filips de schone ( )

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "filips de schone ( )"

Transcriptie

1 filips de schone ( ) I Paul Morren I Een belangrijk maar minder goed gekend personage In de aanvangsfase van 2007 liep in Brugge een tentoonstelling gewijd aan Filips de Schone. We kunnen alleen maar hopen dat ze wat meer aandacht dan totnogtoe het geval was heeft opgebracht voor het personage, zijn optreden en de bewogen tijd waarin hij heeft geleefd. Het is nu eenmaal zo dat de aandacht van zowel academici als leraren en het grote publiek op de eerste plaats uitgaat naar Karel V en dus naar de zoon en niet naar de vader. Nochtans is de periode van Filips de Schone voor de geschiedenis van de Nederlanden en van West-Europa uitermate bewogen en belangrijk en is het onontbeerlijk daarin enig inzicht te hebben verworven om het vervolg van de gebeurtenissen te begrijpen. De dood van hertog Karel de Stoute ( ) lokt in de Bourgondische staat een zware crisis uit. De opvolging komt toe aan zijn dochter en enig kind: Maria en dus aan een vrouw van amper 20 jaar oud. Daarbij heeft die af te rekenen met een reeks haast onoverzichtelijke problemen. De Franse koning Lodewijk XI wil van de gelegenheid gebruik maken om zijn land te bevrijden van wat hij beschouwt als de Bourgondische wurggreep aan de noordelijke en oostelijke grenzen en meent de kans schoon te zien om Vlaanderen volkenrechtelijk een leen van Frankrijk uiteindelijk in te lijven. En waarom niet de hele Bourgondische erfenis? De om zijn sluwheid vermaarde vorst neemt zijn toevlucht tot wapengeweld (invallen in Franche-Comté en Picardië), het uitoefenen van druk op Maria en het tot stand brengen van een huwelijk van zijn zoon, de dauphin, met de Bourgondische hertogin. Zoonlief of liever zoontjelief is zeven jaar oud, wat door zijn vader niet als een bezwaar wordt ervaren. Wel door Margareta van York, de weduwe van Karel de Stoute en trouwe toeverlaat van Maria van Bourgondië: Wat gij nodig hebt is niet een kind maar een man die kinderen maakt! Niet minder te duchten voor Maria van Bourgondië is de binnenlandse situatie. De schatkist is leeg, het leger is gedecimeerd door de veldslagen van haar vader. Het Bourgondische statencomplex is in feite een artificiële constructie, verwezenlijkt door huwelijkspolitiek, koop en gebruik van geweld. Ze is een dynastieke unie en geenszins de invulling van de algemene volkswil om de vorstendommen van de Nederlanden in één staat te verenigen. Dat de verwezenlijkte eenheid toch niet zo n broos feit is, wordt in 1477 bewezen door dat de Statengeneraal de mogelijke ontbinding van het Bourgondische Rijk en de terugkeer naar volledig van elkaar onafhankelijke vorstendommen niet eens ter sprake brengen maar integendeel hun steun aan de jonge hertogin toezeggen. Onvoorwaardelijk is die steun niet en overduidelijk is hij die niet vanwege de steden, in het bijzonder de Vlaamse met Gent op kop. De Gentenaren vermoorden Hugonet en Humbercourt, de twee leidinggevende raadsheren van Karel de Stoute en door zijn dochter in hun functies bevestigd. Ze elimineren de onder de druk van de hertog ingestelde schepenbank en vervangen die door een college van hun keuze. Maria moet een aantal privileges toestaan aan steden en gewesten en een algemeen voor het geheel van het grondgebied: het Groot-Privilegie. Wat zijn de bezwaren tegen het Bourgondische régime? Alvast die tegen de drastisch doorgevoerde centralisatie, overigens begrijpelijk om de eenheid van de kunstmatig bijeengesprokkelde gebiedsdelen te verzekeren. Begrijpelijk maar zo maar niet in de smaak vallend van de gebiedsdelen aan wie ze wordt opgedrongen. Wat vooral als storend wordt ervaren is het feit dat de hertogen die instellingen bij voorkeur bemannen met juristen en ambtenaren die ze recruteren in Franche-Comté en Bourgondië. Aanstoot wordt ook genomen aan de centralisatie van de rechtspraak, die is tot stand gebracht door de oprichting van de Grote Raad, een opperste gerechtshof dat geen rekening wenst te houden met de eeuwenoude costuymen en dat op zijn beurt wordt bemand met juristen uit de hierboven vermelde gewesten, die Nederlands onkundig zijn. Er is meer. Te beginnen met Filips de Goede ( ) voeren de Bourgondische hertogen een anti- Franse politiek. Dit is niet naar de zin van onze gewesten, allerminst van Vlaanderen, Brabant en Henegouwen, die omwille van hun commerciële belangen en hun veiligheid vrede wensen met Frankrijk. Lodewijk XI houdt er in Vlaanderen een stel spionnen op na en ondersteunt de aldaar aanwezige Fransgezinde partij. Arme Maria van Bourgondië! Wat te doen? Uiteraard, een interessante huwelijksverbintenis aangaan. Tot grote woede van Lodewijk XI treedt ze in 62

2 de echt met Maximiliaan van Oostenrijk, van het edele geslacht der Habsburgers en de zoon van de keizer van het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie. Overigens is dit de echtgenoot die haar vader voor haar heeft voorbestemd. Filips verschijnt ten tonele Met deze echtverbintenis doen de Habsburgers hun intrede in onze nationale geschiedenis en ze zullen er present blijven tot op het einde van de 18de eeuw. Maximiliaan wordt in onze gewesten geestdriftig ontvangen. Hij slaagt erin de Franse aanvalsdrift op afstand te houden (Guinegate) en het Bourgondisch eenheidsfront te versterken. En hij slaagt nog beter in de primordiale opdracht die van hem wordt verwacht: op 22 juni 1478 wordt hem en Maria een zoon geboren, die, in nagedachtenis van haar grootvader Filips wordt genoemd. De vreugde is groot: er wordt voorzien in een mannelijke troonopvolger maar die vreugde heerst niet alom. Lodewijk XI en met hem de Fransgezinde partij in de Bourgondische Nederlanden kijken sip. Op aanstoken van de Franse koning wordt de mare verspreid dat hertogin Maria niet aan een zoon maar aan een dochter het leven heeft geschonken. De doopplechtigheid van de nieuwgeborene heeft plaats in Brugge, de residentieplaats van de hertogin. Na afloop van de plechtigheid begeeft de stoet van personaliteiten zich van de kerk naar de hertogelijke residentie op de Burg. Een grote menigte verdringt zich op de weg en daarin zijn ophitsende kreten te horen dat er niet een zoon maar een dochter werd geboren. Moeder Maria is in bed gebleven en het is Margareta van York die het kind in de armen draagt. Voor het vervolg van het verhaal doen we een beroep op een anonieme kroniekschrijver. Nadat het kind gedoopt was geworden, keerden ze terug naar het Hof. Op de markt was het erg druk en men begeerde het kind te zien, want er waren Fransgezinden die beweerden dat het een meisje was. In het midden van de markt, waar al het volk samengetroept was, toonde vrouw Margareta, de douairière, in het openbaar voor de goegemeente de jonge prins Filips in zijn blootje. Ze nam zijn ballekens in haar hand en sprak: kinderen, aanschouw uw nieuwgeboren heer, de jonge Filips, uit keizerlijk zaad gesproten. Ziende dat het een zoon was, was de goegemeente uitermate verblijd en ze dankte en loofde onze lieve heer omdat hij hen een jonge prins had geschonken. Op 10 januari 1480 bevalt Maria van Bourgondië in Brussel van een tweede kind, dat Margareta wordt genoemd en dat in onze geschiedenisboeken zal worden geboekstaafd als Margareta van Oostenrijk. In 1481 worden Maria en Maximiliaan met een derde kind gezegend maar dat sterft in de loop van zijn eerste levensjaar. Het jaar nadien is de hertogin opnieuw in verwachting maar dan slaat het noodlot toe. Ze doet in de buurt van Brugge een val met haar paard en overlijdt op 15 maart Andermaal crisis De troonopvolger is vier jaar oud. De Staten-generaal kunnen niet anders dan zijn vader als regent erkennen maar doen dat niet met overtuiging. Als echtgenoot van de natuurlijke prinses is Maximiliaan vreugdevol ontvangen geworden, als voogd en dienstdoend staatshoofd wordt hij gewantrouwd. Hij is een vreemdeling, heeft al duidelijk laten blijken dat hij de belangen van de Bourgondische staat wil integreren in de belangen van het Habsburgse huis en hij is een voorstander van oorlog met Frankrijk ten allen prijze. In de Staten-generaal neemt men geen blad voor de mond: Mijnheer had de Staten van deze landen beloofd niet in oorlog te treden met wie dan ook, noch wapenstilstand of vrede te sluiten met de koning of andere vijanden van deze landen. Nochtans heeft hij verschillende keren het tegenovergestelde gedaan De Staten-generaal onderhandelen rechtstreeks met Frankrijk en zijn in hun vredesverlangen tot verre toegevingen bereid, onder meer tot de afstand van Franche-Comté en Artesië. Ze sluiten in de toekomst een inschakeling in het Franse Rijk niet uit en eisen alleen maar dat in zo n geval hun privilegies zouden worden geëerbiedigd. Dat wordt vastgelegd in het verdrag van Atrecht (23 december 1482); daarin staat ook te lezen wat volgt: Zo vlug als mogelijk zal vrouw Margareta, de dochter van aartshertog Maximiliaan, naar het hof van Frankrijk worden gevoerd om er nadien in het huwelijk te treden met de dauphin Karel, wanneer beiden de daarvoor geschikte ouderdom zullen hebben bereikt. Deze laatste clausule is niet overbodig: Margareta is twee en Karel twaalf jaar oud! Vooral onder impuls van de Vlamingen wordt het particularisme ten overstaan van het centrale gezag nog sterker beklemtoond. Maximiliaan regent, daar komt men niet onderuit maar niet rechtstreeks over Vlaanderen! Dat gewest zal voortaan bestuurd worden door een college van vier adellijke personen. In zijn kroniek commentarieert Nicolas Despars het feit als volgt: Ze zouden voortaan gezamenlijk het land naar behoren regeren, 63

3 nochtans rekening houdend met het advies van de Staten-generaal en de drie Leden van Vlaanderen. Men kan zich indenken hoe dit nieuwe bericht aartshertog Maximiliaan griefde. Wat Maximiliaan nog veel meer grieft is het feit dat men niet alleen zijn dochter maar ook zijn zoon en het wettelijke staatshoofd aan zijn gezag onttrekt. Beslist wordt dat de knaap om beurt en gedurende vier maanden aan de verschillende Landen van het Rijk zal worden toevertrouwd, te beginnen met Vlaanderen en met Gent als aangewezen verblijfplaats. Olivier de la Marche, als dichter en kroniekschrijver officieel verbonden aan het Bourgondische hof, noteert: Ze beweerden dat de aartshertog, zijn vader, alleen maar toezicht over het land en over zijn zoon beoogde om het grof geld van de landen van herwaarts over naar Duitsland te kunnen versassen, aldus het volk misbruikend Monseigneur de aartshertog, onze vorst, geleek aldus op Sint-Eustachius aan wie een wolf zijn zoon en een leeuw zijn dochter ontroofde. Pas in 1485 kan Maximiliaan het tij doen keren. Daartoe was een gewapend optreden tegen Vlaanderen en inzonderheid tegen Gent nodig. Eens de onderwerping afgedwongen, haast hij zich zijn inmiddels zeven jaar oude zoon in Mechelen onder te brengen. De Dijlestad is een rustig oord, dat de kroon steeds trouw is gebleven en waar Margareta van York zich heeft gevestigd. In het kader van dit artikel, waarbij we rekening moeten houden met de beschikbare plaatsruimte en onze aandacht hebben afgestemd op Filips de Schone, zien we ons verplicht een sprong te maken naar 1494 en inmiddels de belangrijke gebeurtenissen, zoals de Brugse gevangenschap van Maximiliaan, over het hoofd te zien. Filips Croit-Conseil Telkens weer wordt erop gewezen dat de latere Karel V op vijftienjarige leeftijd werd ontvoogd en effectief staatshoofd van het Bourgondische Rijk is geworden. Veel minder wordt herinnerd aan het feit dat nagenoeg hetzelfde is gebeurd met zijn vader en wel op 9 september 1494, toen hij zestien jaar oud was. Het jaar voordien is Frederik III overleden en wordt zijn zoon Maximiliaan als de nieuwe keizer van het Heilige Roomse Rijk verkozen. Dat verhoogt de argwaan die onze voorouders, niet ten onrechte, jegens zijn persoon koesteren: nog meer dan voorheen zal de Habsburger zijn regentschap over de Nederlanden inschakelen in en ondergeschikt maken aan de familiepolitiek en hij blijft een ophitser voor oorlog met Frankrijk. Wat heeft Maximiliaan bewogen om toe te geven aan het verzoek van de Staten-generaal om zijn zoon te emanciperen? Alleszins het besef dat hij de handen vol zal hebben met het keizerschap, de overtuiging dat hij de invloed op zijn zoon zal kunnen blijven uitoefenen en, misschien nog het meest, de lieve centen waarmee het verzoek wordt ondersteund. Filips is de geschiedenis ingegaan als Filips de Schone. Een van zijn opvoeders, Olivier de la Marche, vergast ons op een andere versie: Na hertog Filips (de Goede) kwam hertog Karel, die Karel de Bedrijvige werd genoemd. Dan kwam vrouw Maria, die huwde met Maximiliaan, die edele vorst, aartshertog van Oostenrijk, welke edele hertog wij Maximiliaan Stalen Hart noemen. Na Maximiliaan kwam hertog Filips, die wij Filips Croit-Conseil noemen Monseigneur de aartshertog werd goed geadviseerd en volgde de raad die men hem gaf. De bijnaam is niet meesmalend bedoeld en wordt door de la Marche verduidelijkt als doelende op het feit dat Filips regelmatig het advies inwint van zijn Hertogelijke Raad en van de Staten-generaal en zich daar doorgaans bij aansluit. In de beginfase van zijn regering gebruikt men daartoe overtuigende argumenten, zoals ons wordt onthuld door de Spaanse gezant in ons land: Hij had een goede inborst maar hij was de speelbal van zijn omgeving, die hem dronken maakte, hem van het ene feestmaal naar het andere, van de ene vrouw naar de andere leidde Eens geleerd is Filips blijven volharden en mogelijk is het zijn meer dan liederlijk leven geweest dat hem de bijnaam de Schone, le Bel heeft opgeleverd. Het is niet uitgesloten dat die hem door zijn echtgenote cadeau werd gedaan. Maar die moet in ons verhaal nog even wachten vooraleer haar opwachting te maken. De ontvoogdingsplechtigheid van aartshertog Filips heeft plaats in Leuven, de aloude hoofdstad van Brabant. Nadien komen de andere gewesten aan bod om de vorst te huldigen. Wanneer het de beurt van Vlaanderen is, vertikt Filips om persoonlijk aanwezig te zijn en laat zich vertegenwoordigen. Hij wil aldus duidelijk maken dat de opstandige houding, waarop het gewest een patent heeft, hem, gelijk ook zijn vader, ten zeerste mishaagt. Zijn raadsheren hebben hem van meet af aan erop gewezen dat de versterking van het centraal gezag en de beteugeling van het particularisme aan de orde moeten zijn. Zoals ook vrede met Frankrijk en afstand nemen van Maximiliaan en diens Habsburgse ambities. 64

4 Van nationale tot internationale vorst Tot 1500 volgt Filips de Schone de hierboven uitgezette lijn en dit tot groot ongenoegen van zijn vader, voor wie de Nederlanden een belangrijke geopolitieke en economische pion, zo al niet een koninginnestuk zijn in zijn dynastieke betrachtingen. In 1495 heeft Maximiliaan inmiddels een zet gedaan die tot verregaande gevolgen zal leiden en die naam heeft: huwelijkspolitiek. Hij is erin geslaagd voor zijn kinderen een dubbelhuwelijk met het vorstenhuis in het Iberisch schiereiland tot stand te brengen. We gebruiken met opzet niet de benaming Spanje omdat op het einde van de 15de eeuw dat land nog steeds feodaal verbrokkeld is maar wel op weg naar de eenmaking. In 1469 had het huwelijk plaats van Ferdinand van Aragon met Isabella van Castillië. In 1474 volgt Isabella haar kinderloze broer op als koningin van Castillië en vijf jaar later wordt Ferdinand in opvolging van zijn vader koning van Aragon. De feodale vorstendommen Leon, Valencia en Catalonië behoren tot hun bezittingen; in 1485 wordt Navarra veroverd en in 1492 worden de muzelmannen uit Andaloesië verdreven, waarmee ze hun laatste bezit op het Europese vasteland verliezen. De eenmaking van Spanje is in de maak maar nog geen feit. Ze zal dat in principe pas worden na de dood van Ferdinand, koning van Aragon en Isabella, koningin van Castillië, wanneer hun erfgenaam in het bezit zal komen van het erfdeel van zijn beide ouders. Isabella zal overlijden in 1504, Ferdinand in Maar daarmee lopen we vooruit op ons verhaal. In 1495 wordt Filips in de echt verbonden met Juana (Johanna), het derde kind van Ferdinand en Isabella. Zijn zuster Margareta trouwt met Don Juan, het oudste kind van Ferdinand en Isabella en hun opvolger-in-spe. Filips komt dus niet in aanmerking voor de koningstroon maar de dubbele verbintenis komt Maximiliaan bijzonder goed uit. Het Iberisch schiereiland grenst immers aan het grondgebied van zijn aartsvijand Frankrijk. Daarbij is Spanje duidelijk een grootmacht in wording: een uitgestrekt grondgebied en sinds Isabella in 1492 er Columbus heeft op uitgestuurd een land met koloniale ambities. De hoofdrolspeler in het verder gebeuren is andermaal het noodlot. Op 4 oktober 1497 overlijdt Don Juan, amper negentien jaar oud en nog maar vijf maanden gehuwd. Margareta zal dus geen koningin van Spanje worden en keert na enkele jaren rijkbeladen terug naar de Nederlanden, net op tijd om in Gent op 7 maart 1500 de doopplechtigheid bij te wonen van het zoontje en tweede kind van haar broer, dat, zijn overgrootvader en een voormalige Duitse keizer ter ere, Karel wordt genoemd. Filips en Johanna hadden al een dochter en er zullen nog vier kinderen bijkomen. In datzelfde jaar overlijden Isabella, het tweede kind van Ferdinand en Isabella en haar zoontje Miguel. Dit maakt totaal onverwacht van Juana de kroonprinses en van Filips de Schone de prins-gemaal. Ze worden niet onmiddellijk uitgenodigd om de vorstelijke troon te bezetten vermits Ferdinand van Aragon en Isabella van Castillië nog in leven zijn. Een toch wel erg jonge bruidegom Tijdens de beginjaren van de 16de eeuw heerst er rust in de Nederlanden. Filips de Schone kan zich veroorloven tot tweemaal toe een langdurige reis naar Spanje te maken. En in 1504 roept hij zonder op tegenstand te stuiten de Grote Raad opnieuw in het leven. De hernieuwde Grote Raad, een sleutelstuk van de centralisatiepolitiek, is tot in 1794 blijven functioneren. Een parenthesis dringt zich op. Filips zoekt toenadering tot Frankrijk. Niet in de eerste plaats omdat dat de wens van zijn onderdanen is maar om zijn dynastieke belangen, waaraan hij voortaan voorrang verleent, te dienen. Met het oog op zijn Spaanse toekomst lijkt verstandhouding met Frankrijk hem aanbevolen. Om die te bevestigen wordt een huwelijk bedisseld tussen Karel, zoon van Filips en Johanna en Claudia, dochter van Lodewijk XII en Anne de Bretagne. De bruidegom is anderhalf jaar oud, de bruid twee jaar! Filips kan zelfs zijn vader Maximiliaan overhalen tot het sluiten van een verdrag met Frankrijk. De zoetebroodjespolitiek zal niet lang stand houden. In 1506 verbreekt Lodewijk XII de aangegane verbintenis en ziet meer heil in een huwelijk van Claudia met haar neef Frans, de latere koning Frans I, die geduchte tegenstander van Karel V. Filips reageert door een overeenkomst te sluiten met de koning van Engeland voor een huwelijk van zijn zoon met de Engelse koningsdochter Maria. Kareltje is inmiddels toch al zes jaar oud. Ook van dat huwelijk komt niets in huis. Maar is het verwonderlijk dat men de knaap op vijftienjarige leeftijd voor volwassen houdt? Io, el Rey Terug naar Filips wil wat graag kennismaken met Spanje en er zich samen met zijn echtgenote laten huldigen. Het koppel verlaat de Nederlanden op 4 november 1501 en is pas op 12 november 1503 teruggekeerd. Lodewijk XII biedt vrije doortocht door Frankrijk aan. Antoine de Lalaing, een van de 65

5 medereizigers, vertelt over de beginfase wat volgt. Monseigneur de aartshertog riep de Staten bijeen in Brussel. Hij liet er het voorstel introduceren dat hij om bestwil over land naar Spanje zou reizen, in gezelschap van mevrouw de hertogin, zijn echtgenote en gezellin. Het volk moest zich om hun personen niet bezorgd maken, want er zullen posten worden ingesteld die om de veertien dagen zullen rapporteren. En hij liet de graaf van Nassau achter als luitenant-generaal en belangrijkste gouverneur, zowel van zijn kinderen als van zijn landen. Het kost Filips weinig tijd om vast te stellen dat zijn schoonvader helemaal niet op hem gesteld is en in hem geen geschikte troonopvolger ziet. Daarentegen onthaalt het Castilliaanse volk het jonge koppel met veel sympathie. De tweede Spaanse reis wordt Filips en Johanna opgedrongen door de omstandigheden en meer bepaald door het overlijden op 26 november 1504 van Isabella van Castillië. Zich beroepend op een testament van zijn echtgenote laat Ferdinand van Aragon zich uitroepen tot regent. Verder stelt hij als voorwaarde dat Juana (Johanna) en Filips niet als troonopvolgers zullen worden erkend indien hem nog een zoon wordt geboren. Ferdinand is opnieuw in het huwelijk getreden maar het enige kind dat zijn echtgenote baart wordt dood geboren. Inmiddels is Filips niet bij de pakken blijven zitten. In de Sint-Goedelekerk in Brussel laat hij zichzelf en zijn echtgenote zalven als de wettelijke opvolgers in Castillië en wil dan zo vlug als mogelijk naar Spanje afreizen. Deze keer gebeurt de reis per boot; (De Franse koning is teruggekeerd tot de traditionele anti-bourgondische politiek). Als gevolg van de slechte weersomstandigheden moet met de afvaart worden gewacht tot 10 januari In de beginfase verloopt de reis voorspoedig tot voor de kust van Boulogne. Maar dan, vertelt een anonieme getuige: Wat erger was, de wind stak plots in de verkeerde richting op Van de 36 of 40 schepen van de Koninklijke vloot was er niet een dat nog contact met een ander had. Zo erg ging het eraan toe, dat de admiraal de koning en alle anderen uit het oog verloor. De storm bleef de hele nacht, de daaropvolgende woensdag en donderdag tot nagenoeg zeven uur in de ochtend aanhouden. Gedurende die tijd bereikten zeventien of achttien schepen, zo goed en zo kwaad als het kon en met groot gevaar, de haven van Falmouth, nabij het dorp Perrin. Na een gedwongen verblijf in Engeland cf. het hierboven aangehaalde huwelijksplan - zet de vloot van Filips de Schone verminderd met een aantal in de storm vergane schepen opnieuw koers naar Spanje. Wanneer op 26 april 1506 voet aan wal wordt gezet in Coruna, treft men er een land in beroering aan. De Castillianen nemen het niet dat Ferdinand van Aragon zich tot regent heeft laten uitroepen en eisen dat Juana en haar echtgenoot het roer in handen zouden nemen. Het dreigt tot een militaire confrontatie te komen maar Ferdinand moet daarvan afzien wegens het grote aantal overlopers in zijn leger. Johanna en Filips worden als koningen van Castillië erkend. Maar dan, vertelt onze anonieme rampenjournalist: (Koning Filips) deed een koorts op die bleef aanslepen en waaraan hij na zeven dagen op 25 september 1506 in de stad Burgos is overleden. Dat Ferdinand van Aragon zou te maken hebben gehad met de ziekte van de door hem vergruisde schoonzoon is slechts een veronderstelling. Dat Juana onbekwaam wordt bevonden om te regeren is een feit, wat haar vader aanwendt om zich als regent van Castillië te laten erkennen. Rondzeulen met een lijk Onbekwaam om te regeren? Reeds voordien, onder meer bij gelegenheid van de doop van haar zoontje Karel, meent men bij Juana tekenen van geestelijke gestoordheid hebben opgemerkt. Na de dood van haar echtgenoot trekt ze in Spanje, bij voorkeur s nachts, van de ene stad naar de andere, van het ene klooster naar het andere met in haar bagage de glazen kist met het stoffelijk overschot van Filips. Elke avond laat ze de kist openen en gebeden prevelen Uiteindelijk wordt Juana in een klooster ondergebracht, waar ze in 1555 op zesenzeventigjarige leeftijd is overleden. In de Nederlanden heeft men haar bedacht met de titel: Johanna de Waanzinnige. Maar wat met die Nederlanden? De officiële lijkdienst zonder lijk van Filips de Schone en de intronisatie van zijn zoon als aartshertog van het Bourgondische Rijk hebben plaats in Mechelen op 18 en 19 juli Jean Lemaire de Belges is aanwezig. Nadat deze plechtigheden hun verloop hadden gekend, liet de eerste heraut de rouwhoed van het hoofd van de vorst verwijderen. Met de zegen van de prelaat nam de grootmeester van het Gulden Vlies het rijke zwaard ter hand, hield het bij de spits, het kruis opwaarts en begaf zich naar aartshertog Karel. Keizerlijke en Koninklijke vorst, sprak hij hem toe, dit gerechtszwaard wordt u door God toevertrouwd in rechtmatige opvolging van uw edele voorgangers, opdat van nu af aan gerechtigheid zal behouden blijven, het katholieke 66

6 geloof beleden, de Kerk verdedigd en uw koninkrijken, vorstendommen, leenroerige en onderdanige heerlijkheden in veiligheid en goed beheer mogen leven. Na het beëindigen van deze goede en korte toespraak liet de heraut het zwaard zakken en legde het neer in de kleine handen van de jonge vorst. Die jonge vorst is nog geen zeven jaar oud. Maximiliaan, de onvermijdelijke regent, belast zijn dochter Margareta met het bestuur onder zijn toezicht van de Nederlanden. Opnieuw heerst het antagonisme tussen de edelen van de Nederlanden, die Karel wensen te zien worden voorbereid als Bourgondisch vorst en de Habsburgse dynastiepolitiek, die Karel als Europees vorst wenst te zien worden opgeleid. In 1515 verkrijgen onze voorouders dat Karel meerderjarig wordt verklaard en het bestuur van de Nederlanden in handen kan nemen. Maar in 1516 overlijdt Ferdinand van Aragon en in 1519 Maximiliaan van Oostenrijk. Twee jaar later wordt Karel gekroond als keizer van het Heilige Roomse Rijk. Karel V is een Europees, ja een wereldheerser die zijn bestuur van de Nederlanden inschakelt en ondergeschikt maakt aan het geheel van zijn bezittingen en aan de daarmee inherente belangen van de Habsburgse dynastie Paul Morren Vrij bewerkt naar: Paul Morren, De geschiedenis van België in documenten. Van de dood van Karel de Stoute tot de troonsbestijging van aartshertog Karel, , Algemeen Rijksarchief, Paul Morren, Van Karel de Stoute tot Karel V, , Garant VVLG,

Maria van Bourgondië: Brussel, 13 februari 1457 Wijnendale, 27 maart 1482

Maria van Bourgondië: Brussel, 13 februari 1457 Wijnendale, 27 maart 1482 Maria van Bourgondië: Brussel, 13 februari 1457 Wijnendale, 27 maart 1482 Zij was hertogin van Bourgondië, Brabant, Limburg, Luxemburg en Gelre, gravin van Vlaanderen, Artesië, Holland, Zeeland, Henegouwen,

Nadere informatie

Filips I van Castilië, ook wel Philips de Schone

Filips I van Castilië, ook wel Philips de Schone Filips I van Castilië, ook wel Philips de Schone Filips, bijgenaamd de Schone (Frans: Philippe le Beau) (Brugge, 22 juni 1478 - Burgos, 25 september 1506) was heerser over de landen die tezamen de Habsburgse

Nadere informatie

Jan zonder Vrees (hertog): Dijon, 28 mei 1371 Montereau, 10 september 1419

Jan zonder Vrees (hertog): Dijon, 28 mei 1371 Montereau, 10 september 1419 Jan zonder Vrees (hertog): Dijon, 28 mei 1371 Montereau, 10 september 1419 Hij was hertog van Bourgondië. Hij werd geboren in Dijon en was de oudste zoon van Filips de Stoute, hertog van Bourgondië en

Nadere informatie

Lodewijk van Male: kasteel van Male, bij Brugge, 25 oktober 1330 vermoord Sint-Omaars, 30 januari 1384

Lodewijk van Male: kasteel van Male, bij Brugge, 25 oktober 1330 vermoord Sint-Omaars, 30 januari 1384 Lodewijk van Male: kasteel van Male, bij Brugge, 25 oktober 1330 vermoord Sint-Omaars, 30 januari 1384 Kasteel van Male, geboorteplaats van Lodewijk van Male Hij was enig kind en alzo opvolger van Lodewijk

Nadere informatie

Albert I van België: Brussel, 8 april Marche-les- Dames, 17 februari 1934

Albert I van België: Brussel, 8 april Marche-les- Dames, 17 februari 1934 Albert I van België: Brussel, 8 april 1875 - Marche-les- Dames, 17 februari 1934 Hij was prins van België, hertog van Saksen, prins van Saksen-Coburg-Gotha, was van 23 december 1909 tot 17 februari 1934

Nadere informatie

Lodewijk XIII van Frankrijk: Fontainebleau, 27 september Saint-Germain-en-Laye, 14 mei 1643

Lodewijk XIII van Frankrijk: Fontainebleau, 27 september Saint-Germain-en-Laye, 14 mei 1643 Lodewijk XIII van Frankrijk: Fontainebleau, 27 september 1601 - Saint-Germain-en-Laye, 14 mei 1643 Lodewijk XIII, bijgenaamd de Rechtvaardige (le Juste), koning van Frankrijk van 1610 tot aan zijn dood,

Nadere informatie

Keizer Frans I Stefan: Nancy, 8 december 1708 Innsbruck, 18 augustus 1765

Keizer Frans I Stefan: Nancy, 8 december 1708 Innsbruck, 18 augustus 1765 Keizer Frans I Stefan: Nancy, 8 december 1708 Innsbruck, 18 augustus 1765 Hij was van 1729 tot 1737 als Frans III Stefan hertog van Lotharingen, van 1737 tot 1765 als Frans II Stefan of Frans Stefan groothertog

Nadere informatie

Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621

Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621 Albrecht en Isabella Heersers van de Nederlanden Periode: 1598 1621 Voorganger: Filips II Opvolger: Filips IV Albrecht van Oostenrijk: (Wiener Neustadt, 15 november 1559 Brussel, 13 juli 1621 Ook Albert

Nadere informatie

Leopold I van België: Coburg, 16 december 1790 Laken, 10 december 1865

Leopold I van België: Coburg, 16 december 1790 Laken, 10 december 1865 Leopold I van België: Coburg, 16 december 1790 Laken, 10 december 1865 Leopold Joris Christiaan Frederik van Saksen-Coburg en Gotha, prins van Saksen-Coburg-Saalfeld (later van Saksen-Coburg en Gotha),

Nadere informatie

Lodewijk II van Nevers: Nevers, ± 1304 Slag bij Crécy, 26 augustus 1346

Lodewijk II van Nevers: Nevers, ± 1304 Slag bij Crécy, 26 augustus 1346 Lodewijk II van Nevers: Nevers, ± 1304 Slag bij Crécy, 26 augustus 1346 Lodewijk II van Nevers of Lodewijk I van Vlaanderen, ook Lodewijk van Crécy genoemd, was graaf van Vlaanderen en van Nevers (1322-1346),

Nadere informatie

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats?

Het begin van staatsvorming en centralisatie. Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Onderzoeksvraag; Hoe vond de staatsvorming van Engeland, Frankrijk en het hertogdom Bourgondië plaats? Voorbeeld 1: Engeland De bezittingen van de Engelse koning Hendrik II in Frankrijk rond 1180 zijn

Nadere informatie

Filips IV van Spanje: Valladolid, 8 april 1605 Madrid, 17 september 1665

Filips IV van Spanje: Valladolid, 8 april 1605 Madrid, 17 september 1665 Filips IV van Spanje: Valladolid, 8 april 1605 Madrid, 17 september 1665 Hij was koning van Spanje van 1621 tot 1665, landsheer van de Zuidelijke Nederlanden en koning van Portugal (als Filips III) tot

Nadere informatie

Lodewijk XV van Frankrijk: Versailles, 15 februari 1710 aldaar overleden op 10 mei 1774

Lodewijk XV van Frankrijk: Versailles, 15 februari 1710 aldaar overleden op 10 mei 1774 Lodewijk XV van Frankrijk: Versailles, 15 februari 1710 aldaar overleden op 10 mei 1774 Lodewijk XV regeerde als koning van Frankrijk en van Navarra van 1 september 1715 tot zijn dood. Hij besteeg de troon

Nadere informatie

Wilhelm I van Duitsland: (Berlijn, 22 maart 1797 aldaar, 9 maart 1888

Wilhelm I van Duitsland: (Berlijn, 22 maart 1797 aldaar, 9 maart 1888 Wilhelm I van Duitsland: (Berlijn, 22 maart 1797 aldaar, 9 maart 1888 Ook bekend als Willem I (volledige naam: Willem Frederik Lodewijk, Duits: Wilhelm Friedrich Ludwig) van het Huis Hohenzollern, was

Nadere informatie

Keizer Leopold I: Wenen, 9 juni aldaar, 5 mei 1705

Keizer Leopold I: Wenen, 9 juni aldaar, 5 mei 1705 Keizer Leopold I: Wenen, 9 juni 1640 - aldaar, 5 mei 1705 Leopold I (Leopold Ignatius Joseph Balthasar Felician; Hongaars: I. Lipót), was bijna een halve eeuw heerser als Rooms-Duitse keizer, koning van

Nadere informatie

NEDERLAND IN DE 16e EEUW

NEDERLAND IN DE 16e EEUW NEDERLAND IN DE 16e EEUW In de 16e eeuw vielen de Nederlanden onder de Spaanse overheersing. Er bestonden grote verschillen tussen de gewesten (= provincies), bv: - dialect - zelfstandigheid van de gewesten

Nadere informatie

Staatsvorming hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Staatsvorming hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 15 December 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62234 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Lodewijk XIV van Frankrijk: Saint-Germain-en-Laye, 5 september 1638 Versailles, 1 september 1715

Lodewijk XIV van Frankrijk: Saint-Germain-en-Laye, 5 september 1638 Versailles, 1 september 1715 Lodewijk XIV van Frankrijk: Saint-Germain-en-Laye, 5 september 1638 Versailles, 1 september 1715 Ook bekend als Lodewijk de Grote (Frans: Louis le Grand) of de Zonnekoning (Frans: le Roi-Soleil), was koning

Nadere informatie

Maximiliaan II Emanuel van Beieren: München, 11 juli 1662 aldaar, 26 februari 1726

Maximiliaan II Emanuel van Beieren: München, 11 juli 1662 aldaar, 26 februari 1726 Maximiliaan II Emanuel van Beieren: München, 11 juli 1662 aldaar, 26 februari 1726 Maximiliaan Emanuel Lodewijk Maria Jozef Cajetanus Anton Nicolaas Frans Ignatius Felix, kortweg Max Emanuel en bijgenaamd

Nadere informatie

Lodewijk XVIII van Frankrijk: Kasteel van Versailles, 17 november 1755 Parijs, 16 september 1824

Lodewijk XVIII van Frankrijk: Kasteel van Versailles, 17 november 1755 Parijs, 16 september 1824 Lodewijk XVIII van Frankrijk: Kasteel van Versailles, 17 november 1755 Parijs, 16 september 1824 Kasteel van Versailles Koning van Frankrijk Co-vorst van Andorra Periode : 1814-1824 Voorganger: Napoleon

Nadere informatie

EEN WEG, WETENSCHAP EN ERFENIS

EEN WEG, WETENSCHAP EN ERFENIS AGENDA BIBLIOGRAFIE LINKS SITE MAP EEN WEG, WETENSCHAP EN ERFENIS GESCHIEDENIS WEG BEELDEN VOLG ONS OP 2011 DE SPAANSE WEG AGENDA BIBLIOGRAFIE LINKS SITE MAP Wij zijn een vereniging die zich als doel stelt

Nadere informatie

Leerstoel de Nederlanden in de Wereld Vrije Universiteit Brussel (VUB)

Leerstoel de Nederlanden in de Wereld Vrije Universiteit Brussel (VUB) Leerstoel de Nederlanden in de Wereld Vrije Universiteit Brussel (VUB) Avondlezing in het Vlaams-Nederlands Huis De Buren Brussel, 23 mei 2006, 20.00 uur. De Spaanse erfenis. Spanje en de Lage Landen (15

Nadere informatie

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift Habsburgs gezag Vanaf dat moment stonden de zuidelijke Nederlanden onder Habsburgs gezag. Noord-Nederlandse gewesten Door vererving en verovering vielen vanaf dat moment ook alle Noord- Nederlandse gewesten

Nadere informatie

1. Wie of wat? Vul in. Kies uit: eed - kabinet kroonprins prins staatsbezoek. Bezoek van de koning aan een ander land.

1. Wie of wat? Vul in. Kies uit: eed - kabinet kroonprins prins staatsbezoek. Bezoek van de koning aan een ander land. Naam: Wat vieren we op 15 november? Koningsdag Vroeger werd dit de feestdag van de dynastie genoemd. Het is de datum van het naamfeest van Leopold en Albert. 1. Wie of wat? Vul in. Kies uit: eed - kabinet

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht. De bijzondere plaats in staatskundig opzicht

Nadere informatie

Karel van België: Brussel, 10 oktober Oostende, 1 juni 1983

Karel van België: Brussel, 10 oktober Oostende, 1 juni 1983 Karel van België: Brussel, 10 oktober 1903 - Oostende, 1 juni 1983 Karel Theodoor Hendrik Anton Meinrad, graaf van Vlaanderen, prins van België, was regent van België van 1944 tot 1950. Graaf van Vlaanderen

Nadere informatie

Emma van Waldeck-Pyrmont: Arolsen, 2 augustus 1858 Den Haag, 20 maart 1934

Emma van Waldeck-Pyrmont: Arolsen, 2 augustus 1858 Den Haag, 20 maart 1934 Emma van Waldeck-Pyrmont: Arolsen, 2 augustus 1858 Den Haag, 20 maart 1934 Adelheid Emma Wilhelmina Theresia, geboren als Adelaïde Emma Wilhelmina Therèse zu Waldeck und Pyrmont, prinses van Waldeck-Pyrmont,

Nadere informatie

De Bijbel open 2013 25 (29-06)

De Bijbel open 2013 25 (29-06) 1 De Bijbel open 2013 25 (29-06) Vandaag bespreken we een vraag die ik kreeg over 1 Koningen 2. Daarin gaat het over de geschiedenis van Adonia, een oudere broer van Salomo, die zojuist koning was geworden.

Nadere informatie

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats).

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats). Het verhaal van 1588 Bodystorming Inleiding Het jaar 1588 is een belangrijk jaar in de geschiedenis van de Republiek. De gebeurtenissen die eraan vooraf gaan worden als feiten voorgelezen en tussen de

Nadere informatie

Victor Emanuel II van Italië: Turijn, 14 maart Rome, 9 januari 1878

Victor Emanuel II van Italië: Turijn, 14 maart Rome, 9 januari 1878 Victor Emanuel II van Italië: Turijn, 14 maart 1820 - Rome, 9 januari 1878 Victor Emanuel II (Vittorio Emanuele Maria Alberto Eugenio Ferdinando Tommaso ); was koning van Sardinië vanaf 1849, en hij verkreeg

Nadere informatie

Frederik Willem IV van Pruisen: Berlijn, 15 oktober Potsdam, 2 januari 1861

Frederik Willem IV van Pruisen: Berlijn, 15 oktober Potsdam, 2 januari 1861 Frederik Willem IV van Pruisen: Berlijn, 15 oktober 1795 - Potsdam, 2 januari 1861 Frederik Willem IV (Duits: Friedrich Wilhelm IV. von Preußen), de oudste zoon en opvolger van Frederik Willem III van

Nadere informatie

Journal of Nobility Studies

Journal of Nobility Studies Journal of Nobility Studies virtus 20 2013 virtus 20 2013 Coen Wilders * Soeverein ten dienste van de Habsburgse dynastie 232 Luc Duerloo, Dynasty and Piety. Archduke Albert (1598-1621) and Habsburg Political

Nadere informatie

Protestantse Gemeente Kralingen Hoflaankerk, 26 juli de zondag van de zomer. PELGRIMAGE NAAR ROME In het spoor van apostel Paulus

Protestantse Gemeente Kralingen Hoflaankerk, 26 juli de zondag van de zomer. PELGRIMAGE NAAR ROME In het spoor van apostel Paulus Protestants Kralingen PELGRIMAGE NAAR ROME In het spoor van apostel Paulus Protestantse Gemeente Kralingen Hoflaankerk, 26 juli 2015 6 de zondag van de zomer VOORBEREIDING verwelkoming en mededelingen

Nadere informatie

Calvijn. Vrede van Augsburg. Margaretha van Parma. Hertog van Alva. De keurvorst van Saksen. Karel V. Buitenlandse zaken en oorlog

Calvijn. Vrede van Augsburg. Margaretha van Parma. Hertog van Alva. De keurvorst van Saksen. Karel V. Buitenlandse zaken en oorlog In welk jaar publiceerde Luther zijn 95 stellingen? Welke Frans-Zwitserse hervormer kreeg veel aanhang in de Nederlanden? Welke vrede bepaalde, dat de vorst de religie van zijn volk bepaalt? 1517 Calvijn

Nadere informatie

Leerdoel Leerlingen herhalen op een speelse manier kennis over het ontstaan en het bestuur van de Republiek.

Leerdoel Leerlingen herhalen op een speelse manier kennis over het ontstaan en het bestuur van de Republiek. HISTORISCHE BLINGO Korte omschrijving werkvorm Deze kennisquiz is een combinatie van Bingo en Lingo. De klas wordt verdeeld in zes teams. Ieder team heeft een bingokaart met daarop negen jaartallen. Het

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

4 De Nederlandse opstand

4 De Nederlandse opstand 4 De Nederlandse opstand Kenmerken Nederlanden: * veel water * weinig goede wegen * weinig steden * veel dorpen * aparte gewesten * gewesten zeer zelfstandig Habsburgse Nederlanden 1477-1581 * 17 gewesten

Nadere informatie

Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3

Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3 Werkboek klas 2 Hoofdstuk 3 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Marco Harmsen 13 oktober 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/67292 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

Het verhaal van de 80 jarige oorlog!

Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Het verhaal van de 80 jarige oorlog! Filips II erft het grote "Europese Rijk" van zijn vader Karel V. Om te beginnen gaat hij strenge belastingen heffen. 1 Na een aantal jaar vertrekt hij naar Spanje,

Nadere informatie

Maria Theresia van Oostenrijk: Wenen, 13 mei 1717 aldaar overleden op, 29 november 1780

Maria Theresia van Oostenrijk: Wenen, 13 mei 1717 aldaar overleden op, 29 november 1780 Maria Theresia van Oostenrijk: Wenen, 13 mei 1717 aldaar overleden op, 29 november 1780 Maria Theresia van Oostenrijk, (Hongaars: Mária Terézia, Kroatisch: Marija Terezija), was regerend aartshertogin

Nadere informatie

Spaans-Habsburgse inteelt

Spaans-Habsburgse inteelt Spaans-Habsburgse inteelt Dynastievorming Vanaf het begin van de veroveringen door christelijke monarchieën van het door de Moren bezette Iberisch schiereiland (de Reconquista), is het huwelijk tussen

Nadere informatie

DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555)

DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555) DE LATE MIDDELEEUWEN (1300-1555) Deel 1: 1305-1354 De groei van de macht van het volk en het uitbreken van de Hoekse en Kabeljouwse twisten. In deze periode zien we de macht van de graafschappen en hertogdommen

Nadere informatie

LEOPOLD I. Waarde landgenoten. Mijn naam is Koning Leopold I en dit is mijn vrouw, Koningin Louise-Marie.

LEOPOLD I. Waarde landgenoten. Mijn naam is Koning Leopold I en dit is mijn vrouw, Koningin Louise-Marie. LEOPOLD I Waarde landgenoten Mijn naam is Koning Leopold I en dit is mijn vrouw, Koningin Louise-Marie. In 1830 werd België een onafhankelijk land. Natuurlijk heeft een nieuw land een koning nodig dus

Nadere informatie

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk).

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk). Jeanne d'arc Aan het begin van de 15de eeuw slaagden de Fransen er eindelijk in om de Engelsen uit hun land te verdrijven. De strijd begon met een vrouw die later een nationale heldin werd, van de meest

Nadere informatie

Willem III der Nederlanden: Brussel, 19 februari 1817 Apeldoorn, 23 november 1890

Willem III der Nederlanden: Brussel, 19 februari 1817 Apeldoorn, 23 november 1890 Willem III der Nederlanden: Brussel, 19 februari 1817 Apeldoorn, 23 november 1890 Hij was koning der Nederlanden en groothertog van Luxemburg van 17 maart 1849 tot zijn dood in 1890. Hij was ook hertog

Nadere informatie

GULDENSPORENSLAG 1302

GULDENSPORENSLAG 1302 GULDENSPORENSLAG 1302 11 juli is de officiële feestdag van Vlaanderen. In 1302, meer dan 700 jaar geleden dus, vond op die dag de Guldensporenslag plaats. In deze les gaan we op onderzoek uit naar deze

Nadere informatie

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 Inhoud Stamboom van het Koninklijk Huis 6 Inleiding 9 e 1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10 2 De geboorte van een prins 16 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 4 De studententijd van prins Willem-Alexander

Nadere informatie

Gebeurtenis Regeerperiode 1403-1442

Gebeurtenis Regeerperiode 1403-1442 Johanna van Polanen is pas 11 jaar als ze trouwt. Dit komt doordat haar familie een verstandshuwelijk sluit. Ontvang 100 florijnen. 1403 Engelbrecht de Eerste van Nassau trouwt met Johanna van Polanen.

Nadere informatie

Keizer Hendrik III: 28 oktober kasteel Bodfeld in de Harz, 5 oktober 1056

Keizer Hendrik III: 28 oktober kasteel Bodfeld in de Harz, 5 oktober 1056 Keizer Hendrik III: 28 oktober 1017 - kasteel Bodfeld in de Harz, 5 oktober 1056 bijgenaamd de Vrome of de Zwarte, was keizer van het Heilige Roomse Rijk. Zijn politiek stond onder invloed van de kerkhervormingen

Nadere informatie

1. Algemene informatie

1. Algemene informatie 1. Algemene informatie hoofdstad inwoners oppervlakte landstalen staatshoofd munteenheid buurlanden volkslied nationale feestdag vlag 2. België: de provincies provincie provinciehoofdstad 1... 2... 3...

Nadere informatie

Het Overkwartier van Gelre

Het Overkwartier van Gelre Het door: P.G.H. Vullings Het oude hertogdom Gelre bestond uit vier kwartieren; het kwartier van Arnhem, het kwartier van Nijmegen, het kwartier van Zutphen en het kwartier van Roermond of Overkwartier.

Nadere informatie

Thema: Gezamenlijk drinken uit de Bron.

Thema: Gezamenlijk drinken uit de Bron. Liturgie voor de morgendienst 15 januari 2017 Bevestiging en afscheid van ambtsdragers Thema: Gezamenlijk drinken uit de Bron. Voorganger: Ds. H.M. Klaassen Ouderling van dienst: Jan Smit Organist: Gijsbert

Nadere informatie

Floris V van Holland: Leiden, 24 juni Muiderberg, 27 juni 1296

Floris V van Holland: Leiden, 24 juni Muiderberg, 27 juni 1296 Floris V van Holland: Leiden, 24 juni 1254 - Muiderberg, 27 juni 1296 Floris V, bijgenaamd der keerlen god ( god van de kerels, van de gewone man ), was graaf van Holland en Zeeland en vanaf 1291 liet

Nadere informatie

2

2 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Wij gaan voor even uit elkaar 1. Wij gaan voor e-ven uit el-kaar en de-len nu het licht. Dat.. Licht ver telt ons iets van God op hem zijn wij ge - richt. Straks zoeken

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Zitting 1979-1980 16 034 (R 1138) Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet van de bepalingen inzake het koningschap

Nadere informatie

Stilte vooraf. Wees stil voor het aangezicht van God, want heilig is de Heer. Uitleg

Stilte vooraf. Wees stil voor het aangezicht van God, want heilig is de Heer. Uitleg Stilte vooraf Wees stil voor het aangezicht van God, want heilig is de Heer. Uitleg Witte donderdag. Nacht van de overlevering, met een dubbelzinnige betekenis. Het is de overlevering (de traditie) van

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2013 480 Wet van 25 november 2013 tot wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met het juridisch ouderschap van de vrouwelijke partner

Nadere informatie

Het koningschap wordt erfelijk vervuld door de wettige opvolgers van Koning Willem I, Prins van Oranje-Nassau.

Het koningschap wordt erfelijk vervuld door de wettige opvolgers van Koning Willem I, Prins van Oranje-Nassau. 1. Koning Artikel 24 Het koningschap wordt erfelijk vervuld door de wettige opvolgers van Koning Willem I, Prins van Oranje-Nassau. Artikel 25 Het koningschap gaat bij overlijden van de Koning krachtens

Nadere informatie

Filips. Over Filips. Info. Bekenden van Filips. Filips. Tijdlijn Info Foto s Eten & Drinken. wsw. Filips 1540. Filips 1549.

Filips. Over Filips. Info. Bekenden van Filips. Filips. Tijdlijn Info Foto s Eten & Drinken. wsw. Filips 1540. Filips 1549. Over is de oudste zoon van de machtige keizer Karel V. Karel is geboren in Gent en is regelmatig in de Nederlanden. is geboren in Spanje en groeit daar op. Zijn vader ziet hij maar weinig, die is altijd

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

JEREMIA, DE MAN VAN TRANEN

JEREMIA, DE MAN VAN TRANEN Bijbel voor Kinderen presenteert JEREMIA, DE MAN VAN TRANEN Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Jonathan Hay Aangepast door: Mary-Anne S. Vertaald door: Erna van Barneveld Geproduceerd door:

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo II

Eindexamen geschiedenis vwo II Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen Vanaf de zomer van 1789 trokken veel Franse vluchtelingen naar Oostenrijk. 1p 1 Waarom vormde dit voor het Franse revolutionaire

Nadere informatie

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij:

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij: 2 Papa Mama Peter Meter.... Pastoor Reneerkens De volgende mensen zijn er ook bij: 3 BEGROETING EN WELKOMSTWOORD Alles went, zeggen we wel eens, zelfs het wonder wat altijd weer opnieuw gebeurt, wordt

Nadere informatie

Orde II Schrift, zegen en gebed

Orde II Schrift, zegen en gebed Orde II Schrift, zegen en gebed begroeting Vrede voor jou N en vrede voor jou N. Alles wat goed is en gelukkig maakt, het kome over jullie beiden. Vrede voor u allen, zoals wij hier bij elkaar gekomen

Nadere informatie

Uitvaart voorbede Voorbeeld 1.

Uitvaart voorbede Voorbeeld 1. Uitvaart voorbede Voorganger: Genadige en barmhartige God. U ziet ons hier bijeen in ons verdriet rond het sterven van N. Hij / zij was één van ons, wij zullen hem / haar missen. Geef ons de kracht samen

Nadere informatie

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon behoort tot de meest bekende personen uit de geschiedenis. Hij wist zich van eenvoudige komaf op te werken tot keizer van Frankrijk en heerser over

Nadere informatie

Kopstukken van de kasselrij De hoogbaljuws in het Land van Waas, 16 e -17 e eeuw. René Vermeir Universiteit Gent

Kopstukken van de kasselrij De hoogbaljuws in het Land van Waas, 16 e -17 e eeuw. René Vermeir Universiteit Gent Kopstukken van de kasselrij De hoogbaljuws in het Land van Waas, 16 e -17 e eeuw René Vermeir Universiteit Gent 1. Nederlanden: deel van een samengestelde staat "centrale instellingen" - gouverneur-generaal

Nadere informatie

Preek Job 18 juni 2017

Preek Job 18 juni 2017 Lieve Gemeente, Waarschijnlijk is Job één van de figuren in de Bijbel waarmee we ons het beste kunnen identificeren. Allemaal kennen we Job en allemaal kunnen we ons af en toe als Job voelen. Want het

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: De Nederlandse Opstand (1555 1588)

Hoofdstuk 2: De Nederlandse Opstand (1555 1588) Hoofdstuk 2: De Nederlandse Opstand (1555 1588) Geschiedenis VWO 2011/2012 www.lyceo.nl 1555-1588 Politiek: Nederland onafhankelijk Economie: Amsterdam wordt de stapelmarkt van Europa Welke staatsvorm?

Nadere informatie

Karel X van Frankrijk: Versailles, 9 oktober 1757 Gorizia, 6 november 1836

Karel X van Frankrijk: Versailles, 9 oktober 1757 Gorizia, 6 november 1836 Karel X van Frankrijk: Versailles, 9 oktober 1757 Gorizia, 6 november 1836 Hij was een jongere broer van de voormalige koningen Lodewijk XVI en Lodewijk XVIII. In ballingschap steunde hij Lodewijk XVIII

Nadere informatie

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Hoe probeerde men tijdens de Franse Revolutie enkele Verlichtingsidealen in praktijk te brengen? Kenmerkende aspect: De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies

Nadere informatie

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal Een volk in opstand, een boze koning, een dappere koningin, een onoverwinnelijke vloot en... een storm. Dit is het spannende verhaal van de Spaanse

Nadere informatie

Tijd van monniken en ridders (500 100) 3.1 Leenheren en leenmannen (500 100) (500 100) Plundering Rome door Alarik in 410, tekening uit de 20 e eeuw

Tijd van monniken en ridders (500 100) 3.1 Leenheren en leenmannen (500 100) (500 100) Plundering Rome door Alarik in 410, tekening uit de 20 e eeuw 3.1 Leenheren en nen 3.1 Leenheren en nen Gallië was rond 450 n. Chr. al meer dan 4 eeuwen (sinds Caesar) onder Romeins bestuur en een sterk geromaniseerd gebied, cultuur, bestuur, economie, taal en geloof

Nadere informatie

Gemeentepraktijk & Werking Verantwoordelijkheid & Functie Gemeenteleiding Evangelisatiemethoden & Zendingsstrategie

Gemeentepraktijk & Werking Verantwoordelijkheid & Functie Gemeenteleiding Evangelisatiemethoden & Zendingsstrategie De Handelingen van de verrezen Heer Jezus Leven tussen vroeger & wat komen gaat: Het Koninkrijk van God Waar het boek Handelingen voor bekend staat: Gemeentewerking Gemeentepraktijk & Werking Verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1998 1999 26 675 Regeling van het conflictenrecht inzake de familierechtelijke betrekkingen uit hoofde van afstamming (Wet conflictenrecht afstamming) Nr.

Nadere informatie

Welke 4 beloften had God aan Israël gegeven?

Welke 4 beloften had God aan Israël gegeven? Efraim en Manasse gezegend. Welke 4 beloften had God aan Israël gegeven? Genesis 46:3-4 3 En Hij zei: Ik ben God, de God van uw vader; wees niet bevreesd om naar Egypte te trekken, want Ik zal u daar tot

Nadere informatie

Tijd van monniken en ridders ( ) 3.1 Leenheren en leenmannen ( ) ( ) Plundering Rome door Alarik in 410, tekening uit de 20 e eeuw

Tijd van monniken en ridders ( ) 3.1 Leenheren en leenmannen ( ) ( ) Plundering Rome door Alarik in 410, tekening uit de 20 e eeuw 3.1 Leenheren en nen 3.1 Leenheren en nen Gallië was rond 450 n. Chr. al meer dan 4 eeuwen (sinds Caesar) onder Romeins bestuur en een sterk geromaniseerd gebied, cultuur, bestuur, economie, taal en geloof

Nadere informatie

www.egmp.be DE MUNTKLAPPER EUROPEES GENOOTSCHAP VOOR MUNT- EN PENNINGKUNDE vzw Koninklijke Vereniging

www.egmp.be DE MUNTKLAPPER EUROPEES GENOOTSCHAP VOOR MUNT- EN PENNINGKUNDE vzw Koninklijke Vereniging www.egmp.be DE MUNTKLAPPER EUROPEES GENOOTSCHAP VOOR MUNT- EN PENNINGKUNDE vzw Koninklijke Vereniging Driemaandelijks tijdschrift - 82 - april-mei-juni 2014 De muntslag van Filips V: een aangepast overzicht

Nadere informatie

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7

Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Toelichting beelden tijdbalk Argus Clou Geschiedenis groep 7 Hierbij treft u een toelichting aan bij de beelden die in de tijdbalk van Argus Clou Geschiedenis groep 7 zijn opgenomen. Inhoud Thema 1 Boze

Nadere informatie

Orde III Schrift, zegen en gebed

Orde III Schrift, zegen en gebed Orde III Schrift, zegen en gebed bemoediging en groet Onze hulp is in de naam van de Heer, die hemel en aarde gemaakt heeft, Ps. 124:8 [die trouw houdt tot in eeuwigheid Ps. 146:6 en niet laat varen het

Nadere informatie

Orde van dienst zondagavond 8 maart 2015 Vragen rond de Doop

Orde van dienst zondagavond 8 maart 2015 Vragen rond de Doop Orde van dienst zondagavond 8 maart 2015 Vragen rond de Doop Voorganger : Ds. Jaap Hansum Organist : Dhr. Rein van Leeuwen Welkom en mededelingen Zingen: Zingende gezegend 228:1,2,3 Geloofd zij God, Hij

Nadere informatie

Karel de Grote en het feodale stelsel. Rilana Kuiters. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Karel de Grote en het feodale stelsel. Rilana Kuiters. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur Rilana Kuiters Laatst gewijzigd 09 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/73905 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Gew. bij S.B. 1983 no. 104.

Gew. bij S.B. 1983 no. 104. WET van 24 november 1975, tot regeling van het Surinamerschap en het Ingezetenschap (S.B.1975 no.4), gelijk zij luidt na de daarin aangebrachte wijzigingen bij S.B. 1983 no. 104, S.B. 1984 no. 55, S.B.

Nadere informatie

Op welke gevaren had God Salomo gewezen?

Op welke gevaren had God Salomo gewezen? Het koninkrijk gescheurd. Op welke gevaren had God Salomo gewezen? Zie Deuteronomium 17:17 Samen met deze onderwijzing waarschuwde de Here in het bijzonder hem die tot koning zou worden gezalfd. Ook zal

Nadere informatie

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Eén van de bekendste koningen uit de Middeleeuwen is Karel de Grote. Hij leeft zo'n 1300 jaar geleden, waar hij koning is van het Frankische rijk. Dat rijk

Nadere informatie

Les 13: Geboorte van Jezus.

Les 13: Geboorte van Jezus. Les 13: Geboorte van Jezus. kun je lezen in lukas 1 en 2 Wees gegroet, Maria, je bent begenadigd, de Heer is met je. Maria kijkt op van waar ze mee bezig is. Er staat iemand in de deuropening van het huis

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2002 153 Wet van 14 maart 2002, houdende regeling van het conflictenrecht inzake de familierechtelijke betrekkingen uit hoofde van afstamming (Wet

Nadere informatie

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij.

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. Werkblad Introductie 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 2. PETJE OP, PETJE AF: WAAR OF NIET? Zijn de volgende zinnen

Nadere informatie

de zon schijnt altijd

de zon schijnt altijd de zon schijnt altijd GEDICHTEN Klara Hobrink Inhoud 1 Achter de wolken 2 Zit men in een diep dal 3 Wat gebeurt er om ons heen? 4 U geeft antwoord 5 Loof de Heer 6 De blijdschap 7 Hem danken 8 Ken je de

Nadere informatie

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. L.P. Blom

Welkom in deze dienst Voorganger is ds. L.P. Blom Welkom in deze dienst Voorganger is ds. L.P. Blom Psalm 2 vers 7 Schriftlezing Johannes 8:30-59 (Liedboek) Gezang 470 vers 1 t/m 4 Psalm 9 vers 9 en 10 Psalm 9 vers 11, 12, 14 en 20 Gezang 305 vers 1 en

Nadere informatie

Elizabeth II van het Verenigd Koninkrijk: Londen, 21 april 1926

Elizabeth II van het Verenigd Koninkrijk: Londen, 21 april 1926 Elizabeth II van het Verenigd Koninkrijk: Londen, 21 april 1926 Elizabeth Alexandra Mary, beter bekend als Elizabeth II, is sinds 1952 koningin van het Verenigd Koninkrijk, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland.

Nadere informatie

Naam: FLORIS DE VIJFDE

Naam: FLORIS DE VIJFDE Naam: FLORIS DE VIJFDE Floris V leefde van 1256 tot 1296. Hij was een graaf, een edelman. Nederland zag er in de tijd van Floris V heel anders uit dan nu. Er woonden weinig mensen. Verschillende edelen

Nadere informatie

Koningsspelen quiz. Benodigdheden: Spelregels:

Koningsspelen quiz. Benodigdheden: Spelregels: Koningsspelen quiz Benodigdheden: Dobbelsteen Kaartjes van de verschillende vragen (uitgesneden en gelamineerd) Antwoorden voor de spelleider (lekkere) beloning Leuke manier om punten te tellen Spelregels:

Nadere informatie

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt.

Als wij dan eten van dit brood en drinken uit deze beker, verkondigen wij de dood des Heren totdat Hij komt. Huwelijk Eucharistische gebeden 2. Eucharistisch Gebed XII-b Jezus, onze Weg. Brengen wij dank aan de Heer, onze God. Heilige Vader, machtige eeuwige God, om recht te doen aan uw heerlijkheid, om heil

Nadere informatie

DIENST VAN SCHRIFTLEZING EN GEBED. 11 januari 2015. Eerste Zondag na Epifanie De doop van de Heer in de Jordaan

DIENST VAN SCHRIFTLEZING EN GEBED. 11 januari 2015. Eerste Zondag na Epifanie De doop van de Heer in de Jordaan DIENST VAN SCHRIFTLEZING EN GEBED Oud-Katholieke Parochie van de H.Georgius St. Joris op t Zand te Amersfoort 11 januari 2015 Eerste Zondag na Epifanie De doop van de Heer in de Jordaan Welkom door kerkmeester

Nadere informatie

Bij de tijd Groep 6 thema 3, les 1 De Opstand Werkblad 1. dit is Klaas. Klaas is veer-tien jaar. hij loopt al heel lang.

Bij de tijd Groep 6 thema 3, les 1 De Opstand Werkblad 1. dit is Klaas. Klaas is veer-tien jaar. hij loopt al heel lang. Bij de tijd Groep 6 thema 3, les 1 De Opstand Werkblad 1 Rouwdouwen Kleur de woorden: sol-daat = geel vecht = rood vrij-heid = groen held = blauw dit is Klaas Klaas is veer-tien jaar hij loopt al heel

Nadere informatie

TERRACOTTALEGER HET. & De erfenis van de eeuwige Keizer van China EXPO > PEDAGOGISCH DOSSIER JAAR LUIK GUILLEMINS TGV STATION

TERRACOTTALEGER HET. & De erfenis van de eeuwige Keizer van China EXPO > PEDAGOGISCH DOSSIER JAAR LUIK GUILLEMINS TGV STATION HET TERRACOTTALEGER & De erfenis van de eeuwige Keizer van China EXPO 23.12.16 23.04.17 PEDAGOGISCH DOSSIER 11-14 JAAR LUIK GUILLEMINS TGV STATION + 3 2 4 2 2 4 WWW. T E R R A C O T 4 9 3 8 TA - L I E

Nadere informatie

Info plus Het leenstelsel

Info plus Het leenstelsel Project Middeleeuwen F- verrijking week 1 Info plus Het leenstelsel Inleiding De Middeleeuwen betekent letterlijk de tussentijd. Deze naam is pas later aan deze periode in de geschiedenis gegeven. De naam

Nadere informatie

Liturgie van de dienst ter gelegenheid van 500 jaar Hervorming

Liturgie van de dienst ter gelegenheid van 500 jaar Hervorming Liturgie van de dienst ter gelegenheid van 500 jaar Hervorming op zondagmorgen 29 oktober 2017 Organist: Mar van der Veer Voorganger: ds. Freek Schipper 1 2 3 Welkom en mededelingen Muzikaal meditatief

Nadere informatie

Datum: Ons koningshuis. 1. Hoe heet onze huidige koning? 3. Hij volgde zijn broer na diens dood op. Hoe heette hij?

Datum: Ons koningshuis. 1. Hoe heet onze huidige koning? 3. Hij volgde zijn broer na diens dood op. Hoe heette hij? Ga naar deze website: www.monarchie.be Klik op de koninklijke familie. 1. Hoe heet onze huidige koning? 2. Hoe oud was hij toen zijn moeder, koningin Astrid, omkwam bij een auto-ongeluk? 3. Hij volgde

Nadere informatie