het voornaamste broeikasgas, betreft het verschil tussen de nieuwe en de oorspronkelijke berekening een daling met circa 120 kton CO 2 (referentiescenario, 2030) op een sectortotaal van kton CO 2 of dus een verschil van 0,5 % op het sectortotaal. Binnen de industrie daalt de broeikasgasemissie in de deelsector metaal met 156 kton CO 2 terwijl ze bij andere industrieën stijgt met 36 kton CO 2. Ook voor tal van andere polluenten (SO 2, NO x, CO, ) zijn gelijkaardige beperkte verschillen op te tekenen. Voor NMVOS en fijn stof (PM2.5) zien we voor de totale industrie een zeer lichte stijging bij de nieuwe berekening. Hier zijn de verschillen het grootst in het referentiescenario in Voor NMVOS is de emissie 218 ton hoger op een sectortotaal van ton (of 0,5 %hoger). Binnen de industrie heeft de deelsector metaal 114 ton minder emissie, de deelsector andere industrieën 332 ton meer. Voor PM2.5 is het verschil voor de totale industrie +50 ton op een totaal van ton (-22 ton voor metaal en +72 ton voor andere industrieën). De licht gewijzigde socio-economische basisdata voor 2 deelsectoren van de sector industrie hebben met andere woorden nauwelijks tot geen invloed op de trends die zich aftekenen in de scenarioresultaten en beïnvloeden evenmin de conclusies van dit Wetenschappelijk Rapport.

4 Inhoudsopgave Lijst van figuren...7 Lijst van tabellen...14 Concept Inleiding Beschrijving van de sectoren Industrie en Energie Industrie Algemene afbakening sector Industrie Bespreking per activiteit...21 Deelsector 2.1 chemie...21 Deelsector 2.2 metaal (ijzer & staal, non-ferro, automobiel- & machinebouw)...21 Deelsector 2.3 voeding-, drank- en genotsmiddelenindustrie...23 Deelsector 2.4 textiel-, schoen-, leder- en kledingnijverheid...24 Deelsector 2.5 papier- en papierwarenindustrie, grafische nijverheid, uitgeverijen e.d...24 Deelsector 2.6 andere industrieën (bouw, asfalt, rubber, afvalrecuperatie, ) Beschrijving emissiebronnen Energie Algemene afbakening sector Energie Bespreking per activiteit...28 Winning van steenkool en vervaardiging van steenkoolbriketten...28 Vervaardiging van cokesovenproducten...29 Vervaardiging van geraffineerde aardolieproducten...29 Productie, transmissie en distributie van elektriciteit...29 Invoer, vervoer en distributie van (aard)gas...31 Productie en distributie van stoom en warm water...33 Productie van Biobrandstoffen...33 Nadere beschrijving van de belangrijkste activiteiten in de energiesector Beschrijving emissiebronnen Macro-economische vooruitzichten & verkenningen voor de sectoren Energie en Industrie tot Algemeen Sector Industrie Sector Energie Methode: beschrijving model, mogelijke maatregelen en aannames Algemene modelbeschrijving MKM Klimaat - broeikasgassen Luchtpolluenten Overzicht mogelijke maatregelen Industrie Energie Aannames Demografische evolutie Aantal graaddagen CO 2 -emissiefactoren Verbrandingsgerelateerde CH 4 -en N 2 O-emissies en GWP Economische groei Energieprijzen Elektriciteitsvraag Import elektriciteit uit buitenland Time-slices WKK-certificaten Groenestroomcertificaten Hernieuwbare energie Verdeelsleutel en gegarandeerde minimumprijzen voor wind offshore MBO elektriciteitssector

5 Beschikbaarheid nucleair park Carbon Capturing and Storage (CCS) Productnormering zwavelgehalte zware stookolie Discontovoet Leercurves gebruikte technologie Prijselasticiteit van de (energie)vraag Inhoud van de scenario s Referentiescenario (REF) met MKM Klimaat Europa scenario (EU) met MKM Klimaat Visionair scenario (VIS) met MKM Klimaat Historisch verloop CO 2 handelsprijs en CO 2 prijs MIRA scenario s Bijschattingen voor REF, EUR en VIS buiten het MKM Klimaat om Kostprijsvergelijking tussen de verschillende scenario s Resultaten en bespreking Sector industrie Chemische nijverheid...81 Activiteiten en energiegebruik...81 Emissies broeikasgassen...83 Emissies van verzurende stoffen, ozonprecursoren en fijne stofdeeltjes...84 Kosten van de drie scenario s Metaalsector...87 Activiteiten en energiegebruik...88 Emissies broeikasgassen...89 Emissies van verzurende stoffen, ozonprecursoren en fijne stofdeeltjes...90 Kosten van de drie scenario s Voeding, drank en tabak...93 Activiteiten en energiegebruik...93 Emissies broeikasgassen...94 Emissies van verzurende stoffen, ozonprecursoren en fijne stofdeeltjes...95 Kosten van de drie scenario s Papier en uitgeverijen...98 Activiteiten en energiegebruik...98 Emissies broeikasgassen...99 Emissies van verzurende stoffen, ozonprecursoren en fijne stofdeeltjes Kosten van de drie scenario s Textiel, leder en kleding Activiteiten en energiegebruik Emissies broeikasgassen Emissies van verzurende stoffen, ozonprecursoren en fijne stofdeeltjes Kosten van de drie scenario s Andere industrieën Activiteiten en energiegebruik Emissies broeikasgassen Emissies van verzurende stoffen, ozonprecursoren en fijne stofdeeltjes Kosten van de drie scenario s Industrie: HFK-emissies Sectoroverzicht industrie Activiteiten en energiegebruik Emissies broeikasgassen Emissies van verzurende stoffen, ozonprecursoren en fijne stofdeeltjes Kosten van de drie scenario s Sector energie Raffinaderijen Activiteiten en energiegebruik Emissies broeikasgassen Emissies van verzurende stoffen, ozonprecursoren en fijne stofdeeltjes Kosten van de drie scenario s Productie, transmissie en distributie van elektriciteit Activiteiten en energiegebruik Groene stroom WKK Emissies broeikasgassen Emissies van verzurende stoffen, ozonprecursoren en fijne stofdeeltjes Kosten van de drie scenario s Invoer, vervoer en distributie van (aard)gas Activiteiten en energiegebruik

6 Emissies broeikasgassen Emissies van verzurende stoffen, ozonprecursoren en fijne stofdeeltjes Kosten van de drie scenario s Overzicht energiesector Emissie verzurende stoffen Emissies van fijn stof Toetsing aan NEC-doelstellingen voor Samenvatting Modelbeschrijving MKM Klimaat Sectoren Industrie en Energie Reductiemaatregelen in MKM Klimaat Exogene aannames MIRA REF, EU en VIS scenario Scenarioresultaten Sector industrie Energieverbruiken Broeikasgasemissies Emissies van verzurende stoffen, ozonprecursoren en fijne stofdeeltjes Kosten van de scenario s Sector Energie - Elektriciteit Energieverbruiken Broeikasgasemissies Emissies van verzurende stoffen, ozonprecursoren en fijne stofdeeltjes Kosten van de scenario s Sector Energie - Raffinaderijen Energieverbruiken Broeikasgasemissies Emissies van verzurende stoffen, ozonprecursoren en fijne stofdeeltjes Kosten van de scenario s Sector Energie - Invoer, vervoer en distributie van (aard)gas Broeikasgasemissies Emissies van verzurende stoffen, ozonprecursoren en fijne stofdeeltje Kosten van de scenario s Conclusies voor het beleid

7 Referenties Eenheden Scheikundige symbolen Bijlage 1: Relatieve evolutie van het activiteitsniveau (productie) gebruikt in of berekend voor de scenario s van MIRA Bijlage 2: Beschrijving reductiemogelijkheden industriële sectoren Bijlage 3: Beschrijving bijschattingen polluenten(fracties) niet omvat door het MKM Klimaat Bijlage 4: Gedetailleerde datatabellen voor energiegebruik- en energieproductie in de diverse deelsectoren van Industrie en Energie (per zichtjaar en per scenario) Bijlage 5: Gedetailleerde datatabellen voor emissies van zowel broeikasgassen als verzurende stoffen, onzonprecursoren en fijne stofdeeltjes door de diverse deelsectoren van Industrie en Energie (per zichtjaar en per scenario) Bijlage 6: Doorrekening van een EUbis en een VISbis scenario: Effect van de bepalingen opgenomen in het Decreet van 30 april 2009 tot wijziging van het decreet van 17 juli 2000 houdende de organisatie van de elektriciteitsmarkt en in het Besluit van de Vlaamse Regering van 5 juni 2009 tot wijziging van het besluit van de Vlaamse Regering van 5 maart 2004 inzake de bevordering van elektriciteitsopwekking uit hernieuwbare energiebronnen op het energiegebruik, de energieproductie en de emissie van broeikasgassen door de energiesector Activiteiten en energiegebruik Groene stroom WKK Emissies broeikasgassen Kosten van de drie scenario s

8 Lijst van figuren Stroomschema en samenhang van de scenarioberekeningen Verband tussen MIRA en NARA 2009: socio-economische verkenning, drie scenario s inzake milieu en drie landgebruikscenario s Figuur 1: Schematische voorstelling van het gebruik van de gedetailleerde MKM Lucht databank geijkt op de Vlaamse Energiebalans, de Collectieve bijschatting en de MIRA Kernset Milieudata om te komen tot de geaggregeerde MKM Klimaat databank Figuur 2: De elektriciteitsmarkt in Vlaanderen na de liberalisering Figuur 3: De gasmarkt in Vlaanderen na de liberalisering (situatie oktober 2007) Figuur 4: Werkelijke ( ) en verwachte ( ) socio-economische ontwikkeling van de industriesector (Vlaanderen) Figuur 5: Werkelijke ( ) en verwachte ( ) socio-economische ontwikkeling van de energiesector (Vlaanderen) Figuur 6: Evolutie aantal graaddagen (Ukkel, ) Figuur 7: Basislast, piekvraag en reservecapaciteit Figuur 8: Time-slices in het MKM Klimaat voor de elektriciteitssector. De groene curve komt overeen met de elektriciteitsvraag in België voor het jaar Uitgaande van deze vraag wordt de duur (=breedte) bepaald van de time-slices Jaargemiddeld inzetbaar nucleair elektrisch vermogen in België: wettelijke kernuitstap vergeleken met princiepsakkoord Belgische Regering najaar Figuur 9: Transportkosten voor onshore en offshore pijpleidingen in functie van de CO 2 -massastroom. De kosten van de pijpleiding zijn gegeven voor een afstand van 250 km. De grafiek toont de lage en hoge inschattingen van IPCC Figuur 10: Kost van het transport van CO 2 door onshore, offshore pijpleidingen en per schip. De kosten zijn weergegeven voor een referentie massastroom van 6 Mton CO 2 per jaar. Scheepskosten zijn inclusief additionele kost voor het vloeibaar maken van CO 2 na compressie, tussentijdse opslag, haventax, brandstofkost en laad- & losactiviteiten Figuur 11: Geschatte leercurve voor hernieuwbare energieproductie door Green-X Figuur 12: Optimalisatie in het MKM = maximaliseren van het consumenten- en het producentensurplus Figuur 13: EU Emission Allowance Figuur 14: CO 2 -prijzen voor de verschillende zichtjaren in de 3 scenario s van MIRA Figuur 15: Welvaartsverlies resulterend uit gewijzigde aanbodcurve Figuur 16: Energiegebruik van de chemische nijverheid in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 17: Broeikasgasemissies van de chemische nijverheid in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 18: Emissies van de verzurende stoffen door de chemische nijverheid in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 19: Emissies van ozonprecursoren door de chemische nijverheid in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 20: Emissies van PM10, PM2,5 en totaal stof door de chemische nijverheid in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 21: Jaarlijkse kosten van de chemische nijverheid in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals, procentueel t.o.v. de systeemkost van REF 2010 (= 100 %). Voor het VIS-scenario geven we het onderscheid weer tussen de systeemkost (investering, operationeel, energie) en de kost toe te schrijven aan het welvaartsverlies Figuur 22: Energiegebruik van de metaalnijverheid in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 23: Broeikasgasemissies van de metaalnijverheid in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 24: Emissies van de verzurende stoffen door de deelsector metaal in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 25: Emissies van de ozonprecursoren voor de deelsector metaal in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 26: Emissies van PM10, PM2,5 en totaal stof door de deelsector metaal in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals

9 Figuur 27: Jaarlijkse kosten van de metaalsector in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals, procentueel t.o.v. de systeemkost van REF 2010 (= 100 %). Voor het VIS scenario geven we het onderscheid weer tussen de systeemkost (investering, operationeel, energie) en de kost toe te schrijven aan het welvaartsverlies Figuur 28: Energiegebruik van de deelsector voeding, drank en tabak in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 29: Broeikasgasemissies van de deelsector voeding, drank en tabak in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 30: Emissies van de verzurende stoffen door de voedingssector in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 31: Emissies van de ozonprecursoren van de voedingssector in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 32: Emissies van PM10, PM2,5 en totaal stof door de voedingssector in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 33: Jaarlijkse kosten van de deelsector voeding, drank en tabak in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals, procentueel t.o.v. de systeemkost van REF 2010 (= 100%). Voor het VIS scenario geven we het onderscheid weer tussen de systeemkost (investering, operationeel, energie) en de kost toe te schrijven aan het welvaartsverlies Figuur 34: Energiegebruik van de deelsector papier en uitgeverijen in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 35: Broeikasgasemissies van de deelsector papier en uitgeverijen in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 36: Emissies van de verzurende stoffen door de grafische sector in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 37: Emissies van de ozonprecursoren van de grafische sector in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 38: Jaarlijkse kosten van de deelsector papier en uitgeverijen in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals, procentueel t.o.v. de systeemkost van REF 2010 (= 100%). Voor het VIS scenario geven we het onderscheid weer tussen de systeemkost (investering, operationeel, energie) en de kost toe te schrijven aan het welvaartsverlies Figuur 39: Energiegebruik van de deelsector textiel, leder en kleding in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 40: Broeikasgasemissies van de deelsector textiel, leder en kleding in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 41: Emissies van de verzurende stoffen door de textielsector in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 42: Emissies van de ozonprecursoren van de textielsector in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 43: Jaarlijkse kosten van de deelsector textiel, leder en kleding in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals, procentueel t.o.v. de systeemkost van REF 2010 (= 100%). Voor het VIS scenario geven we het onderscheid weer tussen de systeemkost (investering, operationeel, energie) en de kost toe te schrijven aan het welvaartsverlies Figuur 44: Energiegebruik van de deelsector andere industrieën in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 45: Broeikasgasemissies van de deelsector andere industrieën in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 46: Emissies van de verzurende stoffen door de andere industrieën in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 47: Emissies van de ozonprecursoren van de andere industrieën in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 48: Emissies van PM10, PM2,5 en totaal stof door de deelsector andere industrieën in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 49: Jaarlijkse kosten van de deelsector andere industrieën in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals, procentueel t.o.v. de systeemkost van REF 2010 (= 100%). Voor het VIS scenario geven we het onderscheid weer tussen de 8

10 systeemkost (investering, operationeel, energie) en de kost toe te schrijven aan het welvaartsverlies Figuur 50: HFK-emissies in kton CO2-equivalent van diverse industriële sectoren in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 51: Energiegebruik van de sector industrie in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 52: Relatief energiegebruik van de Vlaamse industrie in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals. De oranje balk geeft de gewogen gemiddelde economische groei weer van de sector industrie op basis van het aandeel in het energiegebruik van de deelsectoren Figuur 53: Broeikasgasemissies van de sector industrie in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals. Relatieve cijfers t.o.v (= 100%) en absoluut in kton CO2 equivalent Figuur 54: Emissies van de verzurende stoffen door de totale industrie in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 55: NOx-emissie door de totale industrie in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 56: SO 2 -emissie door de totale industrie in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 57: Emissies van de ozonprecursoren (totaal) door de totale industrie in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 58: NOx-emissie door de totale industrie in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 59: NMVOS-emissie door de totale industrie in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 60: Emissie van PM10 door de totale industrie in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 61: Emissie van PM2,5 door de totale industrie in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 62: Totaal stof emissie door de totale industrie in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 63: Jaarlijkse kosten van de sector industrie in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals, procentueel t.o.v. de systeemkost van REF 2010 (= 100%). Voor het VIS scenario geven we het onderscheid weer tussen de systeemkost (investering, operationeel, energie) en de kost toe te schrijven aan het welvaartsverlies Figuur 64: Energiegebruik van de deelsector raffinaderijen in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 65: Broeikasgasemissies van de deelsector raffinaderijen in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 66: Emissies van de verzurende stoffen door de raffinaderijen in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 67: Emissies van de ozonprecursoren van de raffinaderijen in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 68: Emissies van PM10, PM2,5 en totaal stof door de raffinaderijen in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 69: Jaarlijkse kosten van de deelsector raffinaderijen in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals, procentueel t.o.v. de systeemkost van REF 2010 (= 100%). Voor het VIS scenario geven we het onderscheid weer tussen de systeemkost (investering, operationeel, energie) en de kost toe te schrijven aan het welvaartsverlies Figuur 70: Energiegebruik van de deelsector productie, transmissie en distributie van elektriciteit in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals. 132 Figuur 71: Netto* elektriciteitsproductie (= bruto productie Vlaanderen eigen gebruik netverlies) in het REF-, het EU- en het VIS-scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 72: Totaal bruto stroomgebruik in Vlaanderen in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals. Deelsector energie inclusief eigen gebruik (EG) en netverliezen (NV)

11 Figuur 73: Netto elektriciteitsproductie (= bruto productie eigen gebruik netverlies) in Vlaanderen, Wallonië en Brussel en de exogeen opgelegde import in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 74: Aandeel van groene stroom productie ten opzichte van het totale bruto stroomgebruik in Vlaanderen in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5- jaarlijkse intervals Figuur 75: Aandeel van groene stroomproductie ten opzichte van de totale netto stroomproductie in Vlaanderen in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5- jaarlijkse intervals Figuur 76: Productie van groene stroom in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals in Vlaanderen Figuur 77: Technisch potentieel fotovoltaïsche installaties werkelijke invulling (modelresultaat) in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren in Vlaanderen Figuur 78: Technisch potentieel offshore wind werkelijke invulling (modelresultaat) in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren in Vlaanderen Figuur 79: Technisch potentieel onshore wind werkelijke invulling (modelresultaat) in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren in Vlaanderen Figuur 80: Aandeel van stroomproductie d.m.v. WKK (incl. groene WKK) ten opzichte van de totale netto stroomproductie in Vlaanderen in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 81: Aandeel van stroomproductie d.m.v. WKK (incl. groene WKK) ten opzichte van het totale bruto stroomgebruik in Vlaanderen in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 82: Broeikasgasemissies in Vlaanderen door de deelsector productie, transmissie en distributie van elektriciteit incl. WKK s en afvalverbrandingssector in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 83: Emissie van broeikasgassen per eenheid netto geproduceerde stroom in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 84: Detail van de CO 2 -emissies van centrales waarop CCS kan toegepast worden in het EUen het VIS-scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals. Ook de emissies na toepassen van CCS en de afgevangen emissies worden weergegeven Figuur 85: Emissies van de verzurende stoffen door de elektriciteitcentrales in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 86: Emissies van de ozonprecursoren van de elektriciteitcentrales in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 87: Emissies van PM10, PM2,5 en totaal stof door de elektriciteitcentrales in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 88: Emissies van de verzurende stoffen door de WKK s in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 89: Emissies van de ozonprecursoren van de WKK s in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 90: Emissies van de verzurende stoffen door de afvalverbranding in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 91: Emissies van de ozonprecursoren van de afvalverbranding in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 92: Emissie verzurende stoffen per eenheid netto geproduceerde stroom in Vlaanderen in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m Figuur 93: Emissie ozonprecursoren per eenheid netto geproduceerde stroom in Vlaanderen in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m Figuur 94: Emissie zwevend stof per eenheid netto geproduceerde stroom in Vlaanderen in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m Figuur 95: Jaarlijkse kosten van de deelsector productie, transmissie en distributie van elektriciteit in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals, procentueel t.o.v. REF 2010 met certificaten (= 100%). Voor het VIS scenario geven we het onderscheid weer tussen de systeemkost (investering, operationeel, energie) en de kost toe te schrijven aan het welvaartsverlies Figuur 96: Aardgasverbruik in Vlaanderen [PJ] en eigenverbruik van de aardgasdistributie in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 97: Broeikasgasemissies van de deelsector invoer, vervoer en distributie van gas in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals

12 Figuur 98: Emissies van de verzurende stoffen door de gasdistributie in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 99: Emissies van de ozonprecursoren van de gasdistributie in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 100: Emissies van de verzurende stoffen door de totale energiesector in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 101: NOx-emissie door de totale energiesector in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 102: SO2-emissie door de totale energiesector in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 103: Emissies van de ozonprecursoren (totaal) door de totale energiesector in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 104: NO x -emissie door de totale energiesector in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 105: NMVOS-emissie door de totale energiesector in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 106: PM10 emissie door de totale energiesector in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 107: PM2,5 emissie door de totale energiesector in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 108: Totaal stof emissie door de totale energiesector in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 109: Energiegebruik van de sector industrie in het REF, het EU- en het VIS-scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 110: Relatief energiegebruik van de Vlaamse industrie in het REF-, het EU- en het VISscenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals. De oranje balk geeft de gewogen* gemiddelde economische groei weer van de sector industrie Figuur 111: Broeikasgasemissies van de sector industrie in het REF-, het EU- en het VIS-scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals. Relatieve cijfers t.o.v (= 100 %) en absoluut in kton CO 2 -equivalent Figuur 112: Emissies van de verzurende stoffen door de totale industrie in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 113: Emissies van de ozonprecursoren (totaal) door de totale industrie in het REF-, het EURen het VIS-scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 114: Totaal stof emissie door de totale industrie in het REF-, het EUR- en het VIS-scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 115: Jaarlijkse kosten van de sector industrie in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals, procentueel t.o.v. de systeemkost van REF 2010 (= 100%). Voor het VIS scenario geven we het onderscheid weer tussen de systeemkost (investering, operationeel, energie) en de kost toe te schrijven aan het welvaartsverlies Figuur 116: Energiegebruik van de deelsector productie, transmissie en distributie van elektriciteit in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 117: Netto* elektriciteitsproductie (= bruto productie Vlaanderen eigen gebruik netverlies) van de deelsector productie, transmissie en distributie van elektriciteit in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 118: Totaal bruto stroomgebruik in Vlaanderen in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals, aangevuld met stroomgebruiken in Wallonië en Brussel Figuur 119: Netto elektriciteitsproductie (= bruto productie eigen gebruik netverlies) in Vlaanderen, Wallonië en Brussel en de exogeen opgelegde import in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 120: Vergelijking technisch potentieel fotovoltaïsche installaties, offshore windenergie en onshore windenergie met de werkelijke invulling ervan (modelresultaat) in de 3 MIRAscenario s voor de jaren in Vlaanderen Figuur 121: Aandeel van groene stroom productie ten opzichte van het totale bruto stroomgebruik in Vlaanderen in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5- jaarlijkse intervals

13 Figuur 122: Aandeel van stroomproductie d.m.v. WKK (incl. groene WKK) ten opzichte van de totale netto stroomproductie in Vlaanderen in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 123: Broeikasgasemissies in Vlaanderen door de deelsector productie, transmissie en distributie van elektriciteit* in het REF-, het EU- en het VIS-scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 124: Emissies van de verzurende stoffen door de elektriciteitsproductie in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 125: Emissies van de ozonprecursoren van de elektriciteitsproductie in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 126: Emissies van PM10, PM2,5 en totaal stof door de elektriciteitsproductie in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur 127: Emissie verzurende stoffen, ozonprecursoren en zwevende stofdeeltjes per eenheid netto geproduceerde stroom in Vlaanderen in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m Figuur 128: Jaarlijkse kosten van de deelsector productie, transmissie en distributie van elektriciteit in het REF-, het EU- en het VIS-scenario voor de jaren 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals, procentueel t.o.v. REF 2010 met certificaten (= 100%). Voor het VIS-scenario geven we het onderscheid weer tussen de systeemkost (investering, operationeel, energie) en de kost toe te schrijven aan het welvaartsverlies Figuur 129: Emissies van de verzurende stoffen, ozonprecursoren en zwevende stofdeeltjes door de raffinaderijen in het REF, EUR en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5- jaarlijkse intervals Figuur 130: Aardgasverbruik in Vlaanderen [PJ] en eigenverbruik van de aardgasdistributie in het REF, EU en VIS scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals. 198 Figuur 131: Emissies van de verzurende stoffen en ozonprecursoren door de gasdistributie in het REF-, het EUR- en het VIS-scenario voor de jaren 2006, 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur B6.1: Energiegebruik van de deelsector productie, transmissie en distributie van elektriciteit in het EU, VIS en EU bis, VIS bis scenario voor de jaren 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur B6.2: Netto* elektriciteitsproductie (= bruto productie Vlaanderen eigen gebruik netverlies) in het EU, VIS en EU bis, VIS bis scenario voor de jaren 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur B6.3: Aandeel van groene stroom productie ten opzichte van het totale bruto stroomgebruik in Vlaanderen in het EU, VIS en EU bis, VIS bis scenario voor de jaren 2010 t.e.m met 5- jaarlijkse intervals Figuur B6.4: Aandeel van groene stroomproductie ten opzichte van de totale netto stroomproductie in Vlaanderen in het EU, VIS en EU bis, VIS bis scenario voor de jaren 2010 t.e.m met 5- jaarlijkse intervals Figuur B6.5: Productie van groene stroom in het EU, VIS en EU bis, VIS bis scenario voor de jaren 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals in Vlaanderen Figuur B6.6: Technisch potentieel fotovoltaïsche installaties werkelijke invulling (modelresultaat) in het EU, VIS en EU bis, VIS bis scenario voor de jaren in Vlaanderen Figuur B6.7: Technisch potentieel offshore wind werkelijke invulling (modelresultaat) in het EU, VIS en EU bis, VIS bis scenario voor de jaren in Vlaanderen Figuur B6.8: Technisch potentieel onshore wind werkelijke invulling (modelresultaat) in het EU, VIS en EU bis, VIS bis scenario voor de jaren in Vlaanderen Figuur B6.9:Aandeel van stroomproductie d.m.v. WKK (incl. groene WKK) ten opzichte van de totale netto stroomproductie in Vlaanderen in het EU, VIS en EU bis, VIS bis scenario voor de jaren 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur B6.10: Aandeel van stroomproductie d.m.v. WKK (incl. groene WKK) ten opzichte van het totale bruto stroomgebruik in Vlaanderen in het EU, VIS en EU bis, VIS bis scenario voor de jaren 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur B6.11: Broeikasgasemissies in Vlaanderen door de deelsector productie, transmissie en distributie van elektriciteit incl. WKK s en afvalverbrandingssector in het EU, VIS en EU bis, VIS bis scenario voor de jaren 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals Figuur B6.12: Emissie van broeikasgassen per eenheid netto geproduceerde stroom in het EU, VIS en EU bis, VIS bis scenario voor de jaren 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals

14 Figuur B6.13: Jaarlijkse kosten van de deelsector productie, transmissie en distributie van elektriciteit in het EU, VIS en EU bis, VIS bis scenario voor de jaren 2010 t.e.m met 5-jaarlijkse intervals, procentueel t.o.v. REF 2010 met certificaten (= 100%). Voor de VIS scenario s geven we het onderscheid weer tussen de systeemkost (investering, operationeel, energie) en de kost toe te schrijven aan het welvaartsverlies

15 Lijst van tabellen Tabel 1: Sectorindeling industrie Tabel 2: Detailomschrijving voor de deelsector 2.1 chemie Tabel 3: Detailomschrijving voor de deelsector 2.2 ijzer & staal, non-ferro, automobiel- & machinebouw Tabel 4: Detailomschrijving voor de deelsector 2.3 voeding-, drank- en genotsmiddelenindustrie Tabel 5: Detailomschrijving voor de deelsector 2.4 textiel-, schoen-, leder- en kledingnijverheid Tabel 6: Detailomschrijving voor de deelsector 2.5 papier- en papierwarenindustrie, grafische nijverheid, uitgeverijen e.d Tabel 7: Detailomschrijving voor de deelsector 2.6 andere industrieën (bouw, asfalt, rubber, afvalrecuperatie, ) Tabel 8: Sectorindeling Energiee Tabel 9: Verdeling van de quota voor de accijnsvrije productie van biobrandstoffen (Vlaanderen en België, ) Tabel 10: Maximale productiecapaciteit tegen eind 2008 voor biobrandstoffen (België) Tabel 11: Indeling WKK gasturbines in het elektriciteitsmodel Tabel 12: Indeling WKK motoren in het elektriciteitsmodel Tabel 13: Productiewaarde, toegevoegde waarde en werkgelegenheid binnen de industriesector (Vlaanderen, ) Tabel 14: Toegevoegde waarde en werkgelegenheid binnen de energiesector (Vlaanderen, ) Tabel 15: Overzicht van maatregelen in MKM Klimaat voor de sector Industrie Tabel 16: Nettorendementen verschillende installatietypes in het elektriciteitsmodel Tabel 17: Overzicht van reductiemaatregelen in MKM Klimaat voor de raffinaderijsector Tabel 18: CO 2 -emissiefactoren Tabel 19: GWP-waarden voor CH 4 en N 2 O Tabel 20: Economisch groeiscenario in [%] t.o.v. het jaar Tabel 21: Aannames betreffende brandstofprijzen in [ 2005/GJ], evolutie aangeleverd door het Federaal Planbureau conform de HERMES prognose tot De verwachte prijsgroei voor de periode werd overgenomen uit de PRIMES baseline van 11/ Tabel 22: Exogeen opgelegde elektriciteitsvraag voor Wallonië en Brussel in het REF en EU scenario, afgeleid uit het CAFE-programma with measures -scenario Tabel 23: Cumulatief bijkomend potentieel in MWe voor de WKK turbines en WKK motoren bovenop het bestaande reeds geïnstalleerd vermogen in Tabel 24: Marktprijs in /MWh geproduceerde stroom die wordt doorgerekend voor groenestroom en PV. Voor WKK wordt de certificaatprijs uitgedrukt per MWh primaire energie bespaard t.o.v. gescheiden opwekking. Voor WKK en groenestroom wordt gerekend met 2% inflatie per jaar Tabel 25: Vergelijking van het potentieel voor de hernieuwbare energie-opties in de HEB/WKK-studie (Devriendt et al., 2005) en meer recente bronnen (CE2030 (De Ruyck, 2006) en advies van ODE/EDORA (EDORA et al., 2007; EDORA et al., 2008)) Tabel 26: Maximum potentiëlen hernieuwbare energie in MWe zoals zal worden aangenomen in het MKM Klimaat voor de MIRA 2009 doorrekeningen Tabel 27: Minimumprijs in /MWh geproduceerde stroom die wordt doorgerekend voor offshore windenergie.er wordt vanaf 2010 gerekend met 2% inflatie per jaar Tabel 28: Emissieplafonds voor NO x en SO 2 volgens de MBO tussen de Vlaamse overheid en de Vlaamse elektriciteitssector. De plafonds vanaf 2010 zijn nog niet definitief Tabel 29: NO x -emissiefactoren voor het elektriciteitsgedeelte van de WKK s Tabel 30: Extra investeringskosten en operationele kosten voor de implementatie van CCS post combustion voor de captatie van CO Tabel 31: Investeringskosten elektriciteitssector ( /kw) inclusief het effect van de leercurves Tabel 32: Carbon price voor het referentiescenario in [ /ton] Tabel 33: Carbon price voor het Europa-scenario in [ /ton] Tabel 34: Scenario uit Global Climate Policy Scenarios for 2030 and beyond berekend met het GEM- E3 en het POLES model Tabel 35: Vergelijking aan de 2010 NEC-prognoses voor de totale industrie Tabel 36: Ruimtelijke implicaties inzet PV en windturbines in de drie scenario s van MIRA Tabel 37: Aandeel kostprijs groenestroomcertificaten* op gezinsuitgaven voor elektriciteit Tabel 38: Vergelijking aan de 2010 NEC-prognoses voor de totale energiesector

16 Tabel 39: Sectorindeling Industrie Tabel 40: Sectorindeling Energie Tabel 41: Exogene aannames MIRA Tabel 42: Carbon price voor het referentie-, Europa- en visionair scenario in [ /ton CO 2 -eq] Tabel 43: Aandeel van broeikasgasemissies in 2006 en in 2030 (per scenario) per deelsector t.o.v. totaal sector industrie Tabel B6.1: Groenestroomcertificaten in het EU, VIS en de bis scenario s Tabel B6.2: Exogene aannames MIRA 2009 voor het REF, EU en VIS scenario. Dezelfde aannames zijn geldig voor het EU bis en VIS bis scenario, uitgezonderd de waarde van de groenestroomcertificaten

17 Context Toekomstverkenning milieu en natuur Het Milieurapport (MIRA) 2009 en het Natuurrapport (NARA) 2009 verkennen gezamenlijk de toekomst van het leefmilieu en de natuur in Vlaanderen. Het doel is beleidsmakers en het geïnteresseerde publiek inzicht te geven in te verwachten evoluties van het leefmilieu en van de natuur in Vlaanderen bij bepaalde beleidskeuzen en binnen een gegeven socio-economische context. De toekomstverkenningen in beide rapporten baseren zich op dezelfde socio-economische prognose, milieubeleidsscenario s, klimaatscenario s en landgebruikscenario s. Verder onder deze titel wordt een overzicht gegeven van het studiewerk dat de publicatie Milieuverkenning 2030 onderbouwt. Daartoe zijn 15 afzonderlijke wetenschappelijke rapporten opgesteld. Een wetenschappelijk rapport MIRA 2009 beschrijft uitgebreid de methoden, de scenario s en de resultaten van de toekomstverkenning. Het rapport onderbouwt het scenariorapport Milieuverkenning 2030 en is beschikbaar op Scenario s werden samengesteld in overleg met een expertengroep. Het hele rapport is kritisch nagelezen door dezelfde expertengroep. Scenario s MIRA 2009 maakt een toekomstverkenning van het milieu in Vlaanderen voor de periode aan de hand van drie milieubeleidsscenario s: een referentiescenario, waarbij het beleid ongewijzigd wordt verdergezet; een Europa-scenario, waarbij bijkomende maatregelen worden genomen om Europese milieudoelstellingen voor de periode te halen; een visionair scenario, waarbij verregaande maatregelen worden genomen om klimaatverandering sterk af te remmen en met het oog op een duurzame toekomst. Elk scenario bestaat uit een pakket beleidsmaatregelen waarvan het gezamenlijk effect wordt berekend. De milieuscenario s worden uitgetekend binnen éénzelfde socio-economische omgeving. De gebruikte socio-economische omgeving is op zijn beurt het resultaat van een toekomstverkenning naar verwachte demografische, sociologische en economische ontwikkelingen, opgesteld door het Federaal Planbureau. Daarnaast zijn ook klimaatscenario s tot 2100 ontwikkeld voor Vlaanderen, afgeleid uit internationale klimaatscenario s. Het basisjaar voor de scenarioberekeningen is Het voornaamste zichtjaar is Voor de berekeningen van de invloed van klimaat wordt 2100 als zichtjaar gehanteerd. De berekeningen inzake oppervlaktewater focussen op 2015 en 2027, aansluitend op de Europese Kaderrichtlijn water. De berekeningen gebeuren standaard gebiedsdekkend op niveau Vlaanderen, tenzij de beschikbare gegevens en/of modellen dit niet toelaten of anders vermeld. Scenarioberekeningen en onderlinge samenhang De milieuscenario s zijn uitgewerkt voor de grote economische sectoren en leiden tot uitkomsten op niveau van emissies en energiegebruik: 1. Couder J., Verbruggen A., Maene S. (2009) Huishoudens en Handel & diensten. Wetenschappelijk rapport, MIRA 2009, VMM, 16

18 2 Lodewijks P., Brouwers J., Van Hooste H., Meynaerts E. (2009) Energie- en klimaatscenario s voor de sectoren Energie en Industrie. Wetenschappelijk rapport, MIRA 2009, VMM, 3. Overloop S., Gavilan J., Carels K., Van Gijseghem D., Hens M., Bossuyt M., Helming J. (2009) Landbouw. Wetenschappelijk rapport, MIRA 2009 & NARA 2009, VMM, INBO.R , 4. Bergen D., Vander Vennet B. (2009) Deelsector glastuinbouw. Wetenschappelijk rapport, MIRA 2009, VMM, 5. De Vlieger I., Pelkmans L., Schrooten L., Vankerkom J., Vanderschaeghe M., Grispen R., Borremans D., Vanherle K., Delhaye E., Breemersch T., De Geest C. (2009) Transport, referentie- en Europascenario. Wetenschappelijk rapport, MIRA 2009, VMM, 6. Van Zeebroeck B., Delhaye E., De Geest C. (2009) Transport, visionair scenario. Wetenschappelijk rapport, MIRA 2009, VMM, De resulterende emissies en energiegebruiken volgens drie milieuscenario s worden geaggregeerd in de kernset milieudata MIRA 2009, beschikbaar op De milieukwaliteit resulterend uit deze emissies wordt voor twee milieuscenario s verder gemodelleerd in de verkenningen luchtkwaliteit. 7. Deutsch F., Fierens F., Veldeman N., Janssen S., Torfs R., Buekers J., Trimpeneers E., Bossuyt M. (2009) Zwevend stof. Wetenschappelijk rapport, MIRA 2009, VMM, 8. Van Avermaet P., Celis D., Fierens F., Deutsch F., Janssen L., Veldeman N., Viaene P., Wuyts K., Staelens J., De Schrijver A., Verheyen K., Vancraeynest L. Overloop S., (2009) Verzuring. Wetenschappelijk rapport, MIRA 2009, VMM, 9. Deutsch F., Fierens F., Veldeman N., Janssen S., Torfs R., Buekers J., Trimpeneers E., Vancraeynest L. (2009) Fotochemische luchtverontreiniging. Wetenschappelijk rapport, MIRA 2009, VMM, Daarnaast zijn toekomstverkenningen opgemaakt voor de kwaliteit van het oppervlaktewater gebaseerd op de scenario s ontwikkeld in het stroomgebiedbeheerplan voor Schelde en Maas. 10. Peeters B., D Heygere T., Huysmans T., Ronse Y., Dieltjens I. (2009) Kwaliteit oppervlaktewater. Wetenschappelijk rapport, MIRA 2009, VMM, Verkenningen voor het landgebruik voor 2 milieuscenario s x 3 landgebruik-scenario s zijn opgemaakt in: 11. Gobin A., Uljee I., Van Esch L., Engelen G., de Kok J., van der Kwast H., Hens M., Van Daele T., Peymen J., Van Reeth W., Overloop S., Maes F. (2009) Landgebruik in Vlaanderen. Wetenschappelijk rapport, MIRA 2009, NARA 2009, VMM, INBO.R , Verkenning voor geluidshinder door verkeer, op basis van de verkenningen voor de sector transport is opgesteld voor twee milieuscenario s in: 12. Botteldoorn D., Dekoninck L., Van Renterghem T., Geentjes G., Lauriks W. Bossuyt M., (2009) Lawaai. Wetenschappelijk rapport, MIRA 2009, VMM, Verkenning van klimaatverandering en waterhuishouding in Vlaanderen op basis van internationale studies en lopende nationale studies is opgesteld in: 13. Willems P., Deckers P., De Maeyer Ph., De Sutter R., Vanneuville W., Brouwers J., ²Peeters B. (2009) Klimaatverandering en waterhuishouding. Wetenschappelijk rapport, MIRA 2009, NARA 2009, VMM, INBO, Overwegingen bij de complexiteit van toekomstverkenningen zijn opgesteld in: 14. Keune H., Morrens B., Loots I. (2009) Hoe omgaan met de complexiteit van milieuvraagstukken? Wetenschappelijk rapport, MIRA 2009, VMM, Tot slot behandelt één studie de transitie naar een duurzame samenleving: 15. De Jonge W., Paredis E., Lavrijsen J., Vander Putten E. (2009) Vlaanderen en de transitie naar een koolstofarme economie. Wetenschappelijk rapport, MIRA 2009, VMM, 17

Inleiding. Doelstelling

Inleiding. Doelstelling 25 Inleiding Marleen Van Steertegem, MIRA-team, VMM Myriam Dumortier, NARA, INBO Doelstelling De samenleving wordt complexer, en verandert steeds sneller. Het beleid kan zich niet uitsluitend baseren op

Nadere informatie

WETENSCHAPPELIJK RAPPORT MIRA 2009 DEELSECTOR GLASTUINBOUW

WETENSCHAPPELIJK RAPPORT MIRA 2009 DEELSECTOR GLASTUINBOUW WETENSCHAPPELIJK RAPPORT MIRA 2009 DEELSECTOR GLASTUINBOUW Milieurapport Vlaanderen Vlaamse Milieumaatschappij Van Benedenlaan 34 2800 Mechelen tel. 015 45 14 61 fax 015 43 32 80 e-mail mira@vmm.be website

Nadere informatie

Transport: referentie- en Europascenario

Transport: referentie- en Europascenario : referentie- en Europascenario Wetenschappelijk rapport TOEKOMSTVERKENNING MIRA 2009 Milieurapport Vlaanderen Vlaamse Milieumaatschappij Van Benedenlaan 34 2800 Mechelen tel. 015 45 14 61 fax 015 43 32

Nadere informatie

7 Energieproductie. Hoofdlijnen

7 Energieproductie. Hoofdlijnen milieuverkenning 2030 157 7 Energieproductie Johan Brouwers, Hugo Van Hooste, MIRAteam, vmm Pieter Lodewijks, Unit Transitie, Energie en Milieu, vito Hoofdlijnen Ondanks een kernuitstap kan Vlaanderen

Nadere informatie

MIRA 2011 ENERGIE. Energiegebruik per sector. www.milieurapport.be

MIRA 2011 ENERGIE. Energiegebruik per sector. www.milieurapport.be Energiegebruik per sector P index energiegebruik (=1) 13 125 12 115 11 15 1 95 9 handel & diensten industrie (niet-energetisch) huishoudens bruto binnenlands energiegebruik landbouw transport energiesector

Nadere informatie

4 Industrie. Hoofdlijnen

4 Industrie. Hoofdlijnen milieuverkenning 23 87 4 Industrie Hugo Van Hooste, Johan Brouwers, mira-team, vmm Pieter Lodewijks, Unit Transitie, Energie en Milieu, vito Hoofdlijnen Tussen 26 en 23 groeit de activiteit van de industrie

Nadere informatie

Energiestromen in Vlaanderen

Energiestromen in Vlaanderen Energiestromen in Vlaanderen kolen 142 PJ 7 % internationale bunkers 443,4 PJ 22 % olie 1 14 PJ 54 % gas 421 PJ 2 % nucleaire warmte 246 PJ 12 % primair energiegebruik 2 55,5 PJ 1 % bruto binnenlands energiegebruik

Nadere informatie

1 Toegevoegde waarde in het BAU-scenario 2

1 Toegevoegde waarde in het BAU-scenario 2 ANNEX 4 MACRO-ECONOMISCHE ONDERBOUWING VAN HET BAU-SCENARIO Auteur: J. Duerinck INHOUD 1 Toegevoegde waarde in het BAU-scenario 2 1.1 Analyse trendmatige evoluties toegevoegde waarde 2 1.2 Methode voor

Nadere informatie

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052

Tabellenbijlage. Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Tabellenbijlage Michiel Hekkenberg (ECN) Martijn Verdonk (PBL) (projectcoördinatie) Oktober 2014 ECN-O--14-052 Verantwoording Dit rapport is de tabellenbijlage bij de Nationale Energieverkenning 2014 verschenen

Nadere informatie

Energiegebruik in Vlaanderen

Energiegebruik in Vlaanderen 21 2.3 ENERGIE Energiegebruik in Vlaanderen P energiegebruik (PJ) 1 8 energiesector 1 6 niet toewijsbaar aan 1 sector handel & diensten transport landbouw industrie (energetisch) industrie (niet-energetisch)

Nadere informatie

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA

Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 stadsontwikkeling EMA Emissie-inventaris broeikasgassen 2012 EMA Principes Antwerpen ondertekende het Europese Burgemeestersconvenant. Meer dan 5.000 lokale en regionale overheden hebben ondertekend en engageren zich om op

Nadere informatie

Inleiding. Doelstelling

Inleiding. Doelstelling 19 Inleiding Myriam Dumortier, Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek Marleen Van Steertegem, Vlaamse Milieumaatschappij - Milieurapport Doelstelling De samenleving wordt complexer, en verandert steeds

Nadere informatie

Aanpak Milieuverkenning 2030. Resultaten Sectoren. Resultaten Milieuthema s. Aanpak: sleutelvragen Milieuverkenning 2030. Aanpak: 3 scenario s

Aanpak Milieuverkenning 2030. Resultaten Sectoren. Resultaten Milieuthema s. Aanpak: sleutelvragen Milieuverkenning 2030. Aanpak: 3 scenario s Milieuverkenning 2030 Toekomstscenario s voor Vlaanderen Aanpak Milieuverkenning 2030 Resultaten Sectoren Resultaten Milieuthema s Aanpak: sleutelvragen Milieuverkenning 2030 Aanpak: 3 scenario s Insteek

Nadere informatie

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013

Inventaris hernieuwbare energie in Vlaanderen 2013 1 Beknopte samenvatting van de Inventaris duurzame energie in Vlaanderen 2013, Deel I: hernieuwbare energie, Vito, februari 2015 1 1 Het aandeel hernieuwbare energie in 2013 bedraagt 5,8 % Figuur 1 zon-elektriciteit

Nadere informatie

Kernenergie: Kan België zonder?

Kernenergie: Kan België zonder? Kernenergie: Kan België zonder? Marktonderzoeks-, studie- & consultancy-bureau mbt hernieuwbare energie - Marktstudies over energiemarkten - Opleidingen over (hernieuwbare) energie - Haalbaarheidsstudies,

Nadere informatie

Advies betreffende impact van de bevolkingsgroei op ruimtegebruik op basis van de natuurverkenning 2030

Advies betreffende impact van de bevolkingsgroei op ruimtegebruik op basis van de natuurverkenning 2030 Advies betreffende impact van de bevolkingsgroei op ruimtegebruik op basis van de natuurverkenning 2030 Nummer: INBO.A.2011.24 Datum advisering: 7 maart 2011 Auteur: Johan Peymen (johan.peymen@inbo.be)

Nadere informatie

Studie uitgevoerd in opdracht van MIRA, Milieurapport Vlaanderen. Onderzoeksrapport

Studie uitgevoerd in opdracht van MIRA, Milieurapport Vlaanderen. Onderzoeksrapport Milieu-impact van productie- en consumptieactiviteiten in Vlaanderen Studie uitgevoerd in opdracht van MIRA, Milieurapport Vlaanderen Onderzoeksrapport MIRA/2012/07, september 2012 Milieu-impact van productie-

Nadere informatie

van 23 februari 2010

van 23 februari 2010 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B - 1000 BRUSSEL e-mail : info@vreg.be tel. : +32 2 553 13 53 fax : +32 2 553 13

Nadere informatie

1 Beleidsscenario s. Hoofdlijnen

1 Beleidsscenario s. Hoofdlijnen milieuverkenning 2030 31 1 Beleidsscenario s Saskia Opdebeeck, Fre Maes, Stijn Overloop, Johan Brouwers, mira-team, vmm Hoofdlijnen De Milieuverkenning 2030 is een toekomstverkenning aan de hand van drie

Nadere informatie

Uitbreiding Milieukostenmodel voor Vlaanderen met vraag naar warmte en WKK-potentieel

Uitbreiding Milieukostenmodel voor Vlaanderen met vraag naar warmte en WKK-potentieel Uitbreiding Milieukostenmodel voor Vlaanderen met vraag naar warmte en WKK-potentieel Studie uitgevoerd in opdracht van MIRA, Milieurapport Vlaanderen Onderzoeksrapport MIRA/2008/03, mei 2008 UITBREIDING

Nadere informatie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie

De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie door Adriaan Wondergem 6 october 2010 De Energietransitie van de Elektriciteitsproductie van 2008 tot 2050. De kernvragen zijn: Hoe ziet een (bijna) CO2-loze

Nadere informatie

MIRA 2012 Transport. www.milieurapport.be. Eco-efficiëntie van het personenvervoer

MIRA 2012 Transport. www.milieurapport.be. Eco-efficiëntie van het personenvervoer Eco-efficiëntie van het personenvervoer DP index (2000=) 110 70 personenkilometers bevolkingsaantal emissie broeikasgassen verzurende emissie emissie ozonprecursoren emissie fijn stof PM 2,5 (uitlaat)

Nadere informatie

Samenvatting. Het referentiescenario onderzoekt hoever het huidige milieubeleid reikt.

Samenvatting. Het referentiescenario onderzoekt hoever het huidige milieubeleid reikt. milieuverkenning 2030 15 Samenvatting Marleen Van Steertegem, MIRA-team, VMM De toekomst hangt af van de keuzen van vandaag. De Milieuverkenning 2030 onderzoekt hoe het milieu in Vlaanderen er kan uitzien

Nadere informatie

Energie en emissies Drenthe 2020, 2023 en 2030

Energie en emissies Drenthe 2020, 2023 en 2030 Juni 2015 ECN-N--15-013 Energie en emissies Drenthe 2020, 2023 en 2030 Gerdes, J. 2 Inhoud 1 Samenvattende inleiding dichter bij emissiedoel 2020 5 2 Geraamd energieverbruik en emissies Drenthe 2020 gedaald

Nadere informatie

Financiële baten van windenergie

Financiële baten van windenergie Financiële baten van windenergie Grootschalige toepassing van 500 MW in 2010 en 2020 Opdrachtgever Ministerie van VROM i.s.m. Islant Auteurs Drs. Ruud van Rijn Drs. Foreno van der Hulst Drs. Ing. Jeroen

Nadere informatie

van 11 december 2007

van 11 december 2007 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B - 1000 BRUSSEL e-mail : info@vreg.be tel. : +32 2 553 13 53 fax : +32 2 553 13

Nadere informatie

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies

Emissiekentallen elektriciteit. Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Emissiekentallen elektriciteit Kentallen voor grijze en niet-geoormerkte stroom inclusief upstream-emissies Notitie: Delft, januari 2015 Opgesteld door: M.B.J. (Matthijs) Otten M.R. (Maarten) Afman 2 Januari

Nadere informatie

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 29 mei 2007

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 29 mei 2007 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 1000 Brussel Tel. +32 2 553 13 53 Fax +32 2 553 13 50 Email: info@vreg.be Web: www.vreg.be

Nadere informatie

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11

Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen. Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Nieuwe methodiek CO 2 -voetafdruk bedrijventerreinen POM West-Vlaanderen Peter Clauwaert - Gent 29/09/11 Inhoud presentatie 1.Afbakening 2.Inventarisatie energie 3.CO 2 -voetafdruk energieverbruik 4.CO

Nadere informatie

Het rapport en de samenvatting zijn beschikbaar via www.milieurapport.be of via www.vmm.be/mira

Het rapport en de samenvatting zijn beschikbaar via www.milieurapport.be of via www.vmm.be/mira INTERNALISERING VAN EXTERNE KOSTEN VOOR DE PRODUCTIE EN DE VERDELING VAN ELEKTRICITEIT IN VLAANDEREN SAMENVATTING Rudi Torfs, Leo De Nocker, Liesbeth Schrooten, Kristien Aernouts, Inge Liekens Vito Integrale

Nadere informatie

milieurapport vlaanderen 2009

milieurapport vlaanderen 2009 milieurapport vlaanderen 2009 mira 2009 2030 Milieuverkenning milieurapport vlaanderen stuurgroep mira-team, vmm voorzitter Rudi Verheyen (ua) secretaris Philippe D Hondt (vmm) leden voor de vlaamse raad

Nadere informatie

WKK in Vlaanderen: feiten en cijfers

WKK in Vlaanderen: feiten en cijfers 27/02/2012 WKK in Vlaanderen: feiten en cijfers K. Aernouts, K. Jespers, E. Cornelis Indeling presentatie» Inleiding» WKK in Vlaanderen: feiten en cijfers» Geïnstalleerd vermogen» Geproduceerde energie»

Nadere informatie

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012

Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 17/11/2014 Tool Burgemeestersconvenant Actualisatie nulmeting 2011 & inventaris 2012 Kadering» VITO actualiseert jaarlijks, in opdracht van LNE, CO 2 -inventaris gemeenten» Taken voorzien in actualisatie

Nadere informatie

Voortgang Emissiehandel 2015

Voortgang Emissiehandel 2015 Voortgang Emissiehandel 2015 Feiten en cijfers over emissiehandel in Nederland 2 Samenvatting CO 2 -uitstoot Nederlandse ETS-bedrijven licht gestegen De totale CO 2 -uitstoot van Nederland is in de afgelopen

Nadere informatie

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 20 juli 2004. gewijzigd op 24 januari 2007

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 20 juli 2004. gewijzigd op 24 januari 2007 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de lektriciteits- en Gasmarkt North Plaza B Koning Albert II- laan 7 B - 1210 BRUSSL e-mail : info@vreg.be tel. : +32 2 553 13 53 fax : +32 2 553 13 50 web : www.vreg.be

Nadere informatie

1 BELANG VAN DE INDICATOR EN ELEMENTEN VOOR INTERPRETATIE

1 BELANG VAN DE INDICATOR EN ELEMENTEN VOOR INTERPRETATIE Methodologische fiche INDICATOR: GLOBALE ENERGIE-INTENSITEIT VAN HET BRUSSELS GEWEST THEMA: ENERGIE EN KLIMAATVERANDERINGEN 1 BELANG VAN DE INDICATOR EN ELEMENTEN VOOR INTERPRETATIE Vraag achter de indicator:

Nadere informatie

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 24 april 2007 1

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 24 april 2007 1 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 1000 Brussel Tel. +32 2 553 13 53 Fax +32 2 553 13 50 Email: info@vreg.be Web: www.vreg.be

Nadere informatie

Analyses op basis van het Vlaams milieu-input-outputmodel. Koen Smeets Diensthoofd Administratief- en datacentrum 13.09.2012

Analyses op basis van het Vlaams milieu-input-outputmodel. Koen Smeets Diensthoofd Administratief- en datacentrum 13.09.2012 Analyses op basis van het Vlaams milieu-input-outputmodel Diensthoofd Administratief- en datacentrum 13.09.2012 Inhoud Structuur Vlaams milieu input-output model Analyses Milieu-impact van productie- en

Nadere informatie

Energie- en broeikasgasscenario's voor het Vlaamse gewest Business as usual scenario 2000-2020

Energie- en broeikasgasscenario's voor het Vlaamse gewest Business as usual scenario 2000-2020 Algemene verspreiding Energie- en broeikasgasscenario's voor het Vlaamse gewest Business as usual scenario 2000-2020 Eindrapport Jan Duerinck, Katleen Briffaerts, An Vercalsteren, Wouter Nijs, Ina De Vlieger,

Nadere informatie

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010

Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Bijlage 1: Berekening realisatie 9% duurzaam in 2010 Toelichting bij de doelstelling van 9% duurzame elektriciteit: - De definitie van de 9% doelstelling is conform de EU richtlijn duurzame elektriciteit

Nadere informatie

Samenvatting voor beleidsmakers

Samenvatting voor beleidsmakers Road book towards a nuclear-free Belgium. How to phase out nuclear electricity production in Belgium? rapport door Alex Polfliet, Zero Emissions Solutions, in opdracht van Greenpeace Belgium Samenvatting

Nadere informatie

Individuele energievoorziening

Individuele energievoorziening 04/12/2014 Potentieel voor collectieve energie en warmte in Vlaanderen Erwin CORNELIS Klankbordgroep Lerend Netwerk Duurzame Wijken 3 december 2014 Presentatie in het kader van het STRATEGO-project Individuele

Nadere informatie

Profiel- en onbalans kosten (gemiddelde 2015-2029) [ /kwh]

Profiel- en onbalans kosten (gemiddelde 2015-2029) [ /kwh] Notitie Petten, 15 december 2014 Afdeling Policy Studies Van Aan Carolien Kraan, Sander Lensink S. Breman-Vrijmoed (Ministerie van Economische Zaken) Kopie Onderwerp Basisprijzen SDE+ 2015 Samenvatting

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2010 60% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2010 20% 80% 60% 40% Federale Overheidsdienst Economie, K.M.O., Middenstand en Energie Vooruitgangstraat 50 1210 BRUSSEL Ondernemingsnr.: 0314.595.348 http://economie.fgov.be

Nadere informatie

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40%

ENERGIE- OBSERVATORIUM. Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% ENERGIE- OBSERVATORIUM Kerncijfers 2013 20% 80% 60% 40% Deze brochure wordt gepubliceerd met als doel door een efficiënt en doelgericht gebruik van de statistische gegevens, van marktgegevens, van de databank

Nadere informatie

Emissielekken in België

Emissielekken in België Milieu-economische analyses voor België, de Gewesten en Europa 13 september 2012 Emissielekken in België Guy Vandille Federaal Planbureau Wat is een emissielek? Emissielek = verschil tussen : emissies

Nadere informatie

De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie. Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009

De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie. Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009 De behaalde resultaten in de Belgische voedingsindustrie Energieeffizienz in der belgischen Industrie BRÜSSEL, 12. MAI 2009 FEVIA 450 leden-bedrijven + 26 ledengroepering 25 medewerkers Drie actie-domeinen

Nadere informatie

Groenestroomcertificaten en subsidies voor het BHG toegepast op warmtekrachtkoppeling

Groenestroomcertificaten en subsidies voor het BHG toegepast op warmtekrachtkoppeling Opleiding voor energieverantwoordelijken in de dienstensector en collectieve huisvesting Groenestroomcertificaten en subsidies voor het BHG toegepast op warmtekrachtkoppeling Baptiste Buxant, verantwoordelijke

Nadere informatie

Vlaams Energieagentschap. Rapport 2015/1. Deel 2: actualisatie OT/Bf

Vlaams Energieagentschap. Rapport 2015/1. Deel 2: actualisatie OT/Bf Vlaams Energieagentschap Rapport 2015/1 Deel 2: actualisatie OT/Bf Inhoudstafel Inhoudstafel... 1 Bandingfactoren... 2 1. Actualisatie installaties met startdatum vanaf 1/1/2013... 8 1.1. PV-installaties

Nadere informatie

Beheer van energie en broeikasgas

Beheer van energie en broeikasgas Beheer van energie en broeikasgas binnen de Europese doelstellingen voor 2050 De CONCLUSIES volgen 30 maart 2014 Hebben wij de energie om 2050 schoon te halen? slotcongres 1 Beheer van energie en broeikasgas

Nadere informatie

Windenergie goedkoper dan kernenergie!

Windenergie goedkoper dan kernenergie! Go Wind - Stop nuclear Briefing 1 26 june 2002 Windenergie goedkoper dan kernenergie! Electrabel geeft verkeerde informatie over kostprijs van kernenergie en windenergie. Electrabel beweert dat windenergie

Nadere informatie

Ondersteuning burgemeestersconvenant

Ondersteuning burgemeestersconvenant 20/01/2014 Ondersteuning burgemeestersconvenant Deel 2: Sustainable energy action plan (SEAP) Studiedag LNE Brussel Inhoud» Doel maatregelentool» Architectuur maatregelentool» Aan de slag 20/01/2014 2

Nadere informatie

Vier werknemers op tien krijgen opleiding en vorming

Vier werknemers op tien krijgen opleiding en vorming ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 13 september 2007 Vier werknemers op tien krijgen opleiding en vorming Vormingsinspanningen van Belgische ondernemingen in 2005 62,5%

Nadere informatie

CO2 impact kringloopbedrijven

CO2 impact kringloopbedrijven CO2 impact kringloopbedrijven CO2 besparing gerealiseerd in 2014 door Stichting Aktief Dhr. G. Berndsen Gildenstraat 43 7005 bl Doetinchem Tel. 0314330980 g.berndsen@aktief-groep.nl Samenvatting Met 1

Nadere informatie

Commissie Benchmarking Vlaanderen

Commissie Benchmarking Vlaanderen Commissie Benchmarking Vlaanderen 023-0170 Bijlage I TOELICHTING 17 Bijlage I : WKK ALS ALTERNATIEVE MAATREGEL 1. Inleiding Het plaatsen van een WKK-installatie is een energiebesparingsoptie die zowel

Nadere informatie

Impact van efficiënte openbare verlichting op de CO 2 uitstoot

Impact van efficiënte openbare verlichting op de CO 2 uitstoot Impact van efficiënte openbare verlichting op de CO 2 uitstoot CE4 N35N 13.5.29 Samenvatting Drie scenario s om de hoeveelheid CO 2 te berekenen, die niet uitgestoten wordt als er energie bespaard wordt

Nadere informatie

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 17 juli 2007

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 17 juli 2007 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 1000 Brussel Tel. +32 2 553 13 53 Fax +32 2 553 13 50 Email: info@vreg.be Web: www.vreg.be

Nadere informatie

Mogelijkheden van windenergie op bedrijventerreinen

Mogelijkheden van windenergie op bedrijventerreinen Mogelijkheden van windenergie op bedrijventerreinen 7 juni 2007 inhoud energie waarom windenergie voor- en nadelen van windenergie windaanbod vergunningen en regelgeving aspecten van belang: windplan Vlaanderen

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Referentiescenario De WETO-studie (World Energy, Technology and climate policy Outlook 2030) bevat een referentiescenario

Nadere informatie

DE TRANSITIE NAAR LEUVEN KLIMAATNEUTRAAL 2030

DE TRANSITIE NAAR LEUVEN KLIMAATNEUTRAAL 2030 DETRANSITIENAAR LEUVENKLIMAATNEUTRAAL2030 Wetenschappelijkeindrapport Februari2013 Colofon Auteurs:HanVandevyvere,PeterTomJones,JanAerts Medewerkers:JohanEyckmans,ClaraVerhelst,EvelienWillaert,ElkeFranchois,WimVerheyden,

Nadere informatie

Inhoud GAINS. Aanpak België Consultatie Transport Consultatie Vlaanderen Consultatie Wallonië Consultatie Brussel

Inhoud GAINS. Aanpak België Consultatie Transport Consultatie Vlaanderen Consultatie Wallonië Consultatie Brussel NEC: consultatie LNE Afdeling Lucht, Hinder, Risicobeheer, Milieu & Gezondheid Inhoud GAINS EU-model Belgische insteek Overleg 2014 Aanpak België Consultatie Transport Consultatie Vlaanderen Consultatie

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

DE RENDABILITEIT VAN HERNIEUWBARE ENERGIE (HE 03)

DE RENDABILITEIT VAN HERNIEUWBARE ENERGIE (HE 03) DE RENDABILITEIT VAN HERNIEUWBARE ENERGIE (HE 03) 1 HOE BEOORDEEL JE DE RENDABILIEIT VAN EEN INVESTERING? Is het rendabel om in uw woning te investeren in een systeem dat werkt op hernieuwbare energie?

Nadere informatie

Caro De Brouwer 27/11/2013

Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 2e Master Irw Energie, KUL Erasmus Imperial College London Thesis: Solvent storage for postcombustion CCS in coal fired plants Voorzitter YERA Young Energy Reviewers

Nadere informatie

DISCUSSIENOTA SECTOROVERSCHRIJDENDE AANNAMES

DISCUSSIENOTA SECTOROVERSCHRIJDENDE AANNAMES DISCUSSIENOTA SECTOROVERSCHRIJDENDE AANNAMES VOOR DE STUDIE: ENERGIE EN BROEIKASGASSCENARIO S VOOR HET VLAAMSE GEWEST VERKENNING BELEIDSSCENARIO S TOT 2030 INHOUDSTABEL 1 LEESWIJZER...3 2 INLEIDING...4

Nadere informatie

JERTS-studie rond kleine en middelgrote windturbines

JERTS-studie rond kleine en middelgrote windturbines Openbreken van de markt voor kleine en middelgrote windturbines JERTS-studie rond kleine en middelgrote windturbines JERTS-studie rond KMWT Ruimtelijke verdeling van de gemiddelde windsnelheid Schatting

Nadere informatie

Vlaams beleid luchtverontreiniging en. milieuvergunningsaanvragen

Vlaams beleid luchtverontreiniging en. milieuvergunningsaanvragen Vlaams beleid luchtverontreiniging en milieuvergunningsaanvragen Geert Pillu Adviesverlener LNE afdeling Milieuvergunningen Brugge Vlaams beleid luchtverontreiniging en milieuvergunningsaanvragen Kennis

Nadere informatie

3 Huishoudens en handel & diensten

3 Huishoudens en handel & diensten milieuverkenning 23 61 3 Huishoudens en handel & diensten Johan Couder, Aviel Verbruggen, Onderzoeksgroep stem, ua Soetkin Maene, mira-team, vmm Hoofdlijnen De energiekwaliteit van de woningen in Vlaanderen

Nadere informatie

Regio-overleg milieu. HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding. Ingelmunster 14 maart 2013. Dominiek Vandewiele

Regio-overleg milieu. HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding. Ingelmunster 14 maart 2013. Dominiek Vandewiele Regio-overleg milieu HERNIEUWBARE ENERGIE EN KLIMAAT Inleiding Ingelmunster 14 maart 2013 Dominiek Vandewiele agenda 8:30 onthaal en inleiding 8:45 Inleiding: Europese, Vlaamse en lokale beleidsprioriteiten

Nadere informatie

COGEN Vlaanderen vzw. Doelstelling: actief meewerken aan de ontwikkeling van kwaliteitsvolle WKK Expertisecentrum Expertiseverstrekking naar leden

COGEN Vlaanderen vzw. Doelstelling: actief meewerken aan de ontwikkeling van kwaliteitsvolle WKK Expertisecentrum Expertiseverstrekking naar leden Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen WKK voor ruimteverwarming Algemene principes van WKK Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag VIBE 12 november 2010 1 COGEN Vlaanderen vzw Doelstelling:

Nadere informatie

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 15 april 2008

Beslissing van de Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt. van 15 april 2008 Vlaamse Reguleringsinstantie voor de Elektriciteits- en Gasmarkt Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B - 1000 BRUSSEL e-mail : info@vreg.be tel. : +32 2 553 13 53 fax : +32 2 553 13

Nadere informatie

Studiedagen mobiliteit en milieu. Dagelijkse praktijk schadelijke effecten - luchtkwaliteit en geluid

Studiedagen mobiliteit en milieu. Dagelijkse praktijk schadelijke effecten - luchtkwaliteit en geluid Studiedagen mobiliteit en milieu Dagelijkse praktijk schadelijke effecten - luchtkwaliteit en geluid Overzicht inhoud van de VM Schets van de relatie tussen luchtkwaliteit en verkeer Caroline De Geest

Nadere informatie

Energieprijzen in vergelijk

Energieprijzen in vergelijk CE CE Oplossingen voor Oplossingen milieu, economie voor milieu, en technologie economie en technologie Oude Delft 180 Oude Delft 180 611 HH Delft 611 HH Delft tel: tel: 015 015 150 150 150 150 fax: fax:

Nadere informatie

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5

Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 1/5 Bijlage 2 Potentieelberekening energiestrategie 2/5 Toelichting bij scenario-analyse energiebeleid Beesel Venlo Venray Deze toelichting beschrijft wat

Nadere informatie

Emissies van het wegverkeer in België 1990-2030

Emissies van het wegverkeer in België 1990-2030 TRANSPORT & MOBILITY LEUVEN VITAL DECOSTERSTRAAT 67A BUS 1 3 LEUVEN BELGIË http://www.tmleuven.be TEL +32 (16) 31.77.3 FAX +32 (16) 31.77.39 Transport & Mobility Leuven is een gezamenlijke onderneming

Nadere informatie

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015 Technisch-economische scenario s voor Nederland Ton van Dril 20 mei 2015 Overzicht Energieplaatje in historisch perspectief Hoeveel en hoe gebruiken we energie? Wat gebeurt er met verbruik en uitstoot

Nadere informatie

REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST

REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST REGULERINGSCOMMISSIE VOOR ENERGIE IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST Verslag BRUGEL-RAPP-20101008-11 over het jaarrendement van de uitbating van warmtekrachtkoppelingsinstallaties voor 2009 Opgesteld

Nadere informatie

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013

16% Energie van eigen bodem. 17 januari 2013 16% Energie van eigen bodem 17 januari 2013 Inhoud Klimaatverandering Energie in Nederland Duurzame doelen Wind in ontwikkeling Northsea Nearshore Wind Klimaatverandering Conclusie van het IPCC (AR4, 2007)

Nadere informatie

Monitoring 2008. Rapportering definitieve resultaten

Monitoring 2008. Rapportering definitieve resultaten Monitoring 2008 Rapportering definitieve resultaten februari 2010 Voorwoord Zoals afgesproken tijdens de Auditcommissie van 29 september 2009 heeft het Verificatiebureau een aanvullend rapport voor de

Nadere informatie

ENERGIEPRIJZEN VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS VOOR KMO S EN ZELFSTANDIGEN PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT

ENERGIEPRIJZEN VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS VOOR KMO S EN ZELFSTANDIGEN PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT ENERGIEPRIJZEN VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS VOOR KMO S EN ZELFSTANDIGEN PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT - - - overzicht jongste 6 maanden met vergelijking tov duurste/goedkoopste product op de Belgische

Nadere informatie

Biomassa verleden, heden en toekomst: Vlaanderen en België

Biomassa verleden, heden en toekomst: Vlaanderen en België 14/12/2011 Biomassa verleden, heden en toekomst: Vlaanderen en België Biomassa als hernieuwbare energiebron, voeding en grondstof voor materialen en producten Biomassa: BACK & TO THE FUTURE» Biomassa Vlaanderen

Nadere informatie

TOEKOMSTVERKENNING MIRA-S 2009 Wetenschappelijk rapport Hoe omgaan met de complexiteit van milieuvraagstukken?

TOEKOMSTVERKENNING MIRA-S 2009 Wetenschappelijk rapport Hoe omgaan met de complexiteit van milieuvraagstukken? TOEKOMSTVERKENNING MIRA-S 2009 Wetenschappelijk rapport Hoe omgaan met de complexiteit van milieuvraagstukken? Milieurapport Vlaanderen Vlaamse Milieumaatschappij Van Benedenlaan 34 2800 Mechelen tel.

Nadere informatie

VOORUITZICHTEN. Energievooruitzichten voor België tegen 2030. Federaal Planbureau. Economische analyses en vooruitzichten

VOORUITZICHTEN. Energievooruitzichten voor België tegen 2030. Federaal Planbureau. Economische analyses en vooruitzichten Energievooruitzichten voor België tegen 23 Federaal Planbureau Economische analyses en vooruitzichten November 211 Vooruitzichten Een van de belangrijkste opdrachten van het Federaal Planbureau (FPB) bestaat

Nadere informatie

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net 3 juli 2010, De Ruijter Energy Consult Energie- en CO 2 -emissieprestatie van verschillende energievoorzieningsconcepten voor Biologisch Tuinbouwbedrijf gebroeders Verbeek in Velden Gebroeders Verbeek

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Het Energieatol Energieopslag in de Noordzee

Het Energieatol Energieopslag in de Noordzee Het Energieatol Energieopslag in de Noordzee Dr. Walter Mondt, ECOREM 26 november 2013 1 Inhoud Voorstelling Ecorem NV Context van de studie Werkingsprincipe van het energieatol Opbouw van het energieatol

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

BRUSSEL-HOOFDSTAD PARTICULIERE KLANTEN

BRUSSEL-HOOFDSTAD PARTICULIERE KLANTEN Tariefkaart Geldig voor de contracten gesloten in AUGUSTUS 2015 in BRUSSEL-HOOFDSTAD PARTICULIERE KLANTEN Pagina 1 : Aanbod Poweo Fix Elektriciteit Pagina 5 : Aanbod Poweo Fix Gas Pagina 8 : Kortingen

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

WKK-inventaris Vlaanderen Stand van zaken 2005 (2)

WKK-inventaris Vlaanderen Stand van zaken 2005 (2) WKK-inventaris Vlaanderen Stand van zaken 2005 (2) E. Peeters, K. Aernouts, T. Daems VITO- Studie uitgevoerd in opdracht van VEA Januari 2007 WKK-inventaris Vlaanderen: stand van zaken 2005 (2) 2 WKK-inventaris

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de verzoening van de behoeften aan energie en aan zuivere lucht in onze maatschappij

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de verzoening van de behoeften aan energie en aan zuivere lucht in onze maatschappij VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE betreffde de verzoing van de behoeft aan ergie aan zuivere lucht in onze maatschappij Het Vlaams Parlemt, gelet op de Verkningsnota voor het ergiedebat in het Vlaams Parlemt,

Nadere informatie

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012 Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 9 september 2013 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT

ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT ENERGIEPRIJZEN VOOR DE RESIDENTIELE CONSUMENT VAN ELEKTRICITEIT EN AARDGAS PER LEVERANCIER EN PER PRODUCT - - - overzicht jongste 6 maanden met vergelijking tov duurste/goedkoopste product op de Belgische

Nadere informatie

2 Is het waar dat de effectieve capaciteit van wind door inpassingseffecten niet 23% maar minder dan 8% is?

2 Is het waar dat de effectieve capaciteit van wind door inpassingseffecten niet 23% maar minder dan 8% is? > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Energiebalans Vlaanderen 1990-2013 (beknopt) Update december 2014

Energiebalans Vlaanderen 1990-2013 (beknopt) Update december 2014 Verspreiding: Algemeen Eindrapport Energiebalans Vlaanderen 1990-2013 (beknopt) Update december 2014 Aernouts Kristien, Jespers Kaat, Wetzels Wouter Studie uitgevoerd in opdracht van: 2014/TEM/R/81 December

Nadere informatie

Zelfs met hoge energieprijzen op de internationale markten kan de stijging van de eindfactuur van de Belgische verbruiker worden ongedaan gemaakt

Zelfs met hoge energieprijzen op de internationale markten kan de stijging van de eindfactuur van de Belgische verbruiker worden ongedaan gemaakt Persbericht Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas Nijverheidsstraat 26-38 1040 Brussel Tel. 02/289.76.11 Fax 02/289.76.09 18 januari 2008 Zelfs met hoge energieprijzen op de internationale

Nadere informatie

van 18 september 2012

van 18 september 2012 Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt Publiekrechtelijk vormgegeven extern verzelfstandigd agentschap Graaf de Ferrarisgebouw Koning Albert II-laan 20 bus 19 B-1000 Brussel Gratis telefoon

Nadere informatie

Agenda VREG VLAAMSE REGULATOR VAN DE ELEKTRICITEITS- EN GASMARKT P 1

Agenda VREG VLAAMSE REGULATOR VAN DE ELEKTRICITEITS- EN GASMARKT P 1 Agenda Samenstelling energiefactuur Wat zijn distributienettarieven? Tariefbevoegdheid Tariefmethodologie Vergelijking distributienettarieven Redenen evolutie, landschap netbeheer en transmissienettarieven

Nadere informatie

VLAANDEREN PARTICULIERE KLANTEN

VLAANDEREN PARTICULIERE KLANTEN Tariefkaart Geldig voor de contracten gesloten in OKTOBER 2015 in VLAANDEREN PARTICULIERE KLANTEN Pagina 1 : Aanbod Poweo Fix Elektriciteit Pagina 5 : Aanbod Poweo Fix Gas Pagina 8 : Kortingen Uitgebracht

Nadere informatie