VLAAMS OUDERENBELEIDSPLAN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VLAAMS OUDERENBELEIDSPLAN 2010 2014"

Transcriptie

1 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan Kabinet van Vlaams minister van Welzijn, Vlksgezndheid en Gezin, J Vandeurzen Klstraat 35, 1000 BRUSSEL Tel Fax VLAAMS OUDERENBELEIDSPLAN w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 1

2 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan INHOUD 1. Inleiding Wat betekent uder wrden in Vlaanderen? Een pdracht van de vlledige Vlaamse Regering en het Vlaamse Parlement De uderen, hun wensen en hun rl Basisprincipes van het Vlaams uderenbeleid Missie en visie van het Vlaams uderenbeleid Internatinaal perspectief Mnitring van het Vlaams uderenbeleidsplan Algemene mgevingsanalyse Infrmatie, inspraak en participatie Vaststellingen Delstellingen en acties Armede en sciale bescherming Vaststellingen Delstellingen en acties Diversiteit en discriminatie Vaststellingen Delstellingen en acties Gezndheid, sprt en welzijn Vaststellingen Delstellingen en acties Actief en prductief uder wrden Vaststellingen Delstellingen en acties Wnen en energie Vaststellingen Delstellingen en acties Mbiliteit, tegankelijkheid en veiligheid Vaststellingen Delstellingen en acties w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 2

3 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan Cultuur, verenigingsleven, levenslang leren, terisme en media Vaststellingen Delstellingen en acties Geraadpleegde brnnen w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 3

4 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan INLEIDING 1.1 WAT BETEKENT OUDER WORDEN IN VLAANDEREN? Het Vlaams uderenbeleidsplan wil p deze vraag een antwrd geven en z de visie p uderen en hun psitie in de tekmstige Vlaamse samenleving vatten. Bij de pmaak van dit beleidsplan was de betrkkenheid van de uderen even belangrijk als het uiteindelijke resultaat EEN OPDRACHT VAN DE VOLLEDIGE VLAAMSE REGERING EN HET VLAAMSE PARLEMENT In tijden van vergrijzing en verzilvering wil de Vlaamse Regering haar verantwrdelijkheid naar de grep van udere burgers pnemen 2. Dit uitgangspunt in het Vlaamse Regeerakkrd en het decreet van 30 april 2004 hudende de stimulering van een inclusief Vlaams uderenbeleid en de beleidsparticipatie van uderen 3, vrmen de basis vr de pmaak van het geactualiseerd Vlaams uderenbeleidsplan vr de peride Het nieuwe Vlaams uderenbeleidsplan buwt verder p het vrige en past binnen het Pact In dit pact wil de Vlaamse Regering ndermeer een warme samenleving tt stand brengen, wat resulteert in een hge mate van sciale bescherming, in gelijke kansen, in een tegankelijk, betaalbaar en kwaliteitsvl aanbd van zrg- en dienstverlening en in ruimte vr zelfntpliiing vr iedereen, k vr de uderen. Als Vlaams Minister van Welzijn Vlksgezndheid en Gezin en cördinerend minister heb ik het initiatief genmen vr verleg met relevante actren 5. De cnsultatiernde bij de Vlaamse uderenraad, de Brusselse en prvinciale uderenadviesraden, rganisaties van uderen en een aantal lkale uderenraden, leverde de buwstenen vr het plan. Deze prcesmatige manier 1 Beleidsnta J Vandeurzen Vlaams minister van Welzijn Vlksgezndheid en Gezin, OD 3.6 We realiseren een tegankelijke en beschikbare dienstverlening waarbij aandacht is vr de facetten eigen aan de leefsituatie en zrgnden van de specifieke delgrepen. Ouderen-uderenbeleidsplan-uderenparticipatie. 2 Vlaams Regeerakkrd Vlaanderen Een daadkrachtig Vlaanderen in beslissende tijden. Vr een vernieuwde, duurzame en warme samenleving. Hfdstuk III, 1 E. Een inspirerend beleid vr uderen. 3 Decreet van 30 april 2004 hudende de stimulering van een inclusief Vlaamse uderenbeleid en de beleidsparticipatie van uderen. 4 Pact 2020: een tekmstpact vr Vlaanderen, 20 delstellingen (20 januari 2009). 5 Besluit van de Vlaamse Regering van 2 september 2005 tt aanstelling van een cördinerend minister vr het Vlaamse Ouderenbeleid. w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 4

5 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan van samenwerken kmt tegemet aan het charter tussen de Vlaamse Regering en de Verenigde Verenigingen 6. Na een vrafgaande tetsing in een interkabinettenwerkgrep kn de Vlaamse uderenraad het plan becmmentariëren. Dit advies en de beleidsreactie daarp resulteerden in de eindversie die de Vlaame Regering gedkeurde. Finaal wrdt de gedkeuring van het Vlaamse Parlement gevraagd. 1.3 DE OUDEREN, HUN WENSEN EN HUN ROL Net zals dé jngere niet bestaat, bestaat k dé udere niet. De grep van persnen van 60 jaar en uder wrdt gekenmerkt dr een enrme diversiteit. We ntmeten mensen van 60 jaar die zich ud velen en mensen van 90 jaar die zich zeer jng dr het leven begeven. Op het gevaar af van een al té categriale benadering en mgelijke stigmatisering van de delgrep, wrdt de leeftijd van 60 jaar en uder aangewend wanneer hier ver de uderen wrdt gesprken 7. Dit leeftijdscriterium mag echter niet te absluut beschuwd wrden en vraagt een sepele hantering. Het vrliggende Vlaamse uderenbeleidsplan gaat uit van datgene wat uderen zelf willen. Uit literatuur, enquêteresultaten en beheftenderzeken blijkt dat persnen die uder wrden zlang mgelijk zelfstandig willen functineren en actief willen zijn in de samenleving. Vral willen zij van het heersende beeld van uderen af: uderen als de grep die steeds meer zrg ndig heeft en die mwille van de vergrijzing nze welvaartsmaatschappij ndergraaft. Dit beeld dient gewijzigd, genuanceerd en vral verbreed. Vr de realisatie van het uderenbeleidsplan rekent de Vlaamse verheid k p de uderen zelf. Vlaanderen kan iets betekenen vr uderen, maar k andersm kunnen uderen heel wat betekenen vr Vlaanderen. De cnsultatiernde van de uderenraden en rganisaties leverde vlgende priritaire rllen van uderen p: - Actieve deelname aan initiatieven, verenigingen en adviesrganen; - Het drbreken van vereenzaming en sciaal islement dr in cntact te treden met leeftijdsgenten; - Het bijdragen aan het cllectieve geheugen dr verdracht van kennis en expertise; - Zelf meewerken aan psitieve beeldvrming dr in te spelen p media en cultuur; - Blijvende ervarings- en kennisverrijking vlgens het principe levenslang leren ; - Een kritische cnsument blijven met een pen geest vr nieuwe prducten f diensten; 6 Charter tussen de Vlaamse Regering en de Verenigde Verenigingen (2006). Uitgangspunten en implicaties vr de Vlaamse Regering, de Verenigde Verenigingen. 7 Decreet van 30 april 2004 hudende de stimulering van een inclusief Vlaams uderenbeleid en de beleidsparticipatie van uderen. Hfdstuk 1, Art. 2, 2 udere: persn die de leeftijd van 60 jaar heeft bereikt. w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 5

6 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan Het uitdragen en pnemen van de (inter)generatinele slidariteit. 1.4 BASISPRINCIPES VAN HET VLAAMS OUDERENBELEID Een Vlaams uderenbeleid met de vrwaarden creëren m: - De tegang van elke udere tt de ecnmische, sciale en culturele rechten te waarbrgen; - Discriminatie en sciale uitsluiting p basis van leeftijd te vrkmen, te verminderen en p te lssen; - De deelname van uderen aan het uitstippelen, het uitwerken en het evalueren van dit beleid mgelijk te maken en te versterken; - Te kmen tt een inclusief, gecördineerd en samenhangend beleid MISSIE EN VISIE VAN HET VLAAMS OUDERENBELEID De in het Vlaams uderenbeleidsplan pgenmen missie en visie zijn ng steeds actueel en blijven de tetssteen vr het geactualiseerde uderenbeleidsplan. De missie vr het Vlaams uderenbeleid luidt: Het Vlaamse uderenbeleid wil bijdragen tt de participatie, ntpliing en ntwikkeling van alle uderen, zwel in individueel als cllectief verband. Het besteedt bijzndere aandacht aan maatschappelijke betrkkenheid en verantwrdelijkheid in al zijn diversiteit. Het is gebaseerd p vertruwen in de cmpetenties van uderen en p gelf in de kracht van de uder wrdende mens in zijn sciale cntext. De gelijkwaardigheid van alle leeftijdscategrieën staat vrp in de pbuw en rganisatie van de demcratische samenleving. Deze missie wrdt gekppeld aan een visie: De Vlaamse verheid wil deze ntpliing vrmgeven p een inclusieve, duurzame, gecördineerde en samenhangende wijze, in alle facetten, geledingen, structuren en niveaus van haar beleidsvering, in dialg en verleg met de geëigende delgrep 9. 8 Decreet van 30 april 2004 hudende de stimulering van een inclusief Vlaamse uderenbeleid en de beleidsparticipatie van uderen. Hfdstuk 2, Art. 3 en 4. 9 Vlaams uderenbeleidsplan Deel 2. 3 Missie en visie van een Vlaams uderenbeleid. w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 6

7 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan INTERNATIONAAL PERSPECTIEF Het Vlaams uderenbeleidsplan strkt met het actieplan dat dr de Verenigde Naties in mndiaal perspectief werd uitgewerkt. Hiermee kiest Vlaanderen vr een perspectief dat uderen verenigt, niet enkel binnen de eigen gemeenschap maar k in een ruimer verband dat de grenzen verstijgt. De basisprincipes, missie en visie van het Vlaamse uderenbeleid sluiten naadls aan bij de pririteiten van en de visie achter het actieplan van de Verenigde Naties 10 : - Ouderen meten kunnen deelnemen aan het maatschappelijk ntwikkelingsprces en er k de vruchten van kunnen plukken; - Ouderen meten in gede gezndheid kunnen leven en hebben, waar ndig, recht p de juiste en de beste zrg; - Ouderen meten kunnen leven in een stimulerende en ndersteunende mgeving. De Verenigde Naties nderschrijven het cncept van een maatschappij vr alle leeftijden waaraan elk individu actief bijdraagt en daaruit zijn rechten en plichten put. Dr vergrijzing te beschuwen als een verwrvenheid wrden de vaardigheden, ervaringen en middelen van de hgste leeftijdscategrieën vanzelfsprekend en zijn deze van (even) grt belang vr de ntwikkeling van een vlwassen en vlledig geïntegreerde humane samenleving. Inspirerend vr het Vlaams uderenbeleidsplan zijn de Eurpese handvesten vr mensenrechten en de diverse uderencharters 11. Deze laatsten vertrekken vanuit de waardigheid van uderen die afhankelijker wrden en willen de rechten van deze uderen zals die van elke andere burger waarbrgen. Het Franse uderencharter legt het accent p kwaliteit van leven en vertaalt dit cncreet in veertien basisrechten: Elke afhankelijke udere persn - behudt het recht m zijn manier van leven te kiezen; - wnt, hetzij thuis hetzij in een vrziening, vlgens zijn eigen keuze en deze wnst dient aangepast te zijn aan zijn nden; - dient vrij te zijn m te cmmuniceren, zich te verplaatsen en deel te nemen aan het sciaal leven; - kan zijn familiale en sciale relaties behuden; 10 Madrid internatinaal actieplan ver vergrijzing. Rapprt, 18 december Eurpees Verdrag tt Bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden (Rme, 1950); Handvest van de Grndrechten van de Eurpese Unie (Publicatieblad van de Eurpese Gemeenschappen, 18/12/2000); Charte des persnnes âgées en France (FNG, MES, 1997); Het Eurpees Charter ter vrijwaring van de rechten en de vrijheden van de uderen die leven, wnen en verzrgd wrden in een rusthuis f een rust- en verzrgingstehuis (DROV, z.d.); Eurpean Charter f the rights and respnsabilities f lder peple in need f lng-term care and assistance (AGE, EDE, mei 2010). w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 7

8 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan met meester blijven ver zijn patrimnium en zijn inkmsten; - met aangemedigd wrden m actief te blijven; - met vrij kunnen participeren aan de religieuze f filsfische activiteiten van zijn keuze; - wrdt benaderd vanuit zijn autnmie waarbij afhankelijkheid z veel mgelijk vrkmen wrdt; - heeft recht p tegankelijke zrg; - kan een berep den p vldende en kwalitatieve zrgverleners; - en zijn familie kan rekenen p zrg en begeleiding bij het einde van het leven; - mag verwachten dat multidisciplinair nderzek ver vergrijzing en de daarmee gepaarde stijgende afhankelijkheid vrzien wrdt; - heeft recht p juridische bescherming van zijn persn en zijn gederen. - De vlledige bevlking met geïnfrmeerd wrden ver de meilijkheden die udere afhankelijke persnen ervaren. Het Vlaams uderenbeleid hudt terdege rekening met het tenemende aantal uderen in afhankelijkheid, maar wil zich hierte niet beperken. Het wil uderen benaderen vanuit al de aspecten van het leven en is gebaseerd p vertruwen in de cmpetenties van uderen en p gelf in de kracht van de uder wrdende mens in zijn sciale cntext. Het Vlaamse uderenbeleidsplan wil dit beklemtnen. Vanuit deze missie werkt Vlaanderen mee aan de beleidsaanbevelingen ver Active Ageing die de Raad van de Eurpese Unie vr de lidstaten en de regi s uitwerkt. De Raad van Ministers ndigt de lidstaten uit m werk te maken van gede arbeidsvrwaarden vr uderen, hun participatie en gezndheid te bevrderen, de uitdagingen van een vergrijzende ecnmie ten vlle te benutten, intergeneratinaliteit en sciale chesie aan te medigen, levenslang leren en aanwending van nieuwe technlgieën te prmten, het vrijwilligerswerk te ndersteunen en de samenwerking tussen gezndheids- en welzijnsvrzieningen te stimuleren 12. Tensltte is er p Eurpees vlak een grte behefte aan beleidscördinatie en wederzijds leren. Om de Eurpese sciale visie beter af te stemmen p de nden, zullen het vergelijkbaar wetenschappelijk instrumentarium en de betruwbare indicatren die telaten de sciale bescherming en het algehele inclusieniveau te peilen, verder verfijnd meten wrden. Via de pen cördinatiemethde kan Vlaanderen leren van de successen en falingen inzake uderenbeleid in de andere Eurpese lidstaten en z haar beleid verder verfijnen en erver rapprteren. 12 Ontwerpaanbevelingen vr Het Belgische vrzitterschap Eurpese Unie, juli-december w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 8

9 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan MONITORING VAN HET VLAAMS OUDERENBELEIDSPLAN Een inclusief, gecördineerd en samenhangend beleid naar uderen te eindigt niet bij de pmaak van het Vlaams uderenbeleidsplan De mnitring van het plan zal systematisch pgenmen wrden dr de werkgrep aandachtsambtenaren inzake uderen. Deze werkgrep is samengesteld uit één cntactpersn binnen de administratie per beleidsdmein van de Vlaamse Regering. Het departement Welzijn, Vlksgezndheid en Gezin faciliteert de werkgrep. In eerste instantie zal de werkgrep uiterlijk einde 2010 de delen en acties van het Vlaams uderenbeleidsplan mzetten in meetbare indicatren. Jaarlijks rapprteert de werkgrep p basis van deze indicatren ver de vrtgang van het uderenbeleidsplan en wrdt de interkabinettenwerkgrep uderenbeleidsplan geïnfrmeerd f indien ndig samengerepen. In 2014 gebeurt een glbale evaluatie van het Vlaams uderenbeleidsplan wat p haar beurt veding zal geven aan het vlgende uderenbeleidsplan. w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 9

10 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan ALGEMENE OMGEVINGSANALYSE Meer uderen, grte verscheidenheid De 21ste eeuw wrdt de eeuw van de bevlkingsverudering, en dit in alle landen. Ok in België zal het aantal uderen sterk stijgen: de grep van 65 jaar en uder van 1,86 miljen in 2010 tt 2,22 miljen in 2020, f een tename met bijna 20%. De vlgende 10 jaar greit de grep van 80-plussers tt bijna , tegenver nu. Vral in Vlaanderen stijgt het aantal uderen. Tussen 2010 en 2020 zal het aantal 65-plussers tenemen van 1,13 miljen tt 1,35 miljen. De udste grep zal naar verwachting sterk greien: ver 10 jaar zullen er bijna plussers meer zijn. Ng spectaculairder is de verwachte evlutie van het aantal hnderdjarigen: van 950 nu tt 2240 in In 2020 zal 21% van de Vlaamse bevlking bestaan uit 65-plussers, tegenver 18% in Dit is meer dan in de andere gewesten. Het aandeel van de 80-plussers zal stijgen van 4% in 2005 tt 6% in Tt 2035 ligt het aandeel 65-plussers in Vlaanderen lichtjes bven het gemiddelde vr de EU-27, nadien zakt het ernder (figuur 1). Figuur 1: Prgnse van het aandeel 65-plussers in de bevlking vr de gewesten, België en vr de EU (Beginstand vr 2005 is afgeleid uit de fficiële registraties) 13 Federaal Planbureau & FOD Ecnmie Algemene Directie Statistiek en Ecnmische Infrmatie (2008). Bevlkingsvruitzichten , Planning paper 105. w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 10

11 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan Het aantal gebrten in het Vlaamse Gewest neemt sinds 2003 pnieuw te. Dat betekent echter niet dat er sprake is van een demgrafische kentering. De vruchtbaarheid is ng altijd te laag m in de vervanging van de generaties te vrzien 14. Verwacht wrdt dat de ntgrening en de vergrijzing zich verder drzetten. De leeftijdspiramide krijgt alsmaar meer een zware tp en een smalle basis, zals geïllustreerd in figuur 2. Figuur 2: Leeftijdspiramide van de bevlking van het Vlaamse Gewest, met stand p en prgnse vr Vruwen zijn p udere leeftijd duidelijk in de meerderheid en dat zal k z blijven. In abslute aantallen gaat het in Vlaanderen m ruim mannen en meer dan vruwen van 65 jaar en uder. Vral p hge leeftijd is het genderverschil duidelijk: de leeftijdsgrep van 80 tt 95 jaar bestaat vr twee derde uit vruwen, het aandeel vruwen bij de 95-jarigen f uder is meer dan 80% 15. Het pleidingsniveau stijgt (geleidelijk). De babybmgeneratie die straks met pensien gaat, zal beter geïnfrmeerd, mndiger en daardr k kritischer zijn Federaal Planbureau & FOD Ecnmie Algemene Directie Statistiek en Ecnmische Infrmatie (2008). Bevlkingsvruitzichten Planning paper 105. w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 11

12 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan Er zullen meer alleenstaande uderen zijn dr scheiding. Begin 2007 waren 64% van alle Vlaamse zestigplussers gehuwd, 25% was verweduwd, 6% gescheiden en een even grte grep nit-gehuwd. Het aantal gescheiden uderen zu de afgelpen vijftien jaar bijna verdubbeld zijn 16. Veranderende leefvrmen Ouderen zullen in de tekmst vaker zelfstandig (al dan niet met een partner) wnen en zullen minder vaak wrden pgenmen in een cllectieve wnvrm. Een belangrijke ntwikkeling is de sterke stijging van het aantal alleenwnenden, zwel bij mannen als bij vruwen. Vral p hgere leeftijd neemt het aandeel alleenwnenden sterk te. Van de 80- tt 89-jarige vruwen is nu bijna de helft alleenwnend, nder de mannen van die leeftijd is het 1 p 4. Ten pzichte van 2007 zal tegen 2021 het aantal alleenwnende 80-plussers met 49% tenemen. Van alle alleenwnenden zullen dan 6 p 10 minstens 55 jaar zijn en 17% zelfs 80 jaar en uder Wat de aanwezigheid van kinderen in het familienetwerk betreft, blijkt dat het aandeel 65- plussers met kinderen in leven, de laatste decennia is tegenmen: van 80% in 1974 tt 83% in 1985 en 86% in % van de uderen heeft minstens één kind wnen binnen een straal van één km, 60% binnen een straal van vijf kilmeter 19. Het aandeel 85-plussers dat cllectief wnt, nam tussen 1990 en 2004 sterk te, maar daalde sindsdien tt 25% in Verwacht wrdt dat dit aandeel ng zal dalen. Tch zal het aantal cllectief wnende 85-plussers bijna verdubbelen dr de sterke tename van de udste uderen: van in 2007 tt in Vral het aantal mannen van 85 jaar en uder in een cllectieve wnvrm zal het sterkst greien (120%). Dit impliceert dat binnen de grep cllectief wnende udste uderen de geslachtsverhuding langzaamaan zal veranderen, hewel vruwen ng steeds ruim de meerderheid uitmaken. In 2021 zal 22% van de 85-plussers in een wnzrgcentrum een man zijn; in 2007 is het 17% http://statbel.fgv.be/nl/statistieken/cijfers/bevlking/huwelijken_echtscheidingen_samenlevingscntracten/echt scheidingen /leeftijd/ index.jsp 17 Surkyn, D. Willaert, D. & Debsere, P. (2007). LIPRO-huishudensprjecties. Vlaanderen (-2051). VUB, 17 ktber Ldewijckx, E. (2008). Veranderende leefvrmen in het Vlaamse Gewest, (en 2021). SVR-rapprt 2008/3. 19 Jacbs, T., Vanderleyden, L. & Vanden Ber, L. (2004). Op latere leeftijd. De leefsituatie van 55-plussers in Vlaanderen. CBGS-Publicaties, Antwerpen-Apeldrn: Garant. 20 Surkyn, D. Willaert, D. & Debsere, P. (2007). LIPRO-huishudensprjecties. Vlaanderen (-2051). VUB, 17 ktber Ldewijckx, E. (2008). Veranderende leefvrmen in het Vlaamse Gewest, (en 2021). SVR-rapprt 2008/3. w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 12

13 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan Tename geznde levensverwachting, expansie ngeznde jaren bij de udste vruwen In 2006 werden Vlaamse mannen gemiddeld 78,1 jaar ud en Vlaamse vruwen haalden de leeftijd van 83,3 jaar 22. Verwacht wrdt dat in 2020 mannen gemiddeld 80,2 jaar zullen wrden en vruwen 85,8 jaar. De levensverwachting p leeftijd 65 jaar is 17,3 jaar bij mannen en 21 jaar bij vruwen. Vr een grt deel zullen die jaren drgebracht wrden znder functinele beperkingen. Onderzek naar de evlutie in geznde levensverwachting in Vlaanderen tussen 1997 en 2004 leert dat er bij jngere leeftijdsgrepen (65 tt 84 jaar) ver het algemeen ng een verbetering ptreedt van geznde levensverwachting, terwijl er bij de udste vruwen sprake is van een expansie van de jaren in ngezndheid. In 2004 mcht een 65-jarige man verwachten 51% van zijn resterend leven znder functinele beperkingen te leven, bij vruwen 39%. Binnen de jaren met functinele beperkingen is er echter wel een duidelijke verschuiving naar zwaardere beperkingen, vral bij de udste vruwen Wie weinig vermgend en laag pgeleid is, heeft in Vlaanderen p zeventigjarige leeftijd 60% kans m zich in minder gede gezndheid te velen. Wie zich p het andere uiterste van de sciale ladder bevindt, heeft p dezelfde leeftijd slechts 30% kans m zich minder geznd te velen. Ongeacht de sciale status is bij mannen het ptentieel vr een verdere tename in geznde levensverwachting grter dan bij vruwen Meer zrgvragers, grter zrgaanbd Het aantal zrgbehevenden kan stijgen. Schattingen p basis van de SHARE-enquête 27 wijzen het vlgende uit: in 2008 heeft 23% van de thuiswnende vruwen van 65 jaar en uder en 13% van de mannelijke 65-plussers ADL-beperkingen 28. De geschatte aantallen kunnen als vlgt evlueren: een tename van het aantal 65-plussers met ADL-beperkingen van in 2010 tt in De zeer zwaar zrgbehevenden kunnen dus binnen de kmende 10 jaar met eenheden stijgen, een tename met bijna een kwart Van Oyen, H. & P. Debsere, P. (2008). Tendensen in de vlksgezndheid in België tussen 1997 en Belgisch Tijdschrift vr Sciale Zekerheid, 50e jaargang(2), p Van Oyen, H. (2007). Trends in de functinele gezndheid p hgere leeftijd in België tussen 1997 en Episcp, p Debsere, P., Gadeyne, S. e.a. (2007). Demgrafie van de gezndheid in Vlaanderen In: B. Cantilln, B., Van den Bsch, K. & Lefebure, S. Ouderen in Vlaanderen Leuven: Acc, p Van Oyen, H. & P. Debsere, P. (2008). Tendensen in de vlksgezndheid in België tussen 1997 en Belgisch Tijdschrift vr Sciale Zekerheid, 50e jaargang(2), p SHARE staat vr Survey f Health, Ageing, and Retirement in Eurpe. 28 ADL verwijst naar Activiteiten van het Dagelijkse Leven. 29 Breda, J., Paclet, J., Hedebuw, G. & Vgels, J. (2010). Prgrammatie thuiszrg- en uderenvrzieningen. Onderzek in pdracht van de Vlaamse Overheid, Departement Welzijn, Vlksgezndheid en Gezin, HIVA, UA Antwerpen. w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 13

14 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan Het gebruik van prfessinele thuiszrg is sterk gekppeld aan de graad van beperkingen maar k aan het geslacht en de huishudstructuur. Geschat wrdt dat thuiswnende alleenstaande vruwen bven de 85 jaar en met een ADL-beperking bijna 90% kans hebben m gebruik te maken van prfessinele thuiszrg. De leeftijdsgrep van de 90-jarigen en uder zal in aantal verdriedubbelen in de kmende 20 jaar. En zij verblijven in hge mate in residentiële vrzieningen. Z wnde in % van de vruwen van 90 jaar en uder cllectief Vldende en geschikt persneel m de nden van de nabije tekmst p te vangen, is cruciaal. Geraamd wrdt dat tussen 2010 en 2014 z n arbeidskrachten uit de scialprfitsectr (.m. gezndheidszrg, uderen- en gehandicaptenzrg, kinderpvang) met pensien gaan f vervregd uittreden. Daarnaast wrdt in die peride een grei van de werkgelegenheid verwacht met eenheden 33. Een derde van de berepen in scialprfitsectren zijn te beschuwen als knelpuntberepen, vlgens de definitie van de VDAB 34. Draagkracht en draaglast De zgenaamde uderenafhankelijkheidsrati geeft de verhuding weer van de udere bevlking (65-jarigen en uder) tegenver de bevlking p berepsactieve leeftijd (20-64 jaar). Die rati zal stijgen van 0,30 in 2005 tt 0,36 in Vr elke tt 64-jarigen zullen er dan 36 uderen zijn. Het Vlaamse Gewest zal het meest te maken krijgen met de vergrijzing, het Brusselse Hfdstedelijk Gewest het minst 35. Verwacht wrdt dat de infrmele zrgmgelijkheden grndig zullen wijzigen. De familiale zrgindex - gedefinieerd als de verhuding tussen het aantal (zrgbehevende) hgbejaarden (80-plussers) en de (zrgverlenende) bevlking tussen 50 en 59 jaar is een indicatr vr de verwachte tekrten in de infrmele zrg. In 2005 had die rati vr het Vlaamse Gewest een waarde gelijk aan 0,33. Tegen 2020 wrdt een stijging verwacht tt 0,42. Deze evlutie betekent 30 Geerts, J. (2010). Dynamieken en determinanten van lng-term care gebruik. Een nderzek naar de relatie tussen frmele en infrmele zrg vanuit een micr- en macrscilgisch perspectief. Prefschrift vrgelegd tt het behalen van de graad van Dctr in de Sciale Wetenschappen, Universiteit Antwerpen: Departement Scilgie, mei Ldewijckx, E. (2008). Veranderende leefvrmen in het Vlaamse Gewest, (en 2021). SVR-rapprt 2008/3. 32 Breda, J., Paclet, J., Hedebuw, G. & Vgels, J. (2010). Prgrammatie thuiszrg- en uderenvrzieningen. Onderzek in pdracht van de Vlaamse Overheid, Departement Welzijn, Vlksgezndheid en Gezin, HIVA, UA Antwerpen. 33 Vers (2010). Vergrijzing maakt zektcht naar talenten ng urgenter. Vers Direct, nr. 5, 20/07/2010, jrg. 12, p Vers (2008). Vers en VDAB: samen sterk vr werk in de scial prfit. Persbericht, Brussel, 26 nvember Federaal Planbureau & FOD Ecnmie Algemene Directie Statistiek en Ecnmische Infrmatie (2008). Bevlkingsvruitzichten , Planning paper 105. w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 14

15 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan dat er p termijn naar verhuding meer (ptentieel) zrgbehevende uderen zullen staan tegenver minder (ptentieel) zrgverlenende vijftigers 36. Budgettaire ksten én pbrengsten De ntgrening en vergrijzing hebben een sterke impact p de draagkracht van de sciale zekerheid. Een krtere berepslpbaan, gecmbineerd met een langere levensverwachting betekent een grter aandeel gepensineerden binnen de bevlking en een grtere financiële last vr de werkende generatie die de huidige pensienen financiert. Op elke 100 inwners p berepsactieve leeftijd zijn er nu 31 uderen. Over 10 jaar zullen er in Vlaanderen vr elke 100 persnen p berepsactieve leeftijd, al 36 persnen zijn van 65 jaar en uder 37. Op middellange termijn ( ) zullen vlgens de Studiecmmissie vr de Vergrijzing de budgettaire ksten van de vergrijzing met 1,1% van het brut binnenlands prduct (bbp) plpen. Op lange termijn, tussen 2009 en 2060, stijgen de budgettaire ksten van de vergrijzing met 6,3% van het bbp, vral als gevlg van de pensienuitgaven (+4,1 %) en de gezndheidszrg (+3,6 %) 38. Vr de EU27 zuden de leeftijdsgerelateerde verheidsuitgaven tegen 2060 stijgen met gemiddeld 4,7% van het bbp, vral als gevlg van uitgaven vr pensienen, gezndheidszrg en langdurige zrg. In 9 EU-lidstaten valt een frse stijging te verwachten van minstens 7% van het bbp Aan de andere kant is het ecnmisch belang van de uderengrep niet te nderschatten. Oudere persnen zijn vragende partij vr diensten en prducten. Ze hebben in de vrbije 30 jaar een inhaalbeweging gemaakt ten aanzien van andere leeftijdsgrepen, zwel in hun ttale cnsumptie als in hun cnsumptie per hfd. In de peride 1988 tt 2004 waren de uitgaven per hfd het hgst in de leeftijdscategrie 55 tt 75 jaar 41. Uit gegevens van de laatste huishudbudgetenquête blijkt dat udere cnsumenten in vergelijking met de jngere generaties meer uitgeven aan cultuur, gezndheid en energie en minder aan nderwijs en verver Samenlevingen waarin mensen langer leven, bieden kansen m nieuwe prducten 36 Pelfrene, E. (2009). De nieuwe bevlkingsvruitzichten Een situering ten pzichte van vrige prgnses. SVR-rapprt 2009/3. 37 Pelfrene, E. (2009). De nieuwe bevlkingsvruitzichten Een situering ten pzichte van vrige prgnses. SVR-rapprt 2009/3. 38 Studiecmmissie vr de Vergrijzing (2010). Jaarlijks Verslag, juni Brussel: Hge Raad van Financiën. 39 Cmmissie van de Eurpese Gemeenschappen (2009). Opvangen van de gevlgen van de vergrijzing in de EU (Vergrijzingsverslag 2009). Mededeling van de Cmmissie aan het Eurpees Parlement, de Raad, het Eurpees Ecnmisch en Sciaal Cmité en het Cmité van de Regi's, Brussel, Eurpean Cmmissin (2009), 2009 Ageing Reprt: ecnmic and budgetary prjectins fr the EU-27 Member States ( ). Eurpean ecnmy 2, Paclet, J. (2009). Vergrijzing, welvaart en zrg. Vrnaamste vaststellingen in recent HIVA-nderzek. Natinale Pensiencnferentie, 30 april Ledent, P. (2009). De Belgen en sparen. Fcus n the Belgian ecnmy. Ecnmic Research, ING België. w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 15

16 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan en diensten te ntwikkelen. Initiatieven zals het Silver Ecnmy Netwrk van Eurpese regi s 44 zijn bedeld m de ntwikkeling en de verkp van innvatieve prducten en diensten vr udere cnsumenten te stimuleren. Bvendien dragen uderen k als dienstverleners (bvb. dr vrijwilligerswerk, mantelzrg) bij aan de ecnmische prductiviteit. 43 Bernal, O. & Manceaux, J. (2009). De Belg en zijn spaargedrag: het budget. Fcus n the Belgian ecnmy. Ecnmic Research, ING België. 44 w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 16

17 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan INFORMATIE, INSPRAAK EN PARTICIPATIE Ouderen kunnen pas vlwaardig aan de samenleving participeren indien zij vldende geïnfrmeerd zijn. De veelheid aan infrmatie en infrmatiekanalen wrdt de kmende legislatuur verder gerdend en beter p maat aangebden. De participatie en inspraak van uderen aan het besluitvrmingsprces wrdt verder gestimuleerd m te kmen tt maatschappelijke participatie p alle levensdmeinen. Dit met een meerwaarde geven vr het maatschappelijk draagvlak én de samenleving. 3.1 VASTSTELLINGEN Meer dan 6 p 10 van de Vlaamse uderen vindt dat uderen zelf meer te vertellen meten hebben ver wat er vr uderen gebeurt 45. Ruim 1 p 3 is van mening dat uderen niet meer meetellen en bijna 3 p 10 vindt dat uderen een last zijn vr de samenleving 46. De lkale uderenadviesraden spelen een belangrijke rl bij de inspraak van uderen in het lkale beleid. In 2009 hebben bijna 90% van de gemeenten een uderenadviesraad: 269 gemeenten p 308. In 4 p de 10 lkale besturen is een uderenbeleidscördinatr actief. 3% van de 60-plussers is lid van een gemeentelijke adviesraad f vert er een bestuursfunctie uit. Bijna de helft van de vrijwilligers in de gemeentelijke cultuurraad is uder dan 60 jaar 47. Uit een analyse van de lkale sciale beleidsplannen blijkt dat slechts in 28% van de gemeenten uderen(rganisaties) betrkken werden bij de vrbereiding van het LSB. Geplande initiatieven vr uderen hebben het frequentst te maken met de thema s wnen (96%), thuiszrg (81%) en gezinsbeleid (71%). Werk, armede, geestelijke gezndheid, sciale huisvesting, nderwijs en vrming kmen maar mndjesmaat aan bd Verté, D., De Witte, N. & De Dnder, L. (2007). Schaakmat f aan zet? Mnitr vr lkaal uderenbeleid in Vlaanderen. Brugge: Vanden Brele. 46 Eurpean Cmmissin (2009). Intergeneratinal slidarity. Flash Eurbarmeter 269, analytical reprt. 47 Verlinden, E. (2007). Lkaal uderenbeleid nder de lupe. Brussel: VVSG. 48 Sannen, L. & Van Regenmrtel, T. (2009). Lkaal sciaal beleid: de intenties nder de lep. Beleidsplananalyse Leuven: HIVA w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 17

18 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan Gemeten in ruime zin, zu 1 p 3 55-plussers plitiek participeren. Het gaat dan m activiteiten zals het tekenen van een petitie, deelname aan een manifestatie, bijwnen van een plitieke vergadering f bijeenkmst, aansluiten bij een plitiek frum f een discussiegrep p het internet. 49 De greiende grep 60-plussers krijgt weinig kansen m zich verkiesbaar te stellen vr een plitiek mandaat, zeker wat de reginale en federale verkiezingen betreft. De kandidatenlijsten bij de laatste Vlaamse verkiezingen (2009) bestnden vr 10% uit 60-plussers. In het nieuwe Vlaamse parlement zetelen slechts 4 persnen uder dan 60. Het aandeel verkzen 60-plussers p lkaal niveau ligt rnd de 12% Sciale participatie is een belangrijke indicatr vr deelname aan de samenleving. 1 p 5 uderen participeert in het geheel niet aan het verenigingsleven, sprt en cultuur en is niet plitiek betrkken 53. Anderzijds is ruim twee derde van de Vlaamse uderen lid van een vereniging; 1 p 3 van de zestigplussers is lid van een uderenvereniging 54. Een enquête van Test-aankp (2008) bij een representatief staal van de bevlking tussen 65 en 79 jaar wijst p het grte belang van een adequate infrmatie. De ntevredenheid van uderen heeft vral te maken met de heveelheid, de kwaliteit en de beschikbaarheid van infrmatie inzake jbmgelijkheden vr uderen, mgelijke administratieve hulp en hulp in het huishuden en bij de persnlijke verzrging. Infrmatie verspreiden kan natuurlijk p verschillende manieren 55. In 2007 verspreidde ngeveer 33% van de lkale besturen een udereninfrmatiegids (f was in pmaak). Bijna 94% verspreidt zijn infrmatie ver het lkale uderenbeleid via het gemeentelijk infrmatieblad Pauwels, G. & Pickery, J. (2007). Wie participeert niet? Ongelijke deelname aan het maatschappelijke leven in verschillende dmeinen. SVR-rapprt 2007/5. 50 Put, G., Maddens, B., Vanlangenakker, I. & Weekers, K. (2009). Het prfiel van de kandidaten p de lijsten vr de Vlaamse, Eurpese en Brusselse verkiezingen van 7 juni Centrum vr Pliticlgie, K.U.Leuven, 51 Verleden, F., Put, G.J., Vanlangenakker, I. & K. Weekers (2009). Het prfiel van de gekzenen in het Vlaams Parlement na de verkiezingen van 7 juni Centrum vr Pliticlgie, K.U.Leuven, 52 Verleden, F., Weekers, K., Maddens, B., Put, G.J. & Vanlangenakker, I. (2009). Een nieuwe legislatuur, een nieuw parlement? Samenleving en plitiek, Jaargang 16, 2009, nr.7 (september), p Pauwels, G. & Pickery, J. (2007). Wie participeert niet? Ongelijke deelname aan het maatschappelijke leven in verschillende dmeinen. SVR-rapprt 2007/5. 54 Verté, D., De Witte, N. & De Dnder, L. (2007). Schaakmat f aan zet? Mnitr vr lkaal uderenbeleid in Vlaanderen. Brugge: Vanden Brele. 55 Test-aankp (2008). Enquête ver levenskwaliteit van seniren en eenvudige GSM s vr een uder publiek. 56 Verlinden, E. (2007). Lkaal uderenbeleid nder de lupe. Brussel: VVSG. w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 18

19 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan Bijna de helft van de bewners van een wnzrgcentrum was vóór de pname p de hgte van alternatieven, 1 p 3 was helemaal niet p de hgte en 1 p 5 zegt dat ze min f meer p de hgte waren. 2 p 3 bewners heeft tch het gevel dat ze zelf de beslissing hebben genmen m te verhuizen naar een wnzrgcentrum. 17% verhuisde vral p initiatief/aanspring van de (schn)kinderen f de huisdkter (9%). Ongeveer 3 p 10 bewners die nlangs verhuisden, zuden liever ergens anders wnen. Een gebrek aan infrmatie vóór de pname is de belangrijkste reden vr de mismatch DOELSTELLINGEN EN ACTIES De uderen zijn beter geïnfrmeerd. - De Vlaamse verheid biedt p een verzichtelijke manier infrmatie ver thema s en rechten die uderen aanbelangen. De 60-plusgids wrdt geactualiseerd en verder verfijnd (2011) en blijft daardr een praktische handleiding vr de uderen. De publicatie is in de eerste plaats een drverwijsgids die uderen helpt bij het zeken naar inlichtingen ver thema s zals inkmen, wnen, gezndheid, zrgverlening, mbiliteit, enz.. - Een betere kennis en tekennen van sciale rechten met er te leiden dat uderen beter p de hgte zijn van de maatregelen die hun leven kunnen verbeteren. Vlaanderen kent rechten z veel mgelijk autmatisch te. Gegevens en databanken wrden daarte ntslten, in vrkmend geval (vb. Kruispuntbank en de Federale Overheidsdienst Financiën) in verleg met de federale verheid. Er wrdt pgelijst welke Vlaamse rechten in aanmerking kmen vr autmatische tekenning (2011). In verleg met de federale verheid wrden knelpunten pgelijst en weggewerkt m autmatische rechtentekenning mgelijk te maken (2012). De crrecte ntsluiting van inkmensgegevens dr de FOD financiën naar de Vlaamse verheid is hierin een cruciale factr. Rechten die in aanmerking kmen wrden effectief autmatisch tegekend (2014). In verleg met de federale verheid wrdt bekeken he het OMNIOstatuut beter kan wrden bekend gemaakt (2014). Het OMNIO-statuut geeft aan bepaalde grepen het recht p een verhgde tegemetkming in de ziekteverzekering. De Vlaamse verheid bekijkt welke rechten er kunnen wrden verbnden aan het OMNIO-statuut (2014). 57 Vanden Ber, L. (2008). Van het rusthuis terug naar huis. Drm f werkelijkheid? OCMW-Visies 23 (3), p w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 19

20 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan Als een autmatische tekenning van rechten ng niet mgelijk is, meten uderen maximaal p de hgte zijn van hun rechten en wrden gehlpen m deze te den gelden. Ouderen vinden p de rechtenverkenner het vlledige pakket van hun rechten en de wijze waarp ze kunnen verwerven. De rechtenverkenner wrdt permanent geactualiseerd en geprmt ( ). Hulp- en dienstverleners helpen mensen practief bij het verkrijgen van hun rechten. De Vlaamse verheid stimuleert hierte het gebruik van de rechten verkenner bij de start van hun hulp- en dienstverleningstraject in OCMW s 58, Centra vr Algemeen Welzijnswerk, ziekenfndsen, wnzrgvrzieningen, enz. ( ). Lkale besturen wrden gestimuleerd m p zek te gaan naar mensen die hun rechten niet benutten en deze te te leiden naar de gepaste hulpen dienstverlening ( ). - Mndelinge, schriftelijke, audivisuele f digitale publieke infrmatie wrdt vr iedereen leesbaar en verstaanbaar. Het wrld wide web wrdt beter tegankelijk. Bij Vlaamse webntwikkelaars lpt het prject ter prmtie van het Anysurferlabel (2010). Overheidsinfrmatie wrdt leesbaar en verstaanbaar Het actieplan leesbare en verstaanbare verheidsinfrmatie wrdt uitgeverd ( ). De principes achter Universal Design vinden ingang bij de ntwikkeling van infrmatie- en cmmunicatietechnlgie f cmmunicatiesystemen. Het actieplan wrdt pgesteld ( ) en uitgeverd (vanaf 2012). - Beschikbare en tegankelijke televisiediensten wrden begd. Zwel de penbare mrep als de cmmerciële en reginale televisiemreprganisaties investeren verder in de ndertiteling van televisieprgramma s. Vr ndertiteling van andere prgramma s dan jurnaals en infrmatieprgramma s, zullen vr audibeschrijving, vr gebarentaal en vr auditieve ndertiteling een tijdspad en quta wrden pgesteld (2011). - Elke gebruiker van een wnzrgvrziening heeft recht p duidelijke infrmatie ver de aangebden hulp- en dienstverlening. 58 Openbare Centra vr Maatschappelijk Welzijn. w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 20

21 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan Er wrdt werk gemaakt van een beleids- en publieksgerichte rapprtering van de geleverde kwaliteit van wnzrg in alle sectren die vallen nder het kwaliteitsdecreet ( ). De Rusthuis-Inffn blijft inspelen p vragen en klachten ver wnzrgcentra en serviceflats. De registratie van de gestelde infrmatievragen en gesignaleerde prblemen biedt de Vlaamse verheid een brede kijk p de infrmatiebeheften waarmee nder andere de bewners f hun familie gecnfrnteerd wrden. Het jaarlijks rapprt kan leiden tt nieuwe initiatieven van de Vlaamse verheid ( ). - Vlaanderen wenst betruwbare infrmatie te bieden ver het tegankelijk vakantieaanbd en actieve prmtie veren van het aanbd in Vlaanderen, in België en in geselecteerde buitenlandse markten. Dit met de participatie van reizigers met een beperking en uderen ten gede kmen. Er wrdt betruwbare infrmatie gebden ver het tegankelijk vakantieaanbd. Inf p maat wrdt aangebden via het inflket Infpunt Tegankelijk Reizen ( ). De tegankelijkheid van het teristisch aanbd in Vlaanderen wrdt gemeten. De tegankelijk Vlaanderen drlichtingen wrden vrtgezet en de vlgende jaren uitgebuwd naar teristische infkantren en teristische recreatieve prjecten. Aan deze drlichtingen kan een tegankelijkheidslabel wrden verbnden ( ). Het tegankelijk vakantieaanbd in Vlaanderen wrdt geprmt. Het cmmunicatieplan thema All in wrdt pgemaakt en uitgeverd ( ). De brchure All in tegankelijke vakantieverblijven in Vlaanderen en Brussel wrdt gepubliceerd en ruim verspreid bij de delgrep ( ). Ouderen krijgen meer kansen tt inspraak en beleidsparticipatie. - De deelname van uderen aan het besluitvrmingsprces wrdt verder bevrderd p alle niveaus. De ndersteunende rl van de Vlaamse, prvinciale en lkale verheden in het kader van participatie van uderen wrdt nderkend en verder p elkaar afgestemd. De belang van zwel de Vlaamse, prvinciale als lkale uderen(advies)raden dient hierbij benadrukt. Ouderenrganisaties en raden krijgen p Eurpees niveau meer kansen tt inspraak en participatie. w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 21

22 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan Er wrdt nderzcht in welke mate uderenrganisaties en raden kunnen ingeschakeld wrden in de werking van het Vleva 59 ( ). Vlaanderen zal internatinale dialg en uitwisseling aanmedigen ( ). De Vlaamse uderenraad wrdt verder uitgebuwd als vlwaardig adviesrgaan p Vlaams niveau. De visie p de rl van de Vlaams uderenraad wrdt verfijnd en de Vlaamse verheid sluit, rekening hudende met het Vlaams uderenbeleidsplan , een nieuwe cnvenant ver meerdere jaren met de rganisatie af (2010). Het decreet van 30 april 2004 hudende de stimulering van een inclusief Vlaams uderenbeleid en de beleidsparticipatie van uderen en de bijhrende uitveringsbesluiten zullen indien ndig hieraan wrden aangepast ( ). De rl van de Vlaamse uderenraad als adviesrgaan wrdt beter benut bij de pmaak van Vlaamse beleidsplannen (bv. het Vlaams uderenbeleidsplan en het Vlaams Actieplan Armedebestrijding ) (2010). De participatie van uderen in het lkaal uderenbeleid wrdt bevrderd. Het vrnemde decreet m.b.t. uderenparticipatie wrdt aangepast m plaats te geven aan een effectieve lkale uderenparticipatie ( ). Hierp aansluitend wrdt een specifiek besluit van de Vlaamse Regering pgemaakt ( ). De uitvering wrdt gekppeld aan een actieve ndersteuning vanuit de Vereniging vr Vlaamse Steden en Gemeenten en gebeurt in verleg met de uderenraden en rganisaties. Bij de pmaak van de nieuwe lkale sciale beleidsplannen zullen de lkale verheden gestimuleerd wrden m de inspraak en participatie met de uderen en hun rganisaties te bestendigen f te intensifiëren. Bij de ttstandkming van de lkale cultuurbeleidsplannen wrden uderen, net zals andere lkale actren, actief betrkken via nder andere de lkale cultuurraad f de uderenraad. De inspraak wrdt getetst bij elk nieuw cultuurbeleidsplan ( ). De gemeentelijke begeleidingscmmissie verkeer dient aandacht te hebben vr prblemen naar uderen en mbiliteit. In het kader van een integraal mbiliteitsbeleid neemt zij naar de uderen en hun rganisaties een practieve rl p ( ). 59 Vlaams Eurpees Verbindingsagentschap. w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 22

23 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan Bij de cncrete invulling van de lkale tewijzingsreglementen van sciale huisvestingsmaatschappijen stimuleren de lkale besturen de inbreng van lkale actren waarnder de uderen en hun rganisaties ( ). Gemeenten wrden verder gestimuleerd m in het lkaal wnverleg k de lkale uderenraden te betrekken. Kleinere gemeenten wrden aangemedigd m intergemeentelijk samen te werken m z het lkaal wnverleg meer gestalte te geven ( ). - De inspraak die wnzrgvrzieningen, zwel de thuiszrg als de uderenzrg, vr hen (udere) gebruikers rganiseren met een meer vraaggerichte zrg kunnen afdwingen. Van de wnzrgvrzieningen, zwel de thuiszrg als de uderenzrg, wrdt dit werkingsprincipe uit het wnzrgdecreet de kmende legislatuur in kaart gebracht, indien ndig verfijnd en aantnbaar gemaakt ( ). In de uitveringsbesluiten van assistentiewningen en wnzrgnetwerken wrdt inspraak van de gebruikers vrzien ( ). w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 23

24 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan ARMOEDE EN SOCIALE BESCHERMING Om een waardig en nafhankelijk leven te leiden, is een minimum aan financiële middelen ndzakelijk. In Vlaanderen leven te veel mensen in armede, nder hen heel wat uderen. Armede heeft niet alleen te maken met geld maar k met minder kansen p diverse maatschappelijke terreinen: een lagere cultuurparticipatie, minder sciale cntacten, een lagere schlingsgraad, minder gede wnmstandigheden, uitstel van gezndheidszrgen. Vlaanderen neemt verder zijn verantwrdelijkheid p in het bestrijden van bestaansnzekerheid en armede. Bvendien wrdt de sciale bescherming van de Vlamingen verruimd waardr hun grndrechten beter kunnen wrden gewaarbrgd. 4.1 VASTSTELLINGEN In vergelijking met een aantal andere Eurpese landen (Finland, Denemarken, Frankrijk, Duitsland, Luxemburg, Zweden, Nederland en Ostenrijk) ligt het gemiddelde pensien in België het laagste, zwel in abslute waarde, als inzake de vervangingsrati ten pzichte van het inkmen tijdens het berepsactieve leven. In 2008 bedreg de gemiddelde vervangingsrati, znder rekening te huden met een eventuele pensienbnus, in de regeling vr werknemers 47% vr de mannen en 56% vr de vruwen. In het stelsel van de zelfstandigen bedreg de vervangingsrati 48% vr de mannen en 62% vr de vruwen. Bij de ambtenaren ging het m respectievelijk 64% (mannen) en 62% (vruwen) 60. In januari 2008 werden bijna pensienen uitbetaald en bedreg het gemiddeld eerstepijlerpensien eur per maand. Er zijn echter grte verschillen naargelang het pensienstelsel en -type, lpbaanduur en z meer. Enkele cijfers ter illustratie: gepensineerden met enkel een lpbaan als statutair ambtenaar ntvingen in 2008 een rustpensien van gemiddeld bijna eur vr mannen en ruim eur vr vruwen. Na een zuivere zelfstandigenlpbaan bedraagt het gemiddelde rustpensien iets meer dan 800 eur (mannen) en 300 eur (vruwen). Het gemiddelde zuiver werknemerspensien bedraagt bij mannen eur en bij vruwen 634 eur Daerden, M. (2010). Gren bek Natinale pensiencnferentie. Een tekmst vr nze pensienen. Natinale pensiencnferentie. Tussentijds verslag. 61 De Vil, G. (2010). De Belgische eerstepijlerpensienen aan de vravnd van de vergrijzing: drlichting van bedragen, gerechtigden en adequaatheid. Wrking Paper 04 10, Federaal Planbureau, maart w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 24

25 21 september 2010 Vlaams uderenbeleidsplan Het is duidelijk dat de zrgverzekering vral gericht is p de udere delgrep. De leeftijdscategrie 65 jaar en uder is ged vr ngeveer driekwart van de dssiers mantel- en thuiszrg en vr 95% van de dssiers residentiële zrg. In 2009 genten plussers een premie mantel- en thuiszrg en een uitkering residentiële zrg 62. Vr ngeveer de helft van de chrnisch zieke en zwaar zrgbehevende persnen is de premie mantel- en thuiszrg van de zrgverzekering nvldende m belangrijke uitgaven vr niet-medische zrgverlening te betalen. Naar schatting lpt 33% nder hen het risic p bestaansnzekerheid 63. De meeste Vlamingen (53%) tussen 20 en 64 jaar ud zijn tegen de nderhudsplicht. Ze vinden niet dat de kinderen verplicht meten wrden hun uders financieel bij te staan als de uders een verblijf in een wnzrgcentrum niet kunnen betalen. Van de thuiswnende 55- tt 90- jarige Vlamingen is 74% het niet eens met de nderhudsplicht en van de residentieel gehuisveste 75-plussers 39% 64. In 2008 beschikte 19,4% van de 65-plussers in Vlaanderen ver een inkmen beneden de armederisicgrens. Zij wrden beschuwd als arm (het abslute aantal kan geraamd wrden p ngeveer uderen). Dat risic is bijna dubbel z hg als het gemiddelde risic in de bevlking (10%). De armederisicgrens is gelijk aan 60% van het mediaan beschikbaar inkmen p individueel niveau. Vr een alleenstaande betekent dit 899 eur per maand 65. Naast de armederisicgrens wijzen k andere indicatren p armede nder uderen. 18% van de Vlaamse 65-plussers verklaarde in 2008 meilijk f zeer meilijk rnd te kmen 66. In 2004 diende 3% het gebruik van gezndheidsdiensten uit te stellen mwille van financiële redenen. In dat jaar verklaarde 38% van de uderen het meilijk te hebben m hun uitgaven vr gezndheidszrgen te betalen 67. Ok bijna 3 p 10 bewners van een wnzrgcentrum kn de maandelijkse factuur niet (helemaal) zelf betalen 68. Begin 2009 kregen bijna Team Gegevensverwerking en Resultaatspvlging. Cijfers Vlaamse zrgverzekering. [Online publicatie]. Brussel: Vlaams Agentschap Zrg en Gezndheid, Afd. Infrmatie en Ondersteuning, 63 Paclet,J., Spruytte, N. & Merckx, S. (2007). Bestaansnzekerheid in Vlaanderen bij chrnisch zrgbeheftige zieken thuis: belang van de Vlaamse zrgverzekering. CM-infrmatie 228, juni 2007, p Vanden Ber, L. & K. Pauwels (2006). Wie betaalt het rusthuis? Bewners en (zak)geld, Brussel: Centrum vr Bevlkings-en Gezinsstudie. 65 FOD Ecnmie - Algemene Directie Statistiek en Ecnmische Infrmatie (ADSEI) (2010). De Statistiek naar Inkmens en Levensmstandigheden. Resultaten van de SILC-enquête Brussel. 66 FOD Ecnmie - Algemene Directie Statistiek en Ecnmische Infrmatie (ADSEI) (2010). De Statistiek naar Inkmens en Levensmstandigheden. Resultaten van de SILC-enquête Brussel. 67 Bayingana K, Demarest S, Gisle L, Hesse E, Miermans PJ, Taffreau J, Van der Heyden J. (2006). Gezndheidsenquête dr middel van Interview, België, Afdeling Epidemilgie, Brussel:Wetenschappelijk Instituut Vlksgezndheid. 68 Vanden Ber, L. & K. Pauwels (2006). Wie betaalt het rusthuis? Bewners en (zak)geld, Brussel: Centrum vr Bevlkings-en Gezinsstudie. w w w. m i n i s t e r j v a n d e u r z e n. b e Pagina 25

AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013

AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013 AGE Algemene Vergadering 2013 Declaratie 17 May 2013 De Eurpese Unie is p een cruciaal mment gekmen en nderzekt de hervrming van haar visie en haar bij vrrang belangrijkste dmeinen, in het licht van de

Nadere informatie

Openbare raadpleging over de evaluatie van de Europese strategie inzake handicaps 2010/2020

Openbare raadpleging over de evaluatie van de Europese strategie inzake handicaps 2010/2020 Openbare raadpleging ver de evaluatie van de Eurpese strategie inzake handicaps 2010/2020 Er zijn in de EU ngeveer 80 miljen mensen met een handicap. Vr deze mensen is het, dr allerlei belemmeringen, vaak

Nadere informatie

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen

Samenvatting Deelprojecten Ouderen Samen Samenvatting Deelprjecten Ouderen Samen Vughtse Ouderen aan het Wrd In januari 2007 zijn dr het Prject Ouderen Samen vier bijeenkmsten gerganiseerd waarvr alle Vughtse inwners van 55 jaar en uder waren

Nadere informatie

van de Hoge Raad voor Vrijwilligers

van de Hoge Raad voor Vrijwilligers Memrandum van de Hge Raad vr Vrijwilligers Nvember 2014 Memrandum van de Hge Raad vr Vrijwilligers Vrijwilligerswerk: brandend actueel In een veranderende maatschappij die een ecnmische crisis drmaakt,

Nadere informatie

Ondersteuning gericht op kwaliteit van leven en maatschappelijke participatie van personen met een beperking. Een wetenschappelijke stand van zaken.

Ondersteuning gericht op kwaliteit van leven en maatschappelijke participatie van personen met een beperking. Een wetenschappelijke stand van zaken. Ondersteuning gericht p kwaliteit van leven en maatschappelijke participatie van persnen met een beperking. Een wetenschappelijke stand van zaken. Bea Maes KU Leuven Een veld in beweging Vlwaardig burgerschap

Nadere informatie

Vooraf. Operationeel programma ESF. 01.01.2014 t/m 31.12.2020

Vooraf. Operationeel programma ESF. 01.01.2014 t/m 31.12.2020 Subsidieregeling ESF 2014-2020 De Subsidieregeling ESF 2014-2020 (ESF) is gericht p de ndersteuning van prjecten p het gebied van actieve inclusie en actief en geznd uder wrden. Algemene infrmatie Aanvraagtermijn:

Nadere informatie

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost

Bijlage 4. Toetsingskader ontwerp levensloopbestendig Zeist-Oost Bijlage 4 Tetsingskader ntwerp levenslpbestendig Zeist-Ost 1. Opzet Het tetsingskader Levenslpbestendig Zeist-Ost bestaat uit een aantel nderdelen. Een algemeen deel gaat ver de levenslpbestendige wijk:

Nadere informatie

Actieplan leeftijdsbewust personeelsbeleid 2013-2023

Actieplan leeftijdsbewust personeelsbeleid 2013-2023 Nvember 2013 Actieplan leeftijdsbewust persneelsbeleid 2013-2023 Actie 1: Ontwikkelen van een stagebeleid. Stagiaires zijn ptentiële nieuwe cllega s. Een stageperide kunnen we aanzien als een inwerkperide.

Nadere informatie

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân

Projectaanvraag Versterking sociale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1 Prjectaanvraag Versterking sciale infrastructuur t.b.v. burgerkracht in Fryslân 1. Aanleiding Eind 2012 heeft Prvinciale Staten van de prvincie Fryslân keuzes gemaakt mtrent de 'kerntakendiscussie'.

Nadere informatie

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012

Veel gestelde vragen huurbeleid 18 oktober 2012 Veel gestelde vragen huurbeleid 18 ktber 2012 Algemeen: 1. Waarm kmt er een nieuw huurbeleid? Een aantal ntwikkelingen heeft ervr gezrgd dat wij ns huurbeleid hebben aangepast. Deze ntwikkelingen zijn:

Nadere informatie

Oproep erkenning en subsidiëring van groepsgericht aanbod. opvoedingsondersteuning door vrijwilligers

Oproep erkenning en subsidiëring van groepsgericht aanbod. opvoedingsondersteuning door vrijwilligers Oprep erkenning en subsidiëring van grepsgericht aanbd pvedingsndersteuning dr vrijwilligers In het kader van het versterken van aanbd pvedingsndersteuning in de Huizen van het Kind lanceert Kind en Gezin

Nadere informatie

Beweeg Mee! De gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) 1 in de collectieve verzekering voor de minima van de gemeente Den Haag

Beweeg Mee! De gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) 1 in de collectieve verzekering voor de minima van de gemeente Den Haag Beweeg Mee! De gecmbineerde leefstijlinterventie (GLI) 1 in de cllectieve verzekering vr de minima van de gemeente Den Haag Mensen niet alleen aan het bewegen brengen, maar k aan het bewegen huden. Dat

Nadere informatie

Huurdersvereniging In De Goede Woning ACTIVITEITENPLAN

Huurdersvereniging In De Goede Woning ACTIVITEITENPLAN ACTIVITEITENPLAN 2014 Activiteitenplan 2014 : INLEIDING In 1997 werd de in Zetermeer pgericht met als del het behartigen van de belangen van huurders van de cmplexen van R.K. Wningbuwstichting De Gede

Nadere informatie

Obesitas Een onderschatte bedreiging: Publieke perceptie van obesitas in Europa

Obesitas Een onderschatte bedreiging: Publieke perceptie van obesitas in Europa Obesitas Een nderschatte bedreiging: Publieke perceptie van besitas in Eurpa SAMENVATTING PER LAND BELGIË Uitgeverd dr Opinium, een nafhankelijk bureau vr strategische inzichten, in samenwerking met de

Nadere informatie

Sociaal akkoord arbeidsmarkt Zorg en Welzijn Stedendriehoek en Noord-Veluwe

Sociaal akkoord arbeidsmarkt Zorg en Welzijn Stedendriehoek en Noord-Veluwe Sciaal akkrd arbeidsmarkt Zrg en Welzijn Stedendriehek en Nrd-Veluwe De aanleiding tt het vrmen van een sciaal akkrd In 2013 waren ruim 57860 (brn: WGV Zrg en Welzijn) inwners in de regi s Stedendriehek

Nadere informatie

FAQ Innovatieve bedrijfsnetwerken versie 18 november 2015

FAQ Innovatieve bedrijfsnetwerken versie 18 november 2015 FAQ Innvatieve bedrijfsnetwerken versie 18 nvember 2015 Wanneer kan het IBN effectief van start gaan? De steun aan een innvatiecluster kan p zijn vregst starten p de eerste werkdag van de maand die vlgt

Nadere informatie

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte

Genderloopbaankloof: enkele voorzetten vanuit Persephone vzw, organisatie van vrouwen met een handicap of invaliderende chronische ziekte Genderlpbaanklf: enkele vrzetten vanuit Persephne vzw, rganisatie van vruwen met een handicap f invaliderende chrnische ziekte De genderlpbaanklf verdient aandacht van de beleidsmakers en de sciale partners.

Nadere informatie

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg

MedewerkerMonitor Benchmark in de Zorg MedewerkerMnitr Benchmark in de Zrg Telichting pzet vragenlijst en invulinstructies U heeft een inlgcde ntvangen per brief f per e-mail. Mcht u geen inlgcde ntvangen hebben, dan kunt u terecht bij de benchmarkcördinatr

Nadere informatie

Projectformulier ten behoeve van Openbare Instellingen

Projectformulier ten behoeve van Openbare Instellingen Prjectfrmulier ten beheve van Openbare Instellingen Praktische infrmatie naam van penbare instelling die het prject heeft ingediend: Federale Overheidsdienst Infrmatieen Cmmunicatietechnlgie (Fedict).

Nadere informatie

Voorbereidingsjaar hoger onderwijs voor anderstaligen. Functieprofiel: Leerondersteuner Voorbereidingsjaar Hoger Onderwijs voor Anderstaligen

Voorbereidingsjaar hoger onderwijs voor anderstaligen. Functieprofiel: Leerondersteuner Voorbereidingsjaar Hoger Onderwijs voor Anderstaligen Vrbereidingsjaar hger nderwijs vr anderstaligen Prvincieplein 1 Cntact: Functieprfiel: Leerndersteuner Vrbereidingsjaar Hger Onderwijs vr Anderstaligen Samenvatting Als leerndersteuner begeleid en ndersteun

Nadere informatie

KWALITEIT VAN LEVEN DOOR ZORG EN ONDERSTEUNING VAN GEBRUIKERS IN VOORZIENINGEN VOOR PERSONEN MET EEN HANDICAP.

KWALITEIT VAN LEVEN DOOR ZORG EN ONDERSTEUNING VAN GEBRUIKERS IN VOORZIENINGEN VOOR PERSONEN MET EEN HANDICAP. Federatie van uderverenigingen en gebruikersraden in instellingen vr persnen met een handicap KWALITEIT VAN LEVEN DOOR ZORG EN ONDERSTEUNING VAN GEBRUIKERS IN VOORZIENINGEN VOOR PERSONEN MET EEN HANDICAP.

Nadere informatie

Reglement Vlaams-Nederlandse Journalistenbeurs Onderzoeksbeurs & Uitwisseling 2016

Reglement Vlaams-Nederlandse Journalistenbeurs Onderzoeksbeurs & Uitwisseling 2016 Reglement Vlaams-Nederlandse Jurnalistenbeurs Onderzeksbeurs & Uitwisseling 2016 In 2016 kennen de Vlaamse en Nederlandse verheid pnieuw de Vlaams-Nederlandse Jurnalistenbeur(zen) (VNJB) te aan Nederlandse

Nadere informatie

Alle secundaire scholen, binnen de regio MidLim, met een klasgroep in de 2de of 3de graad waarin: o o o o o

Alle secundaire scholen, binnen de regio MidLim, met een klasgroep in de 2de of 3de graad waarin: o o o o o Klas-in-zicht Een negatieve grepsdynamiek, leerlingen die niet met elkaar vereen kunnen kmen, een vertrebelde relatie tussen leerlingen en leerkrachten, meilijk les kunnen geven dr strend gedrag, zijn

Nadere informatie

12VK22-C Verkiezingsprogramma s gelezen op interesse Kerk in Actie in punten over zorg 1 augustus 2012

12VK22-C Verkiezingsprogramma s gelezen op interesse Kerk in Actie in punten over zorg 1 augustus 2012 C. Zrg Interesse Kerk in Actie gaat in het bijznder uit naar Financiering van de zrg, inclusief de systematiek (marktwerking, persnsgebnden budget, verzekeringen etc.) VN-verdrag vr de rechten van mensen

Nadere informatie

MISSIE CGG AHASVERUS

MISSIE CGG AHASVERUS MISSIE CGG AHASVERUS Als CGG nemen we mee verantwrdelijkheid vr de uitbuw van een geestelijk gezndheidszrg vr alle inwners uit de regi Halle - Vilvrde. We bieden hierte gespecialiseerde ambulante hulpverlening

Nadere informatie

Implementatie van het nieuw geestelijk gezondheidsbeleid voor kinderen en jongeren

Implementatie van het nieuw geestelijk gezondheidsbeleid voor kinderen en jongeren Implementatie van het nieuw geestelijk gezndheidsbeleid vr kinderen en jngeren Template vr de beschrijving van het netwerk 1. Inleiding Op 30 maart 2015 werd de Gids naar een nieuw geestelijk gezndheidsbeleid

Nadere informatie

Cijfers & trends op de arbeidsmarkt voor hoog opgeleide financials

Cijfers & trends op de arbeidsmarkt voor hoog opgeleide financials Cijfers & trends p de arbeidsmarkt vr hg pgeleide financials Alterim Arbeidsmarktindex Oktber 2015 Vrwrd Alterim presenteert de uitkmsten van de Alterim Arbeidsmarkt Index. Gericht nderzek nder 514 hg

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding. Module. Lestijden 40

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Opleiding. Module. Lestijden 40 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Ondernemingscmmunicatie Mdule MarketingManagement Cde A2 Lestijden 40 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte ttale studiebelasting (in uren) 1 Mgelijkheid tt JA aanvragen

Nadere informatie

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica

Programma Welzijn en Zorg. Nieuwe Zorg en Domotica Prgramma Welzijn en Zrg Nieuwe Zrg en Dmtica Aanleiding De mgelijkheden vr het langer zelfstandig thuis blijven wnen, meten wrden verbreed. Technlgische ntwikkelingen die zrg p afstand en het participeren

Nadere informatie

FUNCTIEBESCHRIJVING VERTEGENWOORDIGER RETAIL

FUNCTIEBESCHRIJVING VERTEGENWOORDIGER RETAIL 1. Functietitel : FUNCTIEBESCHRIJVING VERTEGENWOORDIGER RETAIL Vertegenwrdiger retail 2. Afdeling in de rganisatie : Sales departement unit retail 3. Psitinering binnen het bedrijf : De vertegenwrdiger

Nadere informatie

VGSO Nieuwsbrief extra editie over komende gemeenteraadsverkiezingen

VGSO Nieuwsbrief extra editie over komende gemeenteraadsverkiezingen VGSO Nieuwsbrief extra editie ver kmende gemeenteraadsverkiezingen Hierbij ntvangt u een extra nieuwsbrief van de VGSO. Deze nieuwsbrief staat vrijwel geheel in het teken van de gemeenteraadsverkiezingen

Nadere informatie

BIJLAGE. Bijlage nr. 08/01. Fiches

BIJLAGE. Bijlage nr. 08/01. Fiches BIJLAGE Bijlage nr. 08/01 Fiches Titel initiatief: Vruwenwerking Caleidscp Gemeenschapscentrum De Vaartkapen Prjectmschrijving Caleidscp rganiseert activiteiten vr vruwen. Centraal staat de educatie/emancipatie

Nadere informatie

Actieplan van het Instituut van de Bedrijfsrevisoren betreffende de toepassing van ISQC 1 11.08.2014

Actieplan van het Instituut van de Bedrijfsrevisoren betreffende de toepassing van ISQC 1 11.08.2014 Actieplan van het Instituut van de Bedrijfsrevisren betreffende de tepassing van ISQC 1 11.08.2014 Algemene beschuwingen 1. De Raad van het IBR is zich bewust van de meilijkheden die de cnfraters ndervinden

Nadere informatie

Meer koopkracht door echte banen

Meer koopkracht door echte banen Meer kpkracht dr echte banen Centen en prcenten vr een gelijkwaardige samenleving Arbeidsvrwaardenagenda FNV in Beweging 2015 Een gelijkwaardige samenleving werkt beter. Een samenleving waarin de verschillen

Nadere informatie

c. Relatiebeheer algemene en éénmalige groepen d. Relatiebeheer maatschappelijke organisaties e. Contacten en samenwerking met bedrijven

c. Relatiebeheer algemene en éénmalige groepen d. Relatiebeheer maatschappelijke organisaties e. Contacten en samenwerking met bedrijven Inhudspgave Inleiding 1. Huidige situatie 2. Delstellingen 2014 2.1 Algemeen Del 2.2 Jaarvisie 3. Actieplan 3.1 Algemeen Del 3.2 Jaarvisie a. Cördinatie b. Relatiebeheer kerken c. Relatiebeheer algemene

Nadere informatie

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten

Beschermd Wonen met een pgb onder verantwoordelijkheid van gemeenten Beschermd Wnen met een pgb nder verantwrdelijkheid van gemeenten Een factsheet vr cliënten, cliëntvertegenwrdigers en familievertegenwrdigers 1 februari 2016 Sinds 1 januari 2015 valt Beschermd Wnen (vrheen

Nadere informatie

aan carine.callemin@ocmwkortrijk.be of OCMW Kortrijk, t.a.v. Carine Callemin, Budastraat 27 te 8500 Kortrijk

aan carine.callemin@ocmwkortrijk.be of OCMW Kortrijk, t.a.v. Carine Callemin, Budastraat 27 te 8500 Kortrijk SELECTIE ADMINISTRATIEF MEDEWERKER OKTOBER - NOVEMBER 2013 VERLOOP VAN DE SELECTIEPROCEDURE 1. indienen van de kandidaturen tegen uiterlijk 11 ktber 2013 mtivatiebrief uitgebreid CV - afschrift diplma

Nadere informatie

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar

Maak van 2015 jouw persoonlijk professionaliseringsjaar Maak van 2015 juw persnlijk prfessinaliseringsjaar en wrd Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Nlc erkend Register Lpbaanprfessinal (RL) Deze status wrdt bereikt na certificering dr het nafhankelijke

Nadere informatie

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015

Beleidsregels voorziening jobcoaching Participatiewet 2015 Beleidsregels vrziening jbcaching Participatiewet 2015 1-7-2015 Jbcaching Reginale beleidsregels jbcaching Participatiewet regi Achterhek Inleiding Jbcaching gaat ver het ndersteunen van mensen bij het

Nadere informatie

Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018

Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018 Vr- en Vregschlse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018 1. Inleiding Vr- en Vregschlse Educatie, als nderdeel van het bredere beleidsterrein nderwijsachterstandbeleid, wrdt sinds 2002 in Winterswijk vrmgegeven.

Nadere informatie

Middelen Financiële middelen o De organisatie heeft een actueel beleid met betrekking tot het verkrijgen van de benodigde financiële middelen.

Middelen Financiële middelen o De organisatie heeft een actueel beleid met betrekking tot het verkrijgen van de benodigde financiële middelen. Categrie C Per aspect van het framewrk zijn nrmen pgesteld. Vetgedrukt zijn de verplichte nrmen. Organisaties die nder categrie C vallen, zullen verder zijn met het implementeren van kwaliteitssystemen

Nadere informatie

PREVENTIEVE BASISZORG (fase 0)

PREVENTIEVE BASISZORG (fase 0) PREVENTIEVE BASISZORG (fase 0) hetergene grepen: kinderen uit diverse sciale milieus, een grte verscheidenheid aan rts. De schl gaat adequaat m met verschillen tussen leerlingen: gezien deze verschillen

Nadere informatie

GENERIEKE FUNCTIEBESCHRIJVING TEAMVERANTWOORDELIJKE

GENERIEKE FUNCTIEBESCHRIJVING TEAMVERANTWOORDELIJKE GENERIEKE FUNCTIEBESCHRIJVING TEAMVERANTWOORDELIJKE Identificatiegegevens Functie: teamverantwrdelijke Niveau/rang: B 4-5 Plaats in het rgangram: departement maatschappelijke dienstverlening/ financiën/persneel/facility/

Nadere informatie

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba.

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba. Agressiemanagement Bedrijven, rganisaties en schlen krijgen steeds vaker met agressie te maken. Wanneer je met mensen werkt, bestaat er immers de kans p cnflicten. Z n cnflict kan escaleren in bedreigingen,

Nadere informatie

Een cultureel plan voor Brussel, hoofdstad en laboratorium van Europa

Een cultureel plan voor Brussel, hoofdstad en laboratorium van Europa Een cultureel plan vr Brussel, hfdstad en labratrium van Eurpa 1. Visie Brussel is in vele pzichten een bijznder actieterrein p cultureel vlak. Dr de grte diversiteit aan culturen en talen kent deze stad

Nadere informatie

Boschveld on Tour. Herijking Sociale Visie Boschveld 2015-2019

Boschveld on Tour. Herijking Sociale Visie Boschveld 2015-2019 Bschveld n Tur Herijking Sciale Visie Bschveld 2015-2019 Inleiding Vr u ligt het verslag van de herijking van de sciale visie van Bschveld vr de peride 2015 2019. In 2007 is de sciale visie van Bschveld

Nadere informatie

W I M D Beleidsplan Versie 1 februari 2013

W I M D Beleidsplan Versie 1 februari 2013 W M I D Beleidsplan Versie 1 februari 2013 Vraf Vr u ligt het beleidsplan van de Stichting Wninitiatief Midden-Delfland (Stichting WIMD). Het plan mvat een verzicht van de delstellingen, activiteiten en

Nadere informatie

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes

Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes HIER FOTO INVOEGEN BREEDTE 210mm x HOOGTE 99mm Kwaliteit van de arbeid van kamermeisjes Samengevat 2011 Guidea - Kenniscentrum vr Terisme en Hreca vzw Deze infrmatie werd met de grtste zrg samengesteld.

Nadere informatie

Beleidsnotitie 2013-2016. 100, uw welzijns- en zorgnetwerk. Vastgesteld op 26 april 2013

Beleidsnotitie 2013-2016. 100, uw welzijns- en zorgnetwerk. Vastgesteld op 26 april 2013 Beleidsntitie 2013-2016 100, uw welzijns- en zrgnetwerk Vastgesteld p 26 april 2013 1 1 Inleiding Begin 2012 maakte 100, uw welzijns- en zrgnetwerk een drstart, na vier jaar nder de naam Zwel NN vanuit

Nadere informatie

Start duurzame inzetbaarheid

Start duurzame inzetbaarheid Start duurzame inzetbaarheid Een praktijkcasus Dr: Rlf Weijers, Pauline Miedema Hewel duurzame inzetbaarheid een veelbesprken thema is, blijft het lastig m het cncreet te maken en er handen aan veten aan

Nadere informatie

OUDERBLIK. Een rugzak vol ideeën voor ouders en school SCHRIFTELIJKE COMMUNICATIE MET OUDERS

OUDERBLIK. Een rugzak vol ideeën voor ouders en school SCHRIFTELIJKE COMMUNICATIE MET OUDERS OUDERBLIK Een rugzak vl ideeën vr uders en schl SCHRIFTELIJKE COMMUNICATIE MET OUDERS 2012 1. Schriftelijke cmmunicatie met anderstalige uders Schriftelijke cmmunicatie gaat ver alle cmmunicatie naar uders

Nadere informatie

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid

Communicatie voor beleid Interactie (raadplegen, dialoog, participatie) en procescommunicatie; betrokkenheid, betere besluiten en beleid Samenvatting BEELDEN OVER COMMUNICATIE TEYLINGEN Bevindingen gesprekken ver Cmmunicatie, raad- en cllegeleden, rganisatie en samenleving In deze ntitie zijn de resultaten van zwel de gesprekken van 9 ktber

Nadere informatie

OVER-gemeenten Afdeling Beleid en regie M. ten Brink Juni 2012 CULTUURNOTA GEMEENTE WORMERLAND 2013-2016

OVER-gemeenten Afdeling Beleid en regie M. ten Brink Juni 2012 CULTUURNOTA GEMEENTE WORMERLAND 2013-2016 OVER-gemeenten Afdeling Beleid en regie M. ten Brink Juni 2012 CULTUURNOTA GEMEENTE WORMERLAND 2013-2016 INHOUDSOPGAVE Inhudspgave...pag. 1 1. Inleiding...pag. 2 1.1 Kernachtig cultuurbeleid.pag. 2 1.2

Nadere informatie

Beleidsplan 2014 tot en met 2016

Beleidsplan 2014 tot en met 2016 Blessed Generatin Nederland Falkejacht 25 9254 EJ Hurdegaryp Beleidsplan 2014 tt en met 2016 Blessed Generatin Nederland (0511) 47 21 37 - www.blessedgeneratin.nl - inf@blessedgeneratin.nl KvK 01100560

Nadere informatie

Convenant brancheorganisatie beroepsverenigingen in het kader van: Versterking beroepsvereniging Beroepenregister en Beroepsregistratie

Convenant brancheorganisatie beroepsverenigingen in het kader van: Versterking beroepsvereniging Beroepenregister en Beroepsregistratie Cnvenant brancherganisatie berepsverenigingen in het kader van: Versterking berepsvereniging Berepenregister en Berepsregistratie De ndergetekenden, I. De rganisatie van brancherganisatie MOgrep Jeugdzrg

Nadere informatie

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen.

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen. 1 Leefbaarheid is een belangrijk, z niet hét thema van de laatste jaren. De wnmgeving wrdt vr mensen steeds belangrijker vr de ervaren wn. Ok vanuit het perspectief van sciale chesie, veiligheid en sciaal-ecnmische

Nadere informatie

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020.

Handleiding Handleiding Communicatie voor. Promotoren. Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020. Handleiding Handleiding Cmmunicatie vr Prmtren Eurpees Fnds vr Reginale Ontwikkeling VLAANDEREN 2014-2020 1 Eurpese Unie Inhud 1 Inleiding... 1 2 De minimale cmmunicatieverplichtingen... 1 a) Weergave

Nadere informatie

Rapport. Bekend maakt bemind Onderzoek naar de bekendheid van en waardering voor het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak

Rapport. Bekend maakt bemind Onderzoek naar de bekendheid van en waardering voor het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak Rapprt Bekend maakt bemind Onderzek naar de bekendheid van en waardering vr het Expertisecentrum Veilige Publieke Taak Over het CAOP Het CAOP is hét kennis- en dienstencentrum p het gebied van arbeidszaken

Nadere informatie

Introductie MVO Prestatieladder

Introductie MVO Prestatieladder Intrductie De is een certificeerbare nrm vr Maatschappelijke Verantwrdelijkheid van Organisaties (MVO). De nrm is gemaakt vr rganisaties die hun eigen MVO ambities en perfrmance aantnbaar willen maken,

Nadere informatie

Functie-eisen coördinatoren

Functie-eisen coördinatoren Functie-eisen cördinatren Psitinering De beide cördinatren hebben de leiding van de rganisatie. De vrijwilligers zijn de spil in de rganisatie. Functieniveau De stichting Hspice Zwlle heeft gekzen vr 2

Nadere informatie

Aan het college van burgemeester en schepenen. Advies: Integraal beleidsplan en financieel meerjarenplan BBC. Geachte leden van het schepencollege

Aan het college van burgemeester en schepenen. Advies: Integraal beleidsplan en financieel meerjarenplan BBC. Geachte leden van het schepencollege Aan het cllege van burgemeester en schepenen uw kenmerk ns kenmerk cntactpersn datum Sp/SR/2013-08 Patrick Bsten 24.09.2013 Dienst telefn e-mail sprtraad 050 21 22 32 Pat.bsten@telenet.be Advies: Integraal

Nadere informatie

Verklarende nota over de procedure voor de hervestiging van vluchtelingen in België en de modaliteiten tot deelname van de OCMW s.

Verklarende nota over de procedure voor de hervestiging van vluchtelingen in België en de modaliteiten tot deelname van de OCMW s. Dit prgramma wrdt gefinancierd dr het Fnds Asiel, Migratie en Integratie HERVESTIGING VAN VLUCHTELINGEN IN BELGIË PROGRAMMA 2015 Verklarende nta ver de prcedure vr de hervestiging van vluchtelingen in

Nadere informatie

Samenvattend rapport Operationeel Leidinggevenden

Samenvattend rapport Operationeel Leidinggevenden Samenvattend rapprt Operatineel Leidinggevenden Organisatie: Bevragingsperide: Rapprtdatum: ttaal 25/11/2014-24/12/2014 27/01/2015 He situeert u dit rapprt? Dit rapprt bevat het glbale verzicht van de

Nadere informatie

Resultaten openbare marktconsultatie. Verkoop klooster Groot Bijstervelt Gemeente Oirschot. BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012

Resultaten openbare marktconsultatie. Verkoop klooster Groot Bijstervelt Gemeente Oirschot. BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012 Resultaten penbare marktcnsultatie Verkp klster Grt Bijstervelt Gemeente Oirscht BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012 1. Inleiding 1.1 Aanleiding De gemeente Oirscht is sinds nvember 2009 eigenaar

Nadere informatie

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT

IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT BIJLAGE 1 IMPLEMENTATIE WET VERPLICHTE MELDCODE HUISELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING GEMEENTEN NOORDOOST-BRABANT 1. Inleiding Op 1 juli 2013 is de Wet verplichte meldcde huiselijk geweld en kindermishandeling

Nadere informatie

Notulen van de Raad voor Maatschappelijk Welzijn Zitting van 25 juni 2014

Notulen van de Raad voor Maatschappelijk Welzijn Zitting van 25 juni 2014 Ntulen van de Raad vr Maatschappelijk Welzijn Zitting van 25 juni 2014 Aanwezig: Luc Op de Beeck, vrzitter; Stephan Brdeyne, Jan Bulliard, Clara Calis, Gnda Claessen, Erik De Quick, Laurent de Vries, Rudy

Nadere informatie

Subsidieregeling economie en innovatie Noord-Brabant - provincie Noord-Brabant -

Subsidieregeling economie en innovatie Noord-Brabant - provincie Noord-Brabant - Subsidieregeling ecnmie en innvatie Nrd-Brabant - prvincie Nrd-Brabant - Het del van de Subsidieregeling ecnmie en innvatie Nrd-Brabant (ECOINNONB) is het realiseren van een aantal delstellingen uit het

Nadere informatie

Visietekst sociale functie in de kinderopvang in Genk

Visietekst sociale functie in de kinderopvang in Genk Visietekst sciale functie in de kinderpvang in Genk Tt stand gekmen binnen de stedelijke adviesraad kinderpvang Genk Ter inspiratie en ndersteuning vr de pvangrganisatren en partners binnen de sar k Visie

Nadere informatie

Wie zijn we? Kernwaarden in ons handelen zijn:

Wie zijn we? Kernwaarden in ons handelen zijn: Wie zijn we? Zrggrep Kans is een zrginstelling die ptimale zrg, begeleiding en huisvesting biedt aan zwel jngvlwassenen met psychiatrische strnissen en daarmee samenhangende gedragsprblematiek, als aan

Nadere informatie

Gent, op weg naar een leeftijdsvriendelijke stad

Gent, op weg naar een leeftijdsvriendelijke stad Gent, p weg naar een leeftijdsvriendelijke stad Beleidsnta - Ouderenbeleid 2014-2019 Departement uderenzrg OCMW Gent Senirendienst Stad Gent INHOUD Vrwrd... 2 Inleiding... 4 Thema 1 Publieke ruimte en

Nadere informatie

Transmuraal Programma Management

Transmuraal Programma Management Transmuraal Prgramma Management Een prpsitie van Vitha versie 1 Inhudspgave 1 Inleiding... 3 2 Transmurale behandelpraktijken... 3 2.1 Transmurale zrg nader gedefinieerd... 3 2.2 Transmurale zrg in de

Nadere informatie

Samenvatting reglement mantelzorgpremie per gemeente (bijlage 2)

Samenvatting reglement mantelzorgpremie per gemeente (bijlage 2) Samenvatting reglement mantelzrgpremie per gemeente (bijlage 2) Mantelzrgpremie Kenniscentrum mantelzrg Vr wie: Vr iedere MZ die de zrg pneemt binnen de vertruwde mgeving van de zrgbehevende Vrwaarden

Nadere informatie

IKZ DEEL II : De informatieronde

IKZ DEEL II : De informatieronde Vanuit het standpunt van de zn is de schaduw nzichtbaar (Gethe) IKZ DEEL II : De infrmatiernde Het is méér dan een cliché f butade: m aan een breed kwaliteitsbeleid te werken, heb je écht steun, inbreng

Nadere informatie

ALS OUDERS GAAN SCHEIDEN. BILOCATIE ALS KANS? Visie van de vereniging Bemiddeling vzw *

ALS OUDERS GAAN SCHEIDEN. BILOCATIE ALS KANS? Visie van de vereniging Bemiddeling vzw * ALS OUDERS GAAN SCHEIDEN. BILOCATIE ALS KANS? Visie van de vereniging Bemiddeling vzw * Wanneer uders bij een scheiding cnflicten hebben, dan heeft dat vaak grte gevlgen vr de ntwikkeling van de kinderen.

Nadere informatie

Ronde Tafel Vlaamse sportfederaties 2020. Verslagen thematafels

Ronde Tafel Vlaamse sportfederaties 2020. Verslagen thematafels Rnde Tafel Vlaamse sprtfederaties 2020 p 3 december 2013 Verslagen thematafels Thema 1: Wat is de psitie van de Vlaamse sprtfederaties in het Vlaamse sprtlandschap ann 2020? Mderatr: Bart Vanreusel Verslaggever:

Nadere informatie

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor.

Tussenrapportage: plan van aanpak raadsenquête grondexploitatie Duivenvoordecorridor. Tussenrapprtage: plan van aanpak raadsenquête grndexplitatie Duivenvrdecrridr. Enquêtecmmissie grndexplitatie Duivenvrdecrridr 16 februari 2015 Inhudspgave: 1. Inleiding 2. Organisatie 3. Verfijning nderzeksvraag

Nadere informatie

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD

VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD VAN OUDERCOMITÉ NAAR OUDERRAAD Sinds 1 september 2004 kan elke schl een uderraad prichten vlgens het participatiedecreet. Het schlbestuur is verplicht m een uderraad p te richten als 10% van de uders er

Nadere informatie

Lokale subsidies voor energiebesparing en duurzame energie

Lokale subsidies voor energiebesparing en duurzame energie RETS RESpedia Lkale subsidie vr energieprjecten Ec Centre Wales Jake Hllyfield Lkale subsidies vr energiebesparing en duurzame energie Diverse lkale verheden in Wales hebben uiteenlpende maatregelen genmen

Nadere informatie

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs

Cursussen CJG. (samenwerking tussen De Meerpaal en het onderwijs in Dronten) Voortgezet Onderwijs Cursussen CJG (samenwerking tussen De Meerpaal en het nderwijs in Drnten) Vrtgezet Onderwijs 1 Faalangst (vrtgezet nderwijs) Faalangsttraining is vr jngeren die gespannen zijn en (te) veel nadenken ver

Nadere informatie

Ouderen en cultuur. Dit convenant komt voort uit de overtuiging van de ondertekenaars dat:

Ouderen en cultuur. Dit convenant komt voort uit de overtuiging van de ondertekenaars dat: Ouderen en cultuur Cnvenant Ministerie van OCW, Ministerie van VW, tichting RCOAK, Fnds luyterman van L, Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA), Fnds vr Cultuurparticipatie (FCP),

Nadere informatie

Alterim Arbeidsmarktindex Publicatie voorjaar 2015

Alterim Arbeidsmarktindex Publicatie voorjaar 2015 Alterim Arbeidsmarktindex Publicatie vrjaar 2015 1 Publicatie vrjaar 2015 Alterim presenteert de uitkmsten van nze peridieke Alterim Arbeidsmarkt Index. Gericht nderzek nder 716 hg pgeleide financiële

Nadere informatie

Plan van Aanpak vervolg verbetering samenwerking Meerlanden

Plan van Aanpak vervolg verbetering samenwerking Meerlanden Plan van Aanpak vervlg verbetering samenwerking Meerlanden Aan: gemeenten Aalsmeer, Blemendaal, Diemen, Haarlemmerliede & Spaarnwude, Haarlemmermeer, Heemstede, Hillegm, Lisse en Nrdwijkerhut en Meerlanden

Nadere informatie

Het project wisselt de gehanteerde methodieken, expertise en ervaring uit met de andere gemeenschapscentra.

Het project wisselt de gehanteerde methodieken, expertise en ervaring uit met de andere gemeenschapscentra. BIJLAGE Bijlage nr. 1 Fiches Titel prject: Caleidscp Initiatiefnemer: GC De Vaartkapen Prjectmschrijving Caleidscp is een zelfrganisatie die is ingebed in het gemeenschapscentrum. Het draagvlak wrdt gevrmd

Nadere informatie

Kenmerken en uitkomsten van professionele echtscheidingsbemiddeling in Vlaanderen

Kenmerken en uitkomsten van professionele echtscheidingsbemiddeling in Vlaanderen Kenmerken en uitkmsten van prfessinele echtscheidingsbemiddeling in Vlaanderen 20 nvember 2015 Prf. Dr. Sfie Vanassche Dr. An Katrien Sdermans Prf. dr. Ken Matthijs Family and Ppulatin Studies, KU Leuven

Nadere informatie

Aanvraagformulier Uitvoeringsverordening EBU - NOMMIF. 1 van 9. 1.1. Gegevens van de hoofdaanvrager

Aanvraagformulier Uitvoeringsverordening EBU - NOMMIF. 1 van 9. 1.1. Gegevens van de hoofdaanvrager Let p: Alleen de aanvragen die vlden aan strategische agenda van de Ecnmic Bard Utrecht (EBU) en het tpsectrenbeleid in de regi kmen in aanmerking vr subsidie. Alleen vlledig ingevulde en ndertekende frmulieren

Nadere informatie

Participatie van het Publiek

Participatie van het Publiek Participatie van het Publiek KU Leuven Prf. Dr. Frankie Schram Frankie.schram@sc.kuleuven.be Ideeën Cmmissie Versnelling Maatschappelijk Belangrijke Investeringsprjecten (Cmmissie Sauwens) Te ruime inspraak-

Nadere informatie

Duurzaam inzetbaar in een vitale organisatie

Duurzaam inzetbaar in een vitale organisatie Duurzaam inzetbaar in een vitale rganisatie Vitaliteit en bevlgenheid vrmen sleutelbegrippen vr het ptimaal en duurzaam inzetten van medewerkers. Vitale medewerkers bruisen van energie, velen zich fit

Nadere informatie

Kantines tegen voedselverspilling

Kantines tegen voedselverspilling Kantines tegen vedselverspilling Principe: zwel klanten als kantinepersneel aanspren m vedselverspilling te verminderen Kantines van administraties, ng's, schlen f bedrijven zijn plekken waar grte heveelheden

Nadere informatie

Beter gemotiveerde werl{nemers door levensloopverzel{ering

Beter gemotiveerde werl{nemers door levensloopverzel{ering 88 Beter gemtiveerde werl{nemers dr levenslpverzel{ering G. DOLSMA Een levenslpverzekering geeft mensen instrumenten m invled uit te efenen p de eigen (mgelijkheden tt) arbeidsdeelname. Mgelijkheden zijn

Nadere informatie

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk werk Sociaal agogische vaardigheden

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk werk Sociaal agogische vaardigheden ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Mdule Cde Graduaat Maatschappelijk werk Sciaal aggische vaardigheden Bc5 Lestijden 40 Studiepunten Ingeschatte ttale n.v.t. studiebelasting 50 (in uren) 1 Mgelijkheid

Nadere informatie

Tracé Brussel beheert de drie werkwinkels in het Brussels hoofdstedelijk gewest. De Brusselse Werkwinkels

Tracé Brussel beheert de drie werkwinkels in het Brussels hoofdstedelijk gewest. De Brusselse Werkwinkels BIJLAGE Bijlage nr. 1 Fiche Titel initiatief: Opdrachten in het kader van het gekruist beleid nderwijs - pleiding - arbeidsmarkt Initiatiefnemer: Tracé Brussel vzw Prjectmschrijving Tracé Brussel beheert

Nadere informatie

Sinds 1 juli 2014 zijn de justitiehuizen officieel bevoegdheid van de regio s. Personeel en middelen werden overgedragen op 1 januari 2015.

Sinds 1 juli 2014 zijn de justitiehuizen officieel bevoegdheid van de regio s. Personeel en middelen werden overgedragen op 1 januari 2015. SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 148 van KATRIEN SCHRYVERS datum: 26 nvember 2015 aan JO VANDEURZEN VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN Justitiehuizen - Huisvesting Elk gerechtelijk arrndissement

Nadere informatie

Projectomschrijvingen van het Uitvoeringsprogramma 2012-2015 Visie Openbaar Vervoer 2020

Projectomschrijvingen van het Uitvoeringsprogramma 2012-2015 Visie Openbaar Vervoer 2020 Vrdracht Prvinciale Staten van Nrd-Hlland Vrdracht Haarlem, juli 2012 Onderwerp: Uitveringsprgramma 2012-2015 Visie Openbaar Verver 2020 Bijlage: Prjectmschrijvingen van het Uitveringsprgramma 2012-2015

Nadere informatie

aáéåëíéååüéèìéë=éå=çìçéêéåòçêö

aáéåëíéååüéèìéë=éå=çìçéêéåòçêö aáéåëíéååüéèìéë=éå=çìçéêéåòçêö bäë=mçéäã~åë éêçãçíçê=w mêçñk=çêk=eáäç~=j^qbkp = j~ëíéêéêçéñ=îççêöéçê~öéå=íçí=üéí=äéâçãéå=î~å=çé=öê~~ç=î~å= ã~ëíéê=áå=çé=íçéöéé~ëíé=éåçåçãáëåüé=ïéíéåëåü~éééåi= ~ÑëíìÇÉÉêêáÅÜíáåÖ=ã~êâÉíáåÖ

Nadere informatie

Huizen van het Kind. Deze bundel bestaat uit twee delen.

Huizen van het Kind. Deze bundel bestaat uit twee delen. Huizen van het Kind Inzetten p de gezndheid en het welbevinden van kinderen en jngeren, hun uders en andere pvedingsverantwrdelijken, is een belangrijke maatschappelijke pdracht. Verschillende verheden,

Nadere informatie

Gezondheidsmonitor Ouderen. Gemeenterapport Kampen

Gezondheidsmonitor Ouderen. Gemeenterapport Kampen Gezndheidsmnitr Ouderen Gemeenterapprt Zwlle 2011 GGD IJsselland Annette Baltissen Sandra Brsbm Lidewij van den Berg Marja de Jng Ingrid van Aart 1 1 Inleiding... 3 1.1 Gemeentelijke verantwrdelijkheid...

Nadere informatie

MVO Zelfverklaring Beantwoording 40 vragen

MVO Zelfverklaring Beantwoording 40 vragen MVO Zelfverklaring Beantwrding 40 vragen Auteur: Gert Jan de Grt en Gerda de Raad (Will2Sustain) Datum: 17-12-2015 Versie: 3 Inhudspgave 1. Inleiding... 1 2. MVO principes... 1 3. Stakehlders... 4 4. MVO

Nadere informatie