frans smeets maastricht instruments ik geloof heilig in open innovatie Eelke van der Veen: onderhoud medische apparatuur ondergeschoven kindje

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "frans smeets maastricht instruments ik geloof heilig in open innovatie Eelke van der Veen: onderhoud medische apparatuur ondergeschoven kindje"

Transcriptie

1 2 Periodiek branchemagazine FHI, federatie van technologiebranches mei 2011, JAARGANG 20 frans smeets maastricht instruments ik geloof heilig in open innovatie Eelke van der Veen: onderhoud medische apparatuur ondergeschoven kindje Leeftijdsbewust personeelsbeleid bij Endress+Hauser Nieuw Amerikaans R&D-lab in Deventer

2 2 3 Inhoud Dolf Boom Een Boom kijkt rond wat ie kan verkopen 10 Blok geeft bèta voorrang Draadloze sensoren in de tomatenkas Nederlands voorzitterschap Europese organisatie testbedrijven Kwik nagenoeg nul Periodieken Interview 4 Kort nieuws 8 Is er leven na FHI 10 Zo gezegd zo geschreven 13 Conjunctuur 15 Haagse Babbel 16 Electronics & Automation Industriële Elektronica 26 Industriële Automatisering 29 Laboratorium Technologie 32 Medische Technologie 37 Fun & educatie 40 Boekrecensie 41 Personalia 42 Agenda 42 Ledenkring 43 Kees Groeneveld redactioneel Raar voorjaar Ongelooflijk hoe kalmpjes het er bij ons aan toe gaat. Wat zijn we druk met een klein beetje economische groei, het veilig stellen van onze pensioenen. Intussen beleeft de wereld historische dagen. Wat er gebeurt in Japan, deel van onze westerse wereld. De onoverzienbare impact van de omwentelingen in Noord-Afrika en het Midden-Oosten, zo dicht bij Europa dat de Amerikanen redenen zien om maar even niet in Londen of Amsterdam te landen. Brazilië is opeens een economische wereldmacht. Van China wisten we dat al en het stikt er bijna in. Wij zijn al ondersteboven als het stadion van Ajax juicht voor een doelpunt van Feyenoord! Het is een raar voorjaar, met hoogzomerse temperaturen tijdens Pasen, na een ouderwets koude winter. Zijn we echt zo stabiel hier in West-Europa? Bibberend van angst om ons kwetsbaar blijkende financiële systeem durven we niet echt blij te zijn om de forse winsten die veel van de klanten van FHI-bedrijven rapporteren. We snappen eigenlijk zelf niet waarom we het samen met Duitsland, België, Denemarken en Polen zoveel beter doen dan de meeste andere Europese landen. We zijn een beetje ongerust, maar tegelijk slaperig zelfgenoegzaam onbezorgd. Er is veel ellende in de wereld, maar natuurlijk niet bij ons. Ellende in de wereld, maar natuurlijk niet bij ons Zo zit Nederland in elkaar. We voelen ons verantwoordelijk voor de welvaart en het welzijn van de hele wereld, zolang we het zelf maar goed hebben binnen onze eigen grenzen en kunnen terugvallen op het beste pensioenstelsel ter wereld. Dan kunnen we ook onze hypotheekrenteaftrek vasthouden. Wat een zorgen hebben we toch Toch, het mag en kan bestaan binnen zo n kader: het oprechte gevoel, de ware idee dat jouw technologisch werk mensen elders in de wereld kan helpen terwijl je er ook gewoon eerlijk en binnen proporties je brood mee verdient. Voorjaar kan raar zijn in een wereld die op veel plekken bloedheet of ijskoud is.

3 4 5 Frans Smeets: Ik geloof heilig in open innovatie C.V. Aan het roer Frans Smeets is sinds 1998 managing director van Maastricht Instruments en sinds 1991 manager van IDEE, de engineering-faciliteit van het Maastricht UMC+. Hij stimuleert nu één van zijn medewerkers tot het oprichten van Xilloc Medical, een bedrijf dat zich toelegt op patiëntspecifieke schedelimplantaten. Het bedrijf Maastricht Instruments ontwikkelt, ontwerpt en realiseert innovatieve instrumenten, apparaten en software met een sterke focus op medische technologie en life sciences, zoals speciale apparatuur in combinatie met dataverwerking en presentatie op (bio)medisch gebied. Samen met de universitaire engineeringsgroep IDEE wil MI zich profileren als kenniscentrum voor technologische vraagstellingen binnen het Maastricht UMC+, de regio Zuidoost-Nederland en de EU-regio. Drie grote foto s aan de muur van zijn kantoor verraden dat hier een man werkt met een hang naar nieuwe horizonten. De foto s zijn gemaakt in In een tijd dat verre bestemmingen nog verre bestemmingen waren en Frans Smeets de Zijderoute afreisde. Van Islamabad via Kashgar en Urumqi naar Beijing. Een reis waarin hij dagelijks volkomen nieuwe indrukken opdeed. De parallel met zijn huidige werk als directeur van Maastricht Instruments is duidelijk. Wij zijn de kraamkamer voor nieuwe instrumentatie. Frans Smeets leidt een unieke organisatie. Een bedrijf dat de kloof dicht tussen aan de ene kant het kennisinstituut het Maastricht UMC+ en aan de andere kant de markt. Daar zijn er niet zoveel van. En al helemaal niet van het kaliber van Maastricht Instruments. Hier staat wetenschappelijk onderzoek aan de basis van ieder nieuw instrument. Simpel gezegd: onderzoekers van het Maastricht UMC+ vinden een nieuwe medische behandeling, een nieuw medisch inzicht of een nieuwe medische therapie uit en daar moet een instrument bij gemaakt worden. De ontwikkeling vindt vervolgens plaats in nauwe samenwerking met de onderzoekers van de faculteit Health, Medicine & Lifescience en specialisten van het academisch ziekenhuis Maastricht zelf. En met IDEE, de engineering-faciliteit van het Maastricht UMC+. Maastricht Instruments is feitelijk een gateway voor technologie van de Health Campus Maastricht naar de wereldmarkt. Het is een formule die zijn waarde ruimschoots heeft bewezen door middel van een aantal succesvolle valorisaties. Het gaat daarbij meestal om oplossingen waarvoor nog geen goede technologie bestaat. Hoe zijn jullie eigenlijk op het idee gekomen voor Maastricht Instruments BV? Dat moet ergens in 1998 geweest zijn. Ik gaf toen nog alleen leiding aan IDEE. Tijdens een bezoek van het College van Bestuur aan de engineering-faciliteit IDEE van de toenmalige medische faculteit kwam op een gegeven moment de gedachte opborrelen dat al die innovaties die we ontwikkelden op veel meer plekken van nut zouden kunnen zijn dan uitsluitend in onze eigen wetenschappelijke omgeving. En natuurlijk het besef dat als we dat commercieel en organisatorisch goed aan zouden vliegen, we daarmee niet alleen aanzien, maar ook inkomen zouden kunnen realiseren voor de universiteit. In een publieke R&D-omgeving waar je altijd maar af moet wachten of je je budget wel rond krijgt, was dat een aantrekkelijk vooruitzicht. En achteraf maken we de ambitie van destijds ook daadwerkelijk waar. Slim. En eigenlijk zo voor de hand liggend dat je je afvraagt waarom andere universiteiten dit ook niet doen. Nou, volgens mij zijn ze in Utrecht en Amsterdam op dit moment ook bezig met de opzet van iets soortgelijks, maar vooralsnog zijn er weinig andere partijen bij medische centra die instrumenten ontwikkelen vanuit een wetenschappelijk vertrekpunt en die aanbieden aan de markt. De opdracht komt dus altijd vanuit de wetenschap, vanuit de universiteit of het academisch ziekenhuis? In de regel wel, ja. Anderzijds zijn we natuurlijk ook bezig om aan de marktkant lees verder op pagina 6 door Paul van Nieuwenburg

4 6 7 vraag te creëren. Zo kan het gebeuren dat we voor bedrijven die ons benaderen al iets op de plank hebben liggen. Maar het komt ook voor dat we samen met een partner een nieuw traject opstarten of ontwikkelopdrachten voor bedrijven of kennisinstellingen uitvoeren. Met DSM Resolve zijn we op dit moment bijvoorbeeld bezig met een adem-sample device. Het leidt te ver om je uit te leggen hoe het precies werkt, maar het komt er op neer dat we hiermee straks in sommige gevallen bloedonderzoek overbodig maken. In uitgeademde lucht zitten namelijk vrijwel dezelfde stoffen als in bloed. Zo n instrument kan onderzoek sneller, efficiënter en minder belastend maken. Het meten van stoffen en waarden in je lichaam wordt dus gemakkelijker voor ziekenhuizen, huisartsen, voor patiënten, voor iedereen. Op die samenwerking kom ik zo nog terug. Wat ik me afvroeg is of dit soort instrumenten wel zo eenvoudig vermarkt kunnen worden. Ze lijken me nogal specifiek. Dat hangt er van af. Er zijn inderdaad instrumenten die zo specifiek zijn dat er maar een beperkt afzetgebied voor te vinden is. De researchmarkt. Daarnaast zijn er ook instrumenten die voor verschillende doeleinden geschikt zijn en daardoor een Samenwerking leidt altijd tot ideeën waar je zelf nooit opgekomen zou zijn veel groter afzetgebied hebben. Laat ik een voorbeeld geven. Bij het Electronic Engineering Team is men momenteel bezig met de doorontwikkeling van de Vitrobot. We zitten in de vierde generatie. De Vitrobot is een instrument waarmee samples (virus, eiwit) gefixeerd kunnen worden voor de cryo-elektronenmicroscopie door ze in te pakken in een vliesje en vervolgens in een fractie van een seconde te bevriezen. Je moet daarbij denken aan temperaturen van 180 C of lager. Voordeel hiervan is dat de eigenschappen en kenmerken van die stof volledig behouden blijven. De Vitrobot is oorspronkelijk bedoeld voor toepassing in de (bio)medische context. Je kunt met dit instrument echter tal van samples fixeren. Organische en niet-organische. Dat maakt het enorm interessant, niet alleen voor universiteiten, maar ook voor een grote groep bedrijven, onder meer in de food-branche. De Vitrobot wordt op basis van een exclusieve licentie in de markt gezet door Fei Company uit Eindhoven. AIM BV in Brunssum produceert de Vitrobot. Je noemde net het Electronic Engineering Team. Klopt, dat is een van onze teams. We hebben er drie, Electronic Engineering, Mechanical Engineering en Software & Mathematics. In deze teams komt trouwens de samenwerking met IDEE goed tot uitdrukking. Er werken zowel mensen van hen als van ons. Gaat als een speer. Allemaal techneuten? Absoluut niet! We hebben hier van alles rondlopen. Op Mechanical Engineering zit bijvoorbeeld een arts en een industrial designer. En in het Software en Elektronica team zitten ook mensen met een fysicaachtergrond. Nee, we benaderen onze projecten vanuit verschillende disciplines. Het gaat namelijk niet altijd alléén om de techniek. Bovendien kunnen we ook gemakkelijk terugvallen op de brede competenties van het Maastricht UMC+ en de Universiteit Maastricht, om die te betrekken bij onze projecten. En die andere teams? Bij Mechanical Engineering werken ze vooral aan mechatronische toepassingen. Op dit moment bijvoorbeeld aan een couveuse-brancard. Eigenlijk is dat een standaard brancard die zo gemodificeerd en uitgerust is dat baby s in couveuses volledig voorzien van alle noodzakelijke apparatuur en medische voorzieningen, per ambulance of helikopter getransporteerd kunnen worden. Software & Mathematics richt zich op de ontwikkeling van hoe kan het ook anders - software, meestal om metingen mee te verrichten, gemeten data te verwerken en te presenteren. Dat adem-sample device waar we het net over hadden wordt trouwens ook door dit team uitgewerkt. Projecten die we uitvoeren hebben voor tachtig, negentig procent een multidisciplinair karakter. En alles wordt ook hier in elkaar gezet? Dat klopt. Alle instrumenten worden in onze Prototype Workshop vervaardigd. Daarbij maken we uiteraard ook gebruik van uitbesteding. Goed. Dan is een instrument uiteindelijk klaar om in gebruik te nemen. Wat gebeurt er dan? Dan hebben we het makkelijkste deel achter de rug. Het instrument is dan intern in gebruik en meestal staat er ook een aantal bij andere universiteiten. Maar dan... dan begint het moeilijkste gedeelte van het traject, de valorisatiefase. De fase waarin de waarde van het instrument moet blijken. Zodat het aandacht krijgt van de markt en zijn weg kan vinden naar commerciële toepassingen. Hierbij zijn we overigens erg afhankelijk van de publicaties en presentaties van onderzoekers die met het instrument werken. Zijn die goed en aansprekend dan hebben we natuurlijk een podium van jewelste. Zeker als ze in Nature, Science, Lancet en dergelijke publiceren. Zijn die minder dan moeten we er zelf hard aan trekken. Maar goed, daar zijn we voor en hebben we business developers om innovaties te valoriseren en gereed te maken voor commerciële exploitatie. Zijn jullie nooit bang dat een ander aan de haal gaat met jullie ideeën? Integendeel. Ik geloof erg in open innovatie. Samenwerking leidt altijd tot ideeën waar je zelf nooit opgekomen zou zijn. Samenwerking brengt je product altijd naar een hoger plan. Daarbij hanteren we wel onze tien geboden voor samenwerken. Ook de samenwerking met DSM Resolve? Met al onze partners. Die zitten trouwens veelal hier in de EU-regio. Niet zo gek natuurlijk, het gebied tussen Eindhoven, Leuven, Aken en Maastricht staat bekend als Brainport en is een broeinest van innovatie en vernieuwing. Met DSM Resolve werken we nauw samen. Op dit moment onder andere aan het al eerder genoemde adem-sample device. Dat is een innovatie die feilloos past in de maatschappelijke ontwikkelingen zoals die zich nu voltrekken. Mensen moeten steeds meer zelf hun eigen verantwoordelijkheid nemen. Selfmanagement dus. Zelf bewuster omgaan met eten, bewegen, werk, ontspanning en gezondheid. In dat licht gezien is het helemaal niet zo ondenkbaar dat je straks bijvoorbeeld een ademanalyse maakt en je op basis van de gegevens die daaruit voortkomen een gezonde fruitshake kunt samenstellen waarin precies de dosering vitaminen en mineralen zit die jouw lichaam nodig heeft. Geloof me, dat is niet onrealistisch. Er wordt volop geïnnoveerd in Nederland. Hebben we een naam in hoog te houden. Hopelijk heeft onze nieuwe ondernemersregering daar ook voldoende oog voor. En Maastricht Instruments draagt daar een stevige steen aan bij. Dat denk ik wel, ja. Maar goed, het gaat niet alleen om innoveren, maar ook om valoriseren. Daar houdt Maastricht Instruments zo mag duidelijk zijn zich eveneens intensief mee bezig. Soms gaat dat zo voortvarend dat we er iets bijzonders mee doen. Zo zal binnenkort het bedrijf Xilloc Medical worden opgericht, dat zich uitsluitend richt op één product: patiëntspecifieke implantaten. Schedels? Implantaten...? Dokter Frankenstein!! Heel erg leuk ja. Nee, je moet het zo zien. Wanneer iemand om wat voor reden dan ook, door een ongeluk of een operatie, een deel van zijn schedel moet missen dan moet dat hersteld worden. De technieken tot nog toe waren verre van perfect. Wij hebben een methode ontwikkeld die erin voorziet dat het implantaat letterlijk naadloos past. Waardoor littekens en andere nare bijeffecten verleden tijd zijn. Maar samenwerking is evengoed het credo? Zeker weten. Daar geloof ik heilig in. Alleen lukt het je niet. We moeten het samen doen. Wat dat betreft vind ik het jammer dat we zo weinig van het FHInetwerk gebruikmaken. Ik zou wel willen, maar ja, druk, druk, druk, druk. En de afstand natuurlijk. Hoe lang heb jij erover gedaan om vanuit Amersfoort hier te komen? Twee uur? Drie uur. Need I say more? Goeie reis. Dank u.

5 1 8 9 Kort Nieuws Kort Nieuws Kort Nieuws Kort Nieuws Kort Nieu Budget Point-One programma voor 2011 gehalveerd Minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie heeft alle innovatieprogramma s op de hoogte gesteld van de consequenties van het nieuwe bedrijfslevenbeleid. Voor Point-One, dat als hoofddoel heeft de Nederlandse hightech economie met vijftig procent te laten groeien door het verhogen van investeringen in R&D, heeft dit tot gevolg dat de reservering 2011 wordt teruggebracht van 56,45 miljoen euro naar 22,7 miljoen euro. Hoofdlijnen in de reservering zijn een korting op de internationale tenders en het stoppen van alle nationale R&D-activiteiten. In zijn brief heeft de minister aangegeven dat de bedrijven en kennisinstellingen die actief zijn in Point-One, straks ook een belangrijke rol kunnen spelen in de agenda van de topsector High Tech Systemen en Materialen. Het advies van het topteam zal leidend zijn bij de invulling van het overheidsaandeel in het Point-One ecosysteem na Bron: Point-One Investeren in management en organisatie assessment loont Investeren in management en organisatie assessment loont, zo blijkt uit een enquête die door de Hay Group en executive search firm Ebbinge & Company werd gehouden onder investment directors en managers van 51 Nederlandse private equity partijen. Partijen die al met deze onderwerpen aan de slag gaan, zouden namelijk een lager verloop in het topmanagement hebben en hierdoor sneller in staat zijn actief aan de value agenda te werken. 83 procent van de geënquêteerden denkt daarnaast dat meer dat vijftig procent van de waardecreatie gedurende de investeringsperiode afhankelijk is van de kwaliteit van management. Tegelijkertijd geeft 75 procent aan het moeilijk te vinden om kwaliteit te meten. Kijk op voor meer resultaten van dit onderzoek. Agentuur of distributeur? Wees duidelijk richting eindklant Veel FHI-leden zijn agent én distributeur, afhankelijk van het product of de producent in kwestie, vertelt mr. ing. Frank Meijers, partner van FHI. Het is raadzaam om naar de eindklant duidelijk te zijn over de rol die men heeft. Indien men zich als distributeur opstelt maar een agent is, loopt men het risico zonder de bijpassende beloning te genieten. Maar wat is het verschil eigenlijk tussen een agent en een distributeur? De agent sluit zelf geen overeenkomsten maar bemiddelt daarbij, vertelt Meijers. Hij koop niet in, verkoopt niet en houdt geen marge over. Hij wordt beloond op provisiebasis en loopt doorgaans geen betalingsrisico. De agent geniet een zekere mate van wettelijke bescherming. Bij beëindiging van de agentuurovereenkomst kan hij op een vergoeding rekenen. De distributeur is een ondernemer die wel zelf verplichtingen tot levering aangaat met zijn klanten. Daartoe koopt zij zelf in, bepaalt zelf zijn marge, loopt hij risico s en moet hij zich bedruipen uit het verschil tussen inkoop en verkoop. De distributeur geniet minder wettelijke bescherming en wel meer vrijheid. FHI organiseert op 28 september onder leiding van Frank Meijers een workshop over agentuur- en distributieovereenkomsten. Kijk op voor meer informatie over de workshops die FHI organiseert of neem contact op met Andreas Meijer, (033) Private Equity Survey 2011 Success of portfolio companies through quality of management and organization. Herman D. Koning Ron Jansen February 9, 2011 Samenwerken bij aanbesteding mag Het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) geeft het mkb volop de ruimte om te ondernemen. Althans, dat is de mening van Pieter Kalbfleisch, voorzitter van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit (Nma). In het Financieele Dagblad van 25 maart reageert hij op het artikel Vrees voor kartelwaakhond zit er goed in (FD, 18 maart), waarin de suggestie wordt gewekt dat het mkb door de NMa niet meer aan bod komt bij aanbestedingen van grote overheidsopdrachten. Ten onrechte, aldus Kalbfleish, want de Mededingingswet en de Beleidsregels combinatieovereenkomsten van het ministerie van EL&I zouden het mkb volop de ruimte geven om te concurreren. Het mededingingsrecht staat vele vormen van samenwerking toe, zolang die de concurrentie niet beperken. Als ondernemingen te klein zijn om een opdracht zelfstandig uit te voeren, mogen zij samenwerken, aldus Kalbfleisch. Op die manier kan combinatievorming bij grote aanbestedingen in veel gevallen zelfs bijdragen aan meer concurrentie. Succesvollere innovatie dankzij klantgerichtheid en onderscheidend vermogen Niet de hoogte van het R&D-budget, maar de mate van klantgerichtheid en onderscheidend vermogen bepalen het succes van innovatie-inspanningen. Was deze wetmatigheid bij veel praktijkmensen al langer bekend, een recent onderzoek heeft dit nogmaals bevestigd. Daarnaast wordt door het onderzoek aangetoond dat bij de duizend onderzochte bedrijven geen concreet verband bestaat tussen de hoogte van de R&D-uitgaven en de ontwikkeling van de omzet, het resultaat of de (beurs)waarde. Zorgplicht werkgever toegenomen De zorgplicht van de werkgever ten aanzien van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) is toegenomen. Dat signaleert HBR Branche Verzekeringen, partner van FHI. Er zijn inmiddels diverse uitspraken van de Hoge Raad, waar de uitkomst nadelig is voor de werkgever. De Raad stelt nagenoeg in elke rechtszaak dat de werkgever een voorziening had moeten treffen om het inkomen van de werknemer veilig te stellen. Een goede WIA-verzekering wordt dus steeds belangrijker, aldus Ruud Rooker, adviseur bij HBR Branche Verzekeringen. Vroeger konden de werkgevers eenvoudig stellen dat de WIA een werknemersprobleem was en dat er voor hen geen taak was weggelegd. Met alle uitspraken van de Hoge Raad gaat die vlieger niet meer op. Aangezien de WIA in eerste instantie een werknemersprobleem is, hoeven de kosten van de verzekering niet op de werkgever te worden afgewend, aldus Rooker. HBR Branche Verzekeringen stelt dat de meest gangbare verdeling binnen FHI vijftig procent werkgever en vijftig procent werknemer betreft. Het werknemersdeel is vervolgens nog een fiscaal aftrekbaar, vertelt Rooker. Alle bedrijven verwerken dit direct in de salarisadministratie. Meer informatie over de diensten van HBR Branche Verzekeringen voor FHI-leden: Contact: Andreas Meijer, (033) Bron: People & Performance Success of portfolio companies through quality of management and organization Bron: Inzake uw zaken

6 10 11 is er leven na fhi? Dolf Boom Een Boom kijkt rond wat ie kan verkopen Van jongs af aan hielp Dolf Boom al mee in het familiebedrijf. Inmiddels is hij bijna directeur-af bij Boom B.V. en bezig het bedrijf, totaalleverancier voor het laboratorium, over te dragen aan de vierde generatie; Bertjan Boom is sinds eind 2009 directeur en hij zal het bedrijf ook overnemen. Dolf Boom vertelt gloedvol over het familiebedrijf, en niet minder gepassioneerd over zijn tijd als bestuurslid bij FHI. In 1989 werd hij uitgenodigd zitting te nemen in de laboratoriumcommissie van de coöperatieve vereniging Het Instrument. Vele jaren vervulde hij de functie van penningmeester. In 1895 in een oude apotheek in het centrum van Meppel legde de Dolf Boom van toen de basis voor het huidige Boom B.V.. Wat begon als een bedrijf dat voornamelijk producten leverde voor de zuivelindustrie, is inmiddels uitgegroeid tot een van de grotere allround laboratoriumleveranciers van Nederland. Kleinzoon en naamgenoot Dolf Boom heeft het stokje nu in handen en staat klaar om het over te dragen aan zijn zoon Bertjan. Mijn grootvader was er al sterk in om goed rond te kijken wat ie verkocht en wat ie nog meer kon verkopen, vertelt Dolf. Dat heeft mijn vader voortgezet, en daardoor bieden we nu een compleet pakket aan voor laboratoria. We leveren handelsproducten, maar we beschikken ook over eigen productie; we pakken chemicaliën om in verpakkingen die de klant past. Daarnaast produceren we reagentia; kant-en-klare oplossingen voor analyses in de laboratoria. Rond 1960 werd Boom B.V. lid van FHI, vanwege de deelname aan de beurs HET Instrument. We stammen echt uit de tijd van de coöperatieve vereniging, de tentoonstellingsorganisatie. Het belang wat wij erbij hebben om gezamenlijk een tentoonstelling te organiseren draag ik hier intern nog steeds uit, evenals het belang dat de klant erbij heeft. In één of in twee dagen zie je veel meer dan je in twee jaren kunt zien door het afreizen van allerlei kleine evenementen of het bezoeken van bedrijven. Om meer zicht te krijgen op de organisatie van HET Instrument, trad hij eind jaren tachtig toe tot het bestuur van wat nu de FHI-branche Laboratorium Technologie heet. Tijdens mijn bestuursperiode, waarin ik penningmeester was, heb ik het hele veranderingsproces meegemaakt van FHI als tentoonstellingsvereniging naar brancheorganisatie. Dat heb ik als zeer positief ervaren. Op het gebied van chemicaliën zijn bijvoorbeeld erg veel regeltjes, wat het werken daarmee niet altijd gemakkelijk maakt. Dat is waar een brancheorganisatie toegevoegde waarde kan leveren. Ook uit de Raam Arbeidsvoorwaarden Overeenkomst (RAO, red.) pik ik een en ander en we doen mee met verschillende statistieken. De statistiekgroep Laboratoriumchemicaliën bijvoorbeeld. Dat is de plaats waar we de mensen, bedrijven, ontmoeten die in dit marktsegment actief zijn. Niet alleen omzet, producten en markt komen aan de orde maar ook de problematiek rondom de wet- en regelgeving. In alle andere clubs komen wij wel mensen tegen die aan laboratoria leveren, maar waar dat aspect chemicaliën niet terugkomt. Ook de verzekeringen die FHI aanbiedt vind ik heel interessant. Wij maken er nog geen gebruik van, maar het zit natuurlijk wel in mijn achterhoofd mocht ik zaken op een andere manier aan willen gaan pakken. Belangrijk voor de toekomst van het bedrijf is voor Boom de kennis die hij heeft te verankeren en over te dragen voordat hij echt afscheid neemt. Het archief zodanig organiseren dat het in Belangrijk voor de toekomst van het bedrijf is voor Boom de kennis die hij heeft te verankeren en over te dragen de toekomst ook goed te raadplegen is. Ik ben natuurlijk al veel bezig met de overdracht. Ik vind het belangrijk mijn zoon daarbij de ruimte te geven zodat hij zijn eigen invulling kan geven aan de doelstellingen die we hebben. Op dit moment is Dolf Boom nog altijd fulltime betrokken bij Boom B.V., maar als hij 65 is, beoogt hij wat minder actief met het familiebedrijf bezig te zijn. Maar dat wil niet zeggen dat als ik 65 ben de deur definitief achter me dichtdoe. Het bestaat nog steeds, juist ook in de technologie: familieondernemers van de wieg tot het graf, van generatie op generatie. door Eliza van den Anker

7 12 13 Advocaat Frank Meijers weet waar een directeur buikpijn van krijgt Hij noemt zichzelf de advocaat voor de ondernemer. Mr. ing. Frank Meijers MBA, partner bij Kool Bloch Gavami advocaten, is sinds vorig jaar bereikbaar voor tweedelijns juridisch advies en ondersteuning aan leden van de FHI-branches. Het is een van de diensten die via FHI beschikbaar zijn voor de aangesloten bedrijven. In eerste instantie geeft FHI-huisjurist mr. Andreas Meijer deze ondersteuning. Wanneer een zaak echter een verdergaande inhoudelijke behandeling vergt of wanneer een gerechtelijke procedure nodig is, dan is Frank Meijers beschikbaar als jurist die de technologiebranche van binnen en van buiten goed kent. Sinds vorig jaar geeft Frank Meijers voor FHI ook diverse workshops over onder meer contracten en algemene voorwaarden, intellectueel eigendom en agentuur- en distributieovereenkomsten. In 1988 begon Meijers als ingenieur binnen de industriële sector. Nadat hij gewerkt had voor meerdere ingenieursbureaus besloot hij ondernemer te worden en werd directeur/eigenaar van FHI-lid VEGA Meet- en Regeltechniek. In 2002 heeft hij het bedrijf verkocht en is iets heel anders gaan doen. Ik wilde een inhoudelijke uitdaging. Ik vind het leuk om conflicten op te lossen en wil graag direct voor mijn eigen klanten werken. Ik besloot een rechtenstudie te gaan doen en advocaat te worden. Vanaf 2005 ging Meijers zich uitsluitend toeleggen op juridische dienstverlening voor het mkb en de industriële sector. Het voordeel van mijn achtergrond is dat ik als oud-ondernemer weet hoe een ondernemer denkt. Ik weet waar een directeur van een bedrijf buikpijn van krijgt, meent Meijers. Begin vorig jaar ben ik voor FHI workshops gaan verzorgen. Een daarvan is de workshop door Eliza van den Anker Alleen al als je je jas in een garderobe aflevert sluit je een overeenkomst over contracten en algemene voorwaarden. In no time hadden we volle zalen. Dag in dag uit zijn bedrijven hiermee bezig. Alleen al als je je jas in een garderobe aflevert sluit je een overeenkomst. Dan ga je akkoord met algemene voorwaarden. Daarbij geldt exact hetzelfde mechanisme als wanneer je voor een grote Europese aanbesteding een offerte uitbrengt of een overeenkomst sluit. Bedrijven krijgen steeds meer te maken met grotere partijen, grotere contracten, waardoor de behoefte aan kennis is toegenomen. Anders ben je overgeleverd aan wat er in de voorwaarden van een ander staat en dat is doorgaans niet echt gunstig. Een heikel punt is bijvoorbeeld wanneer de FHI-voorwaarden van de hand worden gewezen. De meeste bedrijven schrikken dan en denken dat de voorwaarden van de andere partij van toepassing zijn. Dat is echter niet altijd het geval. Wanneer de andere partij haar voorwaarden niet tijdig ter hand stelt, zijn die van hen niet van toepassing of althans te vernietigen. Maar let op, de eigen voorwaarden zijn dan ook niet van toepassing, want die zijn van de hand gewezen. De juridische vragen die Meijers van FHIleden krijgt toegespeeld zijn heel divers. Dit varieert van vragen over arbeidscontracten, agentuur- en distributieovereenkomsten, aansprakelijkheidsrecht, transport tot aan het vennootschapsrechtelijke zoals de verkoop van een onderneming of bedrijfsopvolging, vertelt hij. Een algemene juridische tip voor de FHI-leden kan Meijers wel geven: Als je afspraken maakt, schrijf ze op. Als iemand zegt nou we zijn het toch eens dus dat hoeft niet opgeschreven worden, dan is het tijd om argwanend te worden. Want als er een afspraak is waar partijen werkelijk achter staan, durven ze m ook op te schrijven. Ik kom nog al te vaak tegen dat dat laatste stukje niet gebeurt want we hebben zo n goede relatie. Nou, dan gaat er altijd eentje huilen achteraf. FHI-leden kunnen bij Andreas Meijer gratis terecht voor eerstelijns juridisch advies. Wanneer wordt doorverwezen naar Frank Meijers wordt een gereduceerd ledentarief in rekening gebracht. Deze tarieven zijn, evenals de FHI-leveringsvoorwaarden, te vinden op het afgeschermde ledendeel van FHI, Op is een overzicht te vinden van de workshops die FHI dit jaar organiseert. (033) Zo gezegd zo geschreven... Wie kent er een goed onderzoek naar effectiviteit Facebook-pagina s? 11:06 AM Feb 26th via web Kijk dat zijn onderzoeken waar we wat mee kunnen: 83 Percent Of Prostitutes Have Facebook Pages 11:22 AM Feb 26th via Tweet Button maar vooralsnog heeft niemand mij kunnen overtuigen van de effectiviteit van facebook; is er echt niemand die eea kan onderbouwen? 12:00 PM Feb 26th via web Tweets van Marco Derksen, initiatiefnemer blog Marketingfacts, dga Foodlog.nl, Arnhemdirect en Digitaal Communicatielab, voorzitter IAB Nederland, bestuurslid VPRO Ik zie mijzelf graag als de kleinere onafhankelijke speler, met technologie die van belang is voor heel veel toepassingen. Met de vrijheid om zelf nieuwe dingen te ontwikkelen TomTom-topman Harold Goddijn in NRC Handelsblad van 12 maart 2011 De karakterisering van Tompouce-vulling is een belangwekkend biochemisch analytisch probleem Ron Davidse, Cargill, tijdens het sprekersoverleg ter voorbereiding van LabAnalyse 2011, FHI-teleconference op 18 maart 2011 Toptalent haal je niet uit Amerika, maar uit landen als Polen, Tjechië en Roemenië. Ik geloof in de Europese droom Professor dr. ir. Cees Buisman, hoogleraar biologische kringlooptechniek Wageningen Universiteit en wetenschappelijk directeur van technologisch topinstituut Wetsus in Leeuwarden, in FD Weekend, 19 maart 2011 Sinds de schepping is vooruitgang bouwen en bewaren, progressief en conservatief. Maximale winst is geen opdracht. Het is een theoretische veronderstelling in modellen van economen Frits Goldschmeding, oprichter en grootaandeelhouder van uitzendmultinational Randstad, in NRC Handelsblad van 26 maart 2011

8 Techniek ontwikkelt zich Ontwikkel mee 540 faillissementen in maart Conjunctuur 15 In maart 2011 werden 540 bedrijven en instellingen (exclusief eenmanszaken) failliet verklaard. Dit waren er bijna twintig meer dan in februari. Het aantal in een bepaalde maand uitgesproken faillissementen hangt nauw samen met het aantal zittingsdagen van de rechtbank in die maand. Dit kan van maand tot maand sterk fluctueren. Voor een beter beeld van de ontwikkeling wordt daarom doorgaans gekeken naar de ontwikkeling van het voortschrijdend driemaandsgemiddelde van het aantal faillissementen. Het voortschrijdend driemaandsgemiddelde kwam in maart uit op 517, tegen 479 in februari. Sinds de zomer van Faillissementen van bedrijven en instellingen (excl. eenmanszaken) 700 _ aantal (driemaandsgemiddelde) 600 _ 500 _ 400 _ 300 _ 200 _ j f m a m j j a s o n d j f m a m j j a s o n d j f m a m j j a s o n d j f m a m j j a s o n d j f m neemt het aantal faillissementen Bron: CBS geleidelijk af, zij het met horten en stoten. Meer vacatures bij bedrijven JARIGE DE INGENIEUR GEEFT INGENIEUS CADEAU! Het tijdschrift De Ingenieur houdt techniekliefhebbers al 125 jaar op de hoogte van de nieuwste technologische ontwikkelingen. Met technische verhalen achter de actualiteit, de grootste projecten, de meest innovatieve bedrijven en unieke technische tekeningen. Ter gelegenheid van het 125-jarig jubileum van het blad kunt u er nu extra voordelig mee kennismaken: 10 nummers voor slechts 29,95 (normaal 75). Na deze 10 nummers stopt de toezending automatisch (hier hoeft u dus niets voor te doen). Bovendien ontvangt u tijdelijk geheel gratis het schitterende boek Ingenieus, met de mooiste technische illustraties, ter waarde van 32,50. Vul de bon in of ga naar Maak nu kennis met De Ingenieur: 10 nummers voor slechts 29,95 + gratis het boek Ingenieus Ja, ik wil kennismaken met De Ingenieur (10 nummers 29,95) en ontvang gratis Ingenieus. Naam: Adres: Postcode/plaats: Telefoon: Ik ontvang graag informatie van Veen Magazines op dit mailadres. Stuur deze bon in een ongefrankeerde envelop naar: De Ingenieur, Antwoordnr , 3040 VB Rotterdam 5VDK1106FH Het aantal vacatures is licht toegenomen. Er waren eind december vacatures. Dit waren er vierduizend meer dan eind september. Het waren de particuliere bedrijven die meer personeel zochten. Hier stonden eind december zo n zesduizend vacatures meer open dan een kwartaal eerder. Bij de overheid daalde het aantal vacatures in deze periode daarentegen. De cijfers zijn gecorrigeerd voor seizoeneffecten. Bron: CBS Het volume van de uitvoer van goederen was in februari ruim zeven procent groter dan een jaar eerder. Dit is vrijwel gelijk aan de groei in januari. Het volume van de invoer nam met tien procent toe. Dit is duidelijk meer dan in januari. De volumecijfers zijn gecorrigeerd voor werkdageffecten. De waarde van de goederenuitvoer kwam uit op 32,9 miljard euro. Dat is negentien procent meer dan een jaar eerder. De invoerwaarde steeg met twintig procent tot 29 miljard euro. Het handelsoverschot bedroeg daarmee 3,9 miljard euro, gelijk aan het niveau in februari Bron: CBS Aantal vacatures, seizoengecorrigeerd bron: CBS 300 _ x _ 200 _ 150 _ 100 _ 50 _ Groei export houdt aan 0 _ I II III IV I II III IV I II III IV I II III IV 2007 Uitvoer goederen (werkdaggecorrigeerd volume) 20 _ % mutaties ten opzichte van jaar eerder 15 _ 10 _ 5 _ 0 _ -5 _ -10 _ -15 _ a m j j a s o n d j f m a m j j a s o n d j f m a m j j a s o n d j f m a m j j a s o n d j f m

9 16 Haagse Babbel 17 Onderhoud aan medische apparatuur ondergeschoven kindje Al sinds 1977 is Eelke van der Veen lid van de PvdA. Sinds 2006 zit hij in de Tweede Kamer als woordvoerder financiering van de zorg, stelsel en ziekenhuizen. Hij heeft dan ook een duidelijke mening over het investeren in innovatieve apparatuur voor ziekenhuizen, het onderhoud aan medische apparatuur en de marktwerking in de zorg. Signalement sprak met hem. Uit onderzoek is gebleken dat niet meer dan 1,8 procent van het zorgbudget besteed wordt aan medische apparatuur. Anderzijds blijkt dat het steeds moeilijker wordt voldoende ziekenhuispersoneel te vinden. Zou het dan niet verstandiger zijn te investeren in apparatuur waarmee je meer en betere zorg zou kunnen aanbieden met de inzet van minder mensen, zelfs tegen lagere totale kosten? Investeren in innovatieve apparatuur kan immers besparingen aan personeelskosten opleveren Mee eens, met innovatieve apparatuur kun je veel meer bereiken dan we vaak denken. De ontwikkeling daarin gaat alleen niet echt snel. Ik vind wel dat de actie voornamelijk in het veld zelf ligt, dat zij met creatieve oplossingen moeten komen al dan niet in overleg met bijvoorbeeld Philips en Siemens. Hoewel de overheid natuurlijk wel kan stimuleren door middel van subsidies. Belangrijker is het dat bij de financiering van de zorg ook kosten voor innovatie worden meegenomen. Als het goed is gaat dan de kost voor de baat uit. Daarnaast moet er wel rekening worden gehouden met het spanningsveld tussen techniek en zorg; het menselijk contact blijft belangrijk. In het Financieele Dagblad las ik bijvoorbeeld een column waarin een wasstraat voor verpleegbehoeftigen aan de orde kwam. Dat kan misschien wel technisch mogelijk zijn, maar het gaat natuurlijk niet alleen maar om het mogelijk maken van het wassen, maar het sociale, het menselijk contact blijft belangrijk in de zorg. Al sinds een aantal jaren blijkt voortdurend dat het onderhoud van medische apparatuur onder de maat is. Nog steeds signaleert de industrie tekortkomingen die leiden tot gevaarlijke situaties. Hoe denkt u dat hier oplossingen voor te vinden zijn? Het onderhoud is inderdaad slecht geregeld. En dan met name de verantwoordelijkheid. De verantwoordelijkheid voor bepaalde apparatuur en voor het onderhoud wordt nog teveel op elkaar afgeschoven. Ik heb het idee dat het onderhoud van apparatuur in Nederland een ondergeschoven kindje is. Terwijl dat in het buitenland, bijvoorbeeld in Frankrijk, veel meer op de agenda staat. Daar wordt er veel beter op toegezien dat apparatuur verplicht wordt afgeschreven. Vanwege het belang hiervan heb ik onlangs nog druk op de minister uitgeoefend om Het veld moet met creatieve oplossingen komen hier iets aan te gaan doen en ik zal dit onderwerp dit jaar scherp in de gaten blijven houden. Desnoods moet het via wetgeving geregeld worden. Binnen het zorgstelsel is de aansturing in toenemende mate bij een beperkt aantal van vier zorgverzekeraars komen te liggen. Deze zijn verantwoordelijk voor de inkoop van kwalitatief goede zorg en goede medische producten. Vele sectoren ervaren dat de grote inkoopmacht van de verzekeraars een te sterke focus op prijs met zich mee brengt. Hoe kijkt u hier tegen aan? Ik zie niet heel direct een te sterke focus op prijs van de kant van de verzekeraars. Ik denk dat ziekenhuizen hier tegenwicht uit kunnen oefenen... Vinden de ziekenhuizen iets niet verantwoord en ze laten weten dat de zorgverzekeraars hun dwingen zorg van een te lage kwaliteit te leveren, dan zijn de zorgverzekeraars snel hun verzekerden kwijt. Wel vind ik dat het thema kwaliteit nog veel nadrukkelijker in de onderhandelingen aan de orde zou moeten komen. Met het doel de zorgsector doelmatiger en effectiever te maken is gereguleerde marktwerking ingevoerd. Vindt u dat deze marktwerking vruchten afwerpt en ook verder doorgezet moet worden of is het verstandiger de marktwerking juist af te remmen? We merken op dit moment dat meer markwerking nog onvoldoende voor kwaliteitsverbetering zorgt. Wat wij belangrijk vinden is dat er in eerste instantie goede kwaliteitseisen worden geregeld. Dat in contracten van verzekeraars en ziekenhuizen goed wordt vastgelegd wat de eisen zijn aan medische apparatuur. Maar dat blijkt nog veel ingewikkelder dan iedereen dacht. Op dit moment vinden we dat de minister nog te snel vooruit wil zonder goed te kijken wat een en ander oplevert. Bijvoorbeeld ten aanzien van het vrijgeven van prijzen voor ziekenhuisbehandelingen. Momenteel is dertig procent vrijgegeven, volgend jaar moet dat al zeventig procent worden. Terwijl die dertig procent nog niet eens helemaal lekker loopt Eelke van der Veen is Tweede Kamerlid voor de PvdA door Kees Groeneveld en Eliza van den Anker

10 18 19 Voorstellen technologiebranches voor borging kenniseconomie Stef Blok wil bèta voorrang geven in wetenschap De rol van de overheid bij het richting geven aan technologisch economische ontwikkeling moet niet worden overschat vindt VVD-fractieleider Stef Blok. Kijk eens wat er terecht is gekomen van de aanpak die Frankrijk heeft gekozen. De overheid daar concludeerde dat het met de pc nooit iets zou worden en ging daar op sturen. Vervolgens miste dat land de boot volledig en heeft het nu een werkloosheidspercentage waar wij van gruwen. Blok sprak op 14 april het jaarcongres toe van FHI, federatie van technologiebranches. Hij sloot zich aan bij een recente stelling van TomTom CEO Goddijn: De taak van de overheid beperkt zich tot zorgen voor goed onderwijs en lage belastingen. In dat kader stáát Blok voor het op peil houden van de budgetten voor wetenschappelijk onderzoek, maar daarbinnen mogen de bèta-vakken best wat meer voorrang krijgen. Opmerkelijk was ook de uitspraak van de fractieleider van de grootste regeringspartij betreffende het topgebiedenbeleid van minister Verhagen: Dat kiezen van topgebieden, dat moet je eigenlijk niet willen. Dat trekt alleen maar lobbyisten aan die vinden dat hun gebied ook gekozen zou moeten worden. Blok sloot zich aan bij de statements van FHI-voorzitter en Simac-CEO Eric van Schagen. Hoewel de technologieman een opmerkelijke voorzet deed die de politicus niet meteen kon inkoppen. Er zou een belastingheffing moeten komen op de verkoop van aandelen naar het buitenland van kennisintensieve bedrijven die met Nederlands geld zijn opgebouwd, suggereerde Van Schagen. Hij deed zijn uitspraak in het kader van een betoog om de kenniseconomie van Nederland te borgen binnen de wereldeconomie. Blijven investeren in wetenschap, de mogelijkheden benutten van technologie bij het oplossen van maatschappelijke vraagstukken en het binden en boeien van mensen noemde hij als andere sleutelfactoren.

11 SCHERM 21 PANIEK! WANT ER MOET VANDAAG EEN ADVERTENTIE WORDEN AANGELEVERD. MAAK NU KENNIS MET DE COMMUNICATIEWINKEL Leeftijdsbewust personeelsbeleid in de praktijk bij Endress+Hauser Uit onderzoek blijkt dat het aantal Nederlandse bedrijven dat zich bezighoudt met leeftijdsbewust personeelsbeleid gegroeid is tot dertig procent. En dat aantal is nog steeds groeiende. Terecht, aldus Dionne Molenkamp, die binnen FHI-lidbedrijf Endress+Hauser onderzoek doet naar deze trend. Want de oudere generatie heeft veelal een leidinggevende sleutelpositie in een bedrijf, en bij het vertrek van zo iemand kan veel kennis verloren gaan De wintersport staat weer voor de deur Kom binnen voor een persoonlijk reisadvies. Kom langs in de winkel en vraag onze vakantieadviseurs naar de voorwaarden! Nu ook op zondag geopend DCP-195C All-in-one inkjet Afdruksnelheid: 33 / 27 ppm (mono / kleur) Papiercapaciteit: 100 vel 4 gescheiden inktcartridges MEER WETEN? Bel of mail Rogier Gilkes, T. (033) of of neem een kijkje op onze nieuwe website, HARDDISK 320 GB GEHEUGEN 3 GB WINDOWS 7 HOME PREMIUM reisburo Swillens V O O R J A A R S A C T I E S Presario CQ71-310SD FULL HD BRIGHTVIEW SCHERM! Intel Celeron Dual-Core Mobile DVD RW Lightscribe Webcam 1 jaar pick up and return W ireless LAN LOGO DEALER 39,- 69,- Harmony 525 Universele afstandsbediening Bedien tot 10 apparaten Ultiem gebruiksgemak 499, - UW PARTNER IN NIJMEGEN EN OMGEVING KIJK OP COMMUNICATIEWINKEL VAN MARKETGUIDE De Communicatiewinkel is een nieuw online marketingconcept, waarmee op zeer eenvoudige wijze professionele communicatiemiddelen samengesteld kunnen worden, variërend van print tot online. De Communicatiewinkel is uitermate geschikt voor franchiseen dealerorganisaties. DE VOORDELEN OP EEN RIJ: IN DE PRAKTIJK: diverse andere organisaties. Tijdens een internationale HRM-meeting van het Endress+Hauser concern vorig jaar, hadden we het over succession planning, een proces waarbij gekeken wordt wie intern in de toekomst bepaalde sleutelfuncties kan gaan vervullen, vertelt Ineke Jonkman, HR-manager bij Endress+Hauser. Ik heb toen binnen Endress+Hauser Nederland de situatie in kaart gebracht en we kwamen er al snel achter dat we behoorlijk aan het vergrijzen zijn op kritieke plaatsen binnen het bedrijf. We wilden hier graag nader onderzoek naar doen met als doel kennis en talent te behouden en de duurzaamheid van het personeelsbestand te garanderen. Onderzoeker Dionne Molenkamp is daarom in november vorig jaar begonnen met haar onderzoek over, zoals ze het zelf noemt, levensfasebewust personeelsbeleid. Dat klinkt wat positiever, vertelt Molenkamp. Ik wil voorkomen dat er een etiket op een medewerker wordt geplakt. Uit haar onderzoek komt onder meer naar voren dat de vergrijzing sinds vorig jaar sneller is toegenomen en dat deze stijging zeker nog doorzet tot Maar naast vergrijzing is het ook belangrijk te kijken naar ontgroening, vertelt Molenkamp. De verwachting is dat er tot een sterfteoverschot zal zijn in Nederland. Er ontstaat dus een gat. Uit haar omvangrijke onderzoek blijkt ook dat de gemiddelde leeftijd van een medewerker in een technisch bedrijf op ruim 42 jaar ligt. Ter vergelijking: in de horeca is dat 35 jaar. Uit haar prognose tot 2020 komt naar voren dat er met name op mbo-niveau veel minder technische instroom komt. Maar wat zijn nu de oplossingen om deze tech drain tegen te gaan? Het opstellen van een POP, een Persoonlijk Ontwikkelings Plan, is er een van, vertelt Molenkamp. Daarmee kun je zien waarin iemand zich wil ontwikkelen. De al genoemde opvolgingsplanning succession planning is een andere oplossing. Wat ik verder nog belangrijk vind om mee te geven is dat het goed is als managers van bedrijven een ruimere visie ontwikkelen ten opzichte van werving en selectie. Het is Leeftijdsbewust personeelsbeleid is een van de onderwerpen een kleine vijver waaruit we vissen. Het is ook goed om soms die aan bod komt tijdens het FHI-HRM Actualiteitenseminar iemand aan te nemen die niet perfect is, maar wel optimaal. Je dat in oktober/november gehouden wordt bij FHI in Leusden. kunt personen ook intern nog verder opleiden. Denk creatief. Meer informatie volgt op Zorg bijvoorbeeld voor een invalidentoilet zodat ook mindervalide werknemers een functie kunnen vervullen binnen je bedrijf. Op dit moment is Molenkamp bijna klaar met de resultatenverwerking van haar onderzoek over levensfasebewust personeelsbeleid. Tot en met november werkt ze nog door aan de implementatie van haar onderzoek binnen Endress+Hauser. Valutaboulevard 30, Amersfoort / T. (033) / /

12 22 23 NanoNextNL Start NanoNextNL markeert lobby-succes MinacNed DevLab sluit IP-overeenkomst met Holst Centre Temidden van alle bezuinigingen van de overheid is er nu toch nog 125 miljoen euro beschikbaar gesteld voor het NanoNextNLonderzoeksprogramma. Het aan FHIgelieerde branchecluster MinacNed heeft sinds 2008 een flinke lobby gevoerd om een vervolg te krijgen op de twee voorlopers, het MicroNed-programma voor microsysteemtechnologie en het NanoNed-programma voor nanotechnologie. Dat het programma nu kan starten is een mooi succes. Er moet wel door het bedrijfsleven, kenniscentra en universiteiten nog eens 125 miljoen worden opgebracht om de andere vijftig procent van het onderzoek te betalen. Kampers maakt zich wel wat zorgen om de ongenuanceerde discussie en publieke beeldvorming over het gevaar van nanodeeltjes. Als je, terecht, praat over risico s van nanodeeltjes, wil dat nog niet zeggen dat nanotechnologie als zodanig gevaar oplevert. Nanotechnologie kan volgens Kampers juist risico s verminderen als het gaat om voedselveiligheidsonderzoek bijvoorbeeld om gevaarlijke bacteriën zoals salmonella s in kip op tijd te detecteren en in verpakkingen van versproducten bacterievorming te remmen. Het gevecht tegen kanker als volksziekte nummer één heeft ook enorm veel baat bij een snelle doorontwikkeling van nanotechnologie en nanoscience. De R&D-coöperatie Development Laboratories heeft een nieuwe mijlpaal gezet. Er is inmiddels in de zes jaar dat het samenwerkingsverband van FHIbedrijven bestaat zodanig baanbrekend intellectual property ontwikkeld dat met een veel groter onderzoeksinstituut een overeenkomst kon worden gesloten om wederzijds IP te gaan uitwisselen. Op 1 april werd daartoe een samenwerkingsovereenkomst gesloten. DevLab geeft Holst Centre toegang tot haar zelfontwikkelde unieke protocollen voor draadloze communicatie tussen sensoren. De kennis van Holst die voor DevLab interessant is betreft met name de laag-vermogen elektronica die heel Draadloze sensornetwerken en flexibele elektronica zijn de speerpunten van het researchprogramma van het Holst Centre, dat in de markt is voor het uitvoeren van contractresearch voor bedrijven in binnenen buitenland. Beide partijen werken al enige tijd samen in verschillende onderzoeksprogramma s. Een van de resultaten is een hartslagsensor. De overeenkomst die nu is gesloten regelt de eigendomsrechten van de technologie die wordt uitgewisseld of gezamenlijk wordt ontwikkeld. Signalement vroeg Frans Kampers, geschikt is voor de samen verder te directeur BioNT, bionanotechnologie aan ontwikkelen draadloze sensornetwerken. Wageningen Universiteit en lid van de Om te werken op nanoschaal heb je veel en grote apparatuur en instrumentatie nodig. executive board van NanoNextNL om commentaar. Vooral nanotechnologie zit nog echt in een ontwikkelfase vóór echte marktintroductie, stelt Kampers vast. In dat stadium is het goed dat de overheid een handje komt helpen. Ook vanuit zijn positie binnen de universiteit ziet de micronano-specialist het als een voordeel dat de overheid betrokkenheid van het bedrijfsleven als eis stelt voordat er werkelijk geld wordt uitgekeerd. Doorstroming van kennis van universiteiten en kennisinstellingen naar bedrijven is heel belangrijk, vindt Kampers. Binnen het onderzoeksprogramma van NanoNextNL zijn tien thema s gedefinieerd: energie, nanomedicine, schoon water, voedsel, nanoelektronica beyond Moore, Ook bij de organisatie van de jaarlijkse tweedaagse micronanoconferentie treedt NanoNextNL in de plaats van MicroNed en NanoNed als partner van MinacNed. Drijvende kracht achter de conferentie, FHI-projectmanager Martijn Reinhold, is blij met NanoNextNL als partner. MinacNed en het conferentieconcept zijn inmiddels zo krachtig, dat het branchecluster de organisatie ook wel alleen aan zou kunnen, maar de samenwerking maakt met name de link naar de wetenschap extra sterk. Netherlands MicroNanoConference 2011 thema: academic and Industrial Collaboration in Research and Application DevLab is een gezamenlijk R&D-centrum van twaalf bedrijven uit de Development Club van FHI. De bedrijven ontwikkelen in het researchprogramma van DevLab samen met universitaire vakgroepen en HBO-studenten nieuwe technologie die door de deelnemende bedrijven via allerlei applicaties op de markt wordt gebracht. Het Myrianed gossip protocol voor zelflerende, zelforganiserende draadloze sensornetwerken is tot dusverre de belangrijkste basistechnologie die is ontwikkeld en die enorme mogelijkheden blijkt te bieden. Het Holst Centre is een researchcentrum dat door TNO samen met het Belgische IMEC, met steun van de Nederlandse en de Vlaamse overheid, in 2005 is opgezet. Najaar 2010 voerde DevLab-bedrijf Almende een succesvolle test uit met het Myrianed draadloze sensornetwerk in een tomatenkas, een omgeving met een luchtvochtigheid waarin andere systemen het begeven. nanomaterialen, bionanotechnologie, nanofabricage, sensoren, en risico-impact van nanotechnologie. Binnen de tien thema s zijn er 28 deelprogramma s die elk weer zijn onderverdeeld in concrete onderzoeksprojecten en werkpakketten. datum: locatie: organisatie: info: 15 en 16 november De Reehorst, Ede minacned/fhi-bureau en NanoNextNL Workshop intellectuele eigendomsrechten Op 1 juni organiseert FHI samen met MinacNed en Point-One een speciale workshop over het regelen van intellectuele eigendomsrechten bij gezamenlijke projecten en projecten waarbij sprake is van contractresearch. Behalve DevLab werken ook TNO, ECN en de jurist Frank Meijers van KBG Advocaten mee aan deze workshop voor technologiebedrijven.

13 24 25 Beurs Electronics & Automation is rots in de branding Er is veel beweging als het gaat om beurzen. De markt voor industriële elektronica is al zolang als die bestaat enorm beweeglijk. Des te opvallender is het dat de beurs Electronics & Automation nu al voor de derde keer achtereen heel stabiel staat. Zowel het aantal exposanten als de bezoekers blijven heel constant op een goed niveau. Dat wil overigens niet zeggen dat er niets nieuws gebeurt op en rond het branche-evenement. Decennialang richtte de elektronicawereld zich op steeds meer transistoren op een steeds kleiner oppervlak. De wet van Moore bepaalde de toekomst, een verdubbeling van de capaciteit per twee jaar. We staan Nieuw element op de E&A-beurs is het beste idee van.... Na een online verkiezing via internet is er tijdens de beurs de presentatie van de top zes. Uit die zes moet een winnaar komen op 25 mei, tijdens de beurs. Het hele conferentieprogramma zit natuurlijk vol nieuwe ontwikkelingen. Toch is het wellicht ook typerend voor de huidige fase waarin de elektronica-industrie zich bevindt, dat er ook veel kan worden voortgebouwd op wat staat. De Live Productielijn is daar een voorbeeld van, samen met de gadget. Het gaat daarbij om de vastigheid van de formules: Tomorrow s Electronics laat de wet van Moore achter zich nu op de drempel van de doorbraak van een hele nieuwe disruptive technologie: quantum computing. Na jaren van fundamenteel wetenschappelijk onderzoek naar quantumeffecten komen er nu werkende toepassingen, dankzij de nanowires die er nu zijn en de ontdekking van grafeen. In het jaarlijkse seminar Tomorrow s Electronics is te volgen hoe zo n paradigmashift van de wetenschap richting applicatie onderweg gaat. Daarnaast, of daaropvolgend, wordt traceerbaar hoe de industrie nieuwe technologie oppakt en hoe jonge ondernemers prachtige businessmodellen bouwen op basis van samenwerkende conculega s of elkaar aanvullende leveranciers hebben inmiddels via de brancheorganisatie geleerd om samen projecten op te zetten. En als je dat kunstje onder de knie hebt met elkaar, dan kun je binnen dat kader iedere keer de invulling doen met de nieuwste technologie. Dat geldt overigens natuurlijk niet alleen bij de voorbereiding en de uitvoering van beursprojecten. Als je het daar kunt, dan kun je het ook gewoon in de markt, voor klanten die werkende producten of productielijnen nodig hebben. wetenschappelijke programma s. Sprekend voorbeeld is het jonge bedrijf ISIS, Innovative Solutions in Space. Met dertig man is dit bedrijf in staat elk individu een lancering van zijn of haar eigen microsatelliet aan te bieden. Een andere rode draad in de huidige trend naar de toekomst en dus in het seminar, is die van de synthese tussen natuurkunde, elektronica en de biologie. De digitale wereld komt letterlijk tot leven. Tomorrow s Electronics Elektronica van de toekomst, jaarlijks trendsettend en spraakmakend seminar. Dit jaar onderdeel van het conferentieprogramma van Electronics & Automation 2011 Reacties van exposanten: Wij verwachten veel dynamiek op de beurs. De markt is na de crisis weer volop in beweging: dit zien we zowel in de gehele supply chain als in vele productinnovaties. En de beurs blijft, ondanks (of dankzij?) de compacte opzet voor ons toch hét evenement op elektronicagebied in de Benelux. We kijken er naar uit! Frank Pruschen, commercieel directeur Comdes Componenten Tijdens dit evenement zijn alle relevante spelers in de elektronica bijeen en de bezoeker kan op allerlei manieren worden bijgepraat over het vakgebied. Dan is zelfs een hele dag beursbezoek ontoereikend Ton Plooy, CEO tbp electronics We doen met verschillende beursprojecten mee, zoals de LivePIL. Dat is een van de bijzondere aspecten van E&A. Een heleboel standhouders, een stuk of veertig, werken hierbij samen. De een levert kennis, de ander componenten, weer een ander printplaten Ik ben vaak op beurzen in Nederland en in het buitenland geweest, maar zoiets als dit heb ik nog nooit gezien Erik van Hilten, marketing engineer, National Instruments Reacties van bezoekers: We zijn op zoek naar een specifiek product, namelijk een selectieve soldeermachine. Daarom bezoek ik Electronics & Automation. Ik ben nog nooit eerder op de beurs geweest. Een van onze leveranciers nodigde mij voor deze editie uit waardoor ik nu toch even ga kijken Vincent Schoordijk, electronics engineer, Terberg Automotive Dit is de derde keer dat ik Electronics & Automation bezoek. Ik moet natuurlijk wel een beetje bijblijven wat er binnen ons vakgebied te koop is; ik werk op een ontwikkelafdeling waar regelmatig nieuwe dingen Electronics & Automation 2011 Beurs en conferentie voor de complete waardeketen van industriële elektronica Datum: 25 t/m 27 mei 2011 Locatie: Jaarbeurs Utrecht Organisatie: FHI, federatie van technologiebranches (Nederlandse brancheorganisatie voor Industriële Elektronica) Contact: Paul Petersen of Linda Bos-Dekker Telefoon: (033) Website: aangeschaft worden. Electronics & Automation is daarnaast ook nog eens een van de weinige beurzen op dit gebied die relatief dichtbij is Dick Sinnema, projectleider, Philips Healthcare Locatie: Datum: Info: croesezaal, Jaarbeurs Utrecht 26 mei, uur

14 26 ie industriële elektronica 27 Nederlands voorzitterschap Europese organisatie testbedrijven Houston, we have a problem Paul Petersen column Met deze titel had ik een nieuwsbrief voor Electronics & Automation 2011 in gedachten. Mijn veronderstelling is dat deze titel zo intrigerend is, dat je meer lezers naar je nieuwsbrief trekt. Voor mijn gevoel werkt de online krant op deze manier. Ik zie voorbeelden als Paris Hilton, Lindsey Lohan en recent Charlie Sheen langs trekken. Op Twitter roept hij dingen over torpedo-project en Winning en 2,5 miljoen mensen volgen. Dat gaat over aandacht en ik wil aandacht voor technologie. Wie weet welke Apollo-vlucht een probleem had? Misschien is de uitspraak bekender van de film, dan de quote zelf. Ik denk dat menigeen weet waar het over gaat, maar niet het naadje van de kous kent. In mijn herinnering ging het over een bemande vlucht naar de maan, die afgebroken moest worden. Hoe en wat, dat wist ik eigenlijk niet. Als je Wikipedia er op nastruint, wordt het wat mij betreft een nog belangrijkere quote. Twee dagen na de lancering ontplofte een zuurstoftank, waardoor de bemanning feitelijk schipbreuk leed in de ruimte. De bemanning sprak beheerst de historische woorden: Houston, we have a problem... In een paar uur was de hele zuurstofvoorraad verloren gegaan. Daardoor was geen water meer beschikbaar en geen energie. Bovendien kon de raketmotor niet meer gebruikt worden. De antenne voor de verbinding met de aarde, die ook Botsproeven, bekend voorbeeld van omgevingstechnologie > PLOT, het Platform Omgevings- Technologie, is in 2012 en 2013 voorzitter van de Confederation of European Environmental Engineering Societies, CEEES. De keuze van de Europese organisatie van reliability en omgevings-testspecialisten vormt een erkenning van de vooraanstaande rol die Nederland de laatste jaren speelt in het vakgebied. PLOT-voorzitter Harry Roossien kijkt er ambitieus naar uit: de internationale uitwisseling van kennis moet nu maar eens een boost krijgen en wij als Nederland kunnen daar als eerste van profiteren. doen we eigenlijk nog maar weinig, analyseert Roossien. Wij pretenderen als Nederlanders altijd dat we opener zijn naar elkaar dan andere nationaliteiten, dat moeten we nu dan maar eens gaan overbrengen op de andere Europeanen. Het voorzitterschap van PLOT betekent onder meer dat PLOT de verantwoordelijkheid krijgt om de komende twee jaren per jaar een internationale conferentie te organiseren onder het CEEES-label. Eerder deed de vereniging dat, ondersteund door het FHI-bureau, heel succesvol in 2007 bij ESA/Estec Space Centre in Noordwijk. Wellicht dat de kwaliteit van dat evenement heeft gezorgd dat de andere CEEES-landen nu graag willen dat PLOT het voorzitterschap op zich neemt. Wat de thema s worden in 2012 en 2013 staat nog niet vast, maar Harry Roossien heeft al wel wat voorstellen genoteerd: acceleration models, sustainability & testing, resonances, from field data to testspecs, virtual simulations as supporting tools. Op z n Hollands wil de PLOTvoorzitter de informatie-uitwisseling ook strak trekken, voor wat hoort wat, je krijgt pas informatie als je die zelf ook beschikbaar stelt. Na twee jaar moet het voor heel Europa, als het even kan ook voor landen als Brazilië en de US duidelijk zijn: voor de top of the bill in Environmental Testing moet je in Nederland zijn. deel uitmaakte van de servicemodule, was gelukkig onbeschadigd. Dat gaat over aandacht en ik wil aandacht voor technologie Op het moment dat de ontploffing zich voordeed, bevond Apollo 13 zich tussen de aarde en de maan. De landing op de maan was nog niet ingezet, en de maanlander was dus nog aangekoppeld. Deze kon nu worden gebruikt om elektriciteit, water en zuurstof te leveren. Bovendien werd de motor van de maanlander (van de daaltrap) gebruikt om terug op aarde te komen. In een technologisch project zou je kunnen zeggen, dat voor de prioriteit landen op de aarde is gekozen. Levens zijn belangrijker dan een projectdoel. Tegelijkertijd is een technologisch kunststukje geleverd, om beschikbare middelen te vinden en in te zetten, waar de normale middelen niet meer functioneren. Overlevingsdrang en geniale invallen geven een heroïsch karakter aan deze vlucht. Waar je van een mislukking zou kunnen spreken, wordt een succesfilm van de Apollo 13 expeditie gemaakt. Het zal niet alleen ramptoerisme zijn, die zorgt voor de We komen als landenorganisaties uit dertien Europese landen wel trouw iedere keer bij elkaar en vertellen hoe actief we allemaal zijn in ons eigen land, maar echte inhoudelijke uitwisseling van testervaringen < Bij de introductie van de robustcollectie van keukenapparatuur gebruikt Philips de zware testbaarheid als marketingitem, zie aandacht. Ik hoop dat men het creatieve, flexibele en oplossingsgerichte karakter van de mens waardeert. Die aandacht mag de elektronicaketen ook aan de gadgetprojecten van E&A geven. Samenwerking tussen veertig bedrijven is altijd lastig, maar wordt altijd goed uitgevoerd. De enorme dadendrang van de teamspelers uit de branche en het grote doorzettingsvermogen van de betrokkenen is prijzenswaardig. Aandacht door Kees Groeneveld voor technologie is ook gepast zonder allerlei kunstgrepen.

15 industriële automatisering ia 29 Klimaatplafondinstallatie in het groene kantoor van TNT in Hoofddorp GebouwAutomatisering branchegroep in oprichting ls je vindt dat automatisering in gebouwen geïntegreerde systemen A moeten zijn, begin dan met de marktpartijen die daar leading in zijn bij elkaar te brengen. Piet van Veelen, dga van de firma Vedotec en voorzitter van LonMark Nederland is de supergemotiveerde initiatiefnemer van een mogelijke branchevereniging GebouwAutomatisering. Op 30 maart is daar de eerste steen voor gelegd. We willen vanuit een eigen gezamenlijk specialisme ons met elkaar sterk maken om voor investeerders in en gebruikers van gebouwen de business case van een rationele investering in automatisering op tafel te krijgen, zegt Van Veelen. Het moet voor iedereen duidelijk worden wat er te verdienen is. Nu zijn de belangen nog zo versnipperd en ondoorzichtig, dat er soms alleen maar verliezers zijn. De LonMark-voorzitter stak zijn nek uit en nam het initiatief om te gaan praten met vertegenwoordigers van de concurrerende busstandaard BACNet. We kwamen in onze ledenworkshops met klanten steeds meer tot de conclusie dat de discussie niet moet gaan over welke standaard het beste is. Dat interesseert de gebruiker totaal niet. Sterker nog, die discussie werpt eerder een drempel op om überhaupt te gaan voor een geïntegreerd geautomatiseerd beheersysteem. Toen bestuur en leden van LonMark zich achter het idee schaarden was de weg vrij om de samenwerking met anderen te zoeken. BACNet Interest Group Netherlandsvoorzitter Gijs de Koning was snel gewonnen voor de samenwerkingsgedachte. Op 30 maart is nu een belangrijke volgende stap gezet. In een Captain s Club met de vijftien belangrijkste marktpartijen is het fundament gelegd voor een brede branchevereniging. De drie leidende leveranciers van systeem hard- en software, enkele grote gespecialiseerde installatiebedrijven, de grote engineerings-/adviesbureaus en een aantal deelproductleveranciers behoren tot de founding fathers. Behalve op de gezamenlijke marketing van de integratiegedachte en de bijbehorende verdienmodellen, gaat de branchegroep zich richten op de belangenbehartiging bij relevante stakeholdersorganisaties, zowel publiek als privaat. LonMark Nederland en de BACNetorganisatie blijven gewoon bestaan. De nieuwe branchegroep gaat een en ander bundelen en overkoepelen. Het initiatief wordt ondersteund en gefaciliteerd door FHI, federatie van technologiebranches de organisatie die zowel inhoudelijk als qua cultuur en structuur perfect past bij deze community. FHI organiseerde voor LonMark Nederland recent een workshop geintegreerd technisch beheer van laboratoria bij het Van Leeuwenhoek Nanolab in Delft Belangrijke marktpartijen die tot dusverre zijn betrokken: Honeywell, Johnson Controls, Priva, Deerns, Royal Haskoning, Kropman, Imtech, Schneider Electric, Siemens, Croon Elektrotechniek, Celcius, Regelpartners, Saia-Burgess.

16 30 ia industriële automatisering 31 Industriële instrumentatie wordt ook hightech Technologische ontwikkeling in de procesautomatisering leek zich de afgelopen decennia vooral te concentreren op besturingssoftware en communicatiesystemen. Op het niveau van instrumentatie waren er mondjesmaat innovatieve doorbraken te signaleren. Ultrasone flowmeting is één van de zeldzame voorbeelden die meestal niet echt disruptive leidden tot nieuwe paradigma s. De laatste paar jaren poppen wel fundamentele venieuwingen op op het niveau van veldinstrumentatie. Flowchemie is er één van. Continu inline analyse met regelfunctionaliteit en niet-invasief, contactloos meten zijn twee andere trends waar de industrie eigenlijk al enige tijd naar uitkijkt. Opvallend is dat verschillende puur Nederlandse partijen hier een vooraanstaande rol in spelen, terwijl het voorheen juist Amerikanen, Japanners en Duitsers waren die vooropliepen in instrumentatie. Tijdens de Flowac, Flow, Analyse & Control Show, komt een en ander langs in het conferentieprogramma. Aan de vooravond daarvan lichten verschillende Nederlandse voorlopers wat tipjes van de sluier. Rob Jansen, projectleider nieuwe instrumentatie bij TNO, ziet hoe clamp on instrumentatie nu toch wel doorbreken. Het meten aan de buitenkant van een medium dat door een leiding gaat heeft voordelen bij montage, bij het retrofitten en sluit lekpaden en vervuiling van de meetapparatuur uit. De tweede trend naar het doen van analysemetingen in het proces in plaats van via samples in een lab brengt nieuwe mogelijkheden tot continu analyseren en regelen van productie van composieten. Photochemistry-ontwikkeling van FutureChemistry en de universiteit van Regensburg De derde trend zie je overal in de hightech industry: miniaturisering en een hoge mate van reinheid, zuiverheid in het proces. Professor Volker Hessel van de TU Eindhoven geeft een inleiding op die laatste trend, die past bij een specifieke kenniseconomie van Nederland. Twee bedrijven in een keten van instrumentatie naar productie vertellen waar zij aan werken. Pieter Nieuwland van FutureChemistry: Wij maken ontwikkeling en productie van nieuwe chemische stoffen mogelijk met behulp van flowchemie, een continu proces in een microreactor. Het mooie daarvan is dat je in één keer de stap kunt maken van research naar productie: de pilotplant is meteen de productie-unit. Die kun je ook veel makkelijker opschalen dan voorheen. Koen van Bindsbergen en Joost Lötters van Bronkhorst High-Tech werken samen met Nieuwland aan het realiseren van thermische en Coriolis flow meet- en regelsystemen op mini- en microschaal. We willen naar instrumentatie voor flows beneden de één gram per uur. Juist in dergelijke precisieprocessen is een enorme toegevoegde waarde te realiseren. FutureChemistry en Bronkhorst werken in de keten samen met het jonge Eindhovense bedrijf Flowid, gespecialiseerd in het ontwerpen van grotere schaal processen en systemen voor flowchemie. Voor flowchemie is het van belang zowel op laboratoriumschaal als op industriële schaal de flow te kunnen meten. Opschaalbaarheid wordt daarmee zeker gesteld. Toepassers die de bedrijven in het vizier hebben zijn ondernemingen als Avantium, DSM en FrieslandCampina. NIZO zuivel en voedingsmiddelen research, ook betrokken bij het programma van Flowac, werkt met wat grotere pilotplants. Juist ook nu in de procesindustrie alles ook meer hightech wordt, is het zaak de processen te modelleren in een pilotomgeving. Daar kun je voortdurend verder werken aan optimalisatie van de processen. In de praktijk blijkt het overigens voor te komen dat ook daar pilotopstellingen gebruikt worden voor productie. Als een voedingsmiddelenfabrikant kleine hoeveelheden nodig heeft van een moeilijk te produceren additief, dan is hij bereid daar grif voor te betalen. Wat hij nodig heeft is te weinig om een complete installatie zelf terug te kunnen verdienen. Een researchorganisatie als NIZO kan zo geld verdienen om daarmee vervolgresearch te financieren. Zo ben je ook niet afhankelijk van overheidsubsidie. Zie voor het programma van 8 en 9 juni waarin al deze technologie aan de orde komt. Productie van microflow controllers bij Bronkhorst High-Tech De pilotplants bij NIZO foodresearch zijn nog relatief groot Exploded view van microfluidic flowmeterontwerp van TNO Chemische fabriek op microschaal

17 32 lt laboratorium technologie 33 Gezamenlijke academische ziekenhuizen praten met FHI-branches over inkoop Gaan we voor de laagste prijs of voor de beste prestatie? De academische ziekenhuizen in Nederland kennen hun eigen branchevereniging, NFU. Binnen dat samenwerkingsverband hebben de inkopers van de verschillende universitaire medische centra de koppen bij elkaar gestoken om te zien of zij hun inkoopprocessen beter kunnen organiseren. Vanuit een daartoe opgezette procurement board zijn in de afgelopen periode lidbedrijven van de FHI-branches Laboratorium Technologie en Medische Technologie benaderd met de suggestie te komen tot afspraken geldend voor het zakendoen met alle aangesloten ziekenhuizen tegelijk. Verschillende leveranciers hebben daarop FHI gevraagd om namens de hele branche te gaan praten met NFU ten einde te voorkomen dat er een ongelijk speelveld zou kunnen gaan ontstaan. Uiteraard speelde hier en daar de vrees dat door gebundelde inkoopkracht er onevenredig zware druk zou gaan ontstaan op leveranciers om te gaan leveren tegen onverantwoord lage prijzen of andere extreme condities. In de gesprekken die inmiddels zijn gevoerd hebben de vertegenwoordigers van NFU aan FHI verzekerd dat het niet de bedoeling is om leveranciers het vel over de oren te halen. Voor de korte termijn is kostenreductie zeker wel een streven, maar vooral via efficiencyverbetering en een verbetering van de lange termijn cost of ownership. Overigens blijken er nog heel veel hobbels genomen te moeten worden wil er sprake kunnen zijn van gezamenlijke inkoop van technologische producten. Hoewel bedrijven zijn benaderd door zogenoemde category teams waaraan men is toegewezen, is voorlopig nog absoluut geen sprake van het sluiten van contracten met NFU voor een aantal ziekenhuizen tegelijk. Business as usual blijft het volgens NFU-PB voorman Hans Bax, hoofd inkoop van AMC Groningen. We willen eerst onderling onze processen op elkaar afstemmen, organisatorisch en logistiek. Zo willen we bijvoorbeeld regelen dat bij aanbestedingen niet iedereen een voor een dezelfde papierwinkel door moet. Één adres voor het droppen van een jaarverslag moet voldoende zijn. Streven van NFU-PB is ook om bij aanbestedingen minder te werken met technische gespecificeerde programma s van eisen, maar veel meer met functionele eisen. De modelcontracten voor inkoop van investeringsgoederen die FHI samen met inkopers uit de zorg heeft ontwikkeld wil NFU breed gaan hanteren binnen de organisaties van aangesloten centra. Scherp te monitoren aandachtspunt voor FHI is het streven naar nivellering van prijsverschillen bij de inkoop van verschillende NFU-inkopers. Dat zou kunnen betekenen dat een academisch ziekenhuis dat een lage prijs heeft vanwege hoog volume van inkoop meer moet gaan betalen zodra er één gezamenlijke prijs betaald gaat worden. Dat gaat dat ziekenhuis nooit accepteren, was het statement waarmee FHI de heren van NFU confronteerde. Het kan echt niet zo zijn dat een individuele inkoper een hogere prijs vanwege het collectief niet accepteert of er een andere wederdienst voor verlangt. Als dat zich voordoet, dan willen we dat graag gemeld krijgen, aldus de heren Bax en Schrijnemakers. Belangrijk lange termijn doel waarover beide partijen verder willen praten betreft de mogelijkheden te komen tot innovaties. Als vanuit leveranciers er goede ideeën komen die de exploitatie of de dienstverlening van de NFU-ziekenhuizen kunnen verbeteren, dan helpt dat aan alle kanten om investeringsbudgetten los te krijgen. De beide branchebesturen van de FHIbranches Laboratorium Technologie en Medische Technologie blijven gezamenlijk in gesprek met NFU Procurement Board. Overigens in de verwachting dat als er substantiële veranderingen optreden in de wijze van zakendoen, dat veranderingen zullen zijn die tijd vragen om door te voeren. Voorlopig dus business as usual, maar goed dat de contacten er zijn en er open communicatie blijft. Postnatale cytogenetische diagnostiek LUMC investeert in innovatie Het Laboratorium voor Diagnostische Genoomanalyse (LDGA) van het LUMC heeft de conventionele karyotypering met behulp van de microscoop vervangen door een moleculaire analyse (Array onderzoek) als methode voor postnatale genoomanalyse. Deze vervanging geldt voor de indicatie verstandelijke of lichamelijke ontwikkelingsstoornissen, al dan niet gepaard gaande met congenitale afwijkingen.

18 laboratorium technologie lt 35 Wij weten de juiste balans te vinden Drukkerij Callenbach is altijd opzoek naar de ideale balans. Met de juiste combinatie van Vakmanschap, Flexibiliteit en Inventiviteit bent u verzekerd van een evenwichtig resultaat. Gildenstraat 11b, Postbus 19, 3860 AA Nijkerk Amerikaans Avantor investeert in nieuw R&D-lab in Deventer Na de overname van Mallinckrodt Baker door een Amerikaanse investeringsgroep werd de naam gewijzigd in Avantor Performance Materials. Een meteen daarop volgende opmerkelijke stap, is de investering van het bedrijf in nieuwe R&D-activiteiten bij de productievestiging in Deventer. De opening op 8 juni bewijst dat er ook andere scenario s mogelijk zijn dan die van MSD in Oss en Abott in Weesp. Interessant om te weten waarin is geïnvesteerd en wat de beweegredenen zijn van de bij de FHI-branche Laboratorium Technologie aangesloten producent van laboratoriumchemicaliën. We hebben hier al een aantal jaren R&Dactiviteiten, vertelt Peter Krabbenborg, business manager analytical bij Avantor. Tot nu toe alleen op regionaal Europees niveau. Het R&D-lab dat nu wordt geopend krijgt een wereldwijde functie. In de VS heeft Avantor ook een R&D-lab. Dat lab richt zich primair op fundamenteel onderzoek. Hier in Nederland richten we ons in dit lab vooral op toegepast onderzoek, vertelt Krabbenborg. Klinische toepassingen is een van de applicatiegebieden waarvoor het lab in Deventer vanaf 8 juni chemicaliën gaat ontwikkelen. Daarnaast gaat het om chemie voor de productie van zonnecellen, photovoltaics. ECN, onderzoeksinstituut voor duurzame energie, is hierin partner van Avantor. Een andere onderzoekslijn betreft high purity solvents en LC/MS-solvents, om gevoelige instrumenten goed in de markt te kunnen laten functioneren en sporen van vervuiling te verwijderen. In een volgende fase wil Avantor het R&D-lab in Deventer ook gaan inzetten richting life sciences, moleculaire diagnostiek. Vooralsnog telt het nieuwe Avantor R&D-lab vier onderzoeksgroepen: Global Lab & Clinical Products; Pharmaceutical Products; Global Crystalline silicon Photovoltaics; application engineering Microelectronic materials. Een aardige indicatie van de faciliteiten van het nieuwe lab geeft een, niet volledige, opsomming van de apparatuur waarin is geïnvesteerd 3 & 5 part diff hematology analysers; quantitative polymerase chain reaction qpcr; HPLC, UPLC-MC (QTOF), GC-MS, preparatieve chromatografie, SEM, Optival Profiler, four-point surface resistance probe; reflectometer en temperature controlled wet-bench. Het R&D-lab van Avantor in Deventer krijgt een eigen locatie, los van de productiefaciliteit. Het lab biedt plaats aan meer dan vijftien R&D-werkplekken en beslaat voorlopig 420 vierkante meter, vertelt Rob de Lange, global R&D-manager bij Avantor voor lab en klinische producten, en degene die sturing heeft gegeven aan het op poten zetten van het nieuwe R&D-lab. Vanuit het hoofdkantoor in de VS is besloten het lab in Deventer te vestigen. Volgens Krabbenborg omdat we in West-Europa vaak de lead nemen bij het signaleren van trends. We zijn vaak voorloper als het gaat om de toepassing van nieuwe analysetechnieken, signaleert Krabbenborg. Voorwaar een hoopgevende constatering.

19 medische technologie mt 37 Papier doet wonderen, als je maar wonderen doet met papier U wilt een voorspelbaar eindproduct? Dat een constante topkwaliteit heeft? Waarbij het kleurbereik maximaal is? En het eindresultaat kleurrealistisch is aan de werkelijkheid? Gedragscode voor eerlijk zakendoen in medische technologie Er doen veel verhalen de ronde over gunstbetoon in de zorgsector. Onder gunstbetoon wordt elke vorm van contact tussen een leverancier en een zorgprofessional bedoeld waarbij de zorgprofessional een op geld te waarderen voordeel wordt aangeboden of in het vooruitzicht wordt gesteld. Aan de pharmaceutische industrie is bijvoorbeeld recent strikte regelgeving en toezicht opgelegd naar aanleiding van ongewenste praktijken. De FHI-branche Medische Technologie en de verwante organisaties Diagned en Nefemed stellen nu samen met de overheid een gedragscode vast die eerlijk zakendoen garandeert. Belangrijk element is dat de zorgprofessional zelf zich ook bewust wordt dat hij geen extra gunsten mag vragen of verwachten. Het ministerie van VWS, Volksgezondheid, Welzijn en Sport, wil graag dat de branche zelf regelt dat er volgens een duidelijke gedragscode wordt gewerkt in de Nederlandse markt zonder dat bureaucratische controles noodzakelijk zijn. De partijen zijn het inmiddels vrijwel eens over een Code of Conduct die is gebaseerd op codes die eerder internationaal al zijn afgesproken. In de Code of Conduct wordt bijvoorbeeld geregeld hoe om te gaan met bonussen en kortingen, geschenken en honorering van dienstverlening. De Nederlandse brancheorganisatie voor Medische Technologie wil met de code voorkomen dat via wetgeving bureaucratie eerlijke handel moet worden afgedwongen. In hoeverre ongewenst gunstbetoon plaatsvindt binnen de branche, blijkt moeilijk in te schatten. De code kan ook helpen om, aan de klantenkant, bij de zorgprofessionals te voorkomen dat men om allerlei voordeeltjes vraagt. De bereidheid bij de leden van de branche om zich te committeren aan een gezamenlijke gedragscode, is duidelijk aanwezig, zo bleek eerder tijdens de algemene ledenvergadering van de Nederlandse brancheorganisatie voor Medische Technologie. Betrokken partijen streven ernaar de Code of Conduct Gunstbetoon Medische Hulpmiddelen per 1 oktober te bekrachtigen. Patroonstraat RN Nijkerk - T

20 38 mt medische technologie 39 Overheid wil verantwoordelijkheid van zorgverzekeraar naar ziekenhuis De overheidsinstantie CVZ, het College voor Zorgverzekeringen, wil de aanspraak en vergoeding van verschillende medische hulpmiddelen per 1 januari 2014 overhevelen van hulpmiddelenzorg (zorgverzekeraars) naar medisch specialistische zorg (ziekenhuizen). Voor lidbedrijven van FHI kan dit met zich meebrengen dat niet langer de zorgverzekeraars maar de ziekenhuizen de contractpartijen zullen worden. Het CVZ verwacht dat dit nieuwe standpunt gevolgen zal gaan hebben voor onder meer thuisdialyse, continue bloedglucose meting, vacuümpompen, insulinepompen, voedingspompen, injectiespuiten en draagbare uitwendige infuuspompen. Het valt niet uit te sluiten dat deze denkrichting van CVZ in de toekomst ook gevolgen heeft voor andere productgroepen die binnen de FHI-branche voor Medische Technologie vallen. Een consequentie voor de uitvoeringspraktijk zal zijn dat ziekenhuizen of specifieke centra ook zorg moeten gaan dragen voor het tijdig ter beschikking stellen van alle noodzakelijke toebehoren in de thuissituatie. Dit zal tevens aanpassingen van de DBC s met zich meebrengen. In meer algemene zin heeft het CVZ zich de vraag gesteld of bij medische hulpmiddelen met toebehoren een splitsing tussen het hoofdproduct en de toebehoren wel een gewenste ontwikkeling is. In 2009 had het CVZ het standpunt ingenomen dat toebehoren die in de thuissituatie regelmatig vervangen dienen te worden onder te verzekeren prestatie hulpmiddelenzorg vallen (aanspraak en bekostiging via zorgverzekeraars). CVZ lijkt daar nu op terug te komen en stelt dat het beter is de bekostiging van medische hulpmiddelen bij één partij te leggen. Argumenten zoals kwalitatief goede zorg en duidelijkheid over aard, inhoud en omvang van zorg pleiten er naar mening van CVZ voor om, indien sprake is van een medisch hulpmiddel in het kader van medisch specialistische zorg, ook de aanspraak en bekostiging van de toebehoren onder te brengen bij de te verzekeren prestatie medisch specialistische zorg. Als betrokken stakeholder is FHI gevraagd een reactie te leveren op de standpunten van CVZ. Vanuit de betrokken clusters van FHI zal een inhoudelijke reactie plaatsvinden. Use them or lose them Freek Rooze column Professor Stephen Hawking was op school een middelmatige leerling. Totdat hij de zwarte gaten in de gaten kreeg. Vanaf dat moment stortte hij zich vol overgave op de theoretische natuurkunde. Hij bereikte, ondanks zijn handicap, de hoogste sporten op deze ladder. Zelf was ik op de HBS slecht in scheikunde, maar toen een invalkracht ons de praktische kant ervan liet zien, rookbommen maken, was ik verkocht. Ook bij mij ging het vuur branden, wat in de eindexamenklas in een tien gemiddeld resulteerde. Zomaar voorbeelden hoe passie iemand een ontwikkelings- boost kan geven. Toch is passie is niet het enige. Uit heel veel onderzoek in de laatste twintig jaren, blijkt dat we voor het ontwikkelen van onze hersens enorm gebaat zijn met twee hulpmiddelen: passie en actief zijn. Zelfs een wetenschapper als Einstein, een muzikaal genie als Mozart of de voetballer Cruijff zouden hun talenten zonder passie èn praktijk nooit tot hun uiteindelijke niveau hebben kunnen ontwikkelen. Ik was slecht in scheikunde, maar toen ik de praktische kant ervan zag, rookbommen maken, was ik verkocht Nu zijn weinigen met dergelijke uitzonderlijke talenten gezegend, maar passie en praktijk hebben ook op een veel lager niveau een grote invloed op het vormen van onze hersenen. Iedere seconde leggen onze hersenen honderdduizenden nieuwe verbindingen en worden bestaande verbindingen gevoeliger voor hun specifieke signalen. Wie regelmatig een potje schaak speelt, traint het inzicht in complexe situaties en het voorstellingsvermogen. Wie met aandacht wijn proeft, leert bepaalde geuren beter te onderscheiden en wie de boodschappen probeert te onthouden en dus niet opschrijft, traint het geheugen. In de hersenen is dit allemaal zichtbaar te maken. Zelfs na slechts enkele uren oefening. Helaas breken onze hersenen ook weer af wat niet gebruikt wordt. Dit betekent dat moderne hulpmiddelen als elektronische agenda s, rekensoftware, navigatiesystemen of vertaalsoftware ook een negatieve kant hebben: we verliezen de vermogens om te onthouden, te rekenen, ons oriëntatievermogen of de gevoeligheid voor het communiceren met andere culturen. Ook elke routine stompt af. Voor een goede ontwikkeling hebben we steeds nieuwe uitdagingen nodig. Wat dat betreft zijn onze hersenen net spieren. Use them, or lose them.

Organisatie FHI, federatie van technologiebranches in samenwerking met MinacNed, Point-One, TNO en ECN.

Organisatie FHI, federatie van technologiebranches in samenwerking met MinacNed, Point-One, TNO en ECN. Inleiding Programma Aanmelden Route INTELLECTUEEL EIGENDOM Praktijkworkshop over geld verdienen met kennis, lucratieve r&d samenwerking tussen ondernemers en met kennisinstituten, hoe regel je dat? Doelstelling

Nadere informatie

AGENTUUR- EN DISTRIBUTIE- OVEREENKOMSTEN

AGENTUUR- EN DISTRIBUTIE- OVEREENKOMSTEN Inleiding Programma Aanmelden Route UITNODIGING WORKSHOP DONDERDAG 11 DECEMBER 2014 FHI - LEUSDEN AGENTUUR- EN DISTRIBUTIE- OVEREENKOMSTEN DE PRAKTIJK VAN GOEDE HANDELSAFSPRAKEN NB. Deze workshop betreft

Nadere informatie

Industriële Automatisering

Industriële Automatisering Industriële Automatisering Industriële Automatisering een branche in beweging Activiteiten 2011-2012 Collectieve marketing Belangenbehartiging Individuele dienstverlening 11 oktober 2011 Holiday

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 29 mei 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 29 mei 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

NB. Wegens groot succes wordt deze workshop voor de zevende maal herhaald!

NB. Wegens groot succes wordt deze workshop voor de zevende maal herhaald! Inleiding Programma Aanmelden Route NB. Wegens groot succes wordt deze workshop voor de zevende maal herhaald! AANBESTEDEN een onduidelijk bestek, wat nu? Praktijkworkshop voor inschrijvers op aanbestedingen

Nadere informatie

verkoop en levering in de technologiebranches

verkoop en levering in de technologiebranches Inleiding Programma Aanmelden Route Uitnodiging Workshop DONDERdag 17 JANUARI 2013 fhi - leusden Rechten en plichten bij verkoop en levering in de technologiebranches Rechten en plichten bij verkoop en

Nadere informatie

Alles wat u als directeur moet weten... maar waar u door de drukte amper aan toekomt, voor u in één middag in begrijpelijke taal samengevat

Alles wat u als directeur moet weten... maar waar u door de drukte amper aan toekomt, voor u in één middag in begrijpelijke taal samengevat Inleiding Programma Aanmelden Route Alles wat u als directeur moet weten... maar waar u door de drukte amper aan toekomt, voor u in één middag in begrijpelijke taal samengevat De directeur van een onderneming

Nadere informatie

Schrijf met meer impact

Schrijf met meer impact Schrijf met meer impact Het volledige trainingsprogramma om met je teksten meer klanten te werven In het Schrijf met meer impact -programma leer je hoe je met jouw eigen schrijfstijl meer ideale klanten

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

MedtechPartners in 2010

MedtechPartners in 2010 Programma 2010 MedtechPartners in 2010 Inleiding Medtechpartners is een samenwerkingsverband tussen (academische) medische centra, onderzoeksinstellingen, (technische) universiteiten en bedrijven in de

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Partners for International Business Internationaal ondernemen

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

NB. Wegens overweldigende belangstelling wordt deze workshop herhaald!

NB. Wegens overweldigende belangstelling wordt deze workshop herhaald! Inleiding Programma Aanmelden Route NB. Wegens overweldigende belangstelling wordt deze workshop herhaald! Rechten en plichten bij verkoop en levering in de technologiebranches Praktijkworkshop over contracteren,

Nadere informatie

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013

Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst. Brussel, 27 februari 2013 Gimv Health & Care fonds Investeren in de gezondheids- en zorgsector van de toekomst Brussel, 27 februari 2013 Inhoud 1. Health & Care fonds zorgt voor kritische massa en multiplicatoreffect (Urbain Vandeurzen)

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

Factsheet DELIVERING DIGITAL PROFESSIONALS People

Factsheet DELIVERING DIGITAL PROFESSIONALS People Factsheet DELIVERING DIGITAL PROFESSIONALS People DELIVERING DIGITAL PROFESSIONALS People Onze experts brengen u digitale kennis en ervaring op locatie. Om voortdurend in te kunnen spelen op veranderende

Nadere informatie

SRA-Automotivescan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015

SRA-Automotivescan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Automotivescan Uitkomsten 2014 & verwachtingen 2015 SRA-Automotivescan De Automotivescan 2014 is 464 x ingevuld: 4 van de respondenten heeft een merk-garagebedrijf en 5 is universeel. 71% heeft een

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

De full service juridische en strategische huisadviseur voor ondernemers met visie

De full service juridische en strategische huisadviseur voor ondernemers met visie De full service juridische en strategische huisadviseur voor ondernemers met visie LexPartners: uw full service juridische sparringpartner en huisadviseur Door het sterk gestegen belang voor ondernemingen

Nadere informatie

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Innoveren in de topsectoren chemie en energie InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Om innovaties in de topsectoren chemie en energie kansrijker te maken helpt InnovatieLink

Nadere informatie

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen AANLEIDING De creatieve industrie is een sector die de economische en culturele waarde van betekenis centraal stelt en exploiteert. Deze

Nadere informatie

2 Bedrijven van Wageningse ondernemers

2 Bedrijven van Wageningse ondernemers Wagenings Ondernemerschap KLV Onderzoek 2 naar ondernemerschap bij Wageningse afgestudeerden en hun mogelijke inzet bij starters en spin-off in de Life Sciences. 1 Introductie Wageningse alumni werken

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

Arnold Monshouwer. Business Club Bernisse

Arnold Monshouwer. Business Club Bernisse Arnold Monshouwer Business Club Bernisse Wie zijn wij? Waarom innoveren? Wat is innovatie? Hoe kom ik op ideeën? Hoe pak ik het aan? Agenda Even voorstellen 1. Beter, eerder en sneller innoveren 2. Onafhankelijk

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland

18 december 2012. Social Media Onderzoek. MKB Nederland 18 december 2012 Social Media Onderzoek MKB Nederland 1. Inleiding Er wordt al jaren veel gesproken en geschreven over social media. Niet alleen in kranten en tijdschriften, maar ook op tv en het internet.

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker

Verkiezingsprogramma D66 Maastricht 2014-2018. Samen Sterker Samen Sterker Internationalisering > wegnemen barrières grensoverschrijdend vervoer > werken waar je wilt > meer innovatie over de grenzen heen Internationalisering Maastricht is de meest internationale

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Ik hoop dus dat dit congres nieuwe ideeën gaat opleveren.

Ik hoop dus dat dit congres nieuwe ideeën gaat opleveren. Alleen de uitgesproken tekst geldt. Toespraak bij de opening van het Innoversum Innovatiecongres door Commissaris van de Koningin, drs. Ank Bijleveld-Schouten, op woensdag 25 mei 2011 om 9:20 te Enschede.

Nadere informatie

Financial planning voor ondernemers. Heb jij al poen voor je pensioen?

Financial planning voor ondernemers. Heb jij al poen voor je pensioen? Financial planning voor ondernemers Heb jij al poen voor je pensioen? 1! van 12! Voorwoord De pensioenen van ondernemers zijn al langere tijd onderwerp van discussie. Terwijl in Den Haag wordt gediscussieerd

Nadere informatie

Inleiding Hans Koole tijdens de ALV van de VIB 11 september 2015

Inleiding Hans Koole tijdens de ALV van de VIB 11 september 2015 Inleiding Hans Koole tijdens de ALV van de VIB 11 september 2015 Volgende week dinsdag is het derde dinsdag in september, Prinsjesdag. Veel plannen van de regering zijn uitgelekt. Er staat veel positief

Nadere informatie

ZKN Academie Workshop Zorgverkoop; besturen met invloedstijlen

ZKN Academie Workshop Zorgverkoop; besturen met invloedstijlen ZKN Academie Workshop Zorgverkoop; besturen met invloedstijlen 11 september 2014 Programma van deze ochtend Tijd Wat 09.00 09.20 inloop 09.20 09.30 Welkom door ZKN 09.30-10.30 Presentatie Waar kijk een

Nadere informatie

Kortetermijnontwikkeling

Kortetermijnontwikkeling Artikel, donderdag 22 september 2011 9:30 Arbeidsmarkt in vogelvlucht Het aantal banen van werknemers en het aantal openstaande vacatures stijgt licht. De loonontwikkeling is gematigd. De stijging van

Nadere informatie

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief HKU, Applied Games R&D programma Lector Jeroen van Mastrigt In opdracht

Nadere informatie

Mediator Special. Brilliant Failures. Elke fout is een kans tot verbetering. Brilliant Failures. ook een kunst. Award Health?

Mediator Special. Brilliant Failures. Elke fout is een kans tot verbetering. Brilliant Failures. ook een kunst. Award Health? jaargang 24 september 2013 Mediator Special Brilliant Failures Elke fout is een kans tot verbetering 4 Mislukken is 10 Wie wint de eerste ook een kunst Brilliant Failures Award Health? Interview met de

Nadere informatie

Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties. Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl

Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties. Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl Japans-Nederlandse wetenschappelijke publicaties Paul op den Brouw, 3 juli 2014, meer informatie: www.ianetwerk.nl Samenvatting Elf Japanse top-onderzoeksuniversiteiten spraken tijdens zijn bezoek aan

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

Werken bij VDB Advocaten Notarissen. Zo zien wij het.

Werken bij VDB Advocaten Notarissen. Zo zien wij het. Hoe ONDERSCHEIDEND kun jij zijn? Werken bij VDB Advocaten Notarissen. Zo zien wij het. Hoe Krachtig kun jij zijn? VDB Advocaten Notarissen. Zo zien wij het. In onze geïntegreerde aanpak staat teamwork

Nadere informatie

Leergang Opleidingsmanagement. inclusief gratis: Dell Inspiron Netbook. trainingscoördinatoren opleidingsmanagers leidinggevenden met opleidingstaken

Leergang Opleidingsmanagement. inclusief gratis: Dell Inspiron Netbook. trainingscoördinatoren opleidingsmanagers leidinggevenden met opleidingstaken Leergang Opleidingsmanagement inclusief gratis: Dell Inspiron Netbook Voor : trainingscoördinatoren opleidingsmanagers leidinggevenden met opleidingstaken 2 Hoe kan ik gezond verstand plannen onderbouwen

Nadere informatie

Personal branding op de arbeidsmarkt: vermarkt je carrière

Personal branding op de arbeidsmarkt: vermarkt je carrière Personal branding op de arbeidsmarkt: vermarkt je carrière TRAININGSPROGRAMMA VIER WORKSHOPS De wereld verandert snel en dat is van invloed op ieders plaats en functioneren op de arbeidsmarkt. We maken

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN

ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN ONDERZOEKSRAPPORT TOPSECTOREN Sociale innovatie doorslaggevend voor succes topsectoren: Topsectorenbeleid te eenzijdig gericht op technologische innovatie De markt dwingt bedrijven steeds sneller te innoveren

Nadere informatie

Medisch Applicatie Centrum Midden-Brabant. januari 2010

Medisch Applicatie Centrum Midden-Brabant. januari 2010 januari 2010 Pagina: 2 Missie Het Medisch Applicatie Centrum (MAC) is een onafhankelijk Midden Brabants samenwerkingsverband van gezondheidszorginstellingen, verzekeraars, kennisinstellingen en bedrijven

Nadere informatie

EEN SUCCESVOL SOLLICITATIEGESPREK

EEN SUCCESVOL SOLLICITATIEGESPREK EEN SUCCESVOL SOLLICITATIEGESPREK INHOUD Over ons 1 Finance 2 Business support 3 Voorbereiding 4 De juiste indruk achterlaten 5 Het sollicitatiegesprek 7 Sollicitatievragen beantwoorden 8 OVER ONS Walters

Nadere informatie

Managed Equipment Services. 06-02-2015 pagina 1

Managed Equipment Services. 06-02-2015 pagina 1 Managed Equipment Services Colin Nelemans Dennis Mostert 06-02-2015 pagina 1 Agenda 1. Introductie en inleiding 1 1. Inkoopoverwegingen 2 1. Processtappen 3 1. Inhoudelijke aspecten van MES 4 06-02-2015

Nadere informatie

DE VOORHOEDE VAN DIGITAL

DE VOORHOEDE VAN DIGITAL DE VOORHOEDE VAN DIGITAL Betalingen vormen het hart van e-commerce. Maar de digitalisering heeft voor banken veel meer potentie dan alleen betalingen. Daarom investeert ABN AMRO in de ontwikkeling van

Nadere informatie

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015:

blad Ontmoet Paul op www.onsbpfschilders.nl wat vinden blijft gelijk 5 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 Premie in 2015: Pensioen blad voor ondernemers april 2015 Meer inzicht in je pensioen: met UPO & de Pensioenplanner 2 wat vinden we van ons pensioenfonds 4 Premie in 2015: pensioenpremie blijft gelijk 5 Welk pensioenloon

Nadere informatie

DE GOUDEN KIEM Prijs voor de beste chemische start-up 2014. Oproep voor het nomineren van kandidaten voor

DE GOUDEN KIEM Prijs voor de beste chemische start-up 2014. Oproep voor het nomineren van kandidaten voor 1 Chemische Wetenschappen TKI Nieuwe Chemische Innovaties 14 NCI 45A Oproep voor nominaties Gouden KIEM-competitie versie 13-6-20 Oproep voor het nomineren van kandidaten voor DE GOUDEN KIEM Prijs voor

Nadere informatie

Workshop Financiering voor technologiebedrijven Financieringsvormen en de voorbereiding van een financieringsaanvraag

Workshop Financiering voor technologiebedrijven Financieringsvormen en de voorbereiding van een financieringsaanvraag Inleiding Programma Aanmelden Route Workshop Financiering voor technologiebedrijven Financieringsvormen en de voorbereiding van een financieringsaanvraag Praktijkworkshop over de moeilijkheden en mogelijkheden

Nadere informatie

NanoTech 4 Dummies. Datum, plaats en locatie Woensdag 28 januari 2015 bij Hogeschool Utrecht in Utrecht. Route: zie pagina 5.

NanoTech 4 Dummies. Datum, plaats en locatie Woensdag 28 januari 2015 bij Hogeschool Utrecht in Utrecht. Route: zie pagina 5. Inleiding Programma Aanmelden Route NanoTech 4 Dummies Nanotechnologie verovert de wereld Elk bedrijf krijgt er op één of andere wijze mee te maken. Je hoeft geen wetenschappelijk specialist te worden

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Partners for International Business Als het gaat om internationaal ondernemen en samenwerken Partners for International Business (PIB) is een

Nadere informatie

Samen financieel vooruitkijken

Samen financieel vooruitkijken Wat is Mifino? Mifino zorgt voor de digitalisering van je bestaande financiële situatie. Alle informatie die laat zien wat je altijd al wilde weten. Denk hierbij aan inkomens informatie op latere leeftijd;

Nadere informatie

Leergang Opleidingsmanagement

Leergang Opleidingsmanagement Leergang Opleidingsmanagement Voor Trainingscoördinatoren Opleidingsmanagers Leidinggevenden met opleidingstaken Hoe kan ik gezond verstand plannen onderbouwen met bewezen modellen en inzichten? Hoe overtuig

Nadere informatie

Starten met een plan. Alles op een rij. Robert Loontjens & Anne de Jong

Starten met een plan. Alles op een rij. Robert Loontjens & Anne de Jong Starten met een plan Alles op een rij Robert Loontjens & Anne de Jong Even voorstellen Robert Loontjens en Anne de Jong Accountmanager MKB Rabobank Parkstad Limburg (045) 533 44 44 bedrijven@parkstadlimburg.rabobank.nl

Nadere informatie

'Samen sterk: innovatieve clusters in de regio Zwolle'

'Samen sterk: innovatieve clusters in de regio Zwolle' Terugblik symposium kenniscentrum Technologie 'Samen sterk: innovatieve clusters in de regio Zwolle' Terugblik presentatie dr. Marijn Molema, lectoraat Area Development, Windesheim: Clusterpolitiek in

Nadere informatie

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015

Investeren in vertrouwen. Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 Investeren in vertrouwen Samenvatting Meerjarenbeleidsplan 2011-2015 1 Pensioenfonds Zorg en Welzijn: het pensioenfonds voor de sector zorg en welzijn Het meerjarenbeleidsplan 2011-2015 beschrijft welke

Nadere informatie

BERNARDO WALTA EN JIM STOLZE INNOVATIE IN ADVIES

BERNARDO WALTA EN JIM STOLZE INNOVATIE IN ADVIES BERNARDO WALTA EN JIM STOLZE INNOVATIE IN ADVIES ONTWIKKELINGEN IN DE ZAKELIJKE MARKT VOOR FINANCIEEL ADVIES 1. Onafhankelijk advieskanaal blijft dominante afsluitkanaal 2. Online afsluiten licht in opkomst,

Nadere informatie

Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen

Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen Het Innovatiekompas Inspiratie sessies Dr. Guy Bauwen 1 Innovatiekompas Inspiratie Sessies Contacteer ons voor: Een voordracht om kennis te maken met het kompasmodel. Een workshop om het toepassen van

Nadere informatie

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria Jeff Gielen, 28 oktober 2014 www.biofacilities.nl Inhoud 1. Kadans Biofacilities 2. Expertise en support + services 3. Lessons

Nadere informatie

Introductie: CMI NEN als nieuwe Publiek - Private Samenwerking (PPS) in de context van het IMDI.nl

Introductie: CMI NEN als nieuwe Publiek - Private Samenwerking (PPS) in de context van het IMDI.nl Het CMI NEN wordt opgericht door drie initiatiefnemers: UT, Siemens en UMCG/RUG Introductie: CMI NEN als nieuwe Publiek - Private Samenwerking (PPS) in de context van het IMDI.nl Matchmaking Event Prof.

Nadere informatie

> Profiel. GITP Executive Search, Werving & Selectie en Interim Management Ptolemaeuslaan 40 3528 BP Utrecht Telefoon 030-6355213

> Profiel. GITP Executive Search, Werving & Selectie en Interim Management Ptolemaeuslaan 40 3528 BP Utrecht Telefoon 030-6355213 Executive Search, Werving & Selectie en Interim Management Ptolemaeuslaan 40 3528 BP Utrecht Telefoon 030-6355213 > Profiel Onderwerp > Functie- en competentieprofiel Salesmanager Internationaal Opdrachtgever

Nadere informatie

Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land.

Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land. Interview door Sandra Heuts en Cees Jorissen Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land. Egbert ten Cate is op het moment van dit gesprek zowel directeur van Bank Ten Cate & Cie als commissaris

Nadere informatie

Junior regisserende inkomensconsulent

Junior regisserende inkomensconsulent Kennis van de Overheid Junior regisserende inkomensconsulent Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de ontwikkeling en toekomst van uw afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere rol

Nadere informatie

TNO-instrumentarium Creatieve Industrie

TNO-instrumentarium Creatieve Industrie TNO-instrumentarium Creatieve Industrie Instrumenten TNO voor Innovatie Vraagarticulatie Kennisoverdracht Kennisontwikkeling Technologisch consult in samenwerking met Syntens Branche Innovatie Agenda Challenge

Nadere informatie

Nieuwsbrief September 2014

Nieuwsbrief September 2014 Nieuwsbrief September 2014 Netwerkgroep45plus: ontstaan en doel De Netwerkgroep45plus Nijmegen is een zelfregiegroep van gemotiveerde 45-plussers, met zeer ruime en uiteenlopende werkervaringen. Naast

Nadere informatie

Derks & Derks Adviseurs in human talent voor de gezondheidszorg

Derks & Derks Adviseurs in human talent voor de gezondheidszorg Derks & Derks Adviseurs in human talent voor de gezondheidszorg Werving Selectie Assessment Loopbaanbegeleiding Coaching Detachering Interim HR Research Derks & Derks adviseurs in human talent Werving

Nadere informatie

Zakendoen met België. Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België

Zakendoen met België. Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België Zakendoen met België Jurgen Moors, MA Adviseur Internationale Zaken/Euregio Centre of Excellence België Overzicht 1. Kamer van Koophandel 2. KvK: afdeling Internationale Zaken 3. België: kansen en ontwikkelingen

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

PRESTATIE-INKOOP in de praktijk

PRESTATIE-INKOOP in de praktijk Inleiding Programma Aanmelden Route Uitnodiging workshop Donderdag 13 september 2012 fhi - leusden PRESTATIE-INKOOP in de praktijk Welke aanbieder steekt boven het maaiveld uit? Prestatie-inkoop in de

Nadere informatie

HealthValley. where health & innovation meet. Succesvol innoveren in de zorg

HealthValley. where health & innovation meet. Succesvol innoveren in de zorg HealthValley where health & innovation meet Succesvol innoveren in de zorg 1 Succesvol innoveren in de zorg Health Valley Health Valley is een netwerk van bedrijven, overheden, kennis- en zorginstellingen

Nadere informatie

Ontslaggolf op komst. Resultaten december 2008

Ontslaggolf op komst. Resultaten december 2008 Resultaten december 2008 Ontslaggolf op komst Foto Carel Richel De Nederlandse autodealers maken zich op voor een uitzonderlijk zwaar jaar. De verkopen nieuw blijven achter, de occasionmarkt is ingestort

Nadere informatie

Verbeter de positie van ZZP'ers in Nijmegen

Verbeter de positie van ZZP'ers in Nijmegen procesverantw.-. S/Tl To INGEKOMEN Initiatiefvoorstel 1 2 DEC. 20" PSPMEENT^ NIJMEGEN da38.nr.: o}..st Verbeter de positie van ZZP'ers in Nijmegen Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinks

Nadere informatie

Fresco Consult BVBA Organisatie & functie-analyse. Vacature:.NET Developer (junior)

Fresco Consult BVBA Organisatie & functie-analyse. Vacature:.NET Developer (junior) Fresco Consult BVBA Organisatie & functie-analyse Romaric Croes 27 Mei 2013 Contents Fresco Consult BVBA... 1 Missie... 1 Informatie over de openstaande betrekking... 1 Titel... 1 Plaats in de organisatie...

Nadere informatie

Workshop Octrooien, uitvindingen, merken en modellen 23 november 2011 HAVO/VWO-4

Workshop Octrooien, uitvindingen, merken en modellen 23 november 2011 HAVO/VWO-4 Workshop Octrooien, uitvindingen, merken en modellen 23 november 2011 HAVO/VWO-4 Evenement Op 23 november brachten 18 leerlingen van 1 school uit de regio een bezoek aan De High Tech Campus en kregen de

Nadere informatie

Hoe krijgen innovaties een kans?...

Hoe krijgen innovaties een kans?... Hoe krijgen innovaties een kans?... Inkoop Innovatie Urgent Meer doen met minder geld. De prestatiedruk van de Nederlandse overheid is groot en de verwachtingen zijn hoog. Het kabinet spant zich in om

Nadere informatie

Laboratoria & Gebouwautomatisering State of the art

Laboratoria & Gebouwautomatisering State of the art Laboratoria & Gebouwautomatisering State of the art Matrix Innovation Center Programma 13.30 14.10 uur Welkom, voorstelronde aanwezigen 14.10 14.30 uur Matrix Innovation Center: Wat verwacht de beheerder/

Nadere informatie

Besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid bvba. Regionaal (de Nederlandstalige gemeenschap, voornamelijk in Gent), Nederland

Besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid bvba. Regionaal (de Nederlandstalige gemeenschap, voornamelijk in Gent), Nederland www.socialbiz.eu Sociale Onderneming Informatiefiche KLEIN SPOOK (BELGIË) Opgericht in 2011 Rechtsvorm Sector Werkgebied Website Besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid bvba Private ondernemingen/ecologisch

Nadere informatie

De kansen van online samenwerken

De kansen van online samenwerken De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 INDEPENDENT INSURANCES Introductie De

Nadere informatie

Het kennisintensieve MKB in Taiwan

Het kennisintensieve MKB in Taiwan Het kennisintensieve MKB in Taiwan door: Erik Blomjous, Tokio, 23 juli 2004 Samenvatting Het MKB speelt in Taiwan een zeer belangrijke rol in de economische en sociale structuur van het land. Ondanks dat

Nadere informatie

Junior medewerker Bezwaar en Beroep

Junior medewerker Bezwaar en Beroep Kennis van de Overheid Junior medewerker Bezwaar en Beroep Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere rol spelen bij de transformatie

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 ONDERNEMERS, LAAT ZIEN DAT FLEXWERKERS WAARDEVOL ZIJN 4 OMZET FREELANCERS EN FLEXWERKERS DAALT DOOR TOENEMENDE

Nadere informatie

Kennisteam Business Innovation. Masterclasses Nieuwe Ingenieur. Leiderschapsprogramma voor young potentials in de technische sector

Kennisteam Business Innovation. Masterclasses Nieuwe Ingenieur. Leiderschapsprogramma voor young potentials in de technische sector Kennisteam Business Innovation & Masterclasses Nieuwe Ingenieur Leiderschapsprogramma voor young potentials in de technische sector Inleiding Tijden veranderen, dat is niets nieuws. Maar de snelheid waarmee

Nadere informatie

uitgroeien tot een Vlaamse, Europese en internationale topregio met economische creativiteit als concept voor meer welvaart en welzijn in de regio.

uitgroeien tot een Vlaamse, Europese en internationale topregio met economische creativiteit als concept voor meer welvaart en welzijn in de regio. Flanders Smart Hub 1. Waarom dit project? 2. Wie maakt deel uit van dit project? 3. Vanwaar komt de naam? 4. Het vertrekpunt van het project 5. Actiedomeinen 6. Wat zijn onze doelstellingen? 7. Logistiek

Nadere informatie

Opzet Participatiepool

Opzet Participatiepool Opzet Participatiepool Aanleiding In het sociaal akkoord zijn overheid en sociale partners overeengekomen om de komende jaren 100.00 mensen met een beperking in bedrijven en 25.000 mensen met een beperking

Nadere informatie

Kennis delen maakt organisaties nog krachtiger

Kennis delen maakt organisaties nog krachtiger Isabel De Clercq (Wolters Kluwer) deelt haar kennis met ons Kennis delen maakt organisaties nog krachtiger Kennis delen heeft een positieve invloed op het innoverend vermogen en op het vinden van oplossingen

Nadere informatie

Tips voor Succesvolle Productlancering

Tips voor Succesvolle Productlancering Tips voor Succesvolle Productlancering Door Welmoet Babeliowsky 2015-2016 Hallo! Ben je zelfstandige, coach, trainer of adviseur? Dan heb ik gelijk een vraag aan je! Stel je eens voor: Dat je een nieuw

Nadere informatie

Beleidsadviseur Sociaal Domein

Beleidsadviseur Sociaal Domein Kennis van de Overheid Beleidsadviseur Sociaal Domein Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere rol spelen bij de transformatie

Nadere informatie

Nudge Finance Leadership Challenge

Nudge Finance Leadership Challenge Nudge Finance Leadership Challenge Extra informatie Wat is de Nudge Finance Leadership Challenge? De Nudge Finance Leadership Challenge is een ontwikkeltraject met een competitie voor de jonge leiders

Nadere informatie

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop Interview Alex Wynaendts, Aegon Tekst: Martin Voorn Kop (suggestie 1:) Globalisering kan financiële markten hard raken (suggestie 2:) Verzekeren is lokale kennis wereldwijd inzetten (suggestie 3:) Globalisering

Nadere informatie

DE HOOGBEGAAFDHEIDS SNELWEG

DE HOOGBEGAAFDHEIDS SNELWEG DE HOOGBEGAAFDHEIDS SNELWEG Hoogbegaafden zijn snelle denkers. Ze leggen snel verbanden waardoor ze vaak snel en ver vooruit kunnen kijken. Ze verwerken grote hoeveelheden informatie in één keer, regelmatig

Nadere informatie

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties Sociale innovatie Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties DATUM 1 maart 2014 CONTACT Steef de Vries MCC M 06 46 05 55 57 www.copertunity.nl info@copertunity.nl 2 1. Wat is sociale

Nadere informatie

info Nspyre Freelance Professionals Schrijf je nu in!

info Nspyre Freelance Professionals Schrijf je nu in! Nspyre Freelance Professionals Schrijf je nu in! info Nspyre Externe Inhuur Herculesplein 24 3584 AA Utrecht T 088-827 50 00 F 088-827 50 99 www.nspyre.nl/freelance externeinhuur@nspyre.nl Nspyre Nspyre

Nadere informatie

Hoe AMBITIEUS. Werken bij Witlox Van den Boomen. Zo zien wij het.

Hoe AMBITIEUS. Werken bij Witlox Van den Boomen. Zo zien wij het. Hoe AMBITIEUS kun jij zijn? Werken bij Witlox Van den Boomen. Zo zien wij het. Hoe confronterend kun jij zijn? Witlox Van den Boomen. Zo zien wij het. Adviseren is soms ook confronteren. De kunst is om

Nadere informatie

E-learning medische technologie, dat wérkt innovatief opleiden in gebruik van medische technologie, hoe wordt de keten daar sterker van?

E-learning medische technologie, dat wérkt innovatief opleiden in gebruik van medische technologie, hoe wordt de keten daar sterker van? Inleiding Programma Aanmelden Route E-learning medische technologie, dat wérkt innovatief opleiden in gebruik van medische technologie, hoe wordt de keten daar sterker van? E-learning systemen, opleidingen,

Nadere informatie