VISION & ROBOTICS. Insight Out. Inclusief Dossier Agro & Food. Parallelle rekenkracht voor snellere beeldverwerking

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VISION & ROBOTICS. Insight Out. Inclusief Dossier Agro & Food. Parallelle rekenkracht voor snellere beeldverwerking"

Transcriptie

1 VISION JAARGANG 6 NUMMER 4 JULI/AUGUSTUS 2014 & ROBOTICS Insight Out Inclusief Dossier Agro & Food Parallelle rekenkracht voor snellere beeldverwerking Robotkabel: zenuwbaan en bloedvat ineen Robottrends: mobiel met twee armen

2 FANUC 3D Area Sensor: Automatiseer uw bin picking-proces volledig De 3D Area Sensor herkent niet geordende werkstukken 3-dimensioneel in een krat, bak of op een pallet en zorgt er voor dat de robot ze op de meest accurate manier kan opnemen. De 3D Area Sensor hangt op een vaste positie en maakt 3D-beelden.Detectie en handling zijn volledig geïntegreerd waardoor het bin picking -proces tot 50% sneller verlopen. Want terwijl de robot het onderdeel op de productieband of in de machine positioneert, scant de sensor tegelijkertijd de opslagbak opnieuw. Voor bedrijven die bulkonderdelen gebruiken, betekent dit een aanzienlijke tijdwinst en kostenbesparing. The colour of automation

3 Colofon Vision & Robotics is hét vakblad over automatiseringsoplossingen voor de maak-, agro-en foodindustrie door specialisten in robotica en visionsystemen. JAARGANG 6 NUMMER 4 JULI/AUG 2014 Vision & Robotics verschijnt zes maal per jaar. Toezending geschiedt op abonnementbasis en controlled circulation. UITGEVER Jos Raaphorst, FenceWorks BV T: , E: Robbert Hoeffnagel, FenceWorks BV T: , E: REDACTIE Liam van Koert, The Text Factory Ab Muilwijk, FenceWorks T: , E: REDACTIERAAD Pieter Jonker, TU Eindhoven en TU Delft Jaap van de Loosdrecht, Computer Vision Lab, NHL Martin van der Have, RAB en ABB Hans Lenos, lenosonline.info Wim Hoeks, NTS groep VORMGEVING Laura Willemsen, Grafisch ontwerp DRUK Grafia Media Groep POSTADRES REDACTIE Beatrixstraat 2, 2712 CK Zoetermeer E: ABONNEMENTEN T: ADVERTENTIE-EXPLOITATIE Mike de Jong T: E: AAN DIT NUMMER WERKTEN MEE Koenraad Van de Veere, Martin van de Have, Jaap van de Loosdrecht Kennis versus informatie Wie wil er nou niet veel geld verdienen? Wat je ervoor nodig hebt? De geschiedenis leert ons dat je met veel geld nog veel meer geld kan maken. Maar ook met kennis, een goed kompas en een flinke dosis lef kan je het een stuk verder schoppen. Naast het verdienen van een aardige duit, kan je in the process ook nog eens de wereld verbeteren. Een win/win voor de gemoedsrust, die wel wat zelfreflectie behoeft. In mijn vorige column had ik het over de bottom line. De business case die goed moet zijn willen investeerders aan boord komen, of het bedrijfsleven erop in kan stappen. Ik zie bijna wekelijks tal van nieuwe technische hoogstandjes. Stuk voor stuk vol potentie, mits er een goede bak geld tegenaan wordt gegooid om het tot zijn recht te laten komen. Het gros blijft liggen. Te vroeg gepiekt, te laat in actie gekomen. Frustrerend. Homo economicus in optima forma. Terecht overigens, want ik snap best dat er een return on investment moet zijn. Kennis is macht. Ik hoor de woorden nog nagalmen na een gesprek met de toenmalige decaan van de TH-Rijswijk. Ik zat destijds om persoonlijke redenen een beetje in een knoop, waarvan ik u de details zal besparen. De decaan doelde destijds natuurlijk op zelfkennis. En hoewel ik de uitspraak steeds beter op zijn merites ben gaan waarderen, denk ik er in mijn huidige functiebeschrijving nog geregeld aan. Kennis is macht. In de duurzame long run zelfs meer dan geld. Ik geloof hem nog steeds. Maar als ambassadeur van kennisverspreiding, zie ik daar ondanks een toch redelijk lange adem helaas maar weinig van terug op mijn bankrekening. Gedeeltelijk snap ik de mechanismes van dit disruptieve tijdsgewricht best. Helemaal als het om kennis gaat. Waarom zou je er voor betalen? Het ligt immers gratis op de straat van Google en consorten? Toch doorklinkt hier een gedachtefout die ik zelf ook geregeld maak. Kennis is natuurlijk geen informatie. Kennis is geduide informatie, het liefst gestaafd aan een flinke portie eerstehands ervaring. In het internet of things -tijdperk word ik bedolven onder de informatie en denk dat het kennis is. Ik ontvang een tweet en denk er het mijne van. In verwaterde vorm lees ik het links en rechts. Totdat het verwordt tot blablabla. Ik realiseer me dat juist in dat mijne de kracht van kennis schuilt. To the point nu. Het verkopen van mijn vak (zat er dan toch een addertje onder het gras van dit betoog?). Ik ben van mening dat vakjournalisten waarde kunnen toevoegen. Ik heb het nu niet over de helden die in hun reportages hun leven riskeren om de waakhondfunctie van de democratie te vervullen. Ik zou me niet aan hun durven te meten. Maar ik heb wel een scherpe pen en een technisch hart, waarmee ik denk informatie in kennis te kunnen omzetten om mensen sneller bij de kern te brengen. Mijn vraag en overigens het leeuwendeel van mijn collega s is heeft u hier behoefte aan? En is het u wat waard? LIAM VAN KOERT Column 03

4

5 In dit nummer Sneller vision-algoritmes verwerken 08 Robotica: het koningsnummer onder de kabeltoepassingen 12 Zitten robots ook aan mijn eten? 20 Terugblik Vision, Robotics & Mechatronics 24 ASML net niet op tijd klaar voor Brazilië WoTS bruist 29 Robottrends op Automatica ABB Robotics Award voor AWL 37 Rubrieken Redactioneel 03 Colofon Nieuws Dossier Agro & Food 17 Branche Bulletin 34 Robotveiligheid 36 Productnieuws 38 Juli/augustus 2014 VISION & ROBOTICS Inhoud 05

6 Android-achtig besturingssysteem voor robots SOFTBANK PRESENTEERT EEN ANDROID-ACHTIG BESTURINGSSYSTEEM VOOR ROBOTS. HET BESTURINGSSY- STEEM MOET HET MOGELIJK MAKEN ROBOTS OP DEZELFDE WIJZE AAN TE DRIJVEN ALS GOOGLE SMART- PHONES EN TABLETS MET ANDROID AANSTUURT. Het besturingssysteem V-Sido OS wordt ontwikkeld door een afdeling van Softbank. Het besturingssysteem moet zeer flexibel worden en eenvoudig kunnen worden aangepast voor allerlei soorten robots. Denk hierbij aan robots in productieomgevingen, maar ook aan robots in de gezondheidszorg of entertainmentsector. Eenvoudig aan te passen platform Meer en meer bedrijven bouwen robots, legt Wataru Yoshizaki, hoofdontwikkelaar bij Soft- Bank s afdeling Asratec Corp, uit. Ons platform is simpelweg software. Door aanpassingen te maken kan het platform worden ingezet voor veel verschillende doeleinden. Het platform stelt gebruikers in staat robots te besturen via handgebaren of een applicatie op hun smartphone. Yoshizaki stelt de inspiratie voor het besturingssysteem te hebben gehaald uit Mobile Suit Gundam, een Japanse animatieserie die Yoshizaki als kind keek. Een groep studenten van de Amerikaanse Cornell University werkt aan een robot die in staat is onvolledige opdrachten uit te voeren. De gebruiker geeft bijvoorbeeld opdracht een affogato, koffie met onder andere ijs, te maken. De robot bedenkt vervolgens zelf welke stappen hiervoor nodig zijn. De robot zoekt dus zelf de juiste ingrediënten en benodigdheden bij elkaar om de opdracht uit te kunnen voeren. De robot, die Tell Me Dave is genoemd, is nog volop in ontwikkeling en niet af. Perfect is de robot dan ook nog zeker niet. Tell Me Dave voert op dit moment in 64% van de gevallen de juiste opdracht uit, ook op het moment dat de omschrijving van de opdracht verandert of de indeling van de kamer en locatie van benodigdheden wordt gewijzigd. Wel is er dus nog ruimte voor verbetering. De robot is ontwikkeld door universitair docent Ashutosh Saxena en afstudeerstudenten Dipendra K Misra, Jaeyong Sung en Kevin Lee. Robot Tell Me Dave kan gesproken, onvolledige opdrachten uitvoeren 06 Nieuws

7 Nieuws Goedkope robot begeleidt duurdere robot over onbekend terrein Robots zijn duur en kosten vaak miljoenen. Wie zijn robot daarom onbekend terrein op stuurt loopt het risico dat de robot beschadigd of zelfs onbruikbaar wordt. Onderzoekers van de Universiteit van Berkeley en ETH Zürich hebben de oplossing. De wetenschappers hebben een kleine goedkope robot ontwikkeld die duurdere robots kan begeleiden over ruw terrein. De VelociRoACH is bedoeld om de robot StarlETH te begeleiden. VelociRoACH is een kleine robot die is voorzien van allerlei sensoren. De robot is hierdoor in staat zijn omgeving in kaart te brengen en een veilige route te ontdekken. Veilige route zoeken De kleine robot loopt voor de grotere StarlETH uit om de veilige route te testen. Mocht de Veloci- RoACH in problemen komen communiceert deze direct met de StarlETH, die hierdoor weet dat hij moet stoppen. De StarlETH is daarnaast voorzien van eigen camera s en kan dus ook zelf detecteren wanneer de VelociRoACH in problemen is. De goedkopere VelociRoACH voorkomt op deze manier dat de duurdere robot StarlETH beschadigt tijdens zijn wandeling over onbekend terrein. De werkwijze stelt zeker dat miljoeneninvesteringen door kleine navigatiefouten niet verloren kunnen gaan. De VelociRoACH kan dan ook tegen relatief lage kosten worden vervangen. Teclab zet HP20F handelingsrobot in tijdens productie-opleidingen Teclab biedt in samenwerking met Summa College en Brainport Industries opleidingen op het gebied van hoogwaardige productietechnologie. In deze opleidingen op mbo-4+ niveau geeft het bedrijf les met behulp van een HP20F handelingsrobot van YASKAWA Benelux. De robot wordt gebruikt voor het laden en ontladen van bewerkingscentra. Teclab is in de 2012 van start gegaan. Het bedrijfsleven heeft grote behoefte aan goed opgeleide technici. Bedrijven in de Brainport-regio zijn onze partners en dragen bij om Teclab tot een succes te maken. De techniek gaat heden ten dagen razendsnel en er worden steeds hogere eisen gesteld aan technisch personeel. Wij bieden die hightech opleiding en daarnaast stellen we onze kennis, productieen onderzoeksfaciliteiten ter beschikking aan de bedrijven, aldus Teclab-directeur Hans van Brussel. Participatie van bedrijven Teclab ontvangt van de Nederlandse overheid een budget om de opleidingen te kunnen verzorgen. Deze subsidie dekt de kosten echter niet. Participatie van het bedrijfsleven is dan ook van groot belang voor Teclab. De HP20F wordt gebruikt om een bedrijfsgericht automatiseringsproces te kunnen tonen aan studenten. De robot is voorzien van FS100 robotbesturing. De robot wordt ingezet om bewerkingscentra te beladen en ontladen. Daarnaast wordt de robot ook gebruikt voor de verder afhandeling aan een lopende bandsysteem. Dit systeem is beschikbaar gesteld door Vanderlande. YASKAWA heeft daarnaast het softwarepakket MOTOsim beschikbaar gesteld, waarmee studenten volledig offline kunnen produceren. MO- TOsim voorkomt dat de productie tijdens het programmeren hoeft worden onderbroken. Zorgrobot Rose is vanaf dit najaar actief in de Nederlandse thuiszorg De zorgorganisaties Thebe Breda, Zuidzorg Veldhoven en Siza uit Arnhem maken bekend in het najaar een zorgrobot in te gaan zetten. De robot gaat ouderen in de thuiszorg ondersteunen. De robot wordt gebouwd door de startup Rose van de Technische Universiteit Eindhoven. De zorgrobot, die eveneens de naam Rose heeft gekregen, is bedoeld om de communicatie tussen ouderen en zorginstanties te verbeteren. Cliënten kunnen via een beeldscherm in de robot direct met zorgverleners in contact komen. De robot kan door de cliënt zelf worden bediend, maar ook op afstand door zorgverleners. De zorgrobot is op dit moment nog volop in ontwikkeling. De projecten bij Zuidzorg Veldhoven, Thebe Breda en Siza zijn dan ook pilotprojecten, die vooral bedoeld zijn om de functies van de robot in de praktijk te kunnen testen. Naar verwachting is de robot over ongeveer drie jaar gereed om grootschalig op de markt te worden gebracht. Nieuws 07

8 STANDAARD PARALLELLE HARDWARE ALS FLEXIBEL EN ECONOMISCH ALTERNATIEF Sneller vision-algoritmes verwerken HOE KUNNEN WE SEQUENTIËLE VISION-ALGORITMES SNELLER VERWERKEN? EN HOE KUNNEN WE DIT OP EEN KOSTEN EFFICIËNTE MANIER DOEN EN DIT VERVOLGENS UITROLLEN NAAR EEN VEELVOUD AAN PLATFOR- MEN? JAAP VAN DE LOOSDRECHT VAN HET NHL KENNISCENTRUM COMPUTER VISION SCHREEF ER IN 2013 EEN THESIS OVER. HIJ ONDERZOCHT DE VOORS EN TEGENS VAN EEN VOOR DE HAND LIGGEND ANTWOORD: PARALLELLISATIE MET STANDAARD VERKRIJGBARE HARDWARE. Tekst: Nick de With 08 Vision

9 Het laatste decennium is de vraag naar inspectie met behulp van computervision in de industrie enorm toegenomen. Applicaties worden in rap tempo almaar complexer, wat steeds vaker beperkingen oplevert in het real-time domein. Tegelijkertijd is de klokfrequentie van CPU s er sinds 2004 niet echt op voouitgegaan. Computervisionapplicaties vragen dus om meer rekenkracht, maar lopen tegen de grenzen aan van de sequentiële architecturen van processoren. De manier om meer rekenkracht met standaard hardware te realiseren ligt voor de hand: parallel programmeren. Academische aanpak Zoals verwacht mag worden van een academisch onderzoek is Van de Loosdrecht zeer grondig en systematisch te werk gegaan om de winst van een parallelle benadering te kunnen kwantificeren. Ik ben begonnen met een survey van 22 standaarden voor parallel programmeren, legt Van de Loosdrecht het begin van zijn zoektocht uit. OpenMP bleek destijds de meest geschikte standaard voor het programmeren van multicore CPU s en OpenCL de beste standaard voor het programmeren van de GPU (red. Graphical Processing Unit). De factoren die voor ons hierbij de doorslag gaven waren de leverancieronafhankelijkheid en de efficiëntie van het parallelliseren van de code. Om de economische aspecten van parallellisatie in relatie tot de ontwikkelingsinspanningen en de mogelijke winst in verwerkingssnelheid te bepalen, maakte de NHL-onderzoeker gebruik van een bestaande bibliotheek. Van de Loosdrecht: De gebruikte bibliotheek, VisionLab, een eigen ontwikkeling waar vele jaren aan ervaring is ingestopt, bevat meer dan regels aan ANSI C++ sequentiële broncode. De bibliotheek bood welliswaar een mooi platform onafhankelijk uitgangspunt, maar het volledige parallelliseren ervan zou veel te veel tijd kosten. Gelukkig kunnen de standaard lowlevel operatoren voor beeldverwerking worden geclassificeerd in puntoperatoren, lokale neighbour-operatoren, global-operatoren en operatoren die te maken hebben met connectiviteit. Door vervolgens de aanname te maken dat vergelijkbare algoritmes een vergelijkbare snelheidswinst opleveren, kon gekozen worden voor een representatieve operator voor elke klasse. Er is gekozen voor de volgende operators threshold, convolution, histogram en connected component labeling. Vervolgens zijn deze operatoren in OpenMP 3.0 en OpenCL 1.1 geparallelliseerd en gebenchmarkt. Voor laatstgenoemde benchmark heeft Van de Loosdrecht een eigen benchmarkomgeving ontwikkeld om vast te kunnen stellen wat de voordelen zijn van geparallelliseerde algoritmen ten opzichte van hun sequentiële tegenhangers. De benchmarkopstelling is volledig opgebouwd uit standaard verkrijgbare parallelle multicore processoren en grafische kaarten. Voor het onderzoek werd een quad-core Intel I7 processor gebruikt die draait op Windows 7, samen met een betaalbare low-end NVIDIA en een AMD grafische kaart. Veder werd een quad-core ARM gebruikt die op Linux draait. Voor het programmeren van de algoritmes zijn Visual Studio en de GNU tool chains gebruikt, aldus Van de Loosdrecht. Parellelliseren van de CPU met OpenMP Wie zich in de wereld van parallellisering wil storten, zou zich kunnen laten afschrikken door de extra leercurve die wordt verondersteld. Hier komt Van de Loosdrecht echter met een geruststellende bevinding voor wat betreft het gebruiken van OpenMP. OpenMP is in feite een uitbreiding op C++. Het kent een aantal specifieke pragma s en functies om parallellistie te realiseren. Het onder de knie krijgen van van OpenMP bleek relatief eenvoudig. Er is namelijk maar een beperkt aantal concepten aanwezig met een hoge mate van abstractie. Vaak betekende dit in de praktijk dat het parallelliseren van algoritmes als Threshold en Convolution neerkwam op het toevoegen van slechts een extra regel code met het OpenMP pragma. De meer ingewikkelde algoritmes zoals Histogram en Connectivity Component Labeling vergde respectievelijk wat meer en veel meer moeite. Uit de testresultaten die volgden bleek dat de overhead van het extra werk niet opwoog tegen de tijdswinst die werd geboekt wanneer er met kleine beelden werd gewerkt. Om deze reden geniet het volgens Van de Loosdrecht de aanbeveling om op voorhand te kunnen voorspellen of parallellisatie voordelig is. Voor de portabiliteit hoeft de broncode volgens Van de Loosdrecht alleen maar opnieuw voor een ander platform te worden gecompileerd. We hebben het getest voor Linux AM en Windows i7. Het poorten van de broncode verliep zonder problemen. De resultaten De maximale toenames in snelheid die voor elk van de vier operators werden bereikt, zijn weergegeven in de bovenstaande tabel. De grootste toename in snelheid werd geboekt bij grote beeldbestanden (Van de Loosdrecht, 2013). Algoritme OpenMP OpenCL Threshold Convolution Histogram Connected component labeling Parellelliseren van de gpu met OpenCL Het parellelliseren van beeldverwerkingsalgoritmes voor de grafische kaart met OpenCL is volgens Van de Loosdrecht een stuk ingewikkelder. Wel zijn de winsten navenant. De OpenCL standaard beschikt over een taal (gebaseerd op C99) voor het programmeren van kernels, functies die op de grafische kaart worden uitgevoerd en een API die op een CPU draait voor het bouwen, starten en besturen van de kernels op de CPU. Het leren en doorgronden van OpenCL was dan ook een lastige en tijdrovende klus. OpenCL introduceert namelijk een groot aantal nieuwe concepten met een laag abstractieniveau. Daarentegen is de OpenCL kerneltaal uiteindelijk wel goed te begrijpen en kunnen er grote winsten in verwerkingssnelheid worden geboekt als alle details van de gebruikte hardware goed worden begrepen. Bovendien kan OpenCL worden gebruikt voor het implementeren van algoritmes op de CPU, waardoor er met vectoren kan worden gewerkt. Conclusie? Voor de eenvoudige algoritmes kunnen snel grote tijdswinsten worden geboekt. Maar wil men de snelheid nog verder opvoeren dan zal men complexere en hardware afhankelijke optimalisaties moeten maken. En het parallelliseren hiervan middels OpenCL kan daarom een aardige kluif zijn. Voor het Connected Component Labeling algoritme was zelfs een volledig nieuwe aanpak nodig. In plaats van alle host API code in C++ te schrijven, maakte Van de Loosdrecht gebruik van zijn eigen VisionLab scripts. Deze scripttaal werd uitgebreid met OpenCL host API commando s. Van de Loosdrecht: Door commando s te scrip- Vision 09

10 ten konden de ontwikkelingstijd en de testtijd van het coderen van de hosting aanzienlijk verkort worden. Volgens Van de Loosdrecht laten de testen zien dat de GPU implementaties voor verschillende GPU s elk hun eigen aanpak verdienen voor een optimale speedup. Hij verwacht dat de OpenCL operatoren wel te poorten zijn, maar dat de prestaties niet noodzakelijk worden overgedragen aan andere grafische apparaten. Mooie spin-off Hoewel het doel een gedegen onderzoek naar parallellisatie was, hebben de werkzaamheden van Van de Loosdrecht een mooie spin-off opgeleverd voor zijn VisionLab bibliotheek, die ook commercieel als product verkrijgbaar is. De vier basisalgoritmes konden als template gebruikt worden om ook andere operatoren in OpenMP te parallelliseren. Het kostte twee manmaanden werk, maar nu zijn er maar liefst 170 geparallelliseerde operators in VisionLab voorhanden, inclusief een runtime voorspellingsmechanisme ten aanzien van de te behalen snelheidswinst. VisionLab gebruikers hoeven hun scripts, C++ of C# code niet aan te passen om van deze parallellisatie gebruik te maken. Voor wat betreft OpenCL is een toolbox aan VisionLab toegevoegd. Gebruikers kunnen hiermee OpenCL host code schrijven op basis van scripttaal en hun kernels aanpassen. De OpenCL host interface is getest voor NVDIA, AMD en Intel OpenCL platformen. Conclusie Aplicaties met computervision worden snel complexer, met hogere real-time eisen. Meer rekenkracht is dus geen overbodige luxe, helemaal wanneer het einde van de resolutierace voorlopig nog niet in zicht is. Door parallelle VisionLab scripts toe te passen kunnen visiongebruikers zonder enige aanpassing direct een impuls geven aan de rekenkracht van hun systeem. Nog meer rekenkracht is mogelijk helemaal op basis van tailor made OpenCL parallellisatie, maar dit brengt wel het nodige programmeerwerk met zich mee. Van de Loosdrecht: Het blijft uiteindelijk de vraag of meer snelheid de moeite waard is. Het antwoord is grotendeels afhankelijk van de applicatie. Om een complete sequentiële bibliotheek te paralleliseren op basis van OpenCL lijkt me economisch geen haalbare kaart. Maar OpenCL heeft de potentie om een enorme boost aan de rekenkracht van een grafische kaart te geven, wat voor specifieke toepassingen erg aantrekkelijk kan zijn. Toekomstblik Tot slot vragen we Van de Loosdrecht een kijkje te nemen in de toekomst. Zijn er bijvoorbeeld nieuwe architecturen of versies die het speelveld zullen veranderen? Ten dele wel. Voor de hedendaagse GPU s zien we bijvoorbeeld dat de overhead van dataoverdracht tussen de PC en de grafische kaart behoorlijk is wanneer deze wordt vergeleken met de executietijd van de kernels. Maar wanneer de nieuwe aangekondigde hetrogene CPU/GPU architecuren op de markt komen, dan zal deze overhead aanzienlijk minder zijn. Voor wat betreft nieuwe standaarden hebben we sinds kort OpenMP 4.0. Deze bevat zogenoemde 'directives for attached accelerators'. Hierdoor wordt het mogelijk zowel CPU s als GPU s poortbaar in OpenMP te programmeren, en wordt het gebruiken van pragma s daarmee ook mogelijk voor GPU s. Hetzelfde geldt voor het gebruik kunnen maken van vectoren. Ik verwacht alleen wel dat, omdat deze nieuwe standaard een hoger abstractieniveau kent, de code nog steeds niet zo efficiënt zal zijn als wanneer er geprogrammeerd word met OpenGL. Cursusmateriaal over dit onderwerp is te vinden Referenties Khronos Group, Open Standards for Media Authoring and Acceleration. [online] : Khronos Group. Available at: OpenMP, The OpenMP API specification for parallel programming. [online] : OpenMP.org. Van de Loosdrecht, J., Accelerating sequential Computer Vision algorithms using commodity parallel hardware. VdLMV, VisionLab. Demo version VisionLab, Contact informatie: Jaap van de Loosdrecht, NHL Kenniscentrum Computer Vision, 010 Vision

11 3D IMAGING FOR YOUR APPLICATION Explore the possibilities for inspection and measurement of complex freeform objects. Check for product completeness and dimensional accuracy in 3D. Discover how Europe s largest vision technology provider combines a choice of leading technology with outstanding competence and service to make you stronger. Imaging is our passion. Phone Alpha Robotica is specialist in het programmeren en integreren van diverse PLC-, Robotica- en Vision systemen. Met meer dan 20 jaar ervaring in robotica en machinebesturingen zijn wij voor zowel gebruikers als systeemintegrators de perfecte partner om u van A tot Z te ondersteunen bij uw projecten. Software en support voor industriële automatisering Robotica Vision PLC +31 (0)

12 ROBOTICA: Het koningsnummer onder de kabeltoepassingen DE INDUSTRIËLE ROBOTICA IS ZO MOGELIJK HET MEEST VEELEISENDE WERKGEBIED ALS HET OM KABELS GAAT. IN EEN DYNAMISCHE MEERASSIGE DANS WORDEN KABELS HERHAALDELIJK HEEN EN WEER GESLINGERD, GEBOGEN EN GETORDEERD. DIT VAAK 24 UUR PER DAG, ZEVEN DAGEN IN DE WEEK. KAMPIOEN- BEPROEVER IS HIERBIJ DE 6-ASSIGE ARTICULATED ROBOT, WAARVOOR LAPP MULLER IN GRIMAUD WEL HEEL SPECIALE SAMENSTELLINGEN MAAKT. HIERIN KUNNEN ZELFS LEIDINGEN VOOR PERSLUCHT, BESCHERMINGSGASSEN EN HYDRAULIEK WORDEN GECOMBINEERD. Een kabel is een stukje techniek waar niet snel zeer innovatieve eigenschapen aan worden toegedicht. Maar wie zich realiseert dat een systeem zo goed of slecht is als de zwakste schakel, zal snappen dat de industrie niets aan het toeval overlaat als het om kabels en hun verbindingen gaat. Ze vormen samen niet alleen de bloedtoevoer, maar ook het zenuwstelsel van zo goed als elke applicatie. Het wordt nog maar eens onderstreept tijdens de alweer 15 e persconferentie die de Lapp Group in Grimaud heeft georganiseerd. Ik herinner me nog goed een prangende vraag van een goede klant Staubli afgelopen Automatica, trapt Siegbert Lapp af met een voorbeeld. Het betrof een lasersnijtoepassing met een robot voor de productie van armaturen. Staubli had het mooi voor elkaar. Alleen bleken de kabels voor de voeding en aansturing van de robot en de hoogvermogen lasersnijder geen lang leven beschoren. Gelukkig heeft Lapp Muller in twee weken een kabelsysteem kunnen leveren dat wel was opgewassen tegen de zware omstandigheden die de applicatie met zich meebracht. Robotica een groeimarkt Dat het technische hart van Siegbert Lapp sneller ging kloppen toen hij zag waartoe het Franse Muller in staat was, is niet zo raar. In tegenstelling tot de grote lengtes in Duitsland, worden in Grimaud zeer specialistische samenstellingen klantspecifiek ontwikkeld, waarbij materiaal en lay-out van de kabel nauwkeurig op de toepassing zijn afgestemd. Ik wist meteen dat Muller een waardevolle toevoeging voor Lapp zou zijn. In eerste instantie vanwege hun diepgaande specialistische kennis, waar de hele Lapp Group van zou kunnen profiteren. Maar inmiddels zal het niemand zijn ontgaan dat robotica een belangrijke groeimarkt is, waar we steeds meer van zullen horen. Om zijn laatste argument kracht bij te zetten toont hij wat cijfers die een duidelijke trend weergeven. Met als grootste driver de automotive industrie, zijn er wereldwijd zo n 1,2 tot 1,5 miljoen robots aan het werk. Alleen al in de Verenigde Staten is hier zo n 26 miljard euro mee gemoeid. Hier wordt door de recourcing die momenteel gaande is een groei van 8 procent voorspeld. En ook in China zal in de nabije toekomst flink meer worden geautomatiseerd. Hij krijgt bijval van Frank Rothermund, Marketing Manager Robotics. Want hoewel de robotlijstjes worden aangevoerd door Japan en Duitsland, verwacht ook hij veel van Amerikanen en Chinezen. In beide landen staan grote automatiseringsprojecten op stapel. In Amerika is er een grote vervangingsmarkt en in China stijgen de loonkosten. Daarnaast zal het me niets verbazen als we in de toekomst ook Chinese robots in de fabrieken zullen zien. Gezien het onlangs verschenen bericht dat de Chinezen nu ook vliegtuigen bouwen die de concurrentie met Boeing en Airbus moeten aangaan, is dit misschien helemaal geen rare gedachte. Overigens worden Tekst: Liam van Koert 012 Robotkabels

13 FRANK ROTHERMUND: ALLE VOEDING, BESTURING, COMMUNICATIE EN AUXILARIES IN ÉÉN FLEXIBELE MANTEL in Grimaud niet alleen robotkabels gemaakt. Robotkabels vertegenwoordigen ongeveer 1/3 van het leveringsprogramma. Lapp Muller produceert er ook speciale kabels voor boorkoppen van boorplatformen, kabels voor nucleaire toepassingen en beerbestendige kabels voor de bergen in Canada, om maar een paar specials te noemen. Robotkabels: smaken Als iemand weet wat er allemaal komt kijken bij de productie van een goede robotkabel dan is het wel Jacques Bessio. Het hoofd productie en R&D van Lapp Muller onderscheidt drie standaard typen kabels die voor elke 6-assige robot van toepassing zijn. Op de eerste plaats is er de kabel die van de besturingskast naar de voet van de robot loopt. Bessio noemt dit het type F3. De F3 kabel heeft een mantel van PUR en een speciale polyester isolatie. Met een statische buigradius van 5 keer de diameter en een dynamische van 10 keer de kabeldiameter is hij erg flexibel. Daarnaast is hij erg betrouwbaar en zal probleemloos functioneren tot minimaal 5 miljoen cycli. Dit mits er geen grote torsiekrachten optreden, want daar is hij niet op berekend. De F1 kabel daarentegen is wel geschikt voor torsiebelasting en kan een torsiehoek aan van plus of min 180 graden. Bovendien ligt de betrouwbaarheid van dit type kabel aanzienlijk hoger: 10 miljoen cycli. Hij is dan ook speciaal ontwikkeld voor de onderste drie assen van de robot. Kampioen is echter de F1 gold. Deze kabel is voor Lapp Group De Lapp Group heeft in 2012/2013 geen onverdienstelijk jaar gedraaid. De omzet van 830 miljoen bleef weliswaar wat achter bij die van het jaar ervoor miljoen euro - maar is volgens Siegbert Lapp voornamelijk te wijten aan de stijgende koperprijzen. We winnen nog steeds aan marktaandeel en willen dit met de fabriek die we onlangs in China hebben geopend verder uitbouwen. Bovendien zal er in het najaar ook een in Brazilië in gebruik worden genomen, zodat we ook de Latijns- Amerikaanse markt rechtstreeks kunnen bedienen. Andere aandachtspunten die Siegbert Lapp noemt voor het realiseren van verdere groei zijn het blijven investeren in een goed logistiek apparaat en in kwaliteit om aan elk denkbare internationale norm te kunnen voldoen. De klant staat centraal en die is het meest geholpen met kwalitatieve kabels en connectoren die aan alle in zijn sector geldende regels voldoen en bovendien in een zo kort mogelijke tijd kunnen worden geleverd. Daarnaast willen we klanten zoveel mogelijk ontlasten door betrouwbare plug & play oplossingen te bieden. Slimme samenstellingen die hen in staat stellen de industrie 4.0 belofte waar te maken. Robotkabels 013

14 Lapp Muller bekijkt per applicatie zowel de transferimpedantie (lineaire weerstand) als de mechanische belasting om de beste keuze te kunnen maken. Siegbert Lapp het meest dynamische deel van de robot: de pols. De kabel kan torsiehoeken verdragen van plus of min 360 graden, heeft een dynamische buigradius van 7,5 keer de buitendiameter en dat allemaal voor minimaal 10 miljoen cycli. Bessio geeft aan dat de F1 gold tot stand is gekomen met de input van eigenlijk alle grote robotbouwers. Om de grote hoekverdraaiing mogelijk te maken zijn diverse hulpelementen in de kabel aangebracht en is de geleider geen koper, maar een speciale legering die de treksterkte van het koper van 20 N/mm 2 naar maar liefst 300 N/mm 2 opkrikt. Wel gaat dit iets ten koste van de geleidbaarheid. Welke legering het precies is? Dat kan ik niet zeggen. Maar wel kan ik verzekeren dat we in tegenstelling tot andere producenten geen milieuverontreinigend cadmium gebruiken. Bessio noemt in zijn opsomming overigens nog een kabeltype: de F1x. Dit type kan een kleine hoekverdraaiing van plus of min 90 graden prima hebben en is met zijn dynamische buigradius van 7,5 keer de buitendiameter en 8 miljoen cycli ook behoorlijk flexibel en betrouwbaar. F1x is dan ook vooral interessant voor hoogdynamische toepassingen met een kabelrups. Vlechten of draaien? Naast het toepassen van speciale legeringen en hulpelementen - delen met specifieke mechanische eigenschappen die met geleiders en afscherming in de kabelmantel zijn ondergebracht - om de torsiesterkte te verhogen, heeft Lapp nog een troef achter de hand. Bessio: Naast het gebruikelijke vervlechten van de EMC-afscherming, kunnen we deze ook in elkaar draaien. Doordat alle koperkernen nu dezelfde oriëntatie hebben, is de kabel flexibeler en tegen grotere hoekverdraaingen bestand. Bovendien beschikken de machines waarmee we dit doen over een backtwisting -functie, dat alle resttorsie uit de kabel haalt voor een optimale uitgangssituatie. Aan het in elkaar draaien zit ook een nadeel: de afscherming geleidt minder goed dan wanneer deze gevlochten is. Lapp Muller bekijkt daarom per applicatie zowel de transferimpedantie (lineaire weerstand) als de mechanische belasting om de beste keuze te kunnen maken. Zo is het buigen van een kabel met gevlochten afscherming geen probleem, maar neemt de lineaire weerstand bij torsie na cycli drastisch toe. Testen en analyseren Uiteraard worden alle kabelontwerpen die de engineers in Grimaud bedenken uitvoerig getest, voordat ze in productie worden genomen. Hiertoe beschikt de fabriek over een testopstelling voor torsie, waarbij een ingeklemd deel van een meter onophoudelijk aan een wokkel - test wordt onderworpen, terwijl alle elektrische waarden continu worden gemeten. Een vergelijkbare opstelling is er met een kabelrups, waarin een kabel dubbelgebogen in een soort S-vorm onverstoord op en neer blijft gaan. Bessio: Je zult begrijpen dat het testen voor 10 miljoen cycli een tijdrovende bezigheid is. En aangezien er geen internationale normen voor het elektrisch en mechanisch testen van kabels zijn, doen we een beroep op onze jarenlange ervaring om dit proces te versnellen. Zo testen we niet tot aan het moment waarop de kabel stuk is, maar nog maar voor 25 procent functioneert. De weerstand van de afscherming is dan maximaal 1 ohm per meter. In de praktijk zal dit dan neerkomen op een resulterende temperatuurverhoging van 30 graden Celsius, wat nog net acceptabel is. Daarnaast kunnen we bijvoorbeeld de buigradius in de buigtest 2 keer zo klein maken dan is gespecificeerd. Dit heeft een 8 keer korter aantal cycli tot gevolg. Cross Engineering Het heeft wel iets weg van cross selling. Maar als Frank Rothermund even later zijn verhaal over de Lapp 014

15 Muler aanpak uit de doeken doet, wordt duidelijk dat er toch wel iets meer achter schuil gaat. Wanneer een klant voor een robottoepassing een speciale kabel nodig heeft, dan gaan de engineers in Grimaud aan de slag om de juiste lay-out te maken. Welke typen kabels zijn er nodig naast stroom en besturing? Welke materialen gebruiken we en wat voor afscherming voor EMC kiezen we? Zijn er nog andere eisen, zoals de integratie van perslucht of glasvezel? En natuurlijk: hoe smeden we al deze onderdelen het beste samen tot een geheel. Wanneer al deze vragen zijn beantwoord, de kabel is gemaakt, getest en goed bevonden, dan hebben we als het goed is een tevreden klant. Maar in het geval van hoogdynamische toepassingen is niet de kabel, maar de verbinding het kritische punt. Om deze reden willen we ook met de klant om tafel om te kijken of we hem ook hier van dienst kunnen zijn. Vaak blijkt er dan dat er nog veel winst valt te behalen. Als mooi schoolvoorbeeld van deze aanpak noemt Rothermund de samenwerking met robotbouwer Dürr. Deze marktleider in verfrobots voor de automobielindustrie is eigenlijk een specialist die vooral verstand heeft van verfsystemen. De kale robot wordt ingekocht bij Comau en voor het binnenwerk produceert Lapp Muller de kabel, die vervolgens naar Stuttgart wordt getransporteerd. Hier wordt vervolgens een compleet plug & play systeem gemaakt en getest. Dürr hoeft het kant en klare kabelsysteem alleen maar in de robot te leggen. Dit neemt hun veel zorgen uit handen, zodat zij zich volledig kunnen richten op hun kerncompetenties, aldus Rothermund. Comau In Nederland zal je de rode robots van Comau niet snel tegen het lijf lopen. Maar in thuisland Italië is dat wel anders. Het bedrijf is onderdeel van de Fiat Group en het is dan ook niet verwonderlijk dat alle Fiat s, Alfa Romeo s en Lancia s door Comau robots in elkaar worden gelast. Het was Sales Manager Christian Verzelloni die tijdens het bezoek aan Lapp Muller het kabelverhaal door de bril van de klant mocht houden. Een betrouwbare kabelleverancier is voor Comau van het grootste belang. Zo hebben we onlangs de nieuwe Smart NJ4 Hollowwrist geïntroduceerd, waarbij het slangenpakket - dus kabels, inclusief lasbenodigdheden - volledig in de robot is weggewerkt. Dit heeft veel voordelen ten aanzien van de bewegingsvrijheid van de robot en natuurlijk de bescherming van de kabels. Wel is het vervangen van het pakket in het geval van een defect een stuk lastiger. Er is dan ook maar een oplossing: zorgen dat kabels en toebehoren niet stuk gaan. Dankzij de goede samenwerking die we al geruime tijd met Lapp Muller hebben, kunnen we een garantie op onze hollowwristrobot afgeven van maar liefst 8 jaar bij een gebruik van 24 uur per dag, 7 dagen per week, 365 dagen per jaar. Robotkabels 015

16 Er gingen vorig jaar zo n componenten over onze toonbank: camera s, 400 framegrabbers, kabels, lenzen, 1500 softwarepakketten en diverse accessoires, wij helpen ook u graag verder... We bieden A-merken van laatste state of the art technologie, dus denkt u aan USB3.0, neem contact met ons op. DVC machinevision bv, Minervum 7069, 4817 ZK Breda, Nederland Tel. +31 (0) , Fax +31 (0) Twitter twitter.com/dvcvision

17 VISION & ROBOTICS Dossier Agro & Food Zitten robots ook aan mijn eten? Agro & Food-cluster moet koppositie Nederland veiligstellen Razendsnelle analyse insectenresistentie met vison

18 HYGIËNISCHE OVERWEGINGEN VOOR DELTAROBOTS Zitten robots ook aan mijn eten? WAARSCHIJNLIJK WEL. EN DAT IS MAAR GOED OOK. WANT EEN ROBOT HEEFT GEEN VIEZE HANDEN, KAN ONVERSTOORD ZIJN WERK DOEN BIJ LAGE TEMPERATUREN EN IS NOOIT ZIEK. DANKZIJ DE ROBOT IS VOEDSEL VEILIG EN ZIJN DE PRODUCTEN IN HET SCHAP VAN EEN CONSTANTE HOGE KWALITEIT. WEL WORDT ER EEN AANTAL BIJZONDERE EISEN AAN DE VOEDSELROBOT GESTELD. Robots zijn hot. Elke dag duikt er op wanneer je je probeert voor te stellen wat een recall van een onveilig het internet wel een nieuw filmpje op van een indrukwekkend bouwsel van een knappe kop. Toch zijn product wel niet zal kosten. veruit de meeste robots verstopt Primair proces achter de muren van de fabrieksvloer. 6-assige articulated robotarker aan de slag, dan moet hij aan Wil een robot als voedselverwermen lassen er aan auto's en snelle een aantal strenge eisen voldoen. scararobots knutselen aan elektronica. Sinds kort duiken ook steeds is Ron Verleun van VSE Industrial Iemand die dit als geen ander weet meer deltarobots op in de voedselverwerkende industrie. Sleutel Autonox24 robots van het Duitse Automation. Als hofleverancier van tot hun succes is vooral de grote MAJAtronic, is VSE een belangrijke flexibiliteit die robots hebben ten integratiepartner voor menig voedselverwerkend bedrijf. "Robots ruk- opzichte van traditionele machines en systemen. In een wereld waar ken steeds meer op richting het primaire voedselverwerkende proces. productlevenscycli steeds korter worden, seriegroottes kleiner en Waar ze voorheen vooral verpakten de time-to-market almaar omlaag of palletiseerden, verwerken ze nu moet, is investeren in een robot naakt vlees, vis, groenten en fruit een verstandige keuze. Helemaal of bijvoorbeeld broodbeleg. Deze Seminar Tijdens de WOTS (World of Technoloy & Science), zal er op 2 oktober een seminar plaatsvinden dat specifiek aandacht schenkt aan hygiënisch ontwerpen en aandrijftechniek. Ron Verheul zal hier een voordracht houden over hoe hygiënisch ontwerp tot kostenbesparingen kan leiden. Kijk voor meer informatie over dit seminar op: transitie maakt dat de voedselrobot een bijzondere plek binnen de robotica heeft ingenomen. Niet alleen is kennis nodig van motion, servotechnologie en besturingstechniek, ook dient een robotintegrator het voedselproductieproces in de vingers te hebben en oog te hebben voor de strenge hygiënische eisen die er gelden, aldus Verleun. Gelukkig heeft VSE al deze kennis onder één dak gebracht en adviseert het klanten over alles wat te maken heeft met de installatie, de hygiëne, maar ook de verlichting. Hygiënisch ontwerp Gevraagd naar enkele specifieke robotkenmerken hoeft Verleun niet lang na te denken. Al onze Hygienic Design robots zijn uitgevoerd in typische foodgrade materialen als rvs, titanium en teflon. Hierdoor is contact met voedsel volledig veilig, en zijn de robots goed chemisch reinigbaar, zelfs onder hoge druk (tot 28 bar). Bovendien zijn in het robotontwerp alle hoeken afgerond, zijn er geen kiertjes of gaatjes waar voedsel in kan achterblijven en zijn alle oppervlakken spiegelglad voor een optimale reiniging. De Autonox24, die VSE in de Benelux op de markt brengt met de naam VSE HD Robotics, heeft overigens nog een aantal slimmigheden in petto die de hygiëne ten goede komen. Zo is hij uitgevoerd met vaste gewrichten en beschikt de vierde as over een speciale doorvoer voor kabels en additionele media. Verheul: Bij de meeste deltarobots zie je dat de gewrichten met een veersysteem zijn uitgevoerd. Buiten het feit dat een veer natuurlijk een drama is om goed schoon te maken, moet je er niet aan denken dat er een veer losschiet en in het product terechtkomt. Je zal dan eigenlijk een metaaldetector in je lijn moeten integreren om te voorkomen dat deze verpakt en wel in de winkel komt te liggen. Hetzelfde geldt voor de kabels en slangen die nodig zijn om de tools van energie te voorzien. Ook hier kunnen gemakkelijk etensresten aan blijven kleven en is Tekst: Liam van Koert 018 Dossier Agro & Food

19 een goede reiniging een probleem. vierde as een pneumatisch ventiel een van Rockwell, Beckhoff, B&R eten zitten. Wat mij betreft zitten De Autonox24 heeft daarom in de veel dichter bij de grijper worden of Omron, om er maar een paar te ze binnenkort ook aan mijn elek- vierde as een gepatenteerde slim- geplaatst. Door de veel kortere noemen. Verheul: We vinden het tronica of medicijnen. me doorvoer geïntegreerd, waar slang zijn hierdoor snelheden van belangrijk het voor onze klanten kabels, slangen voor pneumatiek, wel 200 ISO-cycli mogelijk. Tot slot zo gemakkelijk mogelijk te maken. of eventuele procesleidingen in zorgt het niet toepassen van veren Een platformonafhankelijke robot kunnen worden weggewerkt. in de constructie voor een veel ho- maakt dat deze zonder extra engi- Geen compromissen gere nauwkeurigheid. Nu zal dit in de food misschien minder een is- neerings- of programmeerinspanningen in elke bestaande lijn kan Alle genoemde eigenschappen sue zijn, maar op andere plekken worden geïntegreerd. Bovendien is doen volgens Verheul geenszins waar hygiëne ook een belangrijke door een modulaire opbouw naast afbreuk aan de prestaties van de rol speelt - bijvoorbeeld in een la- een aantal standaard uitvoeringen robot. Sterker nog: op sommige as- boratorium of een cleanroom - kan ook maatwerk mogelijk. Zo kunnen pecten komen de ontwerp features een herhaalnauwkeurigheid van klanten snel precies de robot in huis de prestaties juist ten goede. Alle 0,1 mm (red. bij 130 pick per mi- hebben die ze voor hun applicatie motoren, die in IP65 vorm zonder nuut en een payload van 1 kg) wel nodig hebben. covers kunnen worden toegepast doorslaggevend zijn. Gezien alle genoemde voordelen en met covers een beschermingsgraad van maar liefst IP69K halen, Open platform staat de opmars van de hygiënische robot in de food nog maar aan het zijn onder de head plate beves- Om zo flexibel mogelijk te zijn, is begin. En volgens hem is dat maar tigd. Hierdoor is de bevestiging de Autonox24 volledig platform- goed ook. Ik vind het eigenlijk eenvoudig en blijft de robot com- onafhankelijk en werkt hij net zo best een veilig gevoel dat er steeds pact. Daarnaast kan door de holle goed op Siemens besturing, als op meer hygiënische robots aan mijn Dossier Agro & Food 019

20 Agro & Food-cluster moet koppositie Nederland veiligstellen MET EEN TOTALE OMVANG VAN, INCLUSIEF TECHNOLOGIE, RUIM 89 MILJARD EURO OP JAARBASIS IS NEDERLAND ONBETWIST LEIDER OP HET GEBIED VAN HOOGWAARDIGE VOEDSELVOORZIENING. OPLOSSINGEN KOMEN UIT ONZE INDUSTRIE DANKZIJ JARENLANGE INVESTERINGEN IN KENNIS, VOORTDURENDE INNOVATIE EN SAMENWERKING IN DE KETEN. OM DE NEDERLANDSE KOPPOSITIE VEILIG TE STELLEN IS ONLANGS EEN AGRO & FOOD-CLUSTER OPGERICHT. De Nederlandse technologische werk gemaakt van het verbinden, Food sector haar sterke positie kan zijn, zodat concrete afspraken ge- industrie heeft een belangrijke rol begeleiden en stimuleren van sa- behouden en verstevigen. Te den- maakt zullen worden. Deelname in alle stappen van de keten (van menwerking en innovatie. Extern ken valt aan innovaties op het ge- aan de rondetafelbijeenkomsten is agrarisch bedrijf tot retailer) en wordt promotie van technologie en bied van het hygiënisch ontwerpen gratis en voorbehouden aan leden heeft ook weer haar eigen keten het vergroten van de verdienkracht van machines, energiebesparende van FME en leden van branches die van toeleveranciers achter zich. van de Nederlandse Agro & Food- motoren en koelsystemen, slimme zijn aangesloten bij het FME Agro Voedselzekerheid, voedselveilig- sector gerealiseerd. verpakkingen en 3D foodprinting. & Food-cluster. Geïnteresseerde heid, dierenwelzijn, urbanisatie, voedselprijzen en duurzaamheid; Innovatieprojecten Tijdens de Agro & Technology Week van 1 t/m 4 december worden de leden kunnen zich nog aanmelden voor de bijeenkomsten op 18 thema s waarover bijna dagelijks De FME brengt samen met de Wa- conclusies uit de rondetafelbijeen- september (Regio Zuid-Nederland) koppen in de kranten te vinden zijn. geningen UR belangrijke keten- komsten gepresenteerd en uitge- en 23 september (Regio Noord- Bedrijven in de Agro & Food-tech- partners bij elkaar tijdens vier ron- werkt tot concrete, uitvoerbare en Nederland). nologie zijn onmisbaar bij het bie- detafelbijeenkomsten in de regio. financierbare projecten. Ook zullen den en vinden van oplossingen om Ondernemers krijgen zo de kans financierende partijen aanwezig Meer informatie: ook voor 9 miljard wereldburgers in om de inhoud van een aantal con goed, gezond en betaalbaar crete innovatieprojecten te bepa- voedsel te hebben. Verzadiging in len waar ook financiering voor ge- Europa en het grote potentieel in zocht gaat worden. De eerste twee opkomende economieën dwingt bijeenkomsten hebben inmid- bedrijven tot samenwerking om de dels plaatsgevonden, de overige Nederlandse nummer 1 positie in twee vinden in september plaats. de wereld te behouden. Bedrijven Deelnemers aan de rondetafelbij- in de Agro & Food-technologie zijn eenkomsten zijn de voedselver- al lang verenigd in diverse vereni- werkende industrie, kennisinstel- gingen binnen de FME. Zij hebben lingen, logistiek, opslag, distributie nu de handen ineen geslagen en en andere relevante partijen die samen het Agro & Food-cluster gezamenlijk bepalen met welke gevormd. Binnen het cluster wordt innovaties de Nederlandse Agro & 020 Dossier Agro & Food

21 Onderzoekers helpen PostNL bij ontwikkelen koelverpakking WAGENINGEN UR FOOD & BIOBASED RESEARCH HEEFT POSTNL ONDERSTEUND BIJ DE ONTWIKKELING VAN EEN KOELVERPAKKING, WAARMEE SUPERMARKTEN BOODSCHAPPEN KOSTENEFFICIËNT EN ENERGIEZUINIG KUNNEN BEZORGEN. VERSE PRODUCTEN KOMEN OP DE JUISTE TEMPERATUUR AAN BIJ DE KLANT EN DAT KOMT DE HOUDBAARHEID EN KWALITEIT TEN GOEDE. DE VERPAKKING WORDT INGEZET VOOR DE THUISBEZORGSERVICE DIE POSTNL EN ONLINE SUPERMARKT VERSHUYS.COM DIT VOORJAAR INTRODUCEERDEN IN DE PROVINCIE LIMBURG. De koelverpakking is gemaakt van een materiaal met een hoge isolatiewaarde en bevat precies zoveel koelelementen als nodig is om er voor te zorgen dat een pakket vlees, vis, zuivel, groente en/of fruit op een temperatuur van maximaal 7ºC arriveert bij de klant. Die is zo verzekerd van boodschappen met een optimale houdbaarheid en kwaliteit, of hij nu twee of twintig kilometer van de supermarkt vandaan woont. De supermarkt hoeft geen koelwagens in te zetten en kan daardoor kostenefficiënt en energiezuinig leveren. Onderzoekers van Food & Biobased Research met een brede expertise op het gebied van de kwaliteit, houdbaarheid en verpakking van verse voedingsmiddelen onderzochten welk materiaal het meest geschikt was voor de koelverpakking. Zij ontwikkelden ook een geavanceerd model waarmee het temperatuurverloop in productpakketten te voorspellen is. Met het model kunnen we berekenen hoe snel de temperatuur in de verpakking oploopt bij een bepaalde productcombinatie en hoe de temperatuurverdeling is, zegt ir. Matthijs Montsma, onderzoeker in het project. Aan de hand van het temperatuurverloop in de verpakking is te bepalen hoeveel koelelementen er voor een pakket nodig zijn, waar deze koelelementen geplaatst moeten worden en hoe lang het transport maximaal mag duren. Zo kunnen supermarkten hun logistiek optimaliseren en tegelijkertijd de voedselveiligheid garanderen. Uit de testen bleek dat de temperatuur in de slechtst geïsoleerde koelverpakking na zes uur de 4 Cgrens passeerde; bij de best geïsoleerde koelverpakking duurde dit twaalf uur. en omgeving, en vanaf 22 mei in de hele provincie Limburg. In de tweede pilot worden boodschappen ook bezorgd in de avonduren (op dinsdag en donderdag tussen en uur). De koelverpakking wordt na bezorging weer meegenomen door PostNL en opnieuw gebruikt. PostNL en online verssupermarkt Vershuys introduceerden de thuisbezorgservice in maart dit jaar, in eerste instantie als pilot in Venlo Dossier Agro agrofood & Food 021

22 Video-systeem analyseert razendsnel resistentie tegen insecten MET BEHULP VAN EEN GEAUTOMATISEERD VIDEOTRACKING SYSTEEM KAN DE VOOR- EN AFKEUR VAN INSEC- TEN VOOR VERSCHILLENDE PLANTEN OP EEN SNELLE, EENVOUDIGE EN OBJECTIEVE MANIER WORDEN BEPAALD. DIT BIEDT DE MOGELIJKHEID OM GROTE HOEVEELHEDEN PLANTEN TE SCREENEN OP RESISTENTIES TEGEN PLAAGINSECTEN, ZEGT ONDERZOEKER DR. MAARTEN JONGSMA VAN WAGENINGEN UR. van Royal van Zanten. Ik zie grote voordelen in dit systeem, zegt Focus op trips, bladluis en witte vlieg Brandwagt. Ten eerste ben je Het systeem wordt nu verder ont- objectief aan het meten in plaats wikkeld in samenwerking met van subjectief aan het kijken, met Noldus Information Technology en alle risico s op fouten van dien. Je naast Royal van Zanten nog een kunt grote aantallen monsters van drietal veredelaars van groen- verschillende genotypes op een tes en bloemen, vertelt Jongsma. snelle manier screenen. Natuurlijk Het is ons doel om de methode is de meting van een insect op een geschikt te maken voor specifieke Het systeem laat plaaginsecten in resistentie tegen bijvoorbeeld zui- klein stukje uit een blad nog niet insect-gewas combinaties. Daar- het laboratorium, onder gestan- gende insecten. Het vernieuwende hetzelfde als een meting op een bij ligt de focus op trips, bladluis daardiseerde condities, de keus is dat we daarbij kijken naar het complete plant, maar als voorse- en witte vlieg. Daarnaast is er de maken: lopen ze na vrijlaten naar directe gedrag van het insect. We lectie is deze innovatie potentieel mogelijkheid om ook protocollen blaadje A of blaadje B? De route die hoeven dus niet te wachten op een prima ondersteuning van de te ontwikkelen voor andere insect- het insect daarbij aflegt en ook de het optreden van schade aan de veredeling op insectenresistentie, plant combinaties. De planning is tijd die het op een bepaald blaadje plant of op de reproductie van het aldus Brandwagt. dat er over drie jaar een concreet blijft zitten, wordt vervolgens door betreffende insect. We gaan hier- product ligt. de computer geanalyseerd, waar- mee echt terug naar het vroegste mee uiteindelijk een objectieve signaal dat je kunt oppikken, aldus maat kan worden gegeven aan onderzoeker Jongsma. Binnen een de eventuele resistentie van een paar uur weet je welke planten het bepaalde plant tegen het geteste minst aantrekkelijk zijn voor plaag- insect. insecten. Kijken naar directe gedrag van insect Ondersteuning veredeling op insectenresistentie Met deze nieuwe methode kun- In het onderzoek werkt Jongsma nen we heel snel een groot aantal onder andere samen met plan- planten testen op hun eventuele tenziektekundige Bas Brandwagt 022 Dossier Agro & Food

Koning & Hartman maakt het verschil

Koning & Hartman maakt het verschil Koning & Hartman maakt het verschil KH Smart Manufacturing KH Smart Manufacturing Smart Made Simple Smart Made Simple Nieuwe technologieën volgen elkaar steeds sneller op en leiden tot nieuwe concepten,

Nadere informatie

Automatiseringsoplossing voor verpakkingsmachines. Verlaag uw kosten en time-to-market

Automatiseringsoplossing voor verpakkingsmachines. Verlaag uw kosten en time-to-market Automatiseringsoplossing voor verpakkingsmachines Verlaag uw kosten en time-to-market Eén partner voor een gezamenlijk doel Schneider Electric is een wereldwijde leider op het gebied van automatiseringsoplossingen

Nadere informatie

PR362009 24. november 2009 Software, op PC gebaseerde besturing Pagina 1 van 5

PR362009 24. november 2009 Software, op PC gebaseerde besturing Pagina 1 van 5 Software, op PC gebaseerde besturing Pagina 1 van 5 Gebruik van de IT-standaarden: TwinCAT-programmeeromgeving geïntegreerd in Microsoft Visual Studio TwinCAT 3 extended Automation Met TwinCAT 3 presenteert

Nadere informatie

De TRUMPF 3D laser systemen. Van applicatie ontwikkeling tot en met productie

De TRUMPF 3D laser systemen. Van applicatie ontwikkeling tot en met productie De TRUMPF 3D laser systemen STAP IN DE 3D WERELD VAN TRUMPF: Van applicatie ontwikkeling tot en met productie Met de TRUMPF TruLaser Robot en de TRUMPF TruLaser Cell bieden wij u op het gebied van lasersnijden

Nadere informatie

Gefascineerd door elektronica, gedreven door uw uitdaging

Gefascineerd door elektronica, gedreven door uw uitdaging Gefascineerd door elektronica, gedreven door uw uitdaging Altijd de goede verbinding! Kwaliteit, snelheid en flexibiliteit: uw wensen zijn ons uitgangspunt EPR Technopower is gespecialiseerd in de Engineering,

Nadere informatie

Voorsprong in kabels, met de juiste oplossing voor ieder segment en elke omgeving

Voorsprong in kabels, met de juiste oplossing voor ieder segment en elke omgeving Voorsprong in kabels, met de juiste oplossing voor ieder segment en elke omgeving Welkom bij Voltec Kabels, componenten en complete systemen: Klanten van Voltec profiteren al jaren van innovatieve, betrouwbare

Nadere informatie

Factsheet KICKSTARTERS Mirabeau

Factsheet KICKSTARTERS Mirabeau Factsheet KICKSTARTERS Mirabeau KICKSTARTERS We lanceren binnen twee maanden een nieuw digitaal platform waarmee u in hoog tempo business value genereert. De digitale transformatie is in volle gang. Consumenten

Nadere informatie

Waarom overstappen van pneumatische cilinders naar elektrisch aangedreven actuatoren?

Waarom overstappen van pneumatische cilinders naar elektrisch aangedreven actuatoren? Waarom overstappen van pneumatische cilinders naar elektrisch aangedreven actuatoren? Waar Vision & Robotics Veldhoven Wanneer Donderdag 12 juni 2014 15:40 16:00 uur Spreker Martin van den Berg Eltrex

Nadere informatie

Van component tot vision project

Van component tot vision project Techniek gaat prima samen. Van component tot vision project Al meer dan tien jaar is Data Vision de grootste distributeur van vision componenten in de Benelux met kantoren in Nederland en België. Data

Nadere informatie

Productie Automatisering. Efficiënt en betrouwbaar automatiseren! www.newton.nl

Productie Automatisering. Efficiënt en betrouwbaar automatiseren! www.newton.nl Productie Automatisering Efficiënt en betrouwbaar automatiseren! www.newton.nl Automatisch kwaliteit Productieautomatisering is voor veel bedrijven een belangrijke factor om kwaliteit te optimaliseren,

Nadere informatie

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur

Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Smart Factory: Voordelen communicatieve infrastructuur Wereldwijde veranderingen vereisen nieuwe manieren van denken en doen op het gebied van wereldwijde megatrends Demografische veranderingen Globale

Nadere informatie

Standaardisatie of Maatwerk

Standaardisatie of Maatwerk Standaardisatie of Maatwerk Eindhoen 7-2-2007 Automation & Dries Business Units 8Harro Bosch Automation & Dries Product Launch July 2004 Omron Automation & Dries Product Launch July 2004 8Omron Color Sensing

Nadere informatie

RAAK ViaVote Symposium

RAAK ViaVote Symposium RAAK ViaVote Symposium Computer Vision: Trends en ontwikkelingen 22 januari 2015 Jaap van de Loosdrecht Lector Computer Vision NHL Kenniscentrum Computer Vision Overzicht Wat is Computer Vision? NHL Kenniscentrum

Nadere informatie

Application Services. Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten

Application Services. Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten Application Services Alles onder één dak: functioneel applicatiebeheer, applicatieontwikkeling en testdiensten Application Services van KPN Afdelingen smelten samen, markten verschuiven, klanten willen

Nadere informatie

Transportsystemen. Efficiënt en betrouwbaar transporteren. www.newton.nl

Transportsystemen. Efficiënt en betrouwbaar transporteren. www.newton.nl Transportsystemen Efficiënt en betrouwbaar transporteren www.newton.nl Drijvende kracht voor uw proces Intern transport is voor veel bedrijven een belangrijke factor op het gebied van efficiëntie, kwaliteit,

Nadere informatie

Inkjet codeersystemen

Inkjet codeersystemen Inkjet codeersystemen Betrouwbaar, efficiënt, nauwkeurig alphajet CONSUMENTEN GOEDEREN cosmetica BARCODE CHEMICALIËN farmaceutica bouwmaterialen INDUSTRIËLE GOEDEREN elektronica componenten voedingsmiddelen

Nadere informatie

Totally Integrated Automation. Realizing visions every day in every industry

Totally Integrated Automation. Realizing visions every day in every industry Totally Integrated Automation Realizing visions every day in every industry Industriële trends Hardware complexer en krachtiger Kortere innovatiecycli en snellere modelwijzigingen om in te spelen op veeleisende

Nadere informatie

Uw producten altijd efficiënt geëtiketteerd? GEÏNTEGREERDE ETIKETTEEROPLOSSINGEN PRINT & APPLY / LABELLING / TOEBEHOREN / SERVICE ALWAYS A GOOD ID

Uw producten altijd efficiënt geëtiketteerd? GEÏNTEGREERDE ETIKETTEEROPLOSSINGEN PRINT & APPLY / LABELLING / TOEBEHOREN / SERVICE ALWAYS A GOOD ID Uw producten altijd efficiënt geëtiketteerd? GEÏNTEGREERDE ETIKETTEEROPLOSSINGEN PRINT & APPLY / LABELLING / TOEBEHOREN / SERVICE ALWAYS A GOOD ID Doeltreffend BETROUWBARE INTEGRATIE MET ERP/WMS/MES ROBUUSTE

Nadere informatie

Systeemoplossingen voor de machinebouw

Systeemoplossingen voor de machinebouw Systeemoplossingen voor de machinebouw FS CS Transportsystemen betrouwbaar, flexibel en economisch FS Solutions is een dynamische onderneming die bedrijven totaaloplossingen aanreikt met een uitgebreid

Nadere informatie

Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence

Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence Exact Insights powered by QlikView Haal het beste uit uw gegevens met geïntegreerde Business Intelligence Met Exact Insights zet u grote hoeveelheden data moeiteloos om in organisatiebrede KPI s en trends.

Nadere informatie

Marlin Family. Marlin

Marlin Family. Marlin PCA Mobile PCA Mobile Organisatie PCA Mobile BV maakt deel uit van de Mobile Solution Group en biedt met ruim 40 enthousiaste collega s een veelomvattend pakket van innovatieve en gebruiksvriendelijke

Nadere informatie

Wij maken uw houten verpakking op maat van uw bedrijf en op tijd voor uw klant.

Wij maken uw houten verpakking op maat van uw bedrijf en op tijd voor uw klant. Wij maken uw houten verpakking op maat van uw bedrijf en op tijd voor uw klant. MISSIE Rodanar is een Belgisch familiebedrijf dat sinds 1982 houten pallets produceert. Wij zijn echter meer dan een producent,

Nadere informatie

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau

Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau Factsheet CONTINUOUS VALUE DELIVERY Mirabeau CONTINUOUS VALUE DELIVERY We zorgen ervoor dat u in elke volwassenheidsfase van uw digitale platform snel en continu waarde kunt toevoegen voor eindgebruikers.

Nadere informatie

Onze visie op uw vraag? tsb - bescom bv Postadres Bezoekadres tsb - bescom bv

Onze visie op uw vraag? tsb - bescom bv Postadres Bezoekadres tsb - bescom bv tsb - bescom bv Beweging tsb-bescom realiseert the best move voor u. Oftewel: voor het zo slim mogelijk auto matiseren van bewegingen. Om dit te bereiken, leveren we alle apparatuur op het gebied van sensoren,

Nadere informatie

enabling your ambition

enabling your ambition Ctac: enabling your ambition Ambities helpen realiseren Als ondernemer of organisatie heeft u plannen voor de toekomst: groeien, een nog efficiënter bedrijfsvoering realiseren of nieuwe producten of diensten

Nadere informatie

Lineaire servomotoren voor de industrie

Lineaire servomotoren voor de industrie Lineaire servomotoren voor de industrie Elektrisch aandrijfsysteem Vrij positioneerbaar over de gehele slaglengte Nauwkeurige en dynamische positionering Lange levensduur door lineare directe aandrijving

Nadere informatie

Twee bedrijven, één team!

Twee bedrijven, één team! cableassembly Connecting solutions Wij geloven in Connecting solutions Eén of miljoenen Klanten Twee bedrijven, één team. Zo zou je 2E Interconnection en Connecting solutions is voor ons een begrip dat

Nadere informatie

Gecontroleerde mobiliteit.

Gecontroleerde mobiliteit. Gecontroleerde mobiliteit. Gemeentelijke voertuigen Focus Bouwmachines Land- en bosbouw Transport en logistiek Overtuigend. Besturingstechniek die geschikt is voor mobiel gebruik functioneert door het

Nadere informatie

Nedap Varkens Prestatie Test

Nedap Varkens Prestatie Test Complete oplossingen voor varkenshouderij Nedap biedt middels elektronische individuele dieridentificatie efficiënte en slimme oplossingen voor dierverzorging in de gehele varkenshouderij. Nedap Varkens

Nadere informatie

100% flexibiliteit in communicatie

100% flexibiliteit in communicatie 100% flexibiliteit in communicatie Ongelimiteerde expertise en capaciteit in één projectorganisatie met vier gerenommeerde partners Group of companies Group of companies 100% flexibiliteit in communicatie

Nadere informatie

WORLD WIDE IN CONTROL MAATWERKOPLOSSINGEN VOOR MELD- EN CONTROLEKAMERS

WORLD WIDE IN CONTROL MAATWERKOPLOSSINGEN VOOR MELD- EN CONTROLEKAMERS WORLD WIDE IN CONTROL c MAATWERKOPLOSSINGEN VOOR MELD- EN CONTROLEKAMERS OVER BRAND Brand control rooms is een innoverende, technische en dynamische dienstverlener voor de realisatie van compleet op maat

Nadere informatie

Technologie geïntegreerd in verlichting. Rob Verbeelen. December, 2014

Technologie geïntegreerd in verlichting. Rob Verbeelen. December, 2014 Technologie geïntegreerd in verlichting Rob Verbeelen Luxendi - Xicato Benelux www.luxendi.com December, 2014 Welke technologie kan je integreren in licht? LED lichtbron(led array) Elektronische driver

Nadere informatie

Slimme elektronica retailer speelt in op veranderende vraag

Slimme elektronica retailer speelt in op veranderende vraag De digitale revolutie vindt nu ook zijn weg in huis Slimme elektronica retailer speelt in op veranderende vraag De laatste paar jaar volgen de technologische ontwikkelingen zich in een snel tempo op. Wat

Nadere informatie

Controle over openbare verlichting. Altijd en overal met de TeleController

Controle over openbare verlichting. Altijd en overal met de TeleController Controle over openbare verlichting Altijd en overal met de TeleController 2 Met de TeleController van Ziut bedient u snel, betaalbaar en veilig iedere lichtmast op afstand Controle over openbare verlichting

Nadere informatie

Franck Wtb Advies 1 jaar!

Franck Wtb Advies 1 jaar! 1 s e p t e m b e r 2 0 07 Franck Wtb Advies 1 jaar! Het is inmiddels een jaar geleden dat ik, Rowald Franck, ben gestart met mijn adviesbureau. Vanuit Franck Wtb Advies worden met name sterkteberekeningen

Nadere informatie

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen

Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Bedrijfssystemen vervangen door Slim Software Nabouwen Codeless White Paper Roland Worms, Directeur Wouter van der Ven, Lead Software Architect Inhoudsopgave 1. Introductie 2. Het IT dilemma. Als standaard

Nadere informatie

SAP Customer Success Story Productie BTL Plastics. SAP in combinatie met PPS One bleek het meest geschikte ERPpakket

SAP Customer Success Story Productie BTL Plastics. SAP in combinatie met PPS One bleek het meest geschikte ERPpakket SAP in combinatie met PPS One bleek het meest geschikte ERPpakket Bedrijf BTL Plastics Sector Productie Producten en diensten Kunststofonderdelen voor industriële voertuigen en machines Website www.btlplastics.com

Nadere informatie

Nedap RealTime Tochtdetectie Halslabel

Nedap RealTime Tochtdetectie Halslabel Nedap Tochtdetectie Nedap Tochtdetectie Visuele tochtdetectie op grote bedrijven is lastig Het is niet efficiënt en onvoldoende betrouwbaar. Met Nedap Tochtdetectie is het mogelijk om grote melkveestapels

Nadere informatie

Reference case Atlas Copco. Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren. Vodafone Power to you

Reference case Atlas Copco. Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren. Vodafone Power to you Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren Vodafone Power to you Atlas Copco gebruikt Vodafone M2M om wereldwijd de klantondersteuning te verbeteren Atlas Copco

Nadere informatie

Laser codeersystemen. Veilig, flexibel, duurzaam

Laser codeersystemen. Veilig, flexibel, duurzaam Laser codeersystemen Veilig, flexibel, duurzaam lasersystem INDUSTRIËLE GOEDEREN cosmetica CHEMICALIËN kleur verwijderen hygiëne producten PHARMACEUTISCHE PRODUCTEN CONSUMENTEN GOEDEREN MEDISCHE INSTRUMENTEN

Nadere informatie

Inhoud. Worldwide leading experts in pneumatics

Inhoud. Worldwide leading experts in pneumatics Inhoud 2 Kennismaken met pneumatiek...4 Inleiding in pneumatiek...5 Elektro-pneumatiek...6 Storingzoeken in geautomatiseerde pneumatische installaties...7 Energy Saving in pneumatische installaties...9

Nadere informatie

STOW mobile. De ideale oplossing voor compacte opslag in combinatie met toegankelijkheid van elke pallet.

STOW mobile. De ideale oplossing voor compacte opslag in combinatie met toegankelijkheid van elke pallet. STOW mobile De ideale oplossing voor compacte opslag in combinatie met toegankelijkheid van elke pallet. mobiele pallet stellingen De Stow Mobile verrijdbare stelling is een systeem met hoge dichtheid

Nadere informatie

Hoeveel budget moet ik uittrekken voor een Field Service Automation project?

Hoeveel budget moet ik uittrekken voor een Field Service Automation project? Hoeveel budget moet ik uittrekken voor een Field Service Automation project? Slechts 10 per maand per gebruiker, geen verborgen kosten, onmiddellijk ROI eenmaal u online een aantal field force automation

Nadere informatie

Het EPCglobal-netwerk: Wereldwijd paspoort voor RFID

Het EPCglobal-netwerk: Wereldwijd paspoort voor RFID Het EPCglobal-netwerk: Wereldwijd paspoort voor RFID Het EPCglobal-netwerk: Wereldwijd paspoort voor RFID U heeft te maken met eisen op het gebied van tracking & tracing. U wilt uw concurrenten voor blijven

Nadere informatie

Werkblad H1 Hard en Software

Werkblad H1 Hard en Software Werkblad H1 Hard en Software Leeling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Van Waarden Voorwoord: In dit document gaan we begginen met Hard en Software. We gaan het hebben over verschillende dingen die

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VDL Industrial Modules

Kracht door samenwerking. VDL Industrial Modules Kracht door samenwerking VDL Industrial Modules IN DE HIGH-TECH WERELD WAARIN U EN WIJ OPEREREN, DRAAIT ALLES OM EFFICIENCY: STREVEN NAAR REDUCTIE VAN KOSTEN EN UITBESTEDING VAN NIET KERNCOMPETENTIES.

Nadere informatie

DE VISIE VAN DELL OP MOBILITEIT

DE VISIE VAN DELL OP MOBILITEIT DE VISIE VAN DELL OP MOBILITEIT PRECIES WAT U VERWACHT VAN UW LAPTOP U wilt een laptop met ongekend gebruiksgemak. U wilt downtime zoveel mogelijk beperken en systemen gebruiken die zijn opgewassen tegen

Nadere informatie

NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab

NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab NHL Kenniscentrum Computer Vision Lab Computer Vision Computer Vision is het automatiseren van visuele inspecties. Met behulp van een computer worden beelden geïnterpreteerd die met een camera zijn vastgelegd.

Nadere informatie

Machine Vision, wat levert het op?

Machine Vision, wat levert het op? Ik stel me graag aan u voor: Naam: Marco de Jong Funktie: Sales & Account Manager Werkzaam voor: Vierpool B.V. - Maarssen Leverancier van oplossingen en producten voor Industriële Automatisering en Auto

Nadere informatie

Process & IT: eerst KIEZEN maakt het DOEN daarna zoveel makkelijker

Process & IT: eerst KIEZEN maakt het DOEN daarna zoveel makkelijker Process & IT: eerst KIEZEN maakt het DOEN daarna zoveel makkelijker Wim Tindemans Manager Business Applications Business and Automation Solutions Egemin NV Agenda Probleemstelling Tegenstelling tussen

Nadere informatie

01/05. Websites Nederland over. Mobile marketing. Whitepaper #03/2013. Mabelie Samuels internet marketeer

01/05. Websites Nederland over. Mobile marketing. Whitepaper #03/2013. Mabelie Samuels internet marketeer 01/05 Websites Nederland over Mobile marketing Mabelie Samuels internet marketeer 02/05 Mobile marketing Kunt u zich uw eerste mobiele telefoon nog herinneren? Die van mij was een Motorola, versie onbekend,

Nadere informatie

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT

HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT Exact Online CASE STUDY HOE EEN BEDRIJF 180 GRADEN DRAAIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY HOE TENSING BINNEN 1 JAAR 180 GRADEN DRAAIDE Tensing, een mobility en Geo- ICT software

Nadere informatie

vakbladen - websites - e-mailnieuwsbrieven - congressen - PR - research - persberichten - marketingcommunicatie

vakbladen - websites - e-mailnieuwsbrieven - congressen - PR - research - persberichten - marketingcommunicatie vakbladen - websites - e-mailnieuwsbrieven - congressen - PR - research - persberichten - marketingcommunicatie Recht op uw doel af FenceWorks heeft dankzij de combinatie van haar printtitels, mediacontacten

Nadere informatie

Point of View Android 2.3 Tablet - User s Manual ProTab 2XXL

Point of View Android 2.3 Tablet - User s Manual ProTab 2XXL Inhoud 1. Note... 2 2. Inhoud van de verpakking... 2 3. Product Aanzicht... 3 4. Opstarten en afsluiten... 4 5. Desktop... 5 6. Knoppen... 5 7. Het APK Scherm... 6 8. Systeem instellingen... 6 9. Installeren,

Nadere informatie

Inspirerende cases. CASE 11 Voxtron bij Medisch Labo Medina

Inspirerende cases. CASE 11 Voxtron bij Medisch Labo Medina Inspirerende s CASE Voxtron bij Medisch Labo Medina Voxtron bij Medisch Labo Medina Medisch Labo Medina, opgericht in 1978, is een medisch diagnostisch laboratorium, actief in de eerstelijns gezondheidszorg.

Nadere informatie

Nefit ModuLine Easy. Nefit houdt Nederland warm. Easy De slimste thermostaat

Nefit ModuLine Easy. Nefit houdt Nederland warm. Easy De slimste thermostaat Nefit ModuLine Easy Nefit houdt Nederland warm Easy De slimste thermostaat Nefit Easy De slimme thermostaat die verder gaat Nefit Easy is de eerste slimme thermostaat die alleen maar voordelen heeft. U

Nadere informatie

INFO 27/04/2015 GWX HET GROTE UPGRADEPROGRAMMA NAAR WINDOWS 10

INFO 27/04/2015 GWX HET GROTE UPGRADEPROGRAMMA NAAR WINDOWS 10 Editie: april 2015 Flanders Nieuwsflash Bulletin brengt maandelijks een overzicht van de artikels die verschenen zijn op onze website als Flanders Nieuwsflash Express. Bezoek onze website voor de meest

Nadere informatie

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT Exact Online CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY GROEI DOOR PROACTIEF ADVIES Het gaat goed bij Joanknecht & Van Zelst: dit Eindhovens

Nadere informatie

LogTag Recorders. Praxas B.V. www.praxas.com info@praxas.com +31 (0)76 5040 268 7

LogTag Recorders. Praxas B.V. www.praxas.com info@praxas.com +31 (0)76 5040 268 7 7 staat voor levering van hoge prestaties, hoge kwaliteit en scherpgeprijsde elektronische recorders. is ontworpen om aan de wereldwijde vraag naar hoog presterende recorders te voldoen. Het combineren

Nadere informatie

Soladin Web Omvormers

Soladin Web Omvormers Soladin Web Omvormers 09 september 2015 Michiel Klees Sales manager Solar Mastervolt mklees@mastervolt.com 1 Wie is Mastervolt? Sinds 1991: wereldwijde reputatie op gebied van stroomopwekking, -distributie

Nadere informatie

Naar de cloud: drie praktische scenario s. Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op. whitepaper

Naar de cloud: drie praktische scenario s. Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op. whitepaper Naar de cloud: drie praktische scenario s Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op whitepaper Naar de cloud: drie praktische scenario s Veel bedrijven maken of overwegen een transitie naar de

Nadere informatie

Generieke software implementatie voor Robots in de Eierindustrie

Generieke software implementatie voor Robots in de Eierindustrie Generieke software implementatie voor Robots in de Eierindustrie WOTS Robotica Seminar, 30 september 2014 Eddie Mennen, YASKAWA Benelux Paul Buisman, MOBA YASKAWA A global company Worlds largest producer

Nadere informatie

Soft-Solutions. Stageverslag

Soft-Solutions. Stageverslag Soft-Solutions Stageverslag Naam: Marc Schattorie Website: http://marc.schattorie.nl Klas: EI32BIT School: Gilde Opleidingen Datum: 18-04-2011 t/m 24-06-2011 Bedrijf: Soft-Solutions Website: http://www.soft-solutions.nl

Nadere informatie

Internet of Things Businesskansen met slimme en internet-verbonden producten en diensten. Joris Castermans Workshop Internet of Things 1-12-2014

Internet of Things Businesskansen met slimme en internet-verbonden producten en diensten. Joris Castermans Workshop Internet of Things 1-12-2014 Internet of Things Businesskansen met slimme en internet-verbonden producten en diensten Joris Castermans Workshop Internet of Things 1-12-2014 Intro IoT IoT en business! I-real B.V.: H2g0 Real-time

Nadere informatie

Introductie. Identificatie: AutoWrite Cassette & Slide Printers. Weefselverwerking: Xpress x Series. Inbedden: AutoTEC & Paraform

Introductie. Identificatie: AutoWrite Cassette & Slide Printers. Weefselverwerking: Xpress x Series. Inbedden: AutoTEC & Paraform Smart Automation, ready when you are Smart Automation. A Total Lab Solution Introductie Histopathologische laboratoria hebben voortdurend gehele histopathologische proces gemakkelijker, efficiënter Inhoud

Nadere informatie

1.200. Uw draaibank. Het is tijd om gebruik te maken van het volledige potentieel van uw machine. seconden klauw snelwissel

1.200. Uw draaibank. Het is tijd om gebruik te maken van het volledige potentieel van uw machine. seconden klauw snelwissel Machinebouwers sinds 1991 Voor enkelstuks en kleine series Nederlandse ontwikkeling Eigen besturing Fabrieksservice STYLE besturing Eenvoudig en snel programmeren 2014 SCHUNK GmbH & Co. KG Handbediendeklauwplaat

Nadere informatie

HALTER LoadAssistant. Easy CNC automation to boost your profits!

HALTER LoadAssistant. Easy CNC automation to boost your profits! NL HALTER LoadAssistant Easy CNC automation to boost your profits! De HALTER LoadAssistant is eenvoudig en direct inzetbaar en is te koppelen aan iedere nieuwe of bestaande CNC machine. Direct winst maken

Nadere informatie

Denk mee over standaardisatie in Smart Industry

Denk mee over standaardisatie in Smart Industry Denk mee over standaardisatie in Smart Industry D U T C H I N D U S T RY F I T F O R T H E F U T U R E www.smartindustry.nl PROFITEER VAN DE KANSEN DIE SMART INDUSTRY UW BEDRIJF BIEDT DENKT U MEE OVER

Nadere informatie

Data Vision. Your partner in Vision Solutions

Data Vision. Your partner in Vision Solutions Data Vision Your partner in Vision Solutions Wie ben ik? Gaspar van Elmbt Account Manager - Data Vision Zuid Nederland + Belgisch Limburg Historie: - Bachelor Electrical Engineering - Hard & Software engineer

Nadere informatie

De nieuwe Hydrovar generatie: Toegenomen flexibiliteit en besturing

De nieuwe Hydrovar generatie: Toegenomen flexibiliteit en besturing De nieuwe Hydrovar generatie: Toegenomen flexibiliteit en besturing De nieuwe generatie Hydrovar drukverhogingssets brengt pompen naar een hoger niveau van flexibiliteit en efficiëntie. Montage op de

Nadere informatie

Geef uw onderneming vleugels. Met de soepele werkprocessen

Geef uw onderneming vleugels. Met de soepele werkprocessen Geef uw onderneming vleugels Met de soepele werkprocessen van Dutchict Cloud Online functionaliteiten Managed Cloud Online functio U wilt uw documenten overal kunnen beheren en delen. Maar applicaties

Nadere informatie

Notebook of Desktop PC met USB2.0 of USB1.1 poorten Microsoft Windows 98SE, 2000 of XP Mac OS9.x of hoger

Notebook of Desktop PC met USB2.0 of USB1.1 poorten Microsoft Windows 98SE, 2000 of XP Mac OS9.x of hoger H A N D L E I D I N G S I - 7 0 7 1 2 5 1 I N H O U D V A N D E V E R P A K K I N G 4 T E C H N I S C H E S P E C I F I C AT I E 4 S Y S T E E M V E R E I S T E N 4 H A R D W A R E I N S TA L L AT I E

Nadere informatie

Welkom bij Aqua Assistance

Welkom bij Aqua Assistance Brochure Welkom bij Aqua Assistance Voor u ligt de brochure van Aqua Assistance, uw betrouwbare partner in waterveiligheid. In deze brochure leest u meer over onze adviesdiensten, behandeltechnieken en

Nadere informatie

10 redenen om te virtualiseren. Met virtualisatie breek je de directe link tussen de fysieke infrastructuur en de applicaties die erop draaien.

10 redenen om te virtualiseren. Met virtualisatie breek je de directe link tussen de fysieke infrastructuur en de applicaties die erop draaien. 10 redenen om te virtualiseren Wat betekent virtualiseren? Met virtualisatie bij computers wordt over het algemeen bedoeld dat meerdere besturingssystemen tegelijkertijd op één computer kunnen draaien.

Nadere informatie

ZITTINGZAAL VAN DE MAATWERKOPLOSSINGEN VOOR DIGITALE ZITTINGZALEN TOEKOMST + +

ZITTINGZAAL VAN DE MAATWERKOPLOSSINGEN VOOR DIGITALE ZITTINGZALEN TOEKOMST + + ZITTINGZAAL VAN DE MAATWERKOPLOSSINGEN VOOR DIGITALE ZITTINGZALEN + + TOEKOMST OVER BRAND Brand interieurs is een innoverende, technische en dynamische inrichter voor o.a. realisaties van compleet op maat

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Nefit ModuLine Easy. Nefit houdt Nederland warm. Easy De slimste thermostaat

Nefit ModuLine Easy. Nefit houdt Nederland warm. Easy De slimste thermostaat Nefit ModuLine Easy Nefit houdt Nederland warm Easy De slimste thermostaat Nefit Easy De slimme thermostaat die verder gaat Nefit Easy is de eerste slimme thermostaat die alleen maar voordelen heeft. U

Nadere informatie

Het MAAT Agrarisch Comfort Plan

Het MAAT Agrarisch Comfort Plan De wereld verandert. Verandert uw polis mee? De wereld om ons heen verandert in snel tempo. Verzekeringsmaatschappijen slaan de handen ineen, waardoor de diversiteit in aanbieders afneemt. De agrarische

Nadere informatie

SpeedRoot: Meer productiviteit bij het lassen van grondlagen

SpeedRoot: Meer productiviteit bij het lassen van grondlagen SpeedRoot: Meer productiviteit bij het lassen van grondlagen Optimale spleetoverbrugging en smeltbadcontrole met MIG-MAG Lorch laat op de WeldingWeek via de SpeedRoot zijn nieuwe lasproces voor het MIG-MAG-grondnaadlassen

Nadere informatie

vakbladen - websites - e-mailnieuwsbrieven - congressen - PR - research - persberichten - marketingcommunicatie

vakbladen - websites - e-mailnieuwsbrieven - congressen - PR - research - persberichten - marketingcommunicatie vakbladen - websites - e-mailnieuwsbrieven - congressen - PR - research - persberichten - marketingcommunicatie Recht op uw doel af FenceWorks heeft dankzij de combinatie van haar printtitels, mediacontacten

Nadere informatie

WMS WISE voor food-retail

WMS WISE voor food-retail WMS WISE voor food-retail De moderne oplossing voor efficiënt magazijnbeheer Warehousemanagement met flexibiliteit als uitgangspunt WISE Minimalisatie van kosten, maximale productiviteit Als food-retailer

Nadere informatie

Thermische inkjet codeersystemen. Economisch, intelligent, hoge-resolutie

Thermische inkjet codeersystemen. Economisch, intelligent, hoge-resolutie Thermische inkjet codeersystemen Economisch, intelligent, hoge-resolutie betajet consumenten goederen cosmetica BARCODES CHEMIE Mailingen Flyers FARMACEUTICA Papier primaire en secundaire verpakkingen

Nadere informatie

S U PPLY CHAIN INTEG RAT IE IN DE CLOUD

S U PPLY CHAIN INTEG RAT IE IN DE CLOUD S U PPLY CHAIN INTEG RAT IE IN DE CLOUD Inclusief 7 praktische tips om sneller samen te werken TradeCloud B.V. Molengraaffsingel 12, 2629 JD, Delft 015-30 10 110 www.tradecloud.nl info@tradecloud.nl Versie:

Nadere informatie

Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken

Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken Releasen met een druk op de knop: Met behulp van Continuous Delivery sneller uw doel bereiken De business organisatie heeft altijd stijgende verwachtingen van uw IT organisatie. Meer dan ooit is het van

Nadere informatie

Software voor AGF ondernemers.

Software voor AGF ondernemers. NEOX Software voor AGF ondernemers. Uw rendement in beeld met Neddox. NEOX S O F T W A R E V O O R A G F O N E R N E M E R S Next Business Solutions Mission Statement e oorsprong van Neddox B.V. ligt in

Nadere informatie

Einde ondersteuning Windows XP 9 april 2014: wat te doen?

Einde ondersteuning Windows XP 9 april 2014: wat te doen? Einde ondersteuning Windows XP 9 april 2014: wat te doen? Door Brecht SCHAMP Product Specialist Industrial Networks & Security Context Volgens IMS Research zijn de afgelopen jaren meer dan een miljoen

Nadere informatie

Introductie. Met Flowcode software ontwikkelt u snel en gemakkelijk de meest complexe elektronische en elektromechanische systemen.

Introductie. Met Flowcode software ontwikkelt u snel en gemakkelijk de meest complexe elektronische en elektromechanische systemen. Introductie Met software ontwikkelt u snel en gemakkelijk de meest complexe elektronische en elektromechanische systemen. is een van 's werelds meest geavanceerde ontwikkelomgevingen voor elektronica en

Nadere informatie

Food packaging. van der windt. à la carte

Food packaging. van der windt. à la carte Food packaging à la carte Van der Windt, thuis in food Ontwikkelingen te over in de foodindustrie. Versheid, houdbaarheid en voedselveiligheid zijn belangrijke issues aan consumentenzijde. Als foodfabrikant

Nadere informatie

ONLINE SAMENWERKEN IN HET DNA VAN ACCOUNTANTSKANTOOR JOINSON & SPICE

ONLINE SAMENWERKEN IN HET DNA VAN ACCOUNTANTSKANTOOR JOINSON & SPICE Exact Online CASE STUDY ONLINE SAMENWERKEN IN HET DNA VAN ACCOUNTANTSKANTOOR JOINSON & SPICE www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY INZICHT DELEN OM TE GROEIEN JOINSON & SPICE is druk.

Nadere informatie

Probeer nu GRATIS. Start met het uitzenden van uw Narrowcasting boodschap

Probeer nu GRATIS. Start met het uitzenden van uw Narrowcasting boodschap Probeer nu GRATIS Start met het uitzenden van uw Narrowcasting boodschap Opensignage eenvoudig uw doelgroep informeren Zoekt u een eenvoudige manier om uw doelgroep te informeren via een beeldschermennetwerk?

Nadere informatie

Industry 4.0. Big Data: van shopfloor naar IT level MES/ERP: Trends & Technologieën. Advantech Europe Jim ten Broeke Business Development Manager IoT

Industry 4.0. Big Data: van shopfloor naar IT level MES/ERP: Trends & Technologieën. Advantech Europe Jim ten Broeke Business Development Manager IoT Industry 4.0 Big Data: van shopfloor naar IT level MES/ERP: Trends & Technologieën Advantech Europe Jim ten Broeke Business Development Manager IoT Internet of Things: de evolutie Vandaag, 2016, groeit

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

100% voor uw onderneming.

100% voor uw onderneming. 100% voor uw onderneming. 100% AGILE, 100% KWALITEIT, 100% BETROUWBAARHEID DAARVOOR STAAT DE AGILE SOFTWARE FACTORY (ASF). MAAK EEN EINDE AAN OVER- SCHREDEN DEADLINES EN HOOG OPLOPENDE PROJECT KOSTEN.

Nadere informatie

Products & Solutions for professionals like you

Products & Solutions for professionals like you Products & Solutions for professionals like you FLEXOCLEAN Flexoclean is marktleider op het gebied van professionele reiniging voor de flexografie. Wereldwijd doen we waar we goed in zijn: reinigen, in

Nadere informatie

DE TOPFABRIKANTEN VAN GERMO TECHNIEK. elcom

DE TOPFABRIKANTEN VAN GERMO TECHNIEK. elcom DE TOPFABRIKANTEN VAN GERMO TECHNIEK elcom Sinds 1956 produceert WEBER Schraubautomaten schroef- en inpersautomaten voorzien van automatische aanvoersystemen. In de machines zijn vele patenten verwerkt.

Nadere informatie

Light + Building 2014 wereldwijd de toonaangevende vakbeurs voor architectuur en techniek

Light + Building 2014 wereldwijd de toonaangevende vakbeurs voor architectuur en techniek Light + Building 2014 wereldwijd de toonaangevende vakbeurs voor architectuur en techniek Presentatie door Maria Hasselman Director Brand Management Brussel, 12 November 2013 De economische en technologische

Nadere informatie

Factsheet CLOUD DESIGN Managed Services

Factsheet CLOUD DESIGN Managed Services Factsheet CLOUD DESIGN Managed Services CLOUD DESIGN Managed Services We ontwerpen flexibele en kosteneffectieve cloud-architecturen als fundament voor uw digitale platform(en). De ontwikkelingen binnen

Nadere informatie

Nieuw: controllers van Syel Europe

Nieuw: controllers van Syel Europe INDUSTRIËLE ELEKTRONICA Nieuw: controllers van Syel Europe De compacte controller die intelligent én voordelig is. voor seriebouw en klantspecifieke toepassingen voor complexe berekeningen én eenvoudige

Nadere informatie

Engineering by Total Support

Engineering by Total Support Engineering is onderdeel van de Total Support Group en werkt nauw samen met de TSG Academy. Engineering, knowledge shapes our future! Engineering by Total Support Heeft u behoefte aan technische kennis

Nadere informatie