BEGELEIDEN OP DE WERKPLEK

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BEGELEIDEN OP DE WERKPLEK"

Transcriptie

1 BEGELEIDEN OP DE WERKPLEK door JEANETTE DEN OUDEN, WILLEM VAN DER WOLK en HANS ZLOCH De lerarenopleidingen in Nederland zijn volop in ontwikkeling. Niet voor niets kreeg de VELONstudiedag op 5 oktober 2000 de titel: 12 op de schaal van Richter?. Het lerarentekort, de veranderende instroom van studenten op de opleidingen, nieuwe vormen van opleiden (duaal, urgent, inservice en op maat), assessments...zomaar wat onderwerpen en termen die op de studiedag over tafel gingen. En daar niet alleen. Een van de recente ontwikkelingen betreft de begeleiding en beoordeling van studenten in het praktijkdeel van de lerarenopleidingen. Alle lerarenopleidingen zijn volop bezig met het zoeken naar nieuwe vormen voor de invulling van dat praktijkdeel en naar optimalisering van de relatie tussen school en opleiding. Begeleiding en beoordeling zijn daarbij belangrijke aandachtspunten. Dat blijkt ook uit het convenant dat de universitaire lerarenopleidingen en het Ministerie van OCenW in het voorjaar van 1999 hebben gesloten. Een van de taken die de lerarenopleidingen op zich hebben genomen, is het ontwikkelen van nieuwe begeleidingsmodellen waarin opleiding en school gezamenlijk verantwoordelijk worden voor de begeleiding van docenten in opleiding. De leden van het LOUSCO (Landelijk Overleg Universitaire Schoolpracticum Coördinatoren) hebben afgelopen voorjaar een kleine werkconferentie belegd voor medewerkers van de universitaire lerarenopleidingen en betrokken docenten uit het voortgezet onderwijs (VO) over dit onderwerp. Naar aanleiding hiervan kwam van de redactie van het tijdschrift het verzoek om een artikel te schrijven over begeleiden op de werkplek. Reden genoeg voor Jeannette den Ouden (IVLOS),WillemvanderWolk(ICLON)enHansZloch(IDO/VU)ominditartikelintegaanop de ontwikkelingen binnen hun instituten. A rbeidsmarktontwikkelingen en instroom van studenten Steeds meer studenten van de lerarenopleidingen combineren hun opleiding met een betaalde baan in het onderwijs. De ontwikkelingen op de onderwijsarbeidsmarkt spelen hierbij een grote rol. Door ontwikkelingen zoals verdere invoering van arbeidsduurverkorting, toename van het aantal leerlingen in het VO en vergrijzing van het docentencorps wordt het voor veel scholen steeds moeilijker de personeelsformatie in te vullen. Scholen richten zich dan ook graag op de docenten in opleiding (DiO s) van de lerarenopleidingen om de vacatures te vervullen. De huidige tendensen zullen zich dan ook voortzetten. Ten eerste: de instroom van studenten in de universitaire 1) lerarenopleiding wordt steeds gevarieerder. Ten tweede komen naast de reguliere postdoctorale DiO s en de DiO s die de duale variant of de afstudeervariant volgen, ook opfrissers en zij-instromers de opleiding binnen. Daardoor zijn allerlei opleidingstrajecten op maat (nu al) noodzakelijk. Gevolg van deze individualisering is dat ook een begeleiding op maat onontkoombaar is. Begeleiden op school Tot voor kort werden de meeste DiO s op de school begeleid door veelal ervaren, geschoolde schoolpracticumdocenten, die soms een jarenlange relatie met de opleiding onderhielden. Deze vorm van begeleiding komt echter steeds minder voor. Immers, in een groot aantal gevallen vervullen DiO s vacatures in vakken en/of op scholen waar de opleidingen geen relatie mee hebben. Hoewel de opleidingen er de afgelopen tijd bij de betrokken scholen op hebben aangedrongen voor goede begeleiding te zorgen, zal Alle lerarenopleidingen zijn volop bezig met het zoeken naar nieuwe vormen voor de invulling van dat praktijkdeel en naar optimalisering van de relatie tussen school en opleiding. Begeleiding en beoordeling zijn daarbij belangrijke aandachtspunten 22 Nr. 22/1

2 BEGELEIDEN OP DE WERKPLEK het geen verbazing wekken dat deze in veel gevallen niet gerealiseerd werd. Het gevolg was studenten zich beklaagden over (de begeleiding in) het praktijkdeel van de opleiding. In het kader van het eerder genoemde convenant zijn alle ULO s gestart met projecten rond het thema begeleiding. Belangrijk uitgangspunt voor deze projecten is dat de scholen zelf een essentiële rol spelen in de opleiding van docenten. De vragen waar de opleidingen en scholen voor staan, hebben met name betrekking op de wederzijdse afstemming van theorie en praktijk en op de rol van begeleiding op de werkplek en op het instituut. Centraal staat de vraag hoe de begeleiding zo vorm gegeven en geprofessionaliseerd kan worden dat het praktijkdeel van de opleiding een optimaal leerresultaat oplevert voor studenten. Samenwerking tussen opleiding en scholen In nauw overleg met de scholen is op de lerarenopleidingen van Amsterdam (IDO/VU), Leiden (ICLON) en Utrecht (IVLOS) gekozen voor nieuwe modellen voor begeleiding op de werkplek 2). In alle drie de gevallen zijn vanaf de start van de ontwikkeling van de modellen projectgroepen betrokken, waarin zowel ervaren opleiders als schoolpracticumdocenten participeren 3). Ieder van de instituten heeft ondertussen met een aantal scholen uit de regio een convenant gesloten. Scholen en instituut verbinden zich hierdoor aan elkaar: het instituut levert docenten in opleiding, expertise en scholing, de scholen (in Leiden Opleidingsscholen, in Utrecht Utrechtse Universitaire Praktijkscholen en op het IDO/VU IB-SB scholen genoemd) streven naar optimale voorzieningen (inclusief voldoende facilitering) en begeleiding voor deze aanstaande docenten en in Leiden en binnenkort in Utrecht voor betaalde leer-arbeidsplaatsen voor DiO s. Uitwerking van nieuwe begeleidingsmodellen In het vervolg van dit artikel wordt eerst ingegaan op aandachtspunten die bij de uitwerking van de modellen geformuleerd zijn 4) en de vragen die die aandachtspunten oproepen. Vervolgens laten we zien welke uitwerkingen door de drie lerarenopleidingen gekozen zijn. Aandachtspunten In de discussie tussen lerarenopleiders, studenten, faculteiten en scholen over de ontwikkeling van nieuwe vormen van begeleiding van docenten-in-opleiding spelen enkele essentiële vragen en problemen een rol. Op een deel van deze vragen zullen pas antwoorden komen en oplossingen mogelijk zijn na de eerste ervaringen met de nieuwe begeleidingsmodellen die we hieronder beschrijven. We kunnen bovendien pas werkelijk onderbouwde antwoorden geven als onderzoek is verricht naar de effecten van nieuwe vormen van begeleiding. Er zijn echter ook vragen en dilemma s die lerarenopleiders in het eerste stadium van de vernieuwingen onder ogen moeten zien en die een standpuntbepaling vereisen voordat nieuwe begeleidingsvormen worden ingevoerd. In deze paragraaf komt een drietal aandachtspunten aan de orde waarmee lerarenopleiders vanaf het eerste moment rekening moeten houden als het gaat om nieuwe vormen van begeleiding: 1. de plaats van het vak en de algemene beroepscomponent in de begeleiding 2. het profiel van de begeleider 3. de beoordeling We schetsen hier alleen de problematiek en doen nog geen uitspraken over mogelijke oplossingen. In het vervolg van het artikel blijkt welke - voorlopige - keuzes we hebben gemaakt. 1. De relatie tussen vakbegeleiding en begeleiding tot het beroep van de leraar Ten eerste gaan we in op het dilemma van de relatie tussen het vak van de docent-in-opleiding en het meer algemene beroep van leraar. De vraag luidt: Kan een student begeleid worden door een docent van een ander vak (of een onderwijskundige) of moet de begeleiding op het instituut in handen van een vakdidacticus en op school in handen van een vakcollega (schoolpracticumdocent, coach, mentor) zijn? Dit dilemma zal voor veel lerarenopleiders bekend zijn. Al langer doen zich immers - om verschillende redenen - situaties voor waarin studenten niet door een vakdidacticus/ collega van het eigen vak begeleid worden. De meningen hierover zijn verdeeld: aan de ene kant staat de opvatting dat in de opleiding tot docent niet zozeer de expertise in het eigen vak centraal moet staan, maar veeleer de basale vaardigheden van iedere docent, zoals communicatieve en didactische vaardigheden en onderwijskundige kennis in het algemeen. De begeleiding van docenten-in-opleiding zou in dat geval door een onderwijskundige of een didacticus op het instituut of (op school door een collega) van ieder willekeurig vak uitgevoerd kunnen worden. Daartegenover wordt gesteld dat studenten vanuit betrokkenheid op en fascinatie voor het eigen vak kiezen voor het leraarschap in dat bepaalde vak. In dat perspectief wordt de student begeleid op grond van de Nr. 22/1 23

3 overtuiging dat enthousiasme en vakkennis de basis vormen voor goed leraarschap. De algemene didactische vaardigheden zijn dan afgeleid van vakdidactische bekwaamheden. In die opvatting kan alleen de vakdidacticus/ vakdocent een optimale aansluiting bij de leerroute van de student garanderen. 2. Het profiel van de begeleider Het tweede aandachtspunt betreft het profiel van de begeleider. Uit onderzoek van de laatste jaren is een helder beeld ontstaan over de vereiste bekwaamheden van lerarenopleiders (zie hiervoor de Beroepsstandaard Lerarenopleiders 5) ) Onder lerarenopleiders verstaan we zowel de lerarenopleiders op de opleidingsinstituten als de lerarenopleiders op de scholen. Begeleiden van de studenten is een van de hoofdtaken van de lerarenopleider en het is dus niet verwonderlijk dat een belangrijk deel van de Beroepsstandaard bestaat uit de beschrijving van de noodzakelijke begeleidingsvaardigheden. In de nieuwe begeleidingsmodellen wordt de inhoud van de functie van lerarenopleider op school echter veel uitgebreider ingevuld dan voorheen. We noemen drie aspecten van deze uitbreiding. De begeleider nieuwe stijl kan bijvoorbeeld een sleutelpositie krijgen als het gaat om begeleiding van docenten in het algemeen: het gaat dan niet alleen om docenten in opleiding, maar ook om beginnende docenten en zelfs meer ervaren docenten die om wat voor reden dan ook begeleiding behoeven (bijvoorbeeld bij de implementatie van nieuwe didactieken). De nieuwe begeleider speelt mogelijk een coördinerende rol in de begeleidingstaken in de school en functioneert bijvoorbeeld als intermediair tussen verschillende betrokkenen: het opleidingsinstituut, de docenten in de school, de schoolvakbegeleiders (voorheen de spd s) en de schoolleiding. Ook kan de nieuwe begeleider optreden als coach; docenten die leraren-in-opleiding of beginnende docenten begeleiden, kunnen hierbij van de algemene begeleider ondersteuning verwachten. Er worden initiatieven van deze begeleider gevraagd, bijvoorbeeld op het gebied van intervisie en collegiale consultatie. Dit soort uitbreidingen van de functie vraagt meer bekwaamheden dan die waarover de begeleider op school (de schoolpracticumdocent, coach of mentor) tot nu toe moest beschikken. Een inventarisatie van deze bekwaamheden moet leiden tot een profiel van algemene begeleider op school, op basis waarvan docenten in de school geselecteerd kunnen worden voor deze functie. Bovendien kan het profiel dienen als uitgangspunt voor de doelstellingen en inhoud van de opleiding die tot een dergelijke functie opleidt. 3. Beoordeling Tot slot gaan we kort in op het punt van de beoordeling van de docent-in-opleiding. Waar ligt de verantwoordelijkheid als het gaat om het beoordelen van bijvoorbeeld reflectieve vaardigheden, (vak)didactische vaardigheden en producten als portfolio s? Bij de school of het instituut? Hiermee hangt het dilemma samen dat we onder het eerste aandachtspunt hebben geschetst: moet de docent-in-opleiding die zelfstandig opereert, beoordeeld worden door een vakbegeleider, een algemeen begeleider of door de instituutsbegeleider? Deelvragen Bovenstaande aandachtspunten zijn kernkwesties bij de ontwikkeling van nieuwe begeleidingsmodellen. Met de genoemde punten hangen allerlei deelvragen samen. Wij denken vooral aan organisatorische aspecten in de school, uitbreiding van begeleiding naar andere groepen docenten in de school, facilitering en bekostiging en vragen naar de vereiste praktijkervaringen van begeleiders. Dit soort vragen kunnen we voor het grootste deel pas beantwoorden als er ervaring is opgedaan met de nieuwe begeleidingsmodellen. Keuzes bij de uitwerking van nieuwe begeleidingsmodellen Hieronder beschrijven we de (voorlopige) keuzes die zijn gemaakt bij de ontwikkeling van de modellen door de universitaire lerarenopleidingen van Amsterdam (IDO/VU), Leiden (ICLON) en Utrecht (IVLOS) 6). Nieuwe functionarissen in de school In alle drie de modellen is een van de belangrijkste onderdelen de introductie van nieuwe functionarissen voor de begeleiding in de school en de verdere professionalisering van deze functionarissen. De taken en verantwoordelijkheden van deze functionarissen en de relaties met andere begeleiders in de school zijn niet in alle modellen gelijk. Dat zal in het onderstaande duidelijk worden 7). Relatie vak - beroep Op het punt van de relatie vak-beroep zijn door de drie opleidingen verschillende keuzes gemaakt. In Amsterdam en Utrecht spelen de vakbegeleiders een belangrijke rol in de directe begeleiding van de docenten in 24 Nr. 22/1

4 BEGELEIDEN OP DE WERKPLEK opleiding. In het model van Leiden is voor een vakoverstijgende begeleiding gekozen. In de overeenkomst tussen het ICLON en de opleidingsscholen is vastgelegd dat het ICLON en de scholen ieder jaar een aantal betaalde leer-arbeidsplaatsen zullen realiseren. Professionalisering van de begeleiding is cruciaal in dit traject. Vanwege het feit dat de leer-arbeidsplaatsen jaarlijks andere schoolvakken zullen betreffen, vanwege de sterk stijgende studentenaantallen en omdat het van groot belang wordt gevonden goede en blijvende expertise in de school en op het instituut te hebben, is gekozen voor het vakoverstijgend begeleiden van DiO s, zowel op school als op het instituut. Hiervoor wordt op school een nieuwe functionaris, de Begeleider Op School (BOS), geïntroduceerd. Deze begeleidt alle docenten in opleiding op de school. Momenteel varieert dat van 2 tot 8 DiO s per BOS. De BOS wordt ondersteund door vakcollega s van de betreffende DiO s. Taken van de BOS zijn bijvoorbeeld: lesbezoek, lesbesprekingen voeren, het geven van feedback, ondersteunen bij de samenstelling van portfolio s en het ondersteunen bij het uitvoeren van studietaken. In het IVLOS model en in het IDO/VU model is gekozen voor een blijvende rol van - door het instituut in begeleidingsvaardigheden getrainde - vakbegeleiders. De vakbegeleider blijft verantwoordelijk voor met het schoolvak samenhangende zaken en voor de persoonlijke begeleiding van de DiO s en voor de beoordeling. Als nieuwe functionaris is de Algemeen Praktijkbegeleider (IVLOS)/ Schoolbegeleider (IDO/VU) geïntroduceerd. Deze persoon is een ervaren vakbegeleider op de school, die zijn sporen in de begeleiding heeft verdiend en een opleiding tot Algemeen Praktijkbegeleider / Schoolbegeleider heeft gevolgd. Hij verzorgt die opleidingsonderdelen die het beste op de werkplek kunnen worden aangeboden en die niet-vakgebonden zijn. Voorbeelden zijn: intervisietrajecten, bijeenkomsten over vakoverstijgende onderdelen zoals mesoactiviteiten op school, omgaan met ordeproblematiek, voorbereiding van ouderavonden e.d. Daarnaast verricht hij coördinerende werkzaamheden die op de kwaliteit van de begeleiding gericht zijn. Ook kan de Algemeen Praktijkbegeleider / Schoolbegeleider binnen de school trainingen voor vakbegeleiders verzorgen. Doelgroepen van de begeleiding In de modellen van ICLON en IDO/VU vormen de DiO s de eerste doelgroep waarvoor het begeleidingsmodel is opgesteld. Het IVLOS heeft gekozen voor een integrale aanpak waar het gaat om de doelgroepen van de begeleiding. In het Utrechtse model gaat het behalve om de begeleiding van DiO s, ook om de begeleiding van nieuwe 8) en ervaren docenten in de school 9). Elk van deze groepen heeft een aantal begeleidingsbehoeften gemeen (met name de DiO s en de beginnende docenten), maar er zijn, op bepaalde punten, ook verschillen. De ontwikkelgroep heeft in overleg met de Utrechtse Praktijkscholen besloten zich wat de ervaren docenten betreft voorlopig te beperken tot begeleidingsvragen die te maken hebben met verdere professionalisering (met name op het punt van vernieuwingen in de didactiek). Begeleiden betekent daarbij vooral het initiëren van activiteiten die de professionalisering van docenten ondersteunen, zoals bijvoorbeeld intervisiegroepen, collegiale consultatie en wederzijds lesbezoek. Het IVLOS wil met deze integrale benadering een doorgaande lijn in de begeleiding bewerkstelligen: van de docent-in-opleiding naar de ervaren docent. De schoolleiders hebben aangegeven dat zij zeker ook mogelijkheden zien om de functie uit te breiden in de richting van professionele begeleiding van nieuwe collega s Hoewel ICLON en IDO/VU in eerste instantie de DiO als doelgroep hebben gekozen, hebben de schoolleiders aangegeven dat zij zeker ook mogelijkheden zien om de functie uit te breiden in de richting van professionele begeleiding van nieuwe collega s. De Leidse BOSsen begeleiden momenteel bijna allemaal ook nieuwe docenten op hun school. Het IDO/VU heeft gekozen voor een groeimodel: op het moment dat de begeleiding van de DiO s verbetert en aansluiting bij de begeleiding van beginnende docenten een logische stap lijkt, wordt ook deze groep bij het project betrokken. Het profiel en taken van de nieuwe functionaris De keuze voor de doelgroepen heeft gevolgen voor het profiel en de taken van de nieuwe functionarissen. Hieronder geven we die punten aan waarop de drie modellen overeenstemmen. Nr. 22/1 25

5 De begeleider nieuwe stijl : + stelt zich kritisch en kwetsbaar op ten opzichte van het eigen functioneren in beroep en organisatie; + kwalificeert zich als een voortdurend lerende en reflecterende begeleider, die bereid is praktijkkennis te expliciteren; + toont inzet en betrokkenheid en neemt op de juiste momenten initiatieven; + stelt de ontwikkeling van degene die hij/zij begeleidt centraal en doet recht aan diens ontwikkelingsproces. + kan reflecteren op zijn/ haar gedrag als begeleider. Tot de taken van de nieuwe functionaris behoren activiteiten op organisatorisch gebied (hij of zij is bijvoorbeeld het aanspreekpunt op school waar het gaat om de begeleiding van DiO s (en beginnende docenten, IVLOS)). Verder is hij of zij intermediair tussen school en opleidingsinstituut (in samenwerking met de instituutsbegeleider). De begeleider nieuwe stijl is de eindverantwoordelijke voor de inhoud (uiteraard in samenspraak met de instituutsbegeleiders) en organisatie van alle (niet-vakgebonden, IVLOS, IDO/VU) opleidingsonderdelen in de school voor de docent-inopleiding (en bij het IVLOS ook voor de beginnende docent). Als het gaat om coaching en begeleiding zijn er tussen de drie modellen enkele verschillen die voortvloeien uit de keus voor de doelgroepen. In het ICLON-model is de BOS coach en begeleider van DiO s. In het model van het IVLOS en IDO/VU gaat het in de eerste plaats om coaching en begeleiding van vakbegeleiders (voorheen spd s) van docenten in opleiding en van beginnende docenten. Bij het IVLOS is de Algemeen Praktijkbegeleider ook coach van ervaren docenten waar het gaat om professionalisering, met name op het gebied van vernieuwende didactiek. Beoordeling van docenten in opleiding In het IVLOS en IDO/VU model blijven de vakbegeleider en de instituutsbegeleider gezamenlijk verantwoordelijk voor de beoordeling van het praktijkgedeelte van de opleiding van de aanstaande docent. De Algemene Praktijkbegeleider/SchoolBegeleider heeft daarbij een adviserende en waar nodig coachende rol. De Algemeen Praktijkbegeleider (IVLOS) is - met de instituutsbegeleider - verantwoordelijk voor de beoordeling van de (niet-vakgebonden) opleidingsonderdelen onderdelen die op school plaatsvinden. De BOS (ICLON) speelt bij alle onderdelen, samen met de instituutsbegeleider, een directe rol in de beoordeling. Het gaat dan met name om de vraag of de DiO s de vereiste competenties hebben bereikt. Noch de BOS, noch de Algemeen Praktijkbegeleider en Schoolbegeleider is zijn betrokken bij de beoordeling van het continueren van de aanstelling: dat is en blijft het primaat van de schoolleiding. Spilfunctie De nieuwe functionarissen vervullen in alle drie de modellen een spilfunctie: zij dragen zorg voor de onderlinge communicatie tussen alle betrokkenen binnen de school, tussen school en opleidingsinstituut en tussen docenten en schoolleiding. Bij het IVLOS en IDO/VU blijft de vakbegeleider echter een belangrijke rol spelen in de begeleiding. In het Leidse model speelt de vakcollega een ondersteunende rol bij de directe begeleidingswerkzaamheden van de BOS. Een cruciale taak van de praktijkbegeleider is zoals gezegd het verzorgen van opleidingsonderdelen op de werkplek. Van belang daarbij zijn verder vooral de onderlinge afstemming van de activiteiten van alle betrokkenen en de ondersteuning, waardoor optimalisering van de begeleiding wordt bereikt Randvoorwaarden In de overeenkomsten met de scholen is vastgelegd dat het aanstellen van een dergelijke functionaris in de school voorwaarde is voor de school om als opleidingsschool van de Universitaire Lerarenopleidingen te kunnen opereren. Er is afgesproken dat het instituut zorgt voor training en scholing en dat de scholen de randvoorwaarden scheppen waardoor de taken naar behoren verricht kunnen worden. Er moet voldoende facilitering zijn voor de begeleidingsfunctionaris; die facilitering moet leiden tot een zichtbare vermindering van zijn/ haar lessentaak. Scholing en training Op alle drie de instituten is een trainings- en scholingstraject ontworpen dat docenten die zich als BOS, Algemeen Praktijkbegeleider of Schoolbegeleider willen kwalificeren, moeten volgen. Dit traject duurt een cursusjaar. De deelnemers zijn veelal ervaren docenten. Op het IVLOS zijn 16, op het ICLON 17 en op het IDO/VU 5 deelnemers aan een dergelijk traject begonnen. Het ICLON heeft als voorwaarde voor deelname dat alleen docenten die daadwerkelijk als BOS functioneren kunnen deelnemen. In de opleidingen besteden we aandacht aan zaken als begeleidingsmethodieken, schoolorganisatie en veranderingsprocessen, docentgedrag, opleidingsinhouden en het begeleiden van professionalisering op het gebied van didactiek. Op het IVLOS werken de deelnemers (veelal in tweetallen) aan een (nieuw of verbeterd) begeleidingsplan voor hun eigen school. Boven- 26 Nr. 22/1

6 BEGELEIDEN OP DE WERKPLEK dien werkt iedere deelnemer individueel aan een persoonlijk profiel als begeleider. De ICLON BOSsen stellen in ditzelfde kader een portfolio samen van hun BOS werkzaamheden. Ten slotte Begeleiding op de werkplek: een onderdeel van de lerarenopleiding dat veel aandacht verdient. De drie lerarenopleidingen die nu hun modellen ontwikkeld hebben, zullen deze in de komende maanden uitgebreid evalueren. In de evaluatie zal het gaan om vragen die met de eerder geschetste aandachtspunten samenhangen, zoals: + Wat zijn de gevolgen van de keus voor wel of niet vakoverstijgend begeleiden voor de kwaliteit van de begeleiding? + Wordt door het aangeboden trainingstraject de gewenste professionaliteit van de begeleiders in school bereikt? + Wordt met de komst van de nieuwe functionaris de begeleiding op school verbeterd? + Slagen de scholen erin het gewenste leerklimaat in de praktijk te realiseren? + Dragen de nieuwe modellen bij tot een effectieve vorm van samenwerking tussen school en opleiding? In een volgend artikel over dit onderwerp zullen wij hier op terugkomen. We willen dan ook de nieuwe functionarissen zelf over hun ervaringen aan het woord laten. Noten 1) Dit geldt evenzeer voor de lerarenopleidingen van de hogescholen. 2) Ook andere lerarenopleidingen werken aan nieuwe modellen. De drie auteurs van dit artikel hebben vanaf de LOUS- CO-conferentie in 2000 met elkaar ervaringen uitgewisseld en bediscussieerd. 3) Op het IVLOS bestaat deze uit twee ervaren schoolpracticumdocenten, Willy Eurlings (Het Nieuwe Lyceum, De Bilt) en Robbert Roosenboom (De Breul, Zeist) en drie opleiders, Anke Tigchelaar, Jeannette den Ouden en Barend Klop. Op het ICLON uit Niels de Bruin (Fioretticollege, Lisse), Jeroen den Hertog (Rijnlands Lyceum, Oegstgeest), Ad v.d. Logt (Ashram College, Alphen a/d Rijn), drie ervaren SPD s en de opleiders Gitta de Graaf, Theo Mulder en Willem van der Wolk Op het IDO/VU uit de ervaren schoolpracticumdocenten:trijntje Sieswerda (Katholieke Scholengemeenschap Hoofddorp), Herman Tromp (Hermann Wesselink College, Amstelveen), Theo Koops (CSG Jan Arentsz, Alkmaar), Pieter Rijsenbrij (Eerste Christelijk Lyceum, Haarlem) en Dick Bruijnzeel (Pieter Nieuwland College, Amsterdam) en de opleiders Ruud Jansen, Hans Goudsmit, Hans Zloch, Frans van Liempt en René van Kralingen. 4) Een deel van deze aandachtspunten zijn in de Louscoconferentie in 2000 geformuleerd. 5) Beroepsstandaard, VELON, Diemen ) Voor alle drie de modellen geldt dat ze in de komende jaren worden beproefd en bijgesteld. 7) Een belangrijk neveneffect en voordeel voor het invoeren van deze nieuwe functie in de school is dat het de scholen de mogelijkheid biedt meer aan taak- en functiedifferentiatie te doen. 8) Nieuwe docenten kunnen zowel onervaren docenten, als ervaren nieuwkomers zijn. 9) Het IVLOS maakt daarbij onder andere gebruik van de expertise die de laatste jaren in het SPPS-project is opgedaan. Zie hiervoor ook: Achterberg, F. & Koster, B., Steunen, Leren, Stimuleren. Wolters Noordhoff, Groningen Literatuur De onderstaande literatuur inspireerde ons bij het schrijven van dit artikel: Achterberg, F. & Koster, B. Steunen (1999). Leren, Stimuleren. Groningen, Wolters Noordhoff. Anderson, E.M. & Sannon, A.L. (1998). Toward a conceptualization of mentoring. In: Journal of Teacher Education, January-February; pp Project Beroepskwaliteit Lerarenopleiders (1999). Beroepsstandaard voor Lerarenopleiders. Diemen, VELON. Day,C.(1999).Developing Teachers, the challenges of lifelong learning, London, Falmer Press. Fonderie-Tierie, F & Hendriksen, J. (red) (1998). Begeleiden van docenten, Baarn, Nelissen. Geen, A, Basset, P & Douglas, L (1999). The role of the secondary school subject mentor: an evaluation of the UWIC experience, In: Mentoring & Tutoring, Volume 7(1), pp Klencke, P. (1999). Enkele uitkomsten van een onderzoek naar het praktijkdeel van een universitaire lerarenopleiding. In: VELON Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 20(4); pp Korthagen, F. (1993). Het logboek als middel om reflectie van a.s. leraren te bevorderen. In: VELON Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 15(1); pp Korthagen, F. (1994). Het bevorderen van reflectie in groepen a.s. leraren. In: VELON Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 16(2); pp Nr. 22/1 27

7 Koster, B. & Korthagen, F. (1999). Begeleidingsvaardigheden voor opleiders. In: VELON Tijdschrift voor Lerarenopleiders, 20(4); pp Maynard, T. & Furlong, J. (1994). Learning to teach and models of mentoring. In: McIntyre, D., Hagger, H. & Wilkin, M. (ed), Mentoring, perspectives on school-based teacher education, London, Kogan Page. Reader Persoonlijk Functioneren (1999). Leiden, ICLON. Rowley, J.B. (1999). TheGoodMentor, Educational Leadership; pp Tomlinson, P. (1995). Understanding Mentoring. Buckingham, The Open University Press. Vonk, J.H.C., Mentoring student and beginning teachers. In: Teacher & Teacher education, Vol 11(5); pp Wolf, K., Lichtenstein, G. & Stevenson, C. Portfolio s in teacher education. In: Strange, J.H. (ed), Evaluating Teachers. Thousand Oaks, Carwin Press. Zanting,A.,Verloop,N.,Vermunt,J.D.& van Driel, J.H. (1998). Explicating practical knowledge: an Extension of teachers roles, In: European journal of Teacher education, Vol 21(1); pp Zanting, A. (1999). Mentoren en hun praktijkkennis. Leiden. Over de auteurs: Jeannette den Ouden is trainer/opleider bij de lerarenopleiding van de Universiteit van Utrecht, het IVLOS. Vanaf januari 2000 is zij als coördinator betrokken bij de ontwikkeling van het nieuwe begeleidingsmodel van het IVLOS en van de Opleiding Algemeen Praktijkbegeleiders. Sinds augustus 2000 is zij docent aan deze opleiding. Willem van der Wolk is coördinator Beroepspraktijk van het ICLON (Universiteit Leiden). Hij is als coördinator van het convenantsproject Begeleiden vanaf januari 1999 nauw betrokken geweest bij de invulling van de nieuwe samenwerking met scholen bij het opleiden van docenten, de introductie van de BOS, de invulling van deze functie en de scholing van de BOS. Hans Zloch is als vakdidacticus Biologie verbonden aan het Instituut voor Didactiek en Onderwijspraktijk van de VU. Daarnaast neemt hij deel aan de projectgroep Vernieuwing ULO. Hierbinnen houdt hij zich vooral bezig met de ontwikkeling van de CE variant voor de Bèta-faculteiten en de veranderende de rol van de school in die opleiding. Adressen: Jeannette den Ouden IVLOS, Postbus TC UTRECHT Tel Willem van der Wolk ICLON, Postbus RB LEIDEN Tel Hans Zloch IDO/VU, de Boelelaan 1115, 1081 HV AMSTERDAM Tel: Nr. 22/1

Samenwerkingsovereenkomst ILO - School

Samenwerkingsovereenkomst ILO - School Samenwerkingsovereenkomst ILO - School TUSSEN ILO EN SCHOOL VOOR VOORTGEZET ONDERWIJS (inzake het praktijkdeel van (Post)Master-studenten met een stageplek) Partijen, De Interfacultaire Lerarenopleidingen

Nadere informatie

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST TUSSEN ILO EN SCHOOL VOOR VOORTGEZET ONDERWIJS (inzake het praktijkdeel van Bachelor-Minor-studenten met een aanstelling)

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST TUSSEN ILO EN SCHOOL VOOR VOORTGEZET ONDERWIJS (inzake het praktijkdeel van Bachelor-Minor-studenten met een aanstelling) SAMENWERKINGSOVEREENKOMST Partijen, De Interfacultaire Lerarenopleidingen van de Universiteit van Amsterdam rechtsgeldig vertegenwoordigd door mw. drs. L.C.J. Gerritsen, Onderwijscoördinator, hierna te

Nadere informatie

SAMEN-SCHOLING SAMEN-SCHOLING. Scholen en opleidingen, elkaars natuurlijke partners. doorjaapbuitinkensjoukewouda

SAMEN-SCHOLING SAMEN-SCHOLING. Scholen en opleidingen, elkaars natuurlijke partners. doorjaapbuitinkensjoukewouda SAMEN-SCHOLING Scholen en opleidingen, elkaars natuurlijke partners doorjaapbuitinkensjoukewouda De Noordelijke Hogeschool Leeuwarden (NHL) en het Universitair Centrum voor de Universitaire Lerarenopleiding

Nadere informatie

Het praktijkdeel in de ICLON lerarenopleiding

Het praktijkdeel in de ICLON lerarenopleiding ding, Onderwijsontwikkeling en Nascholing Afdeling Hoger Onderwijs Afdeling Voortgezet Onderwijs Praktijkgids Eerstegraads Lerarenopleiding Het praktijkdeel in de ICLON lerarenopleiding Universiteit Leiden.

Nadere informatie

OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen

OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen Professionaliseringsaanbod Pabo 2010 2011 OPLEIDER IN DE SCHOOL, COACH en OPLEIDINGSCOÖRDINATOR Post-HBO opleidingen Inleiding Nieuw in ons aanbod! Een vervolg op de Post-HBO Coach en opleider in de school!

Nadere informatie

Opleiden in de school Pieter Nieuwland College in samenwerking met de Vrije Universiteit 2012-2016

Opleiden in de school Pieter Nieuwland College in samenwerking met de Vrije Universiteit 2012-2016 Opleiden in de school Pieter Nieuwland College in samenwerking met de Vrije Universiteit 2012-2016 Concept beleidsplan Opleidingsschool 1 Inhoud: 1. Personeel, functieomschrijving 2. Visie op de Opleidingsschool

Nadere informatie

Begeleiding Startende Leraren

Begeleiding Startende Leraren Begeleiding Startende Leraren Afgestudeerd en minder dan twee jaar bevoegd (2015 2017) Melanchthon christelijke scholengemeenschap voor voortgezet onderwijs Rotterdam en Lansingerland Postbus 28211 3003

Nadere informatie

Basistraject Schoolopleider Informatiebrochure

Basistraject Schoolopleider Informatiebrochure Basistraject Schoolopleider Informatiebrochure Opzet basistraject schoolopleiders De schoolopleider heeft een spilfunctie tussen basisschool en opleiding en heeft een coördinerende, begeleidende taak t.a.v.

Nadere informatie

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016

projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 projectplan professionaliseringstraject Technisch College Velsen Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het

Nadere informatie

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs

Wiskunde en informatica: innovatie en consolidatie Over vragen in het wiskunde- en informaticaonderwijs Tijdschrift voor Didactiek der β-wetenschappen 22 (2005) nr. 1 & 2 53 Oratie, uitgesproken op 11 maart 2005, bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar Professionalisering in het bijzonder in het onderwijs

Nadere informatie

Begeleiding werknemer / docent

Begeleiding werknemer / docent Begeleidingsplan Uitgangspunt Elke docent die in dienst komt krijgt in principe drie jaar coaching. Ook docenten die langer in dienst zijn bij de organisatie kunnen in overleg met de leidinggevende aanspraak

Nadere informatie

Professionalisering van de werkplekbegeleider

Professionalisering van de werkplekbegeleider Professionalisering van de werkplekbegeleider Kwaliteitsreeks opleidingsscholen Praktijk in zicht STEUNPUNT OPLEIDINGSSCHOLEN PO-R A AD VO-R A AD Inhoudsopgave Inleiding 5 1. Waarom professionalisering

Nadere informatie

De rol van de beroepsstandaard van lerarenopleiders in het personeelsbeleid. Voorloper Kwaliteit van lerarenopleiders

De rol van de beroepsstandaard van lerarenopleiders in het personeelsbeleid. Voorloper Kwaliteit van lerarenopleiders De rol van de beroepsstandaard van lerarenopleiders in het personeelsbeleid Voorloper Kwaliteit van lerarenopleiders Véronique van de Reijt en Quinta Kools Fontys Lerarenopleiding Tilburg Context van de

Nadere informatie

Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject geformuleerd:

Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject geformuleerd: projectplan professionaliseringstraject Samenwerkingsverband VO Zuid-Kennemerland 2014-2016 Mendelcollege Doelstellingen professionaliseringstraject Het SWV heeft als doelstellingen voor het professionaliseringstraject

Nadere informatie

HET COMPETENTIEPROFIEL VAN DE SPD. ILS Nijmegen

HET COMPETENTIEPROFIEL VAN DE SPD. ILS Nijmegen HET COMPETENTIEPROFIEL VAN DE SPD ILS Nijmegen Mei 2009 Voorwoord: Dit voorstel voor een competentieprofiel van de spd is ontworpen op verzoek van de directies van ILS- HAN en ILS-RU door de productgroep

Nadere informatie

Overzicht curriculum VU

Overzicht curriculum VU Overzicht curriculum VU Opbouw van de opleiding Ter realisatie van de gedefinieerde eindkwalificaties biedt de VU een daarbij passend samenhangend onderwijsprogramma aan. Het onderwijsprogramma bestaat

Nadere informatie

Protocol PDG en educatieve minor

Protocol PDG en educatieve minor Protocol PDG en educatieve minor 28 april 2014 Inhoud Protocol voor beoordelingen door de NVAO van de kwaliteit van de afstudeerrichtingen algemeen vormend onderwijs en beroepsgericht onderwijs, het traject

Nadere informatie

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN M.11i.0419 De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN versie 02 M.11i.0419 Naam notitie/procedure/afspraak Visie op professionaliseren Eigenaar/portefeuillehouder Theo Bekker

Nadere informatie

Peer review in de praktijk

Peer review in de praktijk Rotterdam, maart 2013 Gwen de Bruin Susan van Geel Karel Kans Inhoudsopgave Inleiding Vormen van peer review Wat is er nodig om te starten met peer review? Wat levert peer review op? Succesfactoren Inleiding

Nadere informatie

De rol van de beroepsstandaard van lerarenopleiders in het personeelsbeleid. Véronique van de Reijt en Quinta Kools Fontys Lerarenopleiding Tilburg

De rol van de beroepsstandaard van lerarenopleiders in het personeelsbeleid. Véronique van de Reijt en Quinta Kools Fontys Lerarenopleiding Tilburg De rol van de beroepsstandaard van lerarenopleiders in het personeelsbeleid Véronique van de Reijt en Quinta Kools Fontys Lerarenopleiding Tilburg Context van de Fontys Lerarenopleiding Tilburg (FLOT)

Nadere informatie

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling

Scholingsplan 2012-2013. Samen in ontwikkeling Scholingsplan 2012-2013 Samen in ontwikkeling Inhoudsopgave Inleiding 3 Pijlers 4 Kader 5 Deskundigheidsbevordering 2012-2013 6 Beschrijvingen van de scholingen 7 Aanmelden voor externe scholingen 9 Inleiding

Nadere informatie

Samen opleiden. Vlaanderen. Nederland. Leuven, 3 mei Jeannette Geldens Herman L. Popeijus

Samen opleiden. Vlaanderen. Nederland. Leuven, 3 mei Jeannette Geldens Herman L. Popeijus Samen opleiden in Vlaanderen en Nederland Jeannette Geldens Herman L. Popeijus Kempelonderzoekscentrum Helmond Tue-Eindhoven School of Education Leuven, 3 mei 2011 Doel en opbrengst Kennis en inzicht verwerven

Nadere informatie

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Biologie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Biologie - 2010-2011

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Biologie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Biologie - 2010-2011 Leraar voorbereidend hoger onderwijs Biologie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Biologie - 2010-2011 Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Biologie

Nadere informatie

De ROWF organiseert al vanaf het begin van de opleidingsschool onderdelen vanuit het generieke programma van de HvA Les op Locatie.

De ROWF organiseert al vanaf het begin van de opleidingsschool onderdelen vanuit het generieke programma van de HvA Les op Locatie. ROWF Les op locatie in de beroepsopdracht van de HvA. De ROWF organiseert al vanaf het begin van de opleidingsschool onderdelen vanuit het generieke programma van de HvA Les op Locatie. Het doel is de

Nadere informatie

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional.

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional. Sinds een tiental jaren hebben we opleidingsvormen ontwikkeld die recht doen aan zowel vakbekwaamheid als praktijkkennis van aanstaande leraren. In toenemende mate doen we dat op basis van opleiden in

Nadere informatie

Het weblog als instrument voor reflectie op leren en handelen: Een verkennende studie binnen de eerste- en tweedegraads lerarenopleiding 1

Het weblog als instrument voor reflectie op leren en handelen: Een verkennende studie binnen de eerste- en tweedegraads lerarenopleiding 1 Weblogs 1 Het weblog als instrument voor reflectie op leren en handelen: Een verkennende studie binnen de eerste- en tweedegraads lerarenopleiding 1 Iwan Wopereis Open Universiteit Nederland Peter Sloep

Nadere informatie

Samenwerkingsovereenkomst ten behoeve van de academische opleidingsschool ROSRijnland

Samenwerkingsovereenkomst ten behoeve van de academische opleidingsschool ROSRijnland Samenwerkingsovereenkomst ten behoeve van de academische opleidingsschool ROSRijnland De ondertekenende partijen, Bonaventuracollege te Leiden Northgo College te Noordwijk Rijnlands Lyceum Sassenheim te

Nadere informatie

Competentiemeter docent beroepsonderwijs

Competentiemeter docent beroepsonderwijs Competentiemeter docent beroepsonderwijs De beschrijving van de competenties in deze competentiemeter is gebaseerd op: - de bekwaamheidseisen uit de Algemene Maatregel van Bestuur als uitwerking van de

Nadere informatie

Toelichting. REGISTRATIEAANVRAAG (pilot-versie 1 juni 2015)

Toelichting. REGISTRATIEAANVRAAG (pilot-versie 1 juni 2015) REGISTRATIEAANVRAAG (pilot-versie 1 juni 2015) Toelichting Met dit formulier kan de lerarenopleider een registratieaanvraag indienen volgens de pilotafspraken met de VELON. Meer informatie over de doorontwikkeling

Nadere informatie

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Engels Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Engels - 2010-2011

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Engels Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Engels - 2010-2011 Leraar voorbereidend hoger onderwijs Engels Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Engels - 2010-2011 Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Engels

Nadere informatie

Een onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingsschool

Een onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingsschool Werkplekleren Werkplekleren: het han Een onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingsschool Miranda Timmermans en Bas van Lanen Beide auteurs zijn verbonden aan de Hogeschool Arnhem en Nijmegen, Faculteit

Nadere informatie

LEOZ Generiek competentieprofiel leraar Passend Onderwijs: de ontwikkelscan

LEOZ Generiek competentieprofiel leraar Passend Onderwijs: de ontwikkelscan LEOZ Generiek competentieprofiel leraar Passend Onderwijs: de ontwikkelscan Juni 2013 Erica de Bruïne (Hogeschool Windesheim) Hans van Huijgevoort (Fontys OSO) Hettie Siemons (Hogeschool Utrecht, Seminarium

Nadere informatie

Succesvol implementeren

Succesvol implementeren Succesvol implementeren Waarom begeleiding bij implementeren? Idealiter wordt een verandering op een school ingezet vanuit de onderwijsvisie. Deze veranderingen zijn veelal geformuleerd in het schoolplan

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Beginmeting 2014 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, september

Nadere informatie

SAMEN OPLEIDEN: impact van leren in beeld. Meerjarenplan Opleiden in de School

SAMEN OPLEIDEN: impact van leren in beeld. Meerjarenplan Opleiden in de School SAMEN OPLEIDEN: impact van leren in beeld Meerjarenplan Opleiden in de School 2015-2018 Opleidingsteam, 2015 Samen opleiden: impact van leren in beeld Meerjarenplan 2015-2018 Inleiding Goed onderwijs staat

Nadere informatie

Beschrijving Basiskwalificatie onderwijs

Beschrijving Basiskwalificatie onderwijs universitair onderwijscentrum groningen hoger onderwijs Beschrijving Basiskwalificatie onderwijs 2008-2009 september 2008 Basiskwalificatie onderwijs 2 Wat is de basiskwalificatie onderwijs (BKO)? De basiskwalificatie

Nadere informatie

Verantwoording gebruik leerlijnen

Verantwoording gebruik leerlijnen Verantwoording gebruik leerlijnen In de praktijk blijkt dat er onder de deelnemers van Samenscholing.nu die direct met elkaar te maken hebben behoefte bestaat om de ontwikkeling van de beroepsvaardigheden

Nadere informatie

DOCENTEN-IN-OPLEIDING ONDERZOEKEN DE PRAKTIJKKENNIS VAN ERVAREN DOCENTEN

DOCENTEN-IN-OPLEIDING ONDERZOEKEN DE PRAKTIJKKENNIS VAN ERVAREN DOCENTEN DOCENTEN-IN-OPLEIDING ONDERZOEKEN DE PRAKTIJKKENNIS VAN ERVAREN DOCENTEN (deel 1) DOCENTEN-IN-OPLEIDING ONDERZOEKEN DE PRAKTIJKKENNIS VAN ERVAREN DOCENTEN Deel 1: het gebruik van concept mapping in de

Nadere informatie

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Management en Organisatie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Management en

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Management en Organisatie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Management en Leraar voorbereidend hoger onderwijs Management en Organisatie Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Management en Organisatie - 2010-2011 Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum

Nadere informatie

TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE PRAKTIJKGIDS JAAR 3

TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE PRAKTIJKGIDS JAAR 3 TOEGEPASTE PSYCHOLOGIE PRAKTIJKGIDS JAAR 3 VOORWOORD Als stageteam Toegepaste Psychologie zijn wij zeer verheugd dat uw instelling onze student(en) een stageplaats biedt en zo participeert in het opleiden

Nadere informatie

Registratieaanvraag. Toelichting. (versie maart 2016)

Registratieaanvraag. Toelichting. (versie maart 2016) (versie maart 2016) Toelichting Met dit formulier kan de lerarenopleider een registratieaanvraag indienen volgens de pilotafspraken met de VELON. Meer informatie over de doorontwikkeling van de beroepsregistratie

Nadere informatie

Lesson Study in de lerarenopleiding

Lesson Study in de lerarenopleiding Lesson Study in de lerarenopleiding Kwaliteitsreeks opleidingsscholen Praktijk in zicht STEUNPUNT OPLEIDINGSSCHOLEN PO-R A AD VO-R A AD Inhoudsopgave Inleiding 5 1. Waarom Lesson Study in de opleiding?

Nadere informatie

master leraar voortgezet onderwijs

master leraar voortgezet onderwijs DEEL JE KENNIS! master leraar voortgezet onderwijs JOUW PROGRAMMA IN EEN NOTENDOP De master Leraar voortgezet onderwijs van de VU is een eenjarige master (voltijd*) waarin je een eerstegraads onderwijsbevoegdheid

Nadere informatie

Werkgroep portfolio & coaching. portfolio handleiding

Werkgroep portfolio & coaching. portfolio handleiding portfolio handleiding Werkgroep portfolio & coaching 1 De plaats van portfolio in het leren op het VMBO. In enkele notities en werkdocumenten is het kader voor het nieuwe onderwijs geschetst. Dit komt

Nadere informatie

Protocol ECD. Masteropleiding Science Education and Communication (SEC)

Protocol ECD. Masteropleiding Science Education and Communication (SEC) Protocol ECD Masteropleiding Science Education and Communication (SEC) Versie juli 2011 1 Protocol ECD Inleiding Om het werkplekleren zo soepel mogelijk te laten verlopen worden in dit protocol de richtlijnen,

Nadere informatie

Vragenlijst voor minorstudenten

Vragenlijst voor minorstudenten Vragenlijst voor minorstudenten Digitale toetsing en beoordeling in de universitaire lerarenopleiding Intro Het komende studiejaar besteden opleiders van alle universitaire lerarenopleidingen speciale

Nadere informatie

OPLEIDING DOCENT NT2

OPLEIDING DOCENT NT2 OPLEIDING DOCENT NT2 IN DE VOLWASSENENEDUCATIE VU-NT2 PROFESSIONAL CURSUSJAAR 2016/2017 De opleiding Docent NT2 in de volwasseneneducatie is een gezamenlijke opleiding van de Vrije Universiteit Amsterdam

Nadere informatie

Digitale tevredenheidsenquête Studenten Opleidingsschool Rotterdam

Digitale tevredenheidsenquête Studenten Opleidingsschool Rotterdam Digitale heidsenquête Studenten Opleidingsschool Rotterdam LimeSurvey, ID 467591 A: ALGEMEEN Noteer je voor- en achternaam (deze gegevs worden later verwijderd ivm anonieme verwerking) v999 Noteer invuldatum

Nadere informatie

Excellente docent in de mbo-praktijk

Excellente docent in de mbo-praktijk Excellente docent in de mbo-praktijk Uitwisseling scholen HU 7 maart 2014 ROCMN P&O 5-3-2014 1 ROC Midden Nederland Profiel: Kwaliteit, kleinschaligheid en persoonlijk contact Nauwe verbinding met regionale

Nadere informatie

Leerthema 1: De Intern Begeleider / Zorgcoördinator als spil in het onderwijs

Leerthema 1: De Intern Begeleider / Zorgcoördinator als spil in het onderwijs Leerthema 1: De Intern Begeleider / Zorgcoördinator als spil in het onderwijs STUDENTENHANDLEIDING Niveau: Post-HBO Leerthemabeschrijving Leerthema 1 is gericht op de competenties, de rollen en persoonskenmerken

Nadere informatie

Op weg naar de (academische) opleidingsschool

Op weg naar de (academische) opleidingsschool Discussienota Nationalgeographic.nl Adviescommissie ADEF OidS Mei 2014 1 Inhoudsopgave Inleiding 1. Uitgangspunten Samen Opleiden 2. Ambities van (academische) opleidingsscholen 3. Concept Samen Opleiden

Nadere informatie

Fricolore Academy in samenwerking met Penta Nova. Middenmanagement (MMOT)

Fricolore Academy in samenwerking met Penta Nova. Middenmanagement (MMOT) Fricolore Academy in samenwerking met Penta Nova Middenmanagement (MMOT) Doelgroep Inhoud Docenten die belangstelling hebben voor een functie als team- of afdelingsleider. Oriëntatie op management is bedoeld

Nadere informatie

SURF ALLE H@NDS AAN DEK VERSLAG LIVE-EVENT

SURF ALLE H@NDS AAN DEK VERSLAG LIVE-EVENT SURF ALLE H@NDS AAN DEK VERSLAG LIVE-EVENT 25 februari 2010 Partners: Universiteit van Amsterdam, ILO (Instituut voor de Lerarenopleiding; penvoerder); Vrije Universiteit, Onderwijscentrum VU; Universiteit

Nadere informatie

Basiskwalificatie Onderwijs (BKO)

Basiskwalificatie Onderwijs (BKO) Basiskwalificatie Onderwijs (BKO) Achtergrondinformatie Binnen de Nederlandse universiteiten en universitaire medische centra is een Basiskwalificatie Onderwijs (BKO) ontwikkeld. Dit is een onderwijskwalificatie

Nadere informatie

Vragen pas gepromoveerde

Vragen pas gepromoveerde Vragen pas gepromoveerde dr. Maaike Vervoort Titel proefschrift: Kijk op de praktijk: rich media-cases in de lerarenopleiding Datum verdediging: 6 september 2013 Universiteit: Universiteit Twente * Kun

Nadere informatie

Rollen, verantwoordelijkheden en taken docent-praktijkopleider-werkbegeleider-teamleider (leerafdelingen)

Rollen, verantwoordelijkheden en taken docent-praktijkopleider-werkbegeleider-teamleider (leerafdelingen) Rollenmatrix Rollen, verantwoordelijkheden en taken docent-praktijkopleider-werkbegeleider-teamleider (leerafdelingen) Toelichting vooraf: o Als uitgangsmateriaal zijn de overzichten van taken en verantwoordelijkheden

Nadere informatie

TALENT KAMPIOENEN. www.epathways.eu. e-pathways CPD Handboek. Handboek nr. in serie

TALENT KAMPIOENEN. www.epathways.eu. e-pathways CPD Handboek. Handboek nr. in serie TALENT KAMPIOENEN e-pathways CPD Handboek Handboek nr. 15 in serie www.epathways.eu Wat zijn talentkampioenen? De pool met getalenteerd personeel is waarschijnlijk de grootste hulpbron die elke organisatie

Nadere informatie

3.1. Susan Beckers, Linda Verheijen: Logboek als middel voor professionalisering

3.1. Susan Beckers, Linda Verheijen: Logboek als middel voor professionalisering 3.1. Susan Beckers, Linda Verheijen: Logboek als middel voor professionalisering Susan Beckers en Linda Verheijen beschreven onderzoek naar het logboek als middel voor professionalisering van instituutsopleiders.

Nadere informatie

U kunt leraar worden?!

U kunt leraar worden?! Interfacultair Centrum voor Lerarenopleiding, Onderwijsontwikkeling en Nascholing Afdeling Hoger Onderwijs Afdeling Voortgezet Onderwijs Bestuursbureau/HRM U kunt leraar worden?! Universiteit Leiden. Universiteit

Nadere informatie

Coach van Onderwijsprofessionals

Coach van Onderwijsprofessionals Coach van Onderwijsprofessionals Door de vele externe ontwikkelingen, in combinatie met de wens van professionals in het onderwijs om zich te blijven ontwikkelen, is er een enorme behoefte aan begeleiding

Nadere informatie

Deze nieuwsbrief is bestemd voor de professionals jonge kind van de Utrechtse basisscholen, peutercentra en kinderdagverblijven.

Deze nieuwsbrief is bestemd voor de professionals jonge kind van de Utrechtse basisscholen, peutercentra en kinderdagverblijven. Deze nieuwsbrief is bestemd voor de professionals jonge kind van de Utrechtse basisscholen, peutercentra en kinderdagverblijven. Colofon Het project Nu voor later is een gezamenlijk project van schoolbesturen

Nadere informatie

Voortgezet Onderwijs. Maatwerk bij incompany trainingen schoolbrede daltonontwikkeling certificaat leraar dalton VO dalton kort Nunspeet tweedaagse

Voortgezet Onderwijs. Maatwerk bij incompany trainingen schoolbrede daltonontwikkeling certificaat leraar dalton VO dalton kort Nunspeet tweedaagse Voortgezet Onderwijs Maatwerk bij incompany trainingen schoolbrede daltonontwikkeling certificaat leraar dalton VO dalton kort Nunspeet tweedaagse Www.daltondeventer.nl/nascholing Schoolontwikkeling op

Nadere informatie

1. Samen opleiden, samen certificeren Het project Registratie Schoolopleiders (ROS-project), opbrengsten en perspectieven 19

1. Samen opleiden, samen certificeren Het project Registratie Schoolopleiders (ROS-project), opbrengsten en perspectieven 19 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding 11 1. Samen opleiden, samen certificeren Het project Registratie Schoolopleiders (ROS-project), opbrengsten en perspectieven 19 Ko Melief Samenvatting 19 1.1 Inleiding

Nadere informatie

Uitwerkingen van Brainpower sessies

Uitwerkingen van Brainpower sessies Hieronder zijn de resultaten van de Brainpower ingeklonken weergegeven. We zijn zo dicht mogelijk gebleven bij de geschreven teksten, maar hebben de tweedeling leraar/directeur weggelaten. Het is voor

Nadere informatie

CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS

CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS CONVENANT OPLEIDING LERAARPLUS Onderwijsstichting Arcade (openbaar primair onderwijs Coevorden Hardenberg) Openbaar primair onderwijs gemeente Emmen Stenden Hogeschool (PABO Emmen) 1 INHOUDSOPGAVE PREAMBULE...3

Nadere informatie

Beroepsregistratie. Niet omdat het moet, maar omdat het kan. - Kijken naar jezelf - Het kán omdat - En nu? Edmée Suasso Joke Kiewiet-Kester

Beroepsregistratie. Niet omdat het moet, maar omdat het kan. - Kijken naar jezelf - Het kán omdat - En nu? Edmée Suasso Joke Kiewiet-Kester Beroepsregistratie Niet omdat het moet, maar omdat het kan - Kijken naar jezelf - Het kán omdat - En nu? Edmée Suasso Joke Kiewiet-Kester Contact: Beroepsregister@VELON.nl Welk standpunt heb je ingenomen?

Nadere informatie

Brochure Post HBO opleiding coach in het onderwijs

Brochure Post HBO opleiding coach in het onderwijs Brochure 2017-2018 Post HBO opleiding coach in het onderwijs Coaching is een waardevol instrument bij professionalisering van leraren. Hiervoor is een goed opgeleide coach een voorwaarde! biedt u de mogelijkheid

Nadere informatie

Training KED-Coach Gevorderd

Training KED-Coach Gevorderd Training KED-Coach Gevorderd Nederland Onze Trainingen en Diensten Het team van KED-SENS heeft haar aanbod van trainingen en diensten overzichtelijk in kaart gebracht. Alle mensen zijn uniek en leren en

Nadere informatie

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Duits Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Duits - 2012-2013

Leraar voorbereidend hoger onderwijs Duits Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Duits - 2012-2013 Leraar voorbereidend hoger onderwijs Duits Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Duits - 2012-2013 Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - M Leraar VHO Duits -

Nadere informatie

Samenwerkingsovereenkomst ten behoeve van de Academische Opleidingsschool Amsterdam (AcOA)

Samenwerkingsovereenkomst ten behoeve van de Academische Opleidingsschool Amsterdam (AcOA) Samenwerkingsovereenkomst ten behoeve van de Academische Opleidingsschool Amsterdam (AcOA) De ondertekenende partijen, De Montessori Scholengemeenschap Amsterdam (MSA, penvoerder), in het bijzonder het

Nadere informatie

Samen opleiden, samenwerken en leren samen werken

Samen opleiden, samenwerken en leren samen werken Samen opleiden, samenwerken en leren samen werken Een onderzoek naar elementen van (leren) samenwerken en het belang dat basisscholen, aanstaande leraren en hogeschooldocenten hechten aan afspraken daarover

Nadere informatie

Pedagogisch Didactisch Getuigschrift

Pedagogisch Didactisch Getuigschrift Post-HBO Onderwijs Instituut voor Lerarenopleidingen Pedagogisch Didactisch Getuigschrift De rol en taken van de coach 2016-2017 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Wat wordt er van de coach zoal verlangd?...

Nadere informatie

Doelen Praktijkonderzoek Hogeschool de Kempel

Doelen Praktijkonderzoek Hogeschool de Kempel Doelen Praktijkonderzoek Hogeschool de Kempel Auteurs: Sara Diederen Rianne van Kemenade Jeannette Geldens i.s.m. management initiële opleiding (MOI) / jaarcoördinatoren 1 Inleiding Dit document is bedoeld

Nadere informatie

Samen beoordelen met één beoordelingsformulier

Samen beoordelen met één beoordelingsformulier Samen beoordelen met één beoordelingsformulier Kwaliteitsreeks opleidingsscholen Praktijk in zicht STEUNPUNT OPLEIDINGSSCHOLEN PO-R A AD VO-R A AD Inhoudsopgave Inleiding 5 1. Waarom één beoordelingsprocedure?

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek Prof. dr. Perry den Brok Betrokkenen Connect College (opdrachtgever) Kennisnet (subsidie onderzoek) Technische Universiteit Eindhoven

Nadere informatie

Vragenlijst voor masterstudenten

Vragenlijst voor masterstudenten Vragenlijst voor masterstudenten Digitale toetsing en beoordeling in de universitaire lerarenopleiding Intro Het komende studiejaar besteden opleiders van alle universitaire lerarenopleidingen speciale

Nadere informatie

De introductie van een portfolio aan de hand van een analogie

De introductie van een portfolio aan de hand van een analogie ARTIKEL De introductie van een portfolio aan de hand van een analogie In deze bijdrage doen we verslag van een onderzoek naar het gebruik van het portfolio in de universitaire lerarenopleiding van de Universiteit

Nadere informatie

Beroepsregistratie. PROJECT Versterking Samenwerking. Borging en met elkaar in verbinding (blijven) Inleiding Beroepsstandaard. Beroepsregistratie

Beroepsregistratie. PROJECT Versterking Samenwerking. Borging en met elkaar in verbinding (blijven) Inleiding Beroepsstandaard. Beroepsregistratie Beroepsregistratie PROJECT Versterking Samenwerking Borging en met elkaar in verbinding (blijven) Inleiding Beroepsstandaard Beroepsregistratie Mogelijkheden VSLS 26 januari 2017 Joke Kiewiet-Kester Doorgaande

Nadere informatie

ALGEMENE INFORMATIEBROCHURE

ALGEMENE INFORMATIEBROCHURE ALGEMENE INFORMATIEBROCHURE Educonnect informatiebrochure Pagina 1 Inhoudsopgave algemene informatiebrochure Educonnect Educonnect - pagina 3. De SCSOG Het aanbod van Educonnect De kern van Educonnect

Nadere informatie

De begeleidings- en beoordelingstrajecten zijn schriftelijk vastgelegd en te raadplegen door anderen. ILS en Radboud Docenten Academie.

De begeleidings- en beoordelingstrajecten zijn schriftelijk vastgelegd en te raadplegen door anderen. ILS en Radboud Docenten Academie. Rapportageformat Instrument Keurmerk HAN ILS en samenwerkingsscholen Versie VO, oktober 2014 Standaard 1. De samenwerkingsschool in relatie tot de kwaliteit van de leerwerkomgeving van de lerende Deze

Nadere informatie

Grote dank aan het werkveld. Informatiebrief 2015-01

Grote dank aan het werkveld. Informatiebrief 2015-01 Informatiebrief 2015-01 Graag wil ik u via deze informatiebrief op de hoogte brengen van de ontwikkelingen rond het beroepsregister voor lerarenopleiders. In november verscheen de eerste informatiebrief

Nadere informatie

Omgaan met verschillen

Omgaan met verschillen Omgaan met verschillen De ZAOS ontwikkelt een kenniskring binnen de opleidingsschool waar het thema 'omgaan met verschillen' in samenwerking met de opleidingsinstituten concreet zal worden uitgewerkt.

Nadere informatie

Preventieve Ambulante Begeleiding

Preventieve Ambulante Begeleiding Preventieve Ambulante Begeleiding 1. Wat is Preventieve Ambulante Begeleiding Preventieve Ambulante Begeleiding is een kortdurende dienstverlening in de vorm van ondersteuning en advisering door een ambulant

Nadere informatie

Schoolportret samenwerkingsverband Roermond. vo- docenten over Passend onderwijs (vmbo tot en met gymnasium)

Schoolportret samenwerkingsverband Roermond. vo- docenten over Passend onderwijs (vmbo tot en met gymnasium) Schoolportret samenwerkingsverband Roermond vo- docenten over Passend onderwijs (vmbo tot en met gymnasium) Schoolportret samenwerkingsverband Roermond vo- docenten over Passend onderwijs (vmbo tot en

Nadere informatie

Digitale hulpmiddelen bij het toetsen en beoordelen in de universitaire lerarenopleiding

Digitale hulpmiddelen bij het toetsen en beoordelen in de universitaire lerarenopleiding Digitale hulpmiddelen bij het toetsen en beoordelen in de universitaire lerarenopleiding Vragenlijst voor docenten/opleiders Intro Doel van deze vragenlijst is informatie te verzamelen over het gebruik

Nadere informatie

Teaching and Learning International Survey Nederland

Teaching and Learning International Survey Nederland Teaching and Learning International Survey Nederland Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling www.talis2013.nl Talis 2013 Teaching and Learning International Survey Sjoerd Slagter, voorzitter

Nadere informatie

Waarom doen we dingen zoals we ze doen en wat is de meerwaarde voor het leren van onze leerlingen?

Waarom doen we dingen zoals we ze doen en wat is de meerwaarde voor het leren van onze leerlingen? Waarom doen we dingen zoals we ze doen en wat is de meerwaarde voor het leren van onze leerlingen? Halverwege het 3-jarige project Professionele leergemeenschappen (PLG) in het vo formuleren we de eerste

Nadere informatie

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016

Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Terugkoppeling monitor subsidieregeling Versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen 2013-2016 Tussenmeting 2015 Portret samenwerkingsverband P029 Opdrachtgever: ministerie van OCW Utrecht, oktober

Nadere informatie

OPLEIDINGSSCHOLEN PRAKTIJK IN-ZICHT WERKPLEKLEREN VAN AANSTAANDE LERAREN. Bob Koster en Han Leeferink. Steunpunt Opleidingsscholen

OPLEIDINGSSCHOLEN PRAKTIJK IN-ZICHT WERKPLEKLEREN VAN AANSTAANDE LERAREN. Bob Koster en Han Leeferink. Steunpunt Opleidingsscholen OPLEIDINGSSCHOLEN PRAKTIJK IN-ZICHT WERKPLEKLEREN VAN AANSTAANDE LERAREN Bob Koster en Han Leeferink Steunpunt Opleidingsscholen Praktijk In-Zicht Werkplekleren van aanstaande leraren Bob Koster en Han

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF 16: SUCCESVOLLE MINOR INGENIEUR ÈN DOCENT WORDT VOORTGEZET

NIEUWSBRIEF 16: SUCCESVOLLE MINOR INGENIEUR ÈN DOCENT WORDT VOORTGEZET NIEUWSBRIEF 16: SUCCESVOLLE MINOR INGENIEUR ÈN DOCENT WORDT VOORTGEZET SUCCESVOLLE MINOR INGENIEUR ÉN DOCENT WORDT VOORTGEZET De regiegroep van De Rode Loper heeft begin september besloten geld te reserveren

Nadere informatie

SWOT-ANALYSE. 1 Interpersoonlijk competent. 1.1 Eisen. 1.2 Mijn ontwikkelpunten. 1.3 Mijn leerdoelen

SWOT-ANALYSE. 1 Interpersoonlijk competent. 1.1 Eisen. 1.2 Mijn ontwikkelpunten. 1.3 Mijn leerdoelen SWOT-ANALYSE Met een SWOT-analyse breng ik mijn sterke en zwakke punten in kaart. Deze punten heb ik vervolgens in verband gebracht met de competenties van en leraar en heb ik beschreven wat dit betekent

Nadere informatie

Evaluatie Curriculum Onderzoek in de opleiding

Evaluatie Curriculum Onderzoek in de opleiding Evaluatie Curriculum Onderzoek in de opleiding Helmond, 16 juni 2016 Puck Lamers Master Onderwijswetenschappen Radboud Universiteit Nijmegen drs. Monique van der Heijden dr. Jeannette Geldens Kempelonderzoekscentrum

Nadere informatie

Opleiden in school. Versie: 4 Datum: September 2013 Auteur: Henk Jacobs. Opleiden in school - concept Versie 4. 1

Opleiden in school. Versie: 4 Datum: September 2013 Auteur: Henk Jacobs. Opleiden in school - concept Versie 4. 1 Opleiden in school Versie: 4 Datum: September 2013 Auteur: Henk Jacobs Opleiden in school - concept Versie 4. 1 Versiehistorie Versie Datum Omschrijving Auteur 01. Juli 2011 Eerste opzet notitie werkplekleren

Nadere informatie

COACH EN OPLEIDER IN DE SCHOOL VOOR PO / VO / HBO / PABO Post-HBO opleidingen

COACH EN OPLEIDER IN DE SCHOOL VOOR PO / VO / HBO / PABO Post-HBO opleidingen Professionaliseringsaanbod Pabo 2010 2011 COACH EN OPLEIDER IN DE SCHOOL VOOR PO / VO / HBO / PABO Post-HBO opleidingen Inleiding Start in september! Voor deze Post-HBO kan een lerarenbeurs worden aangevraagd

Nadere informatie

Beleid Introductie en Begeleiding Nieuwe Medewerkers

Beleid Introductie en Begeleiding Nieuwe Medewerkers Beleid Introductie en Begeleiding Nieuwe Medewerkers Vastgesteld in MT d.d. 30 september 2004 Voorzien van instemming/positief advies van GMR d.d. 12 oktober 2004 Vastgesteld in AB-vergadering d.d. 22

Nadere informatie

Opleiden in het. zorgonderwijs. Modules leergangen master

Opleiden in het. zorgonderwijs. Modules leergangen master het zorgonderwijs Modules leergangen master Kies je eigen professionaliseringstraject Ben je docent of (praktijk)opleider in het zorgonderwijs? Of ben je werkzaam in de zorg en wil je toekomstige zorgprofessionals

Nadere informatie

De specifieke lerarenopleiding

De specifieke lerarenopleiding geëngageerd onderzoekend communicatief talent ontwikkelend vakdeskundig leerling gericht samenwerkend De specifieke lerarenopleiding dynamisch leergierig master Jij bent... inspirerend creatief toekomstgericht

Nadere informatie

Doorgaande leerlijn voor begaafde en excellerende leerlingen van po naar vo

Doorgaande leerlijn voor begaafde en excellerende leerlingen van po naar vo Doorgaande leerlijn voor begaafde en excellerende leerlingen van po naar vo Met deze screeningslijst krijgt u r inzicht in de visie van uw school op een warme overdracht van begaafde en excellerende leerlingen

Nadere informatie

OPLEIDING DOCENT NT2 IN DE VOLWASSENENEDUCATIE CURSUSJAAR 2017/2018

OPLEIDING DOCENT NT2 IN DE VOLWASSENENEDUCATIE CURSUSJAAR 2017/2018 OPLEIDING DOCENT NT2 IN DE VOLWASSENENEDUCATIE CURSUSJAAR 2017/2018 De opleiding Docent NT2 in de volwasseneneducatie is een gezamenlijke opleiding van de Vrije Universiteit Amsterdam en Hogeschool Windesheim

Nadere informatie