(Uit: mensenrechteneducatie in het vak geschiedenis: leerlijn genderongelijkheid)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "(Uit: mensenrechteneducatie in het vak geschiedenis: leerlijn genderongelijkheid)"

Transcriptie

1 (Uit: mensenrechteneducatie in het vak geschiedenis: leerlijn genderongelijkheid) THEMA Sluit aan bij Mensenrechten/ kinderrechten Doel Niveau Type Duur Materiaal Voorbereiding Doelstellingen Vakgebonden eindtermen DE VROUW VOOR EN TIJDENS DE FRANSE REVOLUTIE Tijdens de bespreking van de Franse revolutie behandelt, kun je ook dieper ingaan op de verschillen tussen mannen en vrouwen. Artikels 1, 2, 3, 6, 7, 23, 26, De leerlingen kunnen met voorbeelden aantonen dat er zowel in de 19 de eeuw als nu ongelijkheid was tussen mannen en vrouwen. 4 e jaar Historische kritiek+ discussie 50 min. - tekst over de Franse revolutie - pen en papier - Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (vereenvoudigde versie) op Kopieer de tekst over de Franse revolutie voor alle leerlingen. De leerlingen kunnen: de Franse Revolutie situeren in tijd en ruimte. in eigen woorden uitleggen waarom mannen en vrouwen ongelijk waren vóór In eigen woorden uitleggen welke rechten de vrouwen verkregen hebben ten tijde van de Franse Revolutie. Verwoorden wat de verschillende eisen van de burgervrouwen en volksvrouwen waren. In eigen woorden uitleggen hoe er ongelijkheid was tussen mannen en vrouwen in het arbeidsmilieu. In eigen woorden uitleggen wie Olympe de Gouges was. Uitleggen wat er in de Déclaration des droits de la femme et de la citoyenne stond. Afleiden uit het artikel welke mensenrechten geschonden werden ten tijde van de Franse Revolutie. Uitleggen op welke manieren er nog steeds ongelijkheid tussen mannen en vrouwen is. Kennis en inzicht De leerlingen moeten - per ontwikkelingsfase van de westerse samenleving een samenhangend beeld kunnen formuleren. Daarbij moeten ze aandacht hebben voor verbanden tussen en wisselwerkingen binnen maatschappelijke domeinen. - mogelijke verklaringen voor een fundamenteel maatschappelijke probleemstelling voor elk van de ontwikkelingsfasen van het historisch referentiekader kunnen formuleren - uit de bestudeerde samenlevingen enkele elementen kunnen toelichten die in latere samenlevingen of vandaag invloed uitoefenen Vaardigheden De leerlingen moeten met samenhangende argumenten hun eigen standpunt tegenover een historisch of actueel maatschappelijk probleem kunnen verdedigen. Attitudes 1 De vrouw voor, tijdens en na de Franse Revolutie leerlijn genderongelijkheid

2 De leerlingen moeten bereid zijn om waarden en normen uit het heden, het verleden en uit andere culturen vanuit de historische en actuele context te benaderen. 2 De vrouw voor, tijdens en na de Franse Revolutie leerlijn genderongelijkheid

3 VOET Gemeenschappelijke stam creativiteit 2 kunnen originele ideeën en oplossingen ontwikkelen en uitvoeren; empathie 5 houden rekening met de situatie, opvattingen en emoties van anderen; initiatief 10 engageren zich spontaan; kritisch denken 11 kunnen gegevens, handelwijzen en redeneringen ter discussie stellen a.d.h. van relevante criteria; 12 zijn bekwaam om alternatieven af te wegen en een bewuste keuze te maken; 13 kunnen onderwerpen benaderen vanuit verschillende invalshoeken; open en constructieve houding 16 houden rekening met ontwikkelingen bij zichzelf en bij anderen, in samenleving en wereld; respect 18 gedragen zich respectvol; samenwerken 19 dragen actief bij tot het realiseren van gemeenschappelijke doelen; zorgvuldigheid 25 stellen kwaliteitseisen aan hun eigen werk en aan dat van anderen; zorgzaamheid 26 gaan om met verscheidenheid; 27 dragen zorg voor de toekomst van zichzelf en de ander; Context 2 Mentale gezondheid 3 erkennen probleemsituaties en vragen, accepteren en bieden hulp; 4 zetten zich actief en opbouwend in voor de eigen rechten en die van anderen; Context 5 Politiek-juridische samenleving 3 tonen het belang en dynamisch karakter aan van mensen- en kinderrechten; 5 tonen aan dat het samenleven in een democratische rechtsstaat gebaseerd is op rechten en plichten die gelden voor burgers, organisaties en overheid; Context 6 Socio-economische samenleving 3 zetten zich in voor de verbetering van het welzijn en de welvaart in de wereld; 3 De vrouw voor, tijdens en na de Franse Revolutie (MRE in geschiedenis: leerlijn genderongelijkheid)

4 Instructies 1. Startfase 1. Toon leerlingen de spotprent (zie bijlage) en bespreek ze met de klas door volgende vragen te stellen: - Wat zie je op deze tekening? - Wat wil de tekenaar hiermee aankaarten? - Denken jullie dat dit soort situaties ooit echt bestaan hebben? - Denken jullie dat dit soort van situaties nu nog bestaan? Bij ons? Op andere plaatsen in de wereld? 2. Leg uit dat vrouwen in de loop van de geschiedenis een heel belangrijke evolutie hebben doorgemaakt inzake vrouwenrechten (verwijs eventueel naar lessen uit de vorige jaren). Voor de Franse Revolutie was er van vrouwenrechten geen sprake. Tijdens de Franse Revolutie kwamen vrouwen in opstand. Stilletjes aan veranderde de toestand. 3. Laat leerlingen de tekst De vrouw tijdens de Franse Revolutie lezen en laat hen de vragen bij de tekst beantwoorden. Overloop deze antwoorden met de leerlingen. (zie informatiefiche) 6. Deel daarna een blad uit met de (vereenvoudigde versie) van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en laat hen die doorlezen. Vraag daarna welke mensenrechten er geschonden werden. 2. Verwerkingsfase 1. Vraag de klas om aparte groepjes te vormen van jongens en meisjes. 2. Vraag elke groep jongens om een lijst te maken met de voor- en nadelen van vrouw zijn. Omgekeerd geldt dit ook zo voor de meisjes. Geef de leerlingen hier 10 minuten voor. De lijsten zouden evenveel voor- als nadelen moeten bevatten. 3. Zet nu van elke groep jongens de helft samen met de helft van een groep meisjes. meisjes. In de ene helft wordt de lijst van de jongens besproken, in de andere de lijst van de meisjes. Ga tijdens deze discussie rond in de klas om leerlingen te begeleiden bij de discussie en geef hen de extra informatie (zie bijlage). 4. Laat elke groep een korte eindconclusie noteren over volgende vragen: - Zouden zij van het andere geslacht willen zijn? Waarom wel/niet? - Is er nu nog steeds ongelijkheid tussen mannen en vrouwen? Bij ons? Elders in de wereld? 3. Nabespreking 1. Wanneer de leerlingen hiermee klaar zijn, stel je nog een aantal vragen waarmee je de discussie kunt afronden. - Was het gemakkelijk om voor- en nadelen te vinden van man of vrouw zijn? Waarom wel/niet? - Was het makkelijk/moeilijk om naar de argumentatie van de anderen te luisteren? Waarom wel/niet? - Denk je dat dit soort veralgemeningen over mensen realistisch is? Zijn ze van toepassing op de mensen die jij kent? - Was het een nuttige activiteit? Waarom? Heb je iets bijgeleerd wat je daarvoor niet wist? 4 De vrouw voor, tijdens en na de Franse Revolutie (MRE in geschiedenis: leerlijn genderongelijkheid)

5 Informatiefiche: de vrouw voor en tijdens de Franse Revolutie Historische informatie In de nieuwe tijd valt het burgerschap de vrouwen maar ten deel omdat zij met een burger getrouwd zijn, wat hun geen ander recht geeft dan de kuisheid der zeden te behoeden en over de eensgezindheid binnen het gezin te waken. Dat wil dus zeggen dat het burgerschap van de vrouw- dat tot de persoonlijke sfeer is beperkt- uitgesloten blijft van iedere politieke realiteit. Het burgerschap is niet actief en is slechts een schaduw van dat van de meesterechtgenoot. Rousseau denkt er zo over: de vrouw is niet de gelijke van de man, zij krijgt niet dezelfde opvoeding als hij, zij heeft geen recht op de rol noch de naam van burger. In nature gewortelde gelijkheid van rechten, gelijkheid van geslachten, gelijkheid van onderwijs liggen in een republiek waar alle burgers geacht worden dezelfde rechten te bezitten ten grondslag aan de toelating van vrouwen tot het burgerrecht, dat wil zeggen tot het politieke recht. 1 Condorcet is één van de verlichtingsfilosofen in het laatste kwart van de achttiende eeuw die de verlichte geest serieus neemt. Hij vindt dat als je de rechten van een enkel individu berooft dat het gedaan is met het universele principe van de gelijkheid der mensen. Condorcet keert zich fel tegen de algemeen aanvaarde gedachte dat de vrouw lichamelijk zwak, dus een inferieur wezen zou zijn. De vrouw krijgt armzalig onderwijs, en wel in de eerste plaats van priesters die haar seksualiteit en haar geest onderwerpen aan het gezag dat zij niet hoeft te begrijpen, en die ernaar streven via de vrouw het hele menselijke geslacht te onderwerpen. Het gezag van de vader en de echtgenoot doet de vrouwelijke dienstbaarheid voortduren. Tijdens de Franse revolutie groeit de vrouwenemancipatie steeds meer en meer. Vóór 1789 leefden de vrouwen in een toestand van ondergeschiktheid. Toch was ook de Franse Revolutie vooral een mannenzaak. Jean-Jacques Rousseau beschouwde de inmenging van vrouwen als een bedreiging voor de natuurlijke dominantie van de man en wijst hen op hun plaats aan de haard. Toch werden er enkele cruciale stappen gezet: de eerste was het recht op echtscheiding dat werd goedgekeurd. Een tweede eis van de burgervrouwen was het recht op onderwijs. In 1793 werd door Condorcet een wet goedgekeurd die elk kind, jongen of meisje, van vijf tot twaalf jaar toeliet op de gemeenschapsscholen. De volksvrouwen tijdens de Franse Revolutie kwamen op voor het recht op arbeid. Ze verdienden soms tot 75% minder dan mannen voor hetzelfde werk. De volksvrouwen eisten ook dat zaken zoals spinnen, weven en naaien als beroep voor vrouwen werd voorbehouden zodat ze werkzekerheid hadden. Deze eis werd echter niet beantwoord. 2 Olympe de Gouges speelde een belangrijke rol in de emancipatie van de vrouw. In Parijs deelde ze haar leven met Jacques Biétrix de Rozières, een hoge functionaris die ze had leren kennen in Montauban. Door hem kon ze zich wijden aan haar passie: het schrijven. Ze was vaak te gast in artistieke en filosofische salons in Parijs, waar ze verschillende schrijvers ontmoette. Alles wat Olympe schreef ademde haar veelzijdige engagement uit. Ze was tegen de doodstraf, tegen slavernij, tegen de onverbrekelijkheid van het huwelijk, tegen gedwongen intrede in het klooster, tegen het celibaat van priesters, tegen te hoog betaalde ambtenaren Ze kwam op vóór nieuw samengestelde gezinnen, voor hulp aan alleenstaande moeders, voor onthaalhuizen voor ouderen en arbeiderskinderen, voor publieke werkhuizen voor mensen zonder werk, voor de sanering van hospitalen en moederhuizen, voor onderzoek naar het vaderschap, voor erkenning van het erfenisrecht voor alle kinderen wettige en onwettige. Ook zeer belangrijk was dat ze opkwam voor de gelijkheid tussen mannen en vrouwen. De meest bekende getuigenis is haar werk: Déclaration des droits de la femme et de la citoyenne. 1 DUBY, G., PERROT, M., Geschiedenis van de vrouw: van Renaissance tot de moderne tijd, Uitgeversmaatschappij Agon BV, Amsterdam, 1992, p ROSADOC (red.), de Franse Revolutie en de vrouw, internet, , (http://www.rosadoc.be/citytrips_parijs/tijdlijnfranserevolutie.htm) 5 De vrouw voor, tijdens en na de Franse Revolutie (MRE in geschiedenis: leerlijn genderongelijkheid)

6 Olympe de Gouges wees erop dat het noodzakelijk was ook vrouwen bij de politieke en sociale debatten te betrekken. Haar eisen in haar déclaration getuigden van een vooruitstrevendheid met thema s die vaak zouden aangehaald worden in het feminisme van de Tweede Golf, jaren later. 3 Genderongelijkheid vandaag 4 Er zijn verschillende voorbeelden van schendingen van de rechten van de vrouw: - Huiselijk geweld Dit is de meest voorkomende vorm van geweld tegen vrouw. Het werd jarenlang beschouwd als een privé-zaak waar het gerechtelijke systeem zich niet mee te moeien had. Het is niet alleen een schending van het fysieke en psychologische welzijn van de betrokken vrouwen, maar het is ook een misdrijf. Statistieken tonen aan dat een vrouw meer kans heeft om geslagen, aangevallen en zelfs gedood te worden door haar partner of ex-partner dan door enig ander persoon. Afhankelijk van het Europese land in kwestie zijn tussen 20% en 50% van de vrouwen het slachtoffer van huiselijk geweld. Huiselijk geweld komt voor in alle lagen van de bevolking en in alle leeftijdsgroepen. Huiselijk geweld neemt vele vormen aan: fysiek, seksueel, psychologisch en structureel. Eén vrouw op vijf wordt ooit in haar leven het slachtoffer van seksuele aanranding. De leeftijd van de slachtoffers gaat van twee maanden tot 90 jaar. 98% van de agressors is mannelijk, en 50% is getrouwd of leeft in een de facto huwelijk of als koppel. 70% van de verkrachtingen gebeurt met voorbedachten rade en slechts 3% van de agressors is mentaal onevenwichtig. Het fenomeen van groepsverkrachting neemt toe. Cijfers tonen een toenemend aantal gevallen van aanranding van zeer jonge meisjes - Het ongelijke loon tussen mannen en vrouwen. Vrouwen verdienen nog steeds minder dan mannen voor hetzelfde werk (zie grafieken in bijlage) 3 ROSADOC (red.), De Franse Revolutie en de vrouwen, internet, , (http://www.rosadoc.be/citytrips_parijs/degouges.htm) 4 VORMEN VZW (red.), Gendergelijkheid, internet, , (http://www.vormen.org/kompas/pdffiles/gendergelijkheid.pdf) 6 De vrouw voor, tijdens en na de Franse Revolutie (MRE in geschiedenis: leerlijn genderongelijkheid)

7 De vrouw in de Franse revolutie 5 In de geschiedenis van de vrouwenemancipatie kan je onmogelijk om de Franse Revolutie ( ) heen. Het nationale embleem van de republiek werd de Marianne, een vrouwelijk symbool dat staat voor vrijheid, rede en republiek. Deze stokpaardjes van de Franse Revolutie zijn bovendien vrouwelijke woorden in het Frans ( Raison, Liberté en Republique ), dus de keuze voor een vrouwelijk symbool is wellicht niet toevallig. Vóór 1789 hadden Franse vrouwen geen enkel burgerlijk of politiek recht. Tot welke klasse ze ook behoorden: de meeste vrouwen leefden in een toestand van ondergeschiktheid. Maar maak je geen illusies: ook de Franse Revolutie draaide voornamelijk om mannen, en een duidelijke taakverdeling tussen mannen en vrouwen. Jean-Jacques Rousseau bijvoorbeeld, één van de helden van de Revolutionairen, beschouwt inmenging van vrouwen als een bedreiging voor de natuurlijke dominantie van de man en wijst hen op hun plaats aan de haard. Toch werden enkele cruciale stappen gezet. De eerste was het recht op echtscheiding dat werd goedgekeurd. Een andere eis van de burgervrouwen was het recht op ontwikkeling: degelijk onderwijs voor meisjes dus. De Nationale Vergadering gaf toe, al was het een erg bescheiden overwinning: het ging enkel om lager onderwijs tot de leeftijd van acht jaar. In 1793 ging men verder en werd door toedoen van Nicolas de Condorcet een wet goedgekeurd die elk kind, jongen of meisje, van vijf tot twaalf jaar toeliet op de gemeenschapsscholen. De volksvrouwen hadden andere eisen dan de burgervrouwen: zij kwamen op voor het recht op arbeid. Door de economische crisis waren ze door de werkloze mannen uit hun jobs (vooral in de textielsector) gestoten, en ze verdienden bovendien soms tot 75% minder dan mannen voor hetzelfde werk. De volksvrouwen van de revolutie eisten dat zaken als spinnen, weven en naaien als beroep voor de vrouwen zouden worden voorbehouden zodat ze werkzekerheid hadden, zeker in deze tijd van hongersnood. Hun eis werd niet beantwoord. Het zijn deze volksvrouwen en niet de burgervrouwen die de spectaculairste manifestaties hielden, zoals de bestorming van het Raadhuis om brood te eisen. De Revolutie zorgde ervoor dat vrouwenemanciperende geschriften beter konden verspreid worden, omdat er nu volledige persvrijheid bestond. Daar maakte Oplympe de Gouges, geboren in Montauban in Frankrijk ( ), met plezier gebruik van.. In Parijs ontpopte Olympe de Gouges zich als schrijfster. Ze hing rond in revolutionaire milieus, volgde de debatten in de Assemblée en spuide haar ideeën via brochures en pamfletten. Het pamflet waarmee ze het meest indruk heeft nagelaten is de Déclaration des droits de la femme et de la citoyenne, dat al blijk geeft van feministische eisen avant la lettre, zoals volledige politieke rechten voor vrouwen, de vervanging van het huwelijk door een sociaal contract, de opsporing van het vaderschap, de oprichting van rechtbanken bemand door vrouwen om zedenzaken te beoordelen,... Ze kreeg de vrouwen echter nog niet massaal mee. 5 ROSADOC (red.), 1789, De Franse Revolutie en de vrouwen, internet, , (http://www.rosadoc.be/citytrips_parijs/tijdlijnfranserevolutie.htm) 7 De vrouw voor, tijdens en na de Franse Revolutie (MRE in geschiedenis: leerlijn genderongelijkheid)

8 Werkblad: ongelijkheid mannen en vrouwen tijdens de Franse revolutie. - Hoe was de situatie van de vrouw vóór 1789? - Welke rechten kregen de burgervrouwen toch tijdens de Franse revolutie? - Wat eisten de volksvrouwen? Werd hier gehoor aan gegeven? - Welke ongelijkheid tussen mannen en vrouwen was er in het arbeidsmilieu? - Wie was Olympe de Gouges? Hoe verspreidde ze haar ideeën? - Welke eisen stonden er in Déclaration des droits de la femme et de la citoyenne? - Bekijk nu de artikels van de Universele verklaring van de Rechten van de Mens. Welke mensenrechten worden hier geschonden? Schrijf de nummers op van de artikels. 8 De vrouw voor, tijdens en na de Franse Revolutie (MRE in geschiedenis: leerlijn genderongelijkheid)

9 Informatie om voor- en nadelen te onderbouwen a) Spotprent 6 b) Cijfergegevens rond de loonkloof tussen mannen en vrouwen 7 : Loonkloof in gem.brutomaandloon voltijds 17% 16% 14% 17% 15% 15% 12% gem.bruto-uurloon voltijds 15% 15% 13% 16% 13% 14% 11% gem.bruto-uurloon voltijds + deeltijds gem.bruto-maandloon voltijds + deeltijds 18% 17% 16% 17% 16% 17% 14% 26% 26% 26% 25% 25% 25% 24% c) Spotprent 8 (laat de tekst vertalen door de leerlingen) 6 (red.), vrouwemancipatie, internet, , (http://mewags.websitemaker.nl/vrouwenemancipatie/ ) 7 ROSADOC (red.), Loonkloofrapport 2009, internet, 2009, 8 (red.), Spotprent, internet, , (http://www.kuleuven.be/thomas/images/secundair_onderwijs/in_de_kijker/48/achtergrond10.gif) 9 De vrouw voor, tijdens en na de Franse Revolutie (MRE in geschiedenis: leerlijn genderongelijkheid)

10 d)de werkzaamheidsgraad staat voor de verhouding tussen het aantal werkenden en de populatie in beroepsactieve leeftijd (15 tot 64 jaar). 9 Werkzaamheidsgraad (2007) Vlaams Gewest (%) België (%) Vrouwen 59,8 55,3 Mannen 72,3 68,7 e) huiselijk geweld, enkele cijfers 10 : - Afhankelijk van het Europese land in kwestie zijn tussen 20% en 50% van de vrouwen het slachtoffer van huiselijk geweld. - Huiselijk geweld komt voor in alle lagen van de bevolking en in alle leeftijdsgroepen. - Eén vrouw op vijf wordt ooit in haar leven het slachtoffer van seksuele aanranding. De leeftijd van de slachtoffers gaat van twee maanden tot 90 jaar. 9 ROSADOC (red.), Tabel werkzaamheidsgraad, internet, 2008, (http://www.rosadoc.be/joomla/index.php/kwesties/arbeidsparticipatie/vlaamse_cijfers_over_arbeidspartic ipatie.html) 10 VORMEN VZW (red.), Huiselijk geweld, internet, , (http://www.vormen.org/kompas/pdffiles/gendergelijkheid.pdf) 10 De vrouw voor, tijdens en na de Franse Revolutie (MRE in geschiedenis: leerlijn genderongelijkheid)

11 Ingevulde versie: werkblad: ongelijkheid mannen en vrouwen tijdens de Franse revolutie. - Hoe was de situatie van de vrouw vóór 1789? De vrouw had toen nog geen enkel burgerlijk of politiek recht. De meeste vrouwen leefden in een toestand van ondergeschiktheid. De plaats van de vrouw is aan de haard volgens de mannen. - Welke rechten kregen de burgervrouwen toch tijdens de Franse revolutie? Het recht op echtscheiding en het recht op ontwikkeling. Ze wilden dus degelijk onderwijs voor de meisjes. De meisjes mochten naar het lager onderwijs tot de leeftijd van acht jaar. In 1793 werd zelfs de wet goedgekeurd dat elk kind, jongen of meisje, van vijf tot twaalf jaar werd toegelaten op gemeenschapsscholen. - Wat eisten de volksvrouwen? Werd hier gehoor aan gegeven? De volksvrouwen wilden gelijke rechten qua arbeid. Hier werd echter geen gehoor aan gegeven. - Welke ongelijkheid tussen mannen en vrouwen was er in het arbeidsmilieu? De vrouwen werden door werkloze mannen uit hun jobs gestoten. Ze verdienden soms ook tot 75% minder dan mannen voor hetzelfde werk. - Wie was Olympe de Gouges? Hoe verspreidde ze haar ideeën? Deze vrouw kwam op voor de rechten van de vrouw en verspreidde haar ideeën via pamfletten. Dit kon ze doen omdat er volledige persvrijheid bestond. - Welke eisen stonden er in Déclaration des droits de la femme et de la citoyenne? - Volledige politieke rechten voor de vrouw ; - Vervanging van het huwelijk door een sociaal contract; - De opsporing van het vaderschap; - Oprichting van rechtbanken bemand door vrouwen om zedenzaken te beoordelen. - Bekijk nu de artikels van de Universele verklaring van de Rechten van de Mens. Welke mensenrechten worden hier geschonden? Schrijf de nummers op van de artikels. 1, 2, 3, 6, 7, 23 en De vrouw voor, tijdens en na de Franse Revolutie (MRE in geschiedenis: leerlijn genderongelijkheid)

(Uit: mensenrechteneducatie in het vak geschiedenis: leerlijn sociale onrechtvaardigheid)

(Uit: mensenrechteneducatie in het vak geschiedenis: leerlijn sociale onrechtvaardigheid) (Uit: mensenrechteneducatie in het vak geschiedenis: leerlijn sociale onrechtvaardigheid) THEMA Sluit aan bij Mensenrechten of kinderrechten Doel Niveau Type KINDERARBEID TIJDENS DE INDUSTRIËLE REVOLUTIE

Nadere informatie

(Uit: mensenrechteneducatie in het vak geschiedenis: leerlijn sociale onrechtvaardigheid)

(Uit: mensenrechteneducatie in het vak geschiedenis: leerlijn sociale onrechtvaardigheid) (Uit: mensenrechteneducatie in het vak geschiedenis: leerlijn sociale onrechtvaardigheid) THEMA Sluit aan bij Mensenrechen of kinderrechten Doel niveau Type Duur Materiaal Doelstellingen Vakgebonden eindtermen

Nadere informatie

(Uit: mensenrechteneducatie in het vak geschiedenis: leerlijn genderongelijkheid)

(Uit: mensenrechteneducatie in het vak geschiedenis: leerlijn genderongelijkheid) (Uit: mensenrechteneducatie in het vak geschiedenis: leerlijn genderongelijkheid) THEMA Sluit aan bij Mensenrechten/ kinderrechten Doel Niveau Type Duur Materiaal Voorbereiding Doelstellingen Vakgebonden

Nadere informatie

Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig)

Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) De deelnemers beslissen in kleine groepjes of ze akkoord gaan met stellingen over armoede in het Noorden. Onenigheid over bepaalde stellingen moet opgelost

Nadere informatie

Lesvoorbereiding : Voedingsindustrie (beroepen : kwaliteitsverantwoordelijke, productieoperator en onderhoudstechnicus)

Lesvoorbereiding : Voedingsindustrie (beroepen : kwaliteitsverantwoordelijke, productieoperator en onderhoudstechnicus) Lesvoorbereiding : Voedingsindustrie (beroepen : kwaliteitsverantwoordelijke, productieoperator en onderhoudstechnicus) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m.

Nadere informatie

Educatief materiaal om te werken rond relaties en seksualiteit met de bijhorende VOET

Educatief materiaal om te werken rond relaties en seksualiteit met de bijhorende VOET 1 Educatief materiaal om te werken rond s en seksualiteit met de bijhorende VOET Beddengoed, voorbehoedmiddelengids voor jongeren Een heldere en leerrijke brochure, bruikbaar in klasverband. Het boekje

Nadere informatie

Geschiedenis en VOET

Geschiedenis en VOET Geschiedenis en VOET Per 1 september 2010 traden de nieuwe vakoverschrijdende eindtermen (VOET) in werking en vanaf 1 september 2011 zal de doorlichting de VOET meenemen in de focus van de scholen. De

Nadere informatie

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Korte omschrijving: Leerlingen gaan aan de slag met actuele Europese dilemma s. Er zijn vijf dilemma s. U kunt zelf kiezen welke dilemma s u aan de orde stelt.

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Transport en logistiek (beroepen: planner, magazijnmedewerker en vrachtwagenchauffeur)

Lesvoorbereiding: Transport en logistiek (beroepen: planner, magazijnmedewerker en vrachtwagenchauffeur) Lesvoorbereiding: Transport en logistiek (beroepen: planner, magazijnmedewerker en vrachtwagenchauffeur) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren

Nadere informatie

Pedagogische Begeleidingsdienst Basisonderwijs GO! wereldoriëntatie

Pedagogische Begeleidingsdienst Basisonderwijs GO! wereldoriëntatie & Pedagogische Begeleidingsdienst Basisonderwijs GO! wereldoriëntatie E HO DIT T RK AL E W ITA? G I D IER H CA mens & maatschappij specifieke visie van leerlijn naar methodiek van methodiek naar leerlijn

Nadere informatie

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld

Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Vrouwelijke genitale verminking en gendergebonden geweld Hieronder vindt u de praatplaten die u zelf kunt afdrukken. Druk het document recto-verso af (afdrukken vanaf pagina 2 - omdraaien langs korte zijde)

Nadere informatie

Mensenrechteneducatie in geschiedenis

Mensenrechteneducatie in geschiedenis Mensenrechteneducatie in geschiedenis Mensenrechteneducatie in de les geschiedenis Algemene inleiding Onze jarenlange ervaring met mensenrechteneducatie in onderwijs leert ons dat mensenrechten op school

Nadere informatie

1 JAARPLAN. De vierde en ook laatste kolom geeft de eindtermen, opgesteld door het Vlaamse Ministerie van Onderwijs, weer.

1 JAARPLAN. De vierde en ook laatste kolom geeft de eindtermen, opgesteld door het Vlaamse Ministerie van Onderwijs, weer. 1 JAARPLAN Het volgende jaarplan is een uitgebreid document dat in detail weergeeft hoe er in Pionier 4 gewerkt wordt rond de leerplandoelstellingen (VVKSO) en de eindtermen geschiedenis. Het document

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Chemie, kunststoffen en life-sciences (beroep: Onderzoeker)

Lesvoorbereiding: Chemie, kunststoffen en life-sciences (beroep: Onderzoeker) Lesvoorbereiding: Chemie, kunststoffen en life-sciences (beroep: Onderzoeker) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek over de sector

Nadere informatie

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x Jaarplan GESCHIEDENIS Algemene doelstellingen Eerder gericht op kennis en inzicht 6 A1 A2 A3 A4 A5 Kunnen hanteren van een vakspecifiek begrippenkader en concepten, nodig om zich van het verleden een wetenschappelijk

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Bouw (tegelzetter, metselaar, schilder)

Lesvoorbereiding: Bouw (tegelzetter, metselaar, schilder) Lesvoorbereiding: Bouw (tegelzetter, metselaar, schilder) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek over de sector Bouw Beginsituatie:

Nadere informatie

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Op welke gebieden wilden de Verlichtingsfilosofen de bestaande maatschappij veranderen? Rationalisme = het gebruiken van gezond verstand (rede/ratio) waarbij kennis gaat boven tradities

Nadere informatie

WORKSHOP. Type ASO TSO BSO KSO

WORKSHOP. Type ASO TSO BSO KSO WORKSHOP NAAM ORGANISATIE _ Integratiedienst Leuven - Wereldkleur TITEL WORKSHOP Jongeren in Afrika DOELGROEP Lager Onderwijs 3 e graad Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad 4 e graad Type

Nadere informatie

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN 3.1 Exploreren, verkennen en integreren van de mogelijkheden van de mens 3.2 Exploreren, verkennen en integreren van de grenzen van de mens 3.3 Ontdekken

Nadere informatie

5-4-2016. Welke gevolgen hebben gewapende conflicten? Inleiding tot het internationaal humanitair recht BTC infocyclus april 2016.

5-4-2016. Welke gevolgen hebben gewapende conflicten? Inleiding tot het internationaal humanitair recht BTC infocyclus april 2016. Inleiding tot het internationaal humanitair recht BTC infocyclus april 2016 Marijke Peys, stafmedewerker humanitair recht marijke.peys@rodekruis.be Brainstorm Welke gevolgen hebben gewapende conflicten?

Nadere informatie

Loon naar werk of Antonio en Ali (Uit: Allemaal anders, allemaal gelijk) (Uit: Mensenrechteneducatie in NCZ)

Loon naar werk of Antonio en Ali (Uit: Allemaal anders, allemaal gelijk) (Uit: Mensenrechteneducatie in NCZ) Loon naar werk of Antonio en Ali (Uit: Allemaal anders, allemaal gelijk) (Uit: Mensenrechteneducatie in NCZ) Op onderstaande link vind je een leuk filmpje waarmee je deze methodiek over genderongelijkheid

Nadere informatie

ONDERWIJS TIJDENS DE EERSTE SCHOOLSTRIJD

ONDERWIJS TIJDENS DE EERSTE SCHOOLSTRIJD (Uit: Mensenrechteneducatie in de les geschiedenis leerlijn (on)gelijke onderwijskansen) THEMA Sluit aan bij Mensenrechten of kinderrechten Doel Niveau Type Duur Materiaal Voorbereiding Doelstellingen

Nadere informatie

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 2 Onderwerp: De Nieuwe Tijd (extra uitgereikt materiaal) Kerndoel(en):

A. LEER EN TOETSPLAN. Vak: Geschiedenis Leerjaar: 2 Onderwerp: De Nieuwe Tijd (extra uitgereikt materiaal) Kerndoel(en): A. LEER EN TOETSPLAN Vak: Geschiedenis Onderwerp: De Nieuwe Tijd (extra uitgereikt materiaal) tijd van ontdekkers en hervormers (1500 1600); tijd van regenten en vorsten (1600 1848). 40. De leerling leert

Nadere informatie

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen

Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen Eindtermen educatief project Korstmossen, snuffelpalen van ons milieu 2 de en 3 de graad SO Secundair onderwijs - Tweede graad ASO/KSO/TSO - Natuurwetenschappen - Vakgebonden eindtermen I. Gemeenschappelijke

Nadere informatie

Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld?

Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld? Hoe voorkomen we eergerelateerd geweld? ARTIKEL - 30 OKTOBER 2015 Het Platform Eer en Vrijheid organiseerde op 8 oktober een landelijke bijeenkomst over eergerelateerd geweld. Hilde Bakker (Kennisplatform

Nadere informatie

Diverse school, diverse kansen

Diverse school, diverse kansen Diverse school, diverse kansen Stel je buur de volgende 3 vragen: 1. Hoe kom jij in aanraking met diversiteit in onderwijs? 2. Wat is het eerste gevoel dat jij hebt wanneer je denkt aan diversiteit? 3.

Nadere informatie

Inleiding. Vragen. Doelgroep. Tijdsduur. Materiaal

Inleiding. Vragen. Doelgroep. Tijdsduur. Materiaal Silent Stories Dit pakket kwam tot stand door samenwerking van Çavaria vzw / Kammerstraat 22 / 9000 Gent / www.cavaria.be Vluchtelingenwerk Vlaanderen / Kruidtuinstraat 75/ 1210 Brussel / www.vluchtelingenwerk.be

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË

GELIJKE KANSEN IN BELGIË GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. EEN WOORDJE UITLEG Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot een democratie

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien, matrijzenbouwer, )

Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien, matrijzenbouwer, ) Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien, matrijzenbouwer, ) Klas: 1ste graad secundair onderwijs A stroom / B - stroom Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssector

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

(Uit: Mensenrechteneducatie in de les geschiedenis leerlijn:(on)gelijke onderwijskansen)

(Uit: Mensenrechteneducatie in de les geschiedenis leerlijn:(on)gelijke onderwijskansen) (Uit: Mensenrechteneducatie in de les geschiedenis leerlijn:(on)gelijke onderwijskansen) THEMA ONDERWIJS IN HET OUDE ROME Sluit aan bij Deze les sluit aan bij de behandeling van het gezin en de opvoeding

Nadere informatie

COMMISSIE ZORGVULDIG BESTUUR. BETREFT: Secundair onderwijs: Politieke uitspraken in de les zedenleer.

COMMISSIE ZORGVULDIG BESTUUR. BETREFT: Secundair onderwijs: Politieke uitspraken in de les zedenleer. COMMISSIE ZORGVULDIG BESTUUR CZB/KL/KSO/2007/185 BETREFT: Secundair onderwijs: Politieke uitspraken in de les zedenleer. 1. PROCEDURE 1.1 Ontvangst: 16.11.2007 1.2 Verzoeker Ouder van een leerling. 1.3

Nadere informatie

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling Families onder druk Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen Drs. Ibrahim Yerden Probleemstelling Hoe gaan Marokkaanse en Turkse gezinsleden, zowel slachtoffers als plegers om met huiselijk

Nadere informatie

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas)

Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Gaan stemmen of niet gaan stemmen? (Uit: Kompas) Bij deze activiteit wordt een enquête gehouden bij mensen in de omgeving in verband met: het gaan stemmen bij verkiezingen, de deelname van burgers aan

Nadere informatie

WORKSHOP HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL

WORKSHOP HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL WORKSHOP HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL NAAM ORGANISATIE : AFRIKA AT HOME vzw TITEL WORKSHOP: HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL. Beleef de schoonheid in Afrika DOELGROEP : Kleuter / Lager Onderwijs 3

Nadere informatie

Studiedag Duurzame Ontwikkeling

Studiedag Duurzame Ontwikkeling Studiedag Duurzame Ontwikkeling Wanneer je een schip wilt bouwen, breng dan geen mensen bij elkaar om hout aan te slepen, werktekeningen te maken, taken te verdelen en werk te plannen, maar leer de mensen

Nadere informatie

10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij

10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij 10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij 10.1 Inleiding Dit hoofdstuk bevat gedetailleerde informatie over de doelstellingen, eindkwalificaties en opbouw van de Masteropleiding Filosofie & Maatschappij.

Nadere informatie

Veiligheid van kinderen preventie seksueel misbruik

Veiligheid van kinderen preventie seksueel misbruik Veiligheid van kinderen preventie seksueel misbruik Even voorstellen Marijke Lammers, MOVISIE Adviseur, trainer en auteur bejegeningsvraagstukken en preventie & aanpak seksueel en huiselijk geweld. Veel

Nadere informatie

Voorkómen van huiselijk geweld

Voorkómen van huiselijk geweld Voorkómen van huiselijk geweld hoe profiteren we van wetenschappelijke kennis? Nico van Oosten senior adviseur Huiselijk en Seksueel Geweld Movisie There is nothing more practical than a good theory (Kurt

Nadere informatie

Aanpak Eergerelateerd Geweld. Jenny Van Eyma. 1. Eer

Aanpak Eergerelateerd Geweld. Jenny Van Eyma. 1. Eer Aanpak Eergerelateerd Geweld Jenny Van Eyma 1. Eer 1 Betekenis eer afhankelijk van o.a.: De tijdgeest: verschil vroeger, nu, toekomst Generatie (leeftijd) Sekse Klasse / SES Interpretatie en waardering

Nadere informatie

WORKSHOP. NAAM ORGANISATIE Integratiedienst Leuven - Wereldkleur TITEL WORKSHOP Liedjes en dans in Swahili (Oost-Afrika) Type ASO TSO BSO KSO

WORKSHOP. NAAM ORGANISATIE Integratiedienst Leuven - Wereldkleur TITEL WORKSHOP Liedjes en dans in Swahili (Oost-Afrika) Type ASO TSO BSO KSO WORKSHOP NAAM ORGANISATIE Integratiedienst Leuven - Wereldkleur TITEL WORKSHOP Liedjes en dans in Swahili (Oost-Afrika) DOELGROEP Lager Onderwijs 3 e graad Secundair Onderwijs 1 e graad 2 e graad 3 e graad

Nadere informatie

2. Aparte mechanismen: het vrouwenhoekje van het internationaal recht?

2. Aparte mechanismen: het vrouwenhoekje van het internationaal recht? Vrouwenrechten als mensenrechten Eva Brems Docent Mensenrechten Universiteit Gent Mensenrechtenverdragen gelden uitdrukkelijk voor alle mensen, ongeacht gender. Niettemin zijn er ook afzonderlijke teksten

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken?

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10. Les 2. Denken Kunnen dieren denken? >> Inhoudsopgave Inleiding 4 Les 1. Introductie filosofie Hebben alle vragen een antwoord? 10 Les 2. Denken Kunnen dieren denken? 14 Les 3. Geluk Wat is het verschil tussen blij zijn en gelukkig zijn?

Nadere informatie

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs

1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs 1 Basiscompetenties voor de leraar secundair onderwijs Het Vlaams parlement legde de basiscompetenties die nagestreefd en gerealiseerd moeten worden tijdens de opleiding vast. Basiscompetenties zijn een

Nadere informatie

Van nodig of leuk? tot kinderrechten in de krant

Van nodig of leuk? tot kinderrechten in de krant Van nodig of leuk? tot kinderrechten in de krant (Uit: Recht in de roos) (Uit: het land van Kwien: educatief pakket 2 de en 3 de graad) Doel Kennismaken met kinderrechten. Het onderscheid begrijpen tussen

Nadere informatie

kracht TWEEDE WERELDOORLOG VERSUS MENSENRECHTEN

kracht TWEEDE WERELDOORLOG VERSUS MENSENRECHTEN WERKb L a D WERKBLAD met terugwerkende kracht met terugwerkende kracht TWEEDE WERELDOORLOG VERSUS MENSENRECHTEN Dit werkblad is een voorbereiding op je bezoek aan de vaste tentoonstelling Met Terugwerkende

Nadere informatie

OP ZOEK NAAR SAMENHANG Europese ontwikkelingen in de aanpak van geweld tegen vrouwen

OP ZOEK NAAR SAMENHANG Europese ontwikkelingen in de aanpak van geweld tegen vrouwen INTERVICT International Victimology Institute Tilburg OP ZOEK NAAR SAMENHANG Europese ontwikkelingen in de aanpak van geweld tegen vrouwen Prof. Dr. Renée Römkens /Tilburg University r.romkens@tilburguniversity.edu

Nadere informatie

Keurmerk: Duurzame school

Keurmerk: Duurzame school Keurmerk: Duurzame school Doorlopende leerlijn voor duurzame ontwikkeling van basisonderwijs (PO) t/m voortgezet onderwijs (VO) PO-1 Kennis en inzicht (weten) Vaardigheden (kunnen) Houding (willen) Begrippen

Nadere informatie

Bijzonder procesdoel 3: ontdekken van mensenrechten

Bijzonder procesdoel 3: ontdekken van mensenrechten Bijzonder procesdoel 3: ontdekken van mensenrechten Eerste leerjaar B 3.1. Mijn rechten Beroepsvoorbereidend leerjaar 3.1. Mijn rechten Wie ben ik? * De leerlingen ontdekken wie ze zelf zijn - de mogelijkheden

Nadere informatie

het recht op bescherming tegen schadelijke vormen van werk en uitbuiting het recht op onderwijs het recht op spelen en ontspanning

het recht op bescherming tegen schadelijke vormen van werk en uitbuiting het recht op onderwijs het recht op spelen en ontspanning Ashique s verhaal (Uit: Kompas) Kinderarbeid genereert noodzakelijk inkomen voor families en gemeenschappen. Door het af te schaffen zullen kinderen de grootste slachtoffers worden. Klopt dat? Bij deze

Nadere informatie

Docentenhandleiding Schrijven bij geschiedenis

Docentenhandleiding Schrijven bij geschiedenis Docentenhandleiding Schrijven bij geschiedenis In deze docentenhandleiding vindt u meer informatie over de schrijfinstructie-les, die aansluit bij de lessenserie Nederland als democratie. Het doel van

Nadere informatie

Vragenlijst om je Mind-set in kaart te brengen

Vragenlijst om je Mind-set in kaart te brengen Vragenlijst om je Mind-set in kaart te brengen Om je bewust te worden van directe loyaliteiten is het noodzakelijk om alle ideeën, oordelen en de geleefde relationele realiteit van je voorouders in kaart

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist)

Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Lesvoorbereiding: Kapper en schoonheidsspecialist (beroepen: kapper en schoonheidsspecialist) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Techniek Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssectoren en specifiek

Nadere informatie

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl)

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 19 mei 9.00 12.00 uur 20 03 Voor dit examen zijn

Nadere informatie

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Hoe probeerde men tijdens de Franse Revolutie enkele Verlichtingsidealen in praktijk te brengen? Kenmerkende aspect: De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies

Nadere informatie

uitgave december 2007

uitgave december 2007 ... als je centen wilt uitgave december 2007 ... als je centen wilt Muziek op je kamer, met je vrienden naar de bioscoop, een cadeautje voor je lief,. Het kost allemaal centen. Je zakgeld aan de kant zetten

Nadere informatie

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Hoe probeerde men tijdens de Franse Revolutie enkele Verlichtingsidealen in praktijk te brengen? Kenmerkende aspect: De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd?

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.6 Emancipatie en democratisering. Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Onderzoeksvraag: Hoe werd de politiek gedemocratiseerd? Kenmerkende aspecten: * Voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politiek proces. * De opkomst van

Nadere informatie

Peer to peer interventie copyright Marieke Kroneman les 3 van 4 debat

Peer to peer interventie copyright Marieke Kroneman les 3 van 4 debat 3. Derde bijeenkomst over gender stereotype verwachtingen Gender stereotype verwachtingen zijn een belangrijke determinant voor een homonegatieve houding. KERNBOODSCHAP van deze les: je hoeft niet je houding

Nadere informatie

VOORBEELD / CASUS. Een socratisch gesprek volledig uitgeschreven

VOORBEELD / CASUS. Een socratisch gesprek volledig uitgeschreven Maakt geld gelukkig? VOORBEELD / CASUS Een socratisch gesprek volledig uitgeschreven Hieronder tref je een beschrijving van een socratisch gesprek van ca. 2 ½ uur. Voor de volledigheid hieronder eerst

Nadere informatie

Loon naar werk? (Uit: Kompas)

Loon naar werk? (Uit: Kompas) Loon naar werk? (Uit: Kompas) In deze simulatie worden mensen geconfronteerd met de realiteit van de arbeidsmarkt. De volgende thema s komen aan bod: verschillend loon voor dezelfde job, discriminatie

Nadere informatie

Adoptie van kinderen door paren van gelijk geslacht

Adoptie van kinderen door paren van gelijk geslacht Advies Adoptie van kinderen door paren van gelijk geslacht Commissie Justitie, Kamer van Volksvertegenwoordigers Wetsvoorstel tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek teneinde adoptie door koppels van

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK

GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. TOELICHTING Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot democratie te komen.

Nadere informatie

WORKSHOP DE SMAAK VAN AFRIKA : proeven van de Oost-Afrikaanse keuken

WORKSHOP DE SMAAK VAN AFRIKA : proeven van de Oost-Afrikaanse keuken WORKSHOP DE SMAAK VAN AFRIKA : proeven van de Oost-Afrikaanse keuken NAAM ORGANISATIE : AFRIKA AT HOME vzw TITEL WORKSHOP: DE SMAAK VAN AFRIKA : proeven van de Oost- Afrikaanse keuken DOELGROEP : Kleuter

Nadere informatie

GENDERGELIJKHEID SOLIDARITEIT ACTIE. De werkzaamheden van GUE/NGL in de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid van het Europees Parlement

GENDERGELIJKHEID SOLIDARITEIT ACTIE. De werkzaamheden van GUE/NGL in de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid van het Europees Parlement GENDERGELIJKHEID SOLIDARITEIT ACTIE De werkzaamheden van GUE/NGL in de Commissie rechten van de vrouw en gendergelijkheid van het Europees Parlement Gendergelijkheid, solidariteit, actie Voor politieke

Nadere informatie

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen)

AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) AANSLUITING BIJ VAKKEN & VAKOVERSCHRIJDENDE EINDTERMEN (VOETen) (VAN KRACHT VANAF SEPTEMBER 00) VOOR DE DERDE GRAAD AANSLUITING BIJ DE VAKKEN De ethische matri aardrijkskunde biologie ecologie economie

Nadere informatie

1 Kerken in Nederland: de cijfers... 2. 2 Migranten in Nederland: de cijfers... 3. 3 Nederland en de rest van de wereld... 3

1 Kerken in Nederland: de cijfers... 2. 2 Migranten in Nederland: de cijfers... 3. 3 Nederland en de rest van de wereld... 3 Inhoud 1 Kerken in Nederland: de cijfers... 2 2 Migranten in Nederland: de cijfers... 3 3 Nederland en de rest van de wereld... 3 4 Hoe is de situatie in traditionele migrantengezinnen en orthodox-christelijke

Nadere informatie

wegwijzer eergerelateerd geweld

wegwijzer eergerelateerd geweld wegwijzer eergerelateerd geweld Eer Eer is de waarde van een persoon of zijn familie in een omgeving met een collecttivistische structuur en gedeelde waarden en normen. Eer is iets concreets, het is bezit.

Nadere informatie

Vrouwen in Midden-Amerika

Vrouwen in Midden-Amerika In nauwe schoentjes Vrouwen in Midden-Amerika INHOUD Voorstelling van het thema Uitvoering van de vredesakkoorden en hun impact op het leven van de vrouw DE ECONOMISCHE PROBLEMATIEK: Uitbuiting op het

Nadere informatie

Het organiseren van een proefvisitatie

Het organiseren van een proefvisitatie Het organiseren van een proefvisitatie Bij de voorbereidingen op de visitatie is een proefvisitatie aan te bevelen. Binnen de 3TU s zijn daar inmiddels goede ervaringen mee. Door een proefvisitatie kan

Nadere informatie

Werkvormen bij Elk kind heeft recht op een gelijke behandeling (Uit: Recht in de roos) 1. De gelen en de groenen* Doel. Benodigdheden. Tijd.

Werkvormen bij Elk kind heeft recht op een gelijke behandeling (Uit: Recht in de roos) 1. De gelen en de groenen* Doel. Benodigdheden. Tijd. Werkvormen bij Elk kind heeft recht op een gelijke behandeling (Uit: Recht in de roos) 1. De gelen en de groenen* Debatteren over regels in de maatschappij. Discriminatie ervaren. Macht en machteloosheid

Nadere informatie

Lesbrief. Mongens en Jeisjes

Lesbrief. Mongens en Jeisjes Lesbrief Mongens en Jeisjes Blauw of roze, vanaf de geboorte wordt het onderscheid tussen jongens en meisjes benadrukt. Maar wat als de baby zelf geen kleur bekent? Zes dansers, drie mannen en drie vrouwen,

Nadere informatie

narratieve zorg Elder empowering the elderly

narratieve zorg Elder empowering the elderly narratieve zorg Elder empowering the elderly huisbezoek 1: KENNISMAKING - 2 - KENNISMAKING - huisbezoek 1- a kennismaking huisbezoek 1: KENNISMAKING a vertrouwelijkheid individueel in teamverband naar

Nadere informatie

Dit is een rollenspel dat de volgende thema s behandelt: geweld tussen individuen, pesten.

Dit is een rollenspel dat de volgende thema s behandelt: geweld tussen individuen, pesten. Kan het anders? (Uit: Kompas) Dit is een rollenspel dat de volgende thema s behandelt: geweld tussen individuen, pesten. Behandelende onderwerpen het recht veilig in vrijheid te leven het recht op respect

Nadere informatie

WAARDIG LEVEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK

WAARDIG LEVEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK WAARDIG LEVEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. TOELICHTING Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot democratie te komen.

Nadere informatie

2. Inkomen uit arbeid

2. Inkomen uit arbeid Jijzelf en/of het gezin waarvan je deel uitmaakt, kunnen dus op verschillende manieren aan een inkomen geraken. Er zijn drie grote categorieën. inkomen uit arbeid inkomen uit sociale vergoedingen en toevallige

Nadere informatie

KINDERRECHTEN IN UW KLAS?

KINDERRECHTEN IN UW KLAS? KINDERRECHTEN IN UW KLAS? Doe een beroep op UNICEF België voor gratis lesmateriaal, thematische gastlessen en concrete acties over kinderrechtenen ontwikkelingseducatie. Over UNICEF België UNICEF (het

Nadere informatie

Slavernij vroeger en nu

Slavernij vroeger en nu Slavernij vroeger en nu Symposium College voor de Mensenrechten mr. J.E. Overdijk-Francis 26 November 2013 Geachte aanwezigen Slavernij ontmenselijkt. Slavernij neemt iets van mensen af dat alleen aan

Nadere informatie

Seksueel geweld in postapartheid. Dr. Annelies Verdoolaege Vakgroep Afrikaanse talen en culturen UGent

Seksueel geweld in postapartheid. Dr. Annelies Verdoolaege Vakgroep Afrikaanse talen en culturen UGent Seksueel geweld in postapartheid Zuid-Afrika Dr. Annelies Verdoolaege Vakgroep Afrikaanse talen en culturen UGent Outline Seksuele en reproductieve rechten in postapartheid Zuid-Afrika Seksueel geweld

Nadere informatie

Leerdoelen. Voorafgaand aan de film. Jaar: 2005. Filmkeuring: Alle leeftijden Website: www.livingrights.com

Leerdoelen. Voorafgaand aan de film. Jaar: 2005. Filmkeuring: Alle leeftijden Website: www.livingrights.com Living Rights Toti Opdrachtenblad Regie: Duco Tellegen Jaar: 2005 Duur: 26 minuten Filmkeuring: Alle leeftijden Website: www.livingrights.com Leerdoelen Je kunt Kenia aanwijzen op een kaart. Je kunt beschrijven

Nadere informatie

Commissie Rechten van de vrouw en gendergelijkheid. Financieringsinstrument voor de bevordering van democratie en mensenrechten in de wereld

Commissie Rechten van de vrouw en gendergelijkheid. Financieringsinstrument voor de bevordering van democratie en mensenrechten in de wereld EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie Rechten van de vrouw en gendergelijkheid 2011/0412(COD) 5.6.2012 AMENDEMENTEN 8-45 Ontwerpadvies Barbara Matera (PE487.956v01-00) Financieringsinstrument voor de

Nadere informatie

EINDTERMEN HERINNERINGSEDUCATIE

EINDTERMEN HERINNERINGSEDUCATIE EINDTERMEN HERINNERINGSEDUCATIE Door aan herinneringseducatie te werken, besteed je aandacht aan verschillende eindtermen van de hele schoolloopbaan. Voor de leerlingen van het basisonderwijs zijn de meest

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling "Sociale Zekerheid"

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling Sociale Zekerheid Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling "Sociale Zekerheid" SCSZ/14/002 ADVIES NR. 15/01 VAN 13 JANUARI 2015 MET BETREKKING TOT DE MEDEDELING VAN ANONIEME GEGEVENS DOOR

Nadere informatie

4. Wat zijn de rechten en plichten van een asielzoeker in België?

4. Wat zijn de rechten en plichten van een asielzoeker in België? 4. Wat zijn de rechten en plichten van een asielzoeker in België? Sinds 12 januari 2007 is in België de 'opvangwet' van kracht. Dit is een bundel van bepalingen die de asielopvang regelen. De opvangwet

Nadere informatie

KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID

KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID Inleiding De KBC-groep wil een onafhankelijke bank-verzekeraar zijn voor particulieren en kleine en middelgrote ondernemingen in geselecteerde Europese

Nadere informatie

Dit lesmateriaal werd mogelijk gemaakt door het Erasmus Festival 2008 in samenwerking met Togetthere en Fontys Lerarenopleiding Tilburg

Dit lesmateriaal werd mogelijk gemaakt door het Erasmus Festival 2008 in samenwerking met Togetthere en Fontys Lerarenopleiding Tilburg Helft van de hemel Volgens de Chinese leider Mao hielden de vrouwen de helft van de hemel open. Dit was een beeld voor het feit, dat hij erin geloofde, dat vrouwen en mannen dezelfde rechten hebben. Dit

Nadere informatie

Met het Kinderrechtenverdrag

Met het Kinderrechtenverdrag Met het Kinderrechtenverdrag Met het Kinderrechtenverdrag Voor kinderen die meer willen weten over kinderrechten Wat is het Kinderrechtenverdrag? Welke rechten heb ik? Zijn Kinderrechten er voor alle kinderen?

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-MAVO-C

Examenopgaven VMBO-MAVO-C Examenopgaven VMBO-MAVO-C 2003 tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID C Bij dit examen hoort een tekstboekje. Dit examen bestaat uit 26 vragen en een samenvattingsopdracht.

Nadere informatie

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen

Relationele vorming. De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Relationele vorming De rol van ouders in de gezonde seksuele ontwikkeling van kinderen Programma Introductie relationele- en seksuele vorming Inventarisatie van vragen De seksuele ontwikkeling van kinderen

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Social Profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker)

Lesvoorbereiding: Social Profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker) Lesvoorbereiding: Social Profit (begeleider in de kinderopvang, optieker, radioloog, verpleegkundige, sociocultureel werker) Klas: 1ste graad secundair onderwijs Leervak: Technologische Opvoeding Onderwerp:

Nadere informatie

Voor kinderen die meer willen weten over echtscheidingen. uitgave 2005

Voor kinderen die meer willen weten over echtscheidingen. uitgave 2005 Voor kinderen die meer willen weten over echtscheidingen uitgave 2005 Steeds meer kinderen stellen vragen aan de Kinderrechtswinkels over echtscheiding. Scheiden kan niet zomaar, je moet heel veel regels

Nadere informatie

UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen:

UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen: UNIVERSELE VERKLARING van de RECHTEN van de MENS: De 30 artikelen: Artikel 1 Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren

Nadere informatie

Pascal Smet reageert op gebrek aan kennis in onderwijs - Belg...

Pascal Smet reageert op gebrek aan kennis in onderwijs - Belg... Pascal Smet reageert op gebrek aan kennis in onderwijs (http://www.knack.be/auteurs/simon-demeulemeester/author- Simon Demeulemeester demeulemeester/author-4000174167085.htm) woensdag 23 januari 2013 om

Nadere informatie

De Wet meldcode Hoe zit het?

De Wet meldcode Hoe zit het? De Wet meldcode Hoe zit het? Het houdt niet vanzelf op November 2012 Sita Hoogland & Mirella Laan Gebruik deze gelegenheid om dat te zeggen wat je werkelijk wil zeggen, luister goed en heb respect voor

Nadere informatie

geschiedenis (nieuwe stijl)

geschiedenis (nieuwe stijl) Examen HAVO 2007 tijdvak 1 dinsdag 22 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis (nieuwe stijl) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 84 punten te behalen.

Nadere informatie

Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien,

Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien, Lesvoorbereiding: Metaal en Technologie (beroepen: lasser, elektricien, matrijzenbouwer, ) Klas: 3de graad basisonderwijs Leervak: WO technologie maatschappij Onderwerp: Atelier i.v.m. de beroepssector

Nadere informatie

Trainershandboek Man actief. Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie

Trainershandboek Man actief. Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie Trainershandboek Man actief Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie Trainershandboek Man Actief Activering van allochtone mannen in een kwetsbare positie Perihan Utlu en Wil Verschoor

Nadere informatie

Over de doodstraf (Uit: Mensenrechteneducatie in Niet-confessionele zedenleer)

Over de doodstraf (Uit: Mensenrechteneducatie in Niet-confessionele zedenleer) Over de doodstraf (Uit: Mensenrechteneducatie in Niet-confessionele zedenleer) Doelstellingen: Reflecteren over pro en contra s van de doodstraf De eigen mening over de doodstraf toetsen aan de mening

Nadere informatie

Wat is het verschil tussen minder- en meerderjarig?

Wat is het verschil tussen minder- en meerderjarig? leeftijds ladder Alle mensen hebben rechten en plichten. Maar die verschillen wel naargelang je meerderjarig of minderjarig bent. Wat mag op welke leeftijd? Wat is het verschil tussen minder- en meerderjarig?

Nadere informatie