NieuWSBrieF JuLi 2007

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "NieuWSBrieF JuLi 2007"

Transcriptie

1 NIEUWSBRIEF 36 JUlI 2007 Hans Oosters nieuwe voorzitter STOWA Dijkgraaf Hans Oosters is onlangs benoemd tot nieuwe voorzitter van STOWA. Hij volgt daarmee Monique de Vries op, die toetrad tot het bestuur van de Unie van Waterschappen. Dijkgraaf Wim Wolthuis van Waterschap Velt en Vecht is de nieuwe vice-voorzitter. Luitzen Bijlsma (HID Rijkswaterstaat, Waterdienst) nam als lid zitting in het nieuwe bestuur. Hans Oosters is sinds september 2005 dijkgraaf van het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard. Daarvoor was hij burgemeester van de gemeente Bergambacht en vanaf 2004 tevens waarnemend burgemeester van de gemeente Ouderkerk. De heer Oosters is behalve STOWA-voorzitter onder meer voorzitter van de stichting Wateropleidingen. Hans Oosters en Wim Wolthuis (onder) Oud-dijkgraaf van het Hoogheemraadschap van Delfland Piet Hein Schoute nam in het voorjaar afscheid vanwege het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd. André van Bennekom (HID Rijkswaterstaat RIZA) trad af vanwege zijn vervroegde uitdiensttreding in verband met de komst van de nieuwe Waterdienst. Eind vorig jaar vertrokken al Jan Geluk (dijkgraaf Waterschap Hollandse Delta) en Gert Verwolf (dijkgraaf Waterschap Veluwe). Het nieuwe bestuur heeft de wisselingen gebruikt om de bestuursomvang meer in overeenstemming te brengen met de aard en (financiële) omvang van STOWA. Het aantal bestuursleden is verlaagd tot minimaal zes en maximaal acht personen. In de ze ui tgave onder meer : STOWA brengt klimaatvragen waterschappen in kaart / Herziene uitgave EG-recht en de praktijk van het waterbeheer / Verslag van het MKBA-Symposium in Arnhem / STOWA deelnemer aan urinescheidingsproject op Zwolse hogeschool / STOWA ter Infootjes / Publicaties / Onderzoeker Marcel Klinge onderzocht

2 STOWA brengt klimaatvragen waterschappen in kaart STOWA heeft in juni de eerste fase van het onderzoeksprogramma Gevolgen klimaatveranderingen voor het regionale waterbeheer afgerond. Via interviews en een workshop werden de vragen in kaart gebracht die waterschappen hebben rond regionaal waterbeheer en klimaat. Het onderwerp leeft, getuige het grote aantal onderwerpen dat werd aangedragen voor onderzoek. Voor het inventariseren van de onderzoeksvragen kozen de onderzoekers een thematische aanpak, met als invalshoek de kerntaken van het waterschap, te weten waterkeren, waterkwantiteitsbeheer, waterkwaliteitsbeheer en waterketenbeheer. Centrale vraag is: wat zijn de gevolgen van klimaatveranderingen op het adequaat vervullen van deze taken? Daarbij werd ook bekeken of ingebrachte onderzoeksvragen meerdere kerntaken raakten. Work shop De inventarisatiefase startte met het interviewen van vijftien vooraanstaande regionale waterbeheerders. Bij de keuze van de te interviewen personen werd gelet op een evenwichtige spreiding over thema s en regio s. Uit de interviews werden in totaal zo n vijftig mogelijke onderzoeksvragen gedestilleerd. Deze vragen werden tijdens een workshop besproken door deskundigenpanels. De panels beoordeelden de vragen onder meer op validiteit (staan klimaateffecten centraal en is het echt een probleem van het waterschap?), draagvlak (is de vraag voor meerdere waterschappen relevant?), en op uitvoering (is dit een vraag die STOWA - evt. met anderen - moet oppakken? En zo niet: wie wel?). Tijdens de workshop stelden de panels ook enkele nieuwe vragen voor. Tevens werd gekeken naar aansluitmogelijkheden van onderzoeksvragen bij andere kennisontwikkelingsprogramma s. Onder zoek s vr agen Na de workshopbeoordeling bleven ongeveer dertig onderzoeksvragen over. Een kleine greep: hoe kom je tot ontwerpen die betrekkelijk no-regret kunnen worden aangepast als na verloop van tijd de ontwerpuitgangspunten en onzekerheden daarin veranderen? Hoe kunnen we tot een hulpmiddel komen dat eenvoudig aangeeft op welke wijze watersysteem- en waterketenontwerpen robuuster gemaakt kunnen worden? Hoe kunnen KNMI-klimaatscenario s eenduidig worden doorgerekend naar hydraulische randvoorwaarden voor het ontwerp van waterkeringen, maar ook naar ontwerp en inrichting van regionale watersystemen? Moeten we op zoek naar nieuwe, innovatieve methoden om in de toekomst voldoende water te kunnen vasthouden? Wat zijn de gevolgen van klimaatverandering op de haalbaarheid van de huidige GGOR- en KRW-doelen? Welke effecten heeft klimaatverandering op verzilting? Hoe pakken we de verwachte toename van blauwalgen en botulisme aan? De komende periode gaat STOWA het programma nader vormgeven. Eerst beoordelen de STOWA-programmacommissies de onderzoeksvragen uit het nu voorliggende programma. Voor de vragen die dan overblijven, worden gedetailleerde omschrijvingen van de uit te voeren projecten opgesteld. Het gaat om een nadere uitwerking van de vraag en van de beoogde producten, maar tevens om een beschrijving van het belang van het onderzoek en van de belanghebbenden. Er worden mogelijk samenwerkingsperspectieven met elders lopende kennisontwikkelingsprogramma s beschreven, en er wordt een indicatieve doorlooptijd en kostenraming voor de projectactiviteiten opgesteld. pagina 2

3 Herziene uitgave EG-recht en de praktijk van het waterbeheer De invloed van Europese wet- en regelgeving op het waterbeheer wordt steeds groter. De praktische implicaties ervan voor regionale waterbeheerders liet STOWA in 2003 vastleggen in het boek EG recht en de praktijk van het waterbeheer en de daaruit voortvloeiende Europagids. Momenteel wordt gewerkt aan een herziening van het boek. Dat moet eind van dit jaar verschijnen. Een belangrijke reden voor de herziening is nieuwe jurisprudentie van nationale en Europese rechters. Dit kan van betekenis zijn bij het nemen van besluiten door waterbeheerders. Verder kan een aantal in de eerste uitgave besproken problemen vervallen, omdat de nationale wetgeving met het oog daarop inmiddels is aangepast. Het betreft onder meer de tijdelijke vergunning voor lozingen van zwarte-lijststoffen en de wettelijke kwaliteitseisen voor grijze-lijststoffen op grond van de Wet milieubeheer. Ook kunnen actuele ontwikkelingen in de verhouding tussen verschillende richtlijnen mee worden genomen in de nieuwe uitgave, in het bijzonder in relatie tot de Nitraatrichtlijn. In de nieuwe uitgave wordt ook ingegaan op enkele van toepassing zijnde Europese richtlijnen die momenteel in voorbereiding zijn. Het betreft onder meer de Grondwaterrichtlijn, als dochterrichtlijn van de Kaderrichtlijn water, de Kaderrichtlijn Mariene Strategie en de Kaderrichtlijn Bodembescherming. In het algemene deel van de uitgave wordt aandacht besteed aan de consequenties van het Verdrag van Aarhus. Dit uit 1998 daterende verdrag regelt onder meer de rechten op toegang tot milieu-informatie voor het publiek. Het verdrag is inmiddels in een Europese richtlijn omgezet. Dit leidt voor bestuursorganen tot een aantal extra verplichtingen ten aanzien van de openbaarheid van bestuur. Regelge v ing Aanpassing van het boek is tevens noodzakelijk, omdat de Europese en nationale regelgeving sinds de eerste uitgave flink zijn veranderd. Zo is de natuurbeschermingswetgeving ingrijpend gewijzigd, zijn er nieuwe regels voor de waterkwaliteit, en is de implementatietermijn voor de Strategische MER-richtlijn verstreken. Voorts zijn de Wet milieubeheer en de Wvo herzien in verband met de implementatie van de Europese IPPC-richtlijn. Op Europees niveau is er een nieuwe Zwemwaterrichtlijn tot stand gebracht (2006/7/EG) en de implementatietermijn voor de Kaderrichtlijn water is al geruime tijd verstreken. Inmiddels heeft de wet die de Kaderrichtlijn omzet in het Nederlandse recht, het Staatsblad bereikt. Bij de Tweede Kamer liggen inmiddels voorstellen voor een Waterwet en een Wet algemene bepalingen omgevingsrecht. In de nieuwe uitgave zullen de ontwikkelingen rond de Waterwet en de relatie met de Wm (c.q. de Wabo) worden geschetst, onder meer omdat daar de kwaliteitseisen uit de Kaderrichtlijn water in komen. De Europese drinkwaterrichtlijn, die ziet op drinkwater geschikt voor menselijke consumptie, en de nieuwe Drinkwaterwet krijgen eveneens een plaats in het boek. pagina 3

4 MKBA-S ymposium in Arnhem : Wat kost waterbeheer Het uitvoeren van nieuw waterbeleid - zoals KRW en WB21 - kost veel geld en ook een waterbeheerder kan zijn euro maar één keer uitgeven. STOWA en de stichting Leven met Water lieten daarom een instrument ontwikkelen dat waterbeheerders inzicht geeft in de kosten en baten van watermaatregelen. Dat gebeurde in het project MKBA in de regio. Onlangs werd het instrument in Arnhem toegelicht, tijdens een speciaal symposium. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) is een methode waarmee je inzichtelijk maakt wat de kosten en baten van een project zijn voor de maatschappij. Dat doe je door (de kosten van) alle te nemen maatregelen te inventariseren en de effecten ervan vast te stellen. Vervolgens kwantificeer je deze effecten en druk je ze in geld uit. Een voorbeeld ter verduidelijking: een waterschap legt in een polder een nieuwe waterberging aan. Kosten: x miljoen euro. Het effect van de ingreep is minder natschade in het omliggende stedelijk gebied, minder pompkosten, een stijging van de waarde van de omliggende woningen, een toename van de recreatie, maar ook minder opbrengsten voor de aanwezige melkveehouderij. Er zijn ook effecten die je niet in geld kunt uitdrukken. Bijvoorbeeld het feit dat de aanleg van de waterberging leidt tot meer natuur en meer biodiversiteit. Deze effecten worden eveneens meegenomen in de analyse, maar niet op geld gezet. In een enkel geval zijn er effecten buiten het eigen gebied, bijvoorbeeld minder pompkosten. Ook die worden benoemd. Via een MKBA kunnen waterbeheerders meerdere uitvoeringsalternatieven beoordelen en met elkaar vergelijken. Dagvoorzitter Jan Jaap Bouma. Bl ack box Een MKBA draagt volgens projectleider MKBA in de regio Robert van Cleef bij aan verantwoorde besteding van maatschappelijk geld en aan betere en meer transparante politieke besluitvorming. Voorwaarde is wel dat je verantwoording aflegt over de bij de analyse gehanteerde aannames, uitgangspunten en afwegingsmethoden. Anders wordt een MKBA volgens Van Cleef een black box: Het is niet domweg het presenteren van een rekensom, dan sla je de plank volledig mis. Het uitvoeren van een MKBA kost bovendien behoorlijk wat tijd en menskracht, waarschuwde Jasper Tamboer van het Hoogheemraadschap van Rijnland. Het schap doorliep als projectcasus een MKBA ter voorbereiding op een nieuw peilbesluit voor de Noordplaspolder. De analyse verhoogde volgens Tamboer de kwaliteit van de bestuurlijke discussie en besluitvorming over het onderwerp. Hij wees er wel op dat een MKBA alleen inzicht geeft in de mate waarin een project maatschappelijkeconomisch rendeert. Het zegt niets over de technische uitvoerbaarheid of de politiek-bestuurlijke haalbaarheid ervan. En dat zijn soms totaal verschillende dingen. Ook doet een MKBA geen uitspraken over het verdelen van de kosten en baten over belanghebbende partijen. Dat kan achteraf tot veel discussie leiden. Tamboer vroeg zich af of in een MKBA-analyse een kostenverdelingssleutel zou moeten worden meegenomen. Uit het bovenstaande kwam naar voren dat een regionale MKBA vooral geschikt is voor projecten van grote financiële omvang, met een groot politiek gewicht, uiteenlopende belangen en uiteenlopende, complexe effecten. Is dat niet het geval, dan zijn waterbeheerders waarschijnlijk beter af met andere (eenvoudigere) economische waarderingsinstrumenten. De website helpt waterbeheerders bij het maken van de juiste instrumentkeuze. Websi t e De resultaten van het project MKBA in de regio zijn terug te vinden op de gelijknamige website De site neemt de regionale waterbeheerder stapsgewijs aan de hand om economische informatie te generen die de regionale besluitvorming kan ondersteunen. Met een softwaretool kunnen waterbeheerders een volledige pagina 4

5 en wat levert het op? Projectleider Robert van Cleef: MKBA draagt bij aan verantwoorde besteding van maatschappelijk geld en aan betere politieke besluitvorming. regionale MKBA automatisch laten doorrekenen. Het biedt de mogelijkheid om effectief te toetsen op gevoeligheden en het ontsluit relevante literatuur en kengetallen (via hyperlinks). Tot slot is een groot aantal illustratieve berekeningen van effecten opgenomen om de gebruiker te helpen bij het uitvoeren van zijn eigen analyse. S tappenpl an Het stappenplan op de MKBA-site werd na de middagpauze gebruikt om samen met de deelnemers twee praktijkcasussen te doorlopen. De eerste betrof het uitvoeren van maatregelen in de Haarlemmermeer om voor het inliggende waterlichaam te voldoen aan de doelstellingen van de Kaderrichtlijn water. Uit de casus kwam naar voren dat het instrument een krachtig hulpmiddel kan zijn om via een iteratief proces de kosten en baten van diverse maatregelvarianten met elkaar te vergelijken. Het uitvoeren van de MKBA zelf kan echter knap lastig zijn, zo bleek. Vooral als er informatie ontbreekt. Volgens Van Cleef moet je in zo n geval de juiste balans zien te vinden tussen de waarde van de ontbrekende informatie en de benodigde tijd en energie om die op te sporen. Tijdens de casus vroeg een deelnemer zich af hoe je omgaat met belanghebbende partijen. Moet je die van meet af aan betrekken bij het uitvoeren van een MKBA, of niet? Jasper Tamboer pleitte voor het eerste, omdat waterschappen deze partijen vaak nodig hebben bij het oplossen van waterproblemen. Hierop aansluitend was er discussie over de vraag of er bij een regionale MKBA echt sprake is van een maatschappelijke kosten-batenanalyse, of vooral van een water kosten-batenanalyse. Met andere woorden: in hoeverre nemen waterbeheerders maatregelen mee waarbij ze voor de uitvoering afhankelijk zijn van andere stakeholders (landbouw, industrie). Nul alt ernat ief De tweede casus ging over de vraag wat de kosten en baten waren van het beperken van de wateroverlast in Breda door het aanleggen van een bovenstrooms gelegen bergingsgebied. Uit de casus kwam naar voren dat het van pagina 5

6 De sprekers op het MKBA-symposium. V.l.n.r Rob van der Veeren, Jasper Tamboer, Robert van Cleef en dagvoorzitter Jan Jaap Bouma. groot belang is om doelen zo helder en concreet mogelijk te definiëren. Tijdens de casus kwam ook de vergelijking met het zogenoemde nulalternatief aan de orde: de meest waarschijnlijke ontwikkeling die plaatsvindt als een project niet wordt uitgevoerd. Dit nulalternatief moet je niet verwarren met nietsdoen, waarschuwden enkele deelnemers. Zo moeten schadevergoedingen meegenomen worden in het nulalternatief als geen retentiegebieden worden ingezet. Bij het formuleren van alternatieven kunnen verschillende opties bekeken worden, zoals de aankoop van gronden of de inzet van blauwe diensten. Uit de casus kwam naar voren dat bij regionale MKBA s rekening moet worden gehouden met verdelingsvraagstukken. Betekent een positief saldo op een bepaalde plaats een negatief saldo elders? De recreatie kan in het gebied bijvoorbeeld toenemen, maar gaat dat ten koste van recreatie elders? Belangrijk is ook dat er een verschil gemaakt wordt tussen fysieke effecten en welvaartseffecten. Bij het formuleren van welvaartseffecten moet sprake zijn van een aantoonbaar oorzakelijk verband, bijvoorbeeld de baten van meer recreatie. Anders bestaat het gevaar dat baten (te) ver gezocht worden. Discussie was er over de kosten voor grondaankoop. Moet je deze meenemen in een MKBA? Als de aankoopkosten één miljoen zijn en de baten voor de agrariër één miljoen, dan is dat netto nul. S t r at egi sche MKBA In de decembernota 2005 kondigde de Minister van Verkeer en Waterstaat een MKBA aan om op landelijk niveau de kosten en baten in beeld te brengen van KRW-maatregelpakketten. De MKBA was tevens bedoeld om de discussie over de Nederlandse KRW-ambities te ondersteunen. Rob van der Veeren van RWS-RIZA voerde deze strategische MKBA uit en vertelde er tijdens het symposium meer over. In de strategische MKBA werden diverse maatregelpakketten doorgerekend. Op basis van de uitkomsten besloot de Minister in de decembernota 2006 vooral in te zetten op herstel- en inrichtingsmaatregelen. Daarmee valt, vergeleken met waterkwaliteits- en emissiemaatregelen, tegen ongeveer dezelfde kosten veel meer te bereiken. Van der Veeren ging in op het spanningsveld tussen economische theorie en beleid. Zo is politiek afgesproken dat regio s hun waterproblemen niet op elkaar mogen afwentelen. Maar puur economisch gezien kan het kosteneffectiever zijn om problemen bovenregionaal op te lossen en de kosten over en weer te compenseren. Tot slot: in 2008 wordt nogmaals een MKBA uitgevoerd, gebaseerd op de voorkeursvariant die regionale waterbeheerders momenteel samenstellen. In de aanloop daarnaartoe wordt gewerkt aan verbetering van de input (informatie) van de MKBA en aan het verbeteren van de bateninschattingen. Een speciale commissie beoordeelt bovendien de nu uitgevoerde MKBA-analyse en is gevraagd te komen met aanbevelingen ter verbetering. pagina 6

7 Brochure over toepassen MKBA S TOWA en de s t icht ing Le ven me t Wat er hebben onl angs de brochure MKBA, helder hulpmiddel voor economi sche af wegingen ui tgebr acht. De brochure ze t ui t een hoe de me t hodiek werk t en illus t reer t di t a an de hand van voorbeeld - berek eningen. U kunt de brochure downloaden v i a w w w. s towa.nl. Ga v i a Produc t en en Publ ic at ie s na ar Alle r appor t en en klik op Voor meer informat ie kunt u ook t erecht op w w w.mkba inderegio.nl. STOWA deelnemer aan urinescheidingsproject op Zwolse hogeschool De Christelijke Hogeschool Windesheim in Zwolle gaat uitbreiden. Niks bijzonders, ware het niet dat het nieuwe gebouw, dat aan 4000 studenten onderdak moet gaan bieden, gescheiden urine-inzameling krijgt. Het systeem wordt na ingebruikneming drie jaar gemonitord door hogeschoolstudenten. STOWA is één van de deelnemers aan dit project. Urineopslagtanks Het praktijkproject Het hogeschoolplassen is opgezet om meer kennis op te doen over de infrastructuur die nodig is om urine gescheiden in te zamelen, op te slaan en naar elders te transporteren. De verschillende projectdeelnemers vervullen in het project een complementaire rol. Windesheim zorgt dat er in het nieuwe schoolgebouw, dat in de tweede helft van 2009 klaar moet zijn, 110 scheidingstoiletten en dertig urinoirs worden geplaatst en dat er kunststof leidingen worden aangebracht voor het urinetransport. Na plaatsing gaan studenten van Windesheim drie jaar lang aan de slag om de meest urgente onderzoeksvragen, vastgesteld door de projectgroep, te beantwoorden. Hun onderzoek en de uiteindelijke onderzoeksrapportage maken deel uit van de door hen gekozen studierichting binnen de school. De ervaringen en resultaten kunnen gebruikt worden bij volgende onderzoeksvragen en uit te voeren urine-inzamelingsprojecten. Ur ine s t een De producent van de leidingen, DYKA uit Steenwijk, stelt een half jaar een werkplek ter beschikking aan een hogeschoolstudent. Deze gaat onderzoek doen naar het functioneren van de leidingen, met name met het oog op het afzetten van urinesteen. Adviesbureau Grontmij stelt op zijn beurt een werkplek en de benodigde faciliteiten ter beschikking om een student onderzoek te laten uitvoeren op het gebied van gescheiden urine-inzameling. De gemeente Zwolle, ook een projectdeelnemer, zorgt met een tankwagen wekelijks voor de inzameling en het transport van de urine naar een rioolwaterzuiveringsinstallatie van Waterschap Groot Salland. Die gaat onderzoek doen naar de verwerkingsmogelijkheden, maar dit valt buiten de scope van het project zelf. STOWA zorgt voor de projectondersteuning en voor de inbedding van de onderzoeken in het overkoepelende onderzoeksprogramma het nieuwe plassen. Verder draagt de stichting bij aan het formuleren van onderzoeksvragen en maakt het de rapportage van het onderzoek financieel mogelijk. pagina 7

8 OWA ter infootjes STOWA ter infootjes STOWA ter infootje STOW Helpde sk Wat erk er ingen onl ine Onlangs ging de Helpdesk Waterkeringen de lucht in, als nieuw onderdeel van de al langer bestaande Helpdesk Water. Bij de helpdesk kunnen waterschappen, provincies en Rijkswaterstaat terecht met vragen over het normeren, ontwerpen, toetsen en inspecteren van zowel primaire als regionale waterkeringen. De bestaande Helpdesk Waterkeren van Rijkswaterstaat, die alleen adviseerde over primaire waterkeringen, gaat op in de nieuwe Helpdesk. Surf naar voor meer informatie. V i spa sseerbare s t uw ont w ikkeld Waterschappen gebruiken stuwen om in peilgebieden water vast te houden en de aanvoer van gebiedsvreemd water te beperken. Helaas zijn het bijzonder lastige obstakels voor vissen. Daarom is nu een vispasseerbare kantelstuw ontwikkeld. Het STOWA-rapport Ontwerp van een vispasseerbare kantelstuw: de V-stuw ( ) doet verslag van de studie resulterend in een principe-ontwerp voor zo n stuw. Deze V-stuw stuwt alleen indien nodig, en is daarbuiten geopend en dus voor vis passeerbaar. De studie maakt onderdeel uit van het kantelstuwproject. Initiatiefnemer van dit project is Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Op kunt u een pdf van het rapport downloaden. Surf via Producten en Publicaties naar Alle rapporten en klik op het rapportnummer. Voorbeelddoelen voor sloten en k analen De meeste Nederlandse wateren zijn - in KRW-termen - sterk veranderd of kunstmatig. Hiervoor moeten regionale waterbeheerders zelf de ecologische doelen afleiden. Als hulpmiddel hebben STOWA en RIZA voor veelvoorkomende sterk veranderde watertypen voorbeelddoelen (MEP s en GEP s) opgesteld. Recent is dat ook gebeurd voor de kunstmatige watertypen sloten en kanalen en voor de sterk veranderde variant van het natuurlijk watertype R4 (zgn. permanent langzaam stromende bovenloop op zand). Op de STOWA-themasite Kaderrichtlijn water vindt u meer informatie. Mede werk ing ge vr a agd : pilot s be s t r i jding c yanobac t er iën STOWA en RIZA starten een project dat inzicht moet geven in de effectiviteit van maatregelen om cyanobacteriën te bestrijden. Dat gebeurt via literatuurstudie en het evalueren van maatregelen die in het veld genomen worden, zoals de inzet van Ultrasoon. STOWA en RIZA zijn hiervoor nog op zoek naar waterbeheerders die betrokken zijn bij de bestrijding van cyanobacteriën. Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Michelle Talsma, , of S TOWA r appor t en onl ine Sinds kort zijn vrijwel alle rapporten die STOWA ooit heeft uitgebracht, online beschikbaar. In de afgelopen maanden werden daarvoor in totaal zo n 500 rapporten en documenten gedigitaliseerd. De oudste twee gedigitaliseerde rapporten dateren uit Het betreft een werkrapport en een samenvatting van Oriënterend onderzoek naar de optimalisering van puntbeluchtersystemen. Waterschappen hadden met het oog op verbetering van de waterkwaliteit op dat moment al meer dan vijftig miljoen gulden in deze nieuwe systemen geïnvesteerd. De verwachting was dat daar in de jaren erna nog eens 400 miljoen zou bijkomen. Veel geld dus. In de praktijk deden zich met de systemen echter nog allerhande problemen voor. Het onderzoek moest meer duidelijkheid scheppen over de oorzaken en suggesties doen voor het oplossen ervan. Op kunt u de pdf s van de gedigitaliseerde rapporten downloaden. Surf via Producten en Publicaties naar Alle rapporten en klik op de rapportnummers. V-stuw pagina 8

9 Vers van de STOWA-pers Hieronder treft u een overzicht aan van recent verschenen STOWA-publicaties. De publicaties zijn te bestellen bij Hageman Fulfilment in Zwijndrecht (zie kader), of als pdf te downloaden vanaf Surf daarvoor via Producten en Publicaties naar Alle rapporten. T i t el Nummer I SBN 3 STOWA Jaarbericht Anders omgaan met huishoudelijk afvalwater Menging en voortstuwing van actief-slibsystemen in ronde reactoren Samen in de waterketen: het werkt! Waterkip-hoofdrapport Samen in de waterketen: het werkt! Waterkip-folder A - Filtratietechnieken rwzi s. Stand van zaken en ervaringen met zandfiltratie Waternood natuur-terrestrisch versie 3. Voorstudie naar uitbreiding module natuur-terrestrisch Hydrobiologisch onderzoek in de praktijk. Een inventarisatie van gehanteerde methoden en initiatieven tot standaardisatie in binnen- en buitenland RISTORI. Modellen voor het voorspellen van de effecten van maatregelen op de levensgemeenschap van sloten en beken Terugwinning van fosfaat uit rwzi s. Experimenten op praktijkschaal met groen fosfaat uit het BCFS proces GxG-karteringsmethoden Getalswaarden voor de algemene fysisch-chemische kwaliteitselementen in de natuurlijke wateren: temperatuur, zuurgraad, doorzicht, zoutgehalte en zuurstof Afleiding getalswaarden voor nutriënten voor de Goede Ecologische Toestand voor natuurlijke wateren Verg(h)ulde Pillen Ontwerp van een vispasseerbare kantelstuw: de V-stuw Aan het werk met de gedragscode Flora- en faunawet voor waterschappen SUF-SAS. Uniforme registratie van storingen in het afvalwatersysteem Maatschappelijke kosten baten analyse. Helder hulpmiddel voor economische afwegingen (folder) Werkdocument en Rwzi s in het licht van de IPPC-richtlijn 2007-W-01 pdf Publicaties bestellen? STOWA heeft de levering van publicaties ondergebracht bij Hageman Fulfilment in Zwijndrecht. Dit bedrijf neemt uw bestelling in ontvangst, verzendt deze en rekent met u af. Bestellen k an op t wee manieren : 1. Rechtstreeks bij Hageman Fulfilment: schriftelijk, telefonisch of per Via U kunt in ons publicatieoverzicht een selectie maken, en deze als bestelling mailen naar Hageman Fulfilment. Vermeld bij iedere bestelling duidelijk de naam, het ISBN- en het STOWA-nummer van de betreffende publicatie. He t adres van Hageman Fulfilment is : Postbus CC Zwijndrecht Telefoon: Fax: Hebt u nog vragen over het bestellen van rapporten, dan kunt u contact opnemen met het STOWA-secretariaat, STOWA brengt maandelijks een digitale nieuwsbrief uit. Hierin hou- den we u op de hoog t e van allerhande actuele zaken. Het gaat om korte nieuwsberichten, aankondigingen van symposia en workshops, verwijzingen naar verslagen en onderzoeksrapporten op onze website, e.d. Aanmelden of heraanmelden (bijv. als uw adres is veranderd) kunt u via www. stowa.nl, knop Ac t ueel / Nieuwsbr ie ven. pagina 9

10 Onder zoek er Marcel Klinge onder zocht: Waterbeheerders moeten hun verslaving aan het inlaten van Rijnwater kwijtraken De Kaderrichtlijn water geeft de ecologie eindelijk de plaats die het verdient in het waterbeheer, vindt aquatisch bioloog Marcel Klinge. Maar dat schept volgens hem ook verplichtingen. De onderzoeker van Witteveen + Bos werkt voor STOWA momenteel aan een rapport voor waterbeheerders over het ecologisch functioneren van laagveenwateren. Mijn ouders hadden een vakantiehuisje in s Gravenzande, vlakbij de duinen. Daar struinde ik altijd langs de waterkant, met een schepnetje of een hengel. Ik ving stekelbaarsjes bij de vleet. Iedere keer als ik in mijn emmertje keek, was er weer een visje minder. Ze werden opgegeten door de larven van de geelgerande watertor, die ik had meegevangen. Dat dat beest zo heette, leerde ik pas veel later. Na mijn middelbare school wilde ik dolgraag Biologie gaan studeren. Daarvoor moest ik naar de Universiteit van Amsterdam. Maar ik wilde absoluut niet weg uit mijn geboortestad Rotterdam, dus het werd Weg- en Waterbouwkunde. Dat draaide uit op een fiasco. Een jaar later zat ik alsnog in Amsterdam. De Kaderrichtlijn water geeft de ecologie eindelijk de plaats die het verdient in het waterbeheer. Dat is prachtig, maar het schept ook verplichtingen. Je moet als ecoloog sturing gaan geven aan andere disciplines: afvalwaterzuivering, de inrichting, het beheer en het onderhoud van watersystemen. De ecologie heeft in het regionale waterbeheer daarvoor helaas te weinig aanzien en status, al verandert het wel. Het aantal ecologen is bij de meeste waterschappen nog altijd op de vingers van één hand te tellen. De KRW neemt bovendien een voorschot op ecologische kennis die soms nog niet aanwezig is. Het is mede aan STOWA te danken dat die kennis er alsnog komt. Ik ben de afgelopen jaren intensief betrokken geweest bij een OBN-onderzoek (Overlevingsplan Bos en Natuur, red.) naar het ecologisch functioneren van laagveenwateren. Denk aan de Loosdrechtse plassen, de Wieden en de Weerribben. Het uiteindelijke doel is te komen tot een diagnoseinstrument en concrete maatregelen die helpen de kwaliteit van deze wateren op een bepaald niveau te brengen en te houden. Er ligt nu een rapport waarvan de uitkomsten dermate belangrijk zijn, dat ik voor STOWA bezig ben een vertaalslag te maken voor de regionale waterbeheerders. Uit het onderzoek blijkt klip-en-klaar dat het traditionele waterbeheer - met vaste peilen, het voortdurend in- en uitlaten van water, generieke normering - enorm veel schade kan berokkenen aan de ecologie van deze laagveenwateren, maar ook andere wateren. Waterbeheerders moeten van hun verslaving aan strak peilbeheer en het inlaten van Rijnwater zien af te komen. Ik ben ervan overtuigd dat dat veel beter is voor de eco- pagina 10

11 MBR Varsseveld ontvangt Europese prijs De onder zoeker onder zocht Di t ar t ik el ma ak t onderdeel ui t van De onderzoek er onder zocht, een ser ie interv ie ws wa ar in onder zoek er s ver t ellen hoe z i j a ank i jk en t egen he t wat eronder zoek dat z i j doen en wat hun persoonl i jk e dr i jf veren z i jn. De ser ie s ta at in he t ja arver sl ag 2006 van S TOWA, dat binnenkor t verschi jnt. He t Membr a anbiore ac tor- pro jec t op rwzi Var sse veld heef t op 14 juni jl. een pr i js ontvangen al s één van de v i jf be s t e L IFE env ironmentpro jec t en van He t EU - progr amma L IFE, F inanc i al Ins t rument for t he Env ironment, ver s t rek t subsidie s a an innovat ie ve pro jec t en, ger icht op verbe t er ing van de leefomge v ing van mensen. logie dan de vaak dure zuiveringsmaatregelen die nu worden voorgesteld om de doelen van de Kaderrichtlijn water te halen. Wat ik daarmee bedoel? Het ingelaten Rijnwater breekt door haar samenstelling in hoog tempo de venige bodem van laagveenwateren af. Daarbij komen enorme hoeveelheden fosfaat uit de bodem vrij, waardoor het soms geen enkele zin heeft zuiveringsinstallaties te laten defosfateren. Al dat fosfaat zet een enorme rem op het bereiken van je doelen. Er is nog geweldig veel te bereiken in het waterbeheer, zoals ook uit het OBN-onderzoek blijkt. En soms kost het bijna niets. Dat is prachtig. Dat drijft mij als onderzoeker. Bovendien ben ik een rasoptimist. Ik heb altijd de illusie dat het uitbrengen van een gedegen rapport een bijdrage levert aan beter waterbeheer. Maar ik weet dat er meer nodig is. Er zal ook het nodige moeten veranderen in de politiek-bestuurlijke verhoudingen binnen waterschappen. De MBR-projectmanager Philip Schyns (L.) ontvangt de onderscheiding van een vertegenwoordiger van LIFE. De MBR-ins tall at ie van Wat er schap R i jn en I Jssel i s de eer s t e membr a anbiore ac tor op pr ak t i jkscha al. De ins tall at ie be s ta at ui t membr anen in de vorm van spaghe t t i-acht ige r ie t je s me t minus - cule ga at je s. Hier word t he t biologi sch ge zuiverde af valwat er doorheen ge zogen. He t zui ver ingssl ib in he t af valwat er bl i jf t achter op de membr anen en hoef t nie t meer v i a nabe z ink ing ui t he t af valwat er t e worden geha ald. De ont w ikkel ing en ui t voer ing van he t pro jec t gebeurde samen me t ingenieur sbure au DHV en S TOWA. pagina 11

12 TEL FAX Arthur van Schendelstraat 816 POSTBUS RB UTRECHT Maasprijs voor gescheidensanitatieproject in Boxmeer Het nieuwe Maasziekenhuis in Boxmeer en Waterschap Aa en Maas hebben op 14 juni jl. de vierde internationale Maasprijs ontvangen voor hun bijdrage aan een schonere Maas. Het nieuwe ziekenhuis gaat urine gescheiden inzamelen en apart verwerken. STOWA participeert in het praktijkonderzoek naar urinescheiding dat in het ziekenhuis gaat plaatsvinden. Dit gebeurt in het kader van Het nieuwe plassen, het STOWA-onderzoeksprogramma naar nieuwe vormen van sanitatie. COLOFON Deze nieuwsbrief informeert u over het beleid van de Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer (STOWA) en de onderzoeken die STOWA laat uitvoeren. Deze nieuwsbrief verschijnt viermaal per jaar. Voor algemene informatie kunt u contact opnemen met Jacques Leenen. T ek s t en Bert-Jan van Weeren, Deventer De Maasprijs is een initiatief van RIWA-Maas, een samenwerkingsverband van negen drinkwaterbedrijven in Nederland en België die Maaswater gebruiken als grondstof voor drinkwater. Gezamenlijk bedienen zij zo n zes miljoen consumenten. De bedrijven zijn zeer verheugd over het voornemen van het ziekenhuis en Waterschap Aa en Maas om gescheiden sanitatie te gaan toepassen. Normaal gesproken zou de urine gewoon worden verwerkt op een afvalwaterzuivering van het waterschap. De ziekenhuisurine bevat echter relatief hoge concentraties medicijnenresten. Deze worden bij afvalwaterzuivering vaak niet goed verwijderd en zouden met het gezuiverde afvalwater in de Maas terecht zijn gekomen. Hoe schoner de Maas, hoe eenvoudiger, natuurlijker en goedkoper de drinkwaterbereiding. Bert Palsma, trekker van het onderzoeksprogramma Het nieuwe plassen, is blij met de toekenning van de Maasprijs aan het ziekenhuisproject: De prijs onderstreept het belang om werk te maken van nieuwe vormen van sanitatie. Het is bovendien een steun in de rug voor iedereen die op zoek is naar goede, duurzame en economisch haalbare alternatieven voor de huidige wijze van inzameling en verwerking van huishoudelijk afvalwater. We merken dat steeds meer partijen belangstelling hebben om deel te nemen aan praktijkprojecten. We zitten duidelijk in de lift. E indredac t ie Jacques Leenen Fotogr af ie STOWA, Istockphoto, Rob Elfring, Peter Heuts(tekening), Waterschap Velt en Vecht, Hoogheemraadschap Schieland en de Krimpenerwaard. Ba sisont WERP MADE OF MAN, visual identity under construction, Rotterdam l ay- ou t Studio B, Nieuwkoop Druk Drukkerij Uleman de Resident, Zoetermeer I SSN- nummer pagina 12

2 MKBA/Helder hulpmiddel voor economische afwegingen

2 MKBA/Helder hulpmiddel voor economische afwegingen 2 MKBA/Helder hulpmiddel voor economische afwegingen Voorwoord Besluiten nemen is afwegingen maken. Bij projecten in het waterbeheer is het maken van een zorgvuldige afweging van groot belang. Het gaat

Nadere informatie

KRW- doelen voor de overige wateren in Noord- Brabant: een pragma:sche uitwerking

KRW- doelen voor de overige wateren in Noord- Brabant: een pragma:sche uitwerking KRWdoelen voor de overige wateren in NoordBrabant: een pragma:sche uitwerking Frank van Herpen (Royal HaskoningDHV), Marco Beers (waterschap Brabantse Delta), Ma>hijs ten Harkel en Doesjka Ertsen (provincie

Nadere informatie

Pilot Vergelijking Waternood & KRW-Verkenner

Pilot Vergelijking Waternood & KRW-Verkenner Pilot Vergelijking Waternood & KRW-Verkenner iov STOWA Ws Brabantse Delta Peter de Koning Kees Peerdeman Frans Jorna Piet van Iersel Roel Knoben Waternoodmiddag, Amersfoort, 2 maart 2010 Vraagstelling

Nadere informatie

80597ddb-6939-48b8-b238-e40d818d7a77 1/5

80597ddb-6939-48b8-b238-e40d818d7a77 1/5 1. Vraagnummer 2010Z03358. Vragen van de leden Jacobi en Boelhouwer (beiden PvdA) aan de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat over grootschalige

Nadere informatie

Integraal waterbeheer

Integraal waterbeheer lesdag onderwerp docent(en) Ochtend module 1: Waterkwantiteit & Middag module 2: Waterkwaliteit Lesdag 1 Ochtend - Integraal waterbeheer - Historisch perspectief - Modern waterbeheer, WB21 en KRW - Integrale

Nadere informatie

Watermozaïek I. bouwstenen van kennis WATERMOZAÏEK

Watermozaïek I. bouwstenen van kennis WATERMOZAÏEK I bouwstenen van kennis OVERLEG WATERBEHEERDERS EN ONDERZOEKERS PROEFPROJECTEN MET WATERSCHAP EN WETENSCHAP KENNISVRAGEN BENOEMEN EN PRIORITEREN KENNISONTWIKKELING KENNISMONTAGE WATERMOZAÏEK KENNISTOEPASSING

Nadere informatie

naar de Zuiderzee. Al het internationale scheepvaartverkeer

naar de Zuiderzee. Al het internationale scheepvaartverkeer NIEUWSBRIEF 37 november 2007 T weede Nat ionale Slui zendag in Gouda : Waardering voor waterstaatkundig erfgoed neemt toe De waardering voor oude sluizen en stuwen als cultuurhistorisch erfgoed neemt de

Nadere informatie

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen

1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen. Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 1 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Samenwerking in de Rotterdamse afvalwaterketen 2 Samenwerkingsovereenkomst Rotterdamse afvalwaterketen Bestuurlijke overeenkomst voor Samenwerking

Nadere informatie

Bestuursrapportage 2014 waterschap Vechtstromen Versie 24 november 2015

Bestuursrapportage 2014 waterschap Vechtstromen Versie 24 november 2015 Bestuursrapportage 204 Vechtstromen Versie 24 november 205 Deze rapportage bevat een overzicht op hoofdlijnen van de voortgang van de uitvoering van het waterbeleid en dient als basis voor jaarlijks bestuurlijk

Nadere informatie

Natuurvriendelijke oevers. Droge voeten, schoon water

Natuurvriendelijke oevers. Droge voeten, schoon water Natuurvriendelijke oevers Droge voeten, schoon water VOOR WIE IS DEZE FOLDER BESTEMD? Deze folder is bestemd voor eigenaren van oevers die in aanmerking komen om hun oever natuurvriendelijk in te richten.

Nadere informatie

Ons kenmerk 1220039-005-VEB-0007. Aantal pagina's 5

Ons kenmerk 1220039-005-VEB-0007. Aantal pagina's 5 Verslag Datum verslag Project 1220039-005 Opgemaakt door Eric Huijskes Datum bespreking 16 juni 2015 Aantal pagina's 5 Vergadering Bijeenkomst "Noodmaatregelen bij hoogwater" - 16 juni 2015 Aanwezig Zie

Nadere informatie

grondstof? Afvalwater als Energie winnen uit afvalwater Verwijderen van medicijnen en hergebruik van meststoffen Veel mogelijkheden

grondstof? Afvalwater als Energie winnen uit afvalwater Verwijderen van medicijnen en hergebruik van meststoffen Veel mogelijkheden Afvalwater als grondstof? Energie winnen uit afvalwater Om energie uit afvalwater te winnen wordt het water van het toilet, eventueel gemengd met groente en fruitafval, vergist. Daarvoor worden een vacuümsysteem,

Nadere informatie

Samen werken aan waterkwaliteit. Voor schoon, voldoende en veilig water

Samen werken aan waterkwaliteit. Voor schoon, voldoende en veilig water Samen werken aan waterkwaliteit Voor schoon, voldoende en veilig water D D Maatregelenkaart KRW E E N Z D E Leeuwarden Groningen E E W A IJSSELMEER Z Alkmaar KETELMEER ZWARTE WATER MARKER MEER NOORDZEEKANAAL

Nadere informatie

DE FLEXIBELE WATER BEHEERDER

DE FLEXIBELE WATER BEHEERDER DE FLEXIBELE WATER BEHEERDER Klimaatverandering, adaptatie, mitigatie. Veranderende opgaven stellen waterschappen voor grote uitdagingen. In een veranderende maatschappij die steeds vaker zelf initiatief

Nadere informatie

CONVENANT BESTUURLIJKE EN OPERATIONELE COÖRDINATIE DIJKRINGEN 14, 15 EN 44

CONVENANT BESTUURLIJKE EN OPERATIONELE COÖRDINATIE DIJKRINGEN 14, 15 EN 44 CONVENANT BESTUURLIJKE EN OPERATIONELE COÖRDINATIE DIJKRINGEN 14, 15 EN 44 Partijen, de provincies Zuid-Holland, Noord-Holland en Utrecht, vertegenwoordigd door hun commissaris van de Koning, de veiligheidsregio

Nadere informatie

MEMO. Sweerts de Landasstraat 50 6814 DG Arnhem 026 35 23 125 arnhem@buro-sro.nl www.buro-sro.nl. - Gemeente Gemert-Bakel

MEMO. Sweerts de Landasstraat 50 6814 DG Arnhem 026 35 23 125 arnhem@buro-sro.nl www.buro-sro.nl. - Gemeente Gemert-Bakel MEMO Aan: - Gemeente Gemert-Bakel Van: - Buro SRO Datum: - 20-11-2012 Onderwerp: - Watermemo De Hoef 16 Gemert Sweerts de Landasstraat 50 6814 DG Arnhem 026 35 23 125 arnhem@buro-sro.nl www.buro-sro.nl

Nadere informatie

Provincie Noord-Brabant. Aanvulling. bij Planstudie/tracé-MER N261 Tilburg-Waalwijk. april 2005 / Definitief

Provincie Noord-Brabant. Aanvulling. bij Planstudie/tracé-MER N261 Tilburg-Waalwijk. april 2005 / Definitief Provincie Noord-Brabant Aanvulling bij Planstudie/tracé-MER N261 Tilburg-Waalwijk april 2005 / Definitief Provincie Noord-Brabant Aanvulling bij Planstudie/tracé-MER N261 Tilburg-Waalwijk dossier D0582A1001

Nadere informatie

KRW-verkenner in gebruik

KRW-verkenner in gebruik KRW-verkenner in gebruik 4 praktijkvoorbeelden Johan Bode Gis-analist /medewerker onderzoek Waterschap Peel en Maasvallei Inhoud Wat is de KRW-verkenner? Inhoud KRW-verkenner Gebiedsdatabase Kennisdatabase

Nadere informatie

Middelburg Polder Tempelpolder. Polder Reeuwijk. Reeuwijk. Polder Bloemendaal. Reeuwijksche Plassen. Gouda

Middelburg Polder Tempelpolder. Polder Reeuwijk. Reeuwijk. Polder Bloemendaal. Reeuwijksche Plassen. Gouda TNO Kennis voor zaken : Oplossing of overlast? Kunnen we zomaar een polder onder water zetten? Deze vraag stelden zich waterbeheerders, agrariërs en bewoners in de Middelburg-Tempelpolder. De aanleg van

Nadere informatie

Natte natuurparels: ook uw zorg? Brabantse waterschappen en Provincie Noord-Brabant pakken verdroging natte natuurparels aan.

Natte natuurparels: ook uw zorg? Brabantse waterschappen en Provincie Noord-Brabant pakken verdroging natte natuurparels aan. Natte natuurparels: ook uw zorg? Brabantse waterschappen en Provincie Noord-Brabant pakken verdroging natte natuurparels aan. Deze folder gaat over het herstellen van natte natuurparels in Noord-Brabant.

Nadere informatie

DROOGTE ONDERZOEK VEENKADEN: MIDDELLANGE TERMIJN STABILITEIT VAN VEENKADEN: DE STAND VAN ZAKEN

DROOGTE ONDERZOEK VEENKADEN: MIDDELLANGE TERMIJN STABILITEIT VAN VEENKADEN: DE STAND VAN ZAKEN DROOGTE ONDERZOEK VEENKADEN: MIDDELLANGE TERMIJN STABILITEIT VAN VEENKADEN: DE STAND VAN ZAKEN 07 DROOGTE ONDERZOEK VEENKADEN: MIDDELLANGE TERMIJN STABILITEIT VAN VEENKADEN: DE STAND VAN ZAKEN RAPPORT

Nadere informatie

ADVIES KLANKBORDGROEP RIJN- WEST AAN REGIONAAL BESTUURLIJK OVERLEG inzake opzet en inhoud gebiedsprocessen, op weg naar 2e Stroomgebiedbeheerplan

ADVIES KLANKBORDGROEP RIJN- WEST AAN REGIONAAL BESTUURLIJK OVERLEG inzake opzet en inhoud gebiedsprocessen, op weg naar 2e Stroomgebiedbeheerplan ADVIES KLANKBORDGROEP RIJN- WEST AAN REGIONAAL BESTUURLIJK OVERLEG inzake opzet en inhoud gebiedsprocessen, op weg naar 2e Stroomgebiedbeheerplan Inleiding Het RBO Rijn- West heeft procesafspraken gemaakt

Nadere informatie

Stroomgebiedsafstemming Rijnwest. ER in combinatie met meetgegevens

Stroomgebiedsafstemming Rijnwest. ER in combinatie met meetgegevens Stroomgebiedsafstemming Rijnwest ER in combinatie met meetgegevens Stroomgebiedsafstemming Rijn-West 2 Opdrachtgever: Rijn West Begeleidingsgroep / beoordelingsgroep: Provincies, RAO, KRW-Kernteam Rijn

Nadere informatie

nieuwsbrief Januari 2007

nieuwsbrief Januari 2007 NIEUWSBRIEF 34 JANUARI 2007 Oude problemen, nieuwe sanitatie? De kwaliteit van het Nederlandse oppervlaktewater is de afgelopen decennia flink vooruit gegaan. Dat is goed nieuws voor de (water)natuur.

Nadere informatie

Orde in de digitale dossierkast leidt tot meer begrip van aquatische ecosystemen

Orde in de digitale dossierkast leidt tot meer begrip van aquatische ecosystemen Orde in de digitale dossierkast leidt tot meer begrip van aquatische ecosystemen Martin Droog (Witteveen+Bos ), Laura Moria (Waternet) Waternet heeft in samenwerking met Witteveen+Bos de ordening en infrastructuur

Nadere informatie

Sfeerverslag 18 november 2015 DOEN!

Sfeerverslag 18 november 2015 DOEN! Sfeerverslag 18 november 2015 DOEN! Waardevol Water? Doen! Woensdagavond 18 november organiseerde het hoogheemraadschap van Rijnland in de Stadsgehoorzaal in Leiden de avond Waardevol Water over het Waterbeheerplan

Nadere informatie

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat

Meer waarde creëren. Assetmanagement op maat Meer waarde creëren Assetmanagement op maat Zo maken wij assetmanagement toepasbaar Met de toolbox Zeven bouwstenen van professioneel assetmanagement maken we de ISO55000 toepasbaar voor u. Belanghebbenden

Nadere informatie

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : PORTEFEUILLEHOUDER : M.M. Kool AB CATEGORIE : B-STUK (Beleidsstuk) VERGADERING D.D. : 26 november 2013 NUMMER : WS/WRM/CR/JEs/7985 OPSTELLER : ing. J. Esenkbrink, 0522-276829 FUNCTIE

Nadere informatie

voorstel aan dagelijks bestuur Onderwerp Deelname van WPM in projecten voor 2 e tender innovatieprogramma KRW

voorstel aan dagelijks bestuur Onderwerp Deelname van WPM in projecten voor 2 e tender innovatieprogramma KRW voorstel aan dagelijks bestuur routing met data: overleg portefeuillehouder : Jan Classens dagelijks bestuur : 9 september algemeen bestuur adviserend : algemeen bestuur besluitvormend : steller : Vivian

Nadere informatie

Waterschap De Dommel. Waterberging. De visie tot 2050 op hoofdpunten

Waterschap De Dommel. Waterberging. De visie tot 2050 op hoofdpunten Waterschap De Dommel Waterberging De visie tot 2050 op hoofdpunten Inhoud 2 De waterbergingsvisie van Waterschap De Dommel; doel, kader en status 4 Werknormen wat zijn dat? 5 Waterschap De Dommel kan niet

Nadere informatie

JONGERENCAMPAGNE VOOR DE WATERSECTOR

JONGERENCAMPAGNE VOOR DE WATERSECTOR JONGERENCAMPAGNE VOOR DE WATERSECTOR ACHTERGROND De instroom in de watersector moet worden vergroot. Maar jongeren denken niet snel aan een carrière in deze sector. Daarom is het nodig om jongeren op een

Nadere informatie

Inleiding KNAG 7 december 2012. Dijkgraaf Herman Dijk

Inleiding KNAG 7 december 2012. Dijkgraaf Herman Dijk Inleiding KNAG 7 december 2012 Dijkgraaf Herman Dijk WATERSCHAPPEN IN NEDERLAND 25 GEBIED GROOT SALLAND oppervlakte: 120.000 ha, inwoners: 360.000 26% onder zeeniveau Wanneer geen dijken/duinen: 66% regelmatig

Nadere informatie

Projectplan (ontwerpbesluit) Aanpassen Heelsumse beek

Projectplan (ontwerpbesluit) Aanpassen Heelsumse beek Projectplan (ontwerpbesluit) Aanpassen Heelsumse beek 1 Projectbeschrijving 1.1 Wat wordt aangelegd of gewijzigd? Dit Projectplan gaat over het aanpassen van de Heelsumse beek vanaf de N225 tot aan de

Nadere informatie

agendapunt 3.b.3 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden VOORTGANG AFRONDING JUIST (NU) AANSLUITEN Datum 7 januari 2014

agendapunt 3.b.3 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden VOORTGANG AFRONDING JUIST (NU) AANSLUITEN Datum 7 januari 2014 agendapunt 3.b.3 1072908 Aan College van Dijkgraaf en Hoogheemraden VOORTGANG AFRONDING JUIST (NU) AANSLUITEN Portefeuillehouder Woorst, I.J.A. ter Datum 7 januari 2014 Aard bespreking Besluitvormend Afstemming

Nadere informatie

Hatertse en Overasseltse Vennen

Hatertse en Overasseltse Vennen Hatertse en Overasseltse Vennen Maatregelplan aanpak verdroging en natuur Harro Kraal Waterschap Rivierenland Beleid Rijksbeleid TOP-gebieden EHS Provinciaal Waterhuishoudingsplan Actiegebieden Waterberging

Nadere informatie

Cruquius Manifest. Strategische discussie over toekomstig waterbeheer in Nederland. Museumgemaal Cruquius, Dinsdag 28 Januari 2014

Cruquius Manifest. Strategische discussie over toekomstig waterbeheer in Nederland. Museumgemaal Cruquius, Dinsdag 28 Januari 2014 Cruquius Manifest Strategische discussie over toekomstig waterbeheer in Nederland Museumgemaal Cruquius, Dinsdag 28 Januari 2014 Waterbeheer in Nederland staat voor een groot uitdaging: Waterbeheerders

Nadere informatie

Gelet op artikel 13, eerste lid, van het Besluit kwaliteitseisen en monitoring water 2009;

Gelet op artikel 13, eerste lid, van het Besluit kwaliteitseisen en monitoring water 2009; Besluit van de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en milieubeheer, de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat en de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van., nr. DP/.

Nadere informatie

RfC W-1402-0031 - Definitie van waterbodem up-to-date maken

RfC W-1402-0031 - Definitie van waterbodem up-to-date maken RfC W-1402-0031 - Definitie van waterbodem up-to-date maken Algemeen Update ronde Status Publicatiedatum Sluitingsdatum Impact December 2014 Doorgevoerd 17-12-2014 MIDDELGROOT Inhoud Onder Werkveld (Kennisgebied)

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 22111 8 december 2011 Regeling van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, van 30 november 2011, nr. IENM/BSK-2011/161497,

Nadere informatie

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : CATEGORIE : A-STUK (Afdoeningsstuk) PORTEFEUILLEHOUDER : H.J. Pereboom AB 0 VERGADERING D.D. : 31 januari 2012 0 NUMMER : WS/ZOM/GVe/6946 OPSTELLER : ing. G. Verstoep, 0522-278621

Nadere informatie

Werkwijzer MKBA in de Regio

Werkwijzer MKBA in de Regio Werkwijzer MKBA in de Regio April 2007 Uitgevoerd door het projectconsortium dat bestaat uit: - Sterk Consulting (projectleider) - Bureau Buiten - HKV Lijn in Water - Leven met Water - STOWA - Hoogheemraadschap

Nadere informatie

Tijd 13.00 uur 17.00 uur Ons kenmerk Zeepkist4/9_N_11_46915

Tijd 13.00 uur 17.00 uur Ons kenmerk Zeepkist4/9_N_11_46915 Verslag 1 e bijeenkomst startup Veiligheid tunnels ProjectOmschrijving Datum 29 maart 2011 Plaats CURNET/COB, Gouda Tijd 13.00 uur 17.00 uur Ons kenmerk Zeepkist4/9_N_11_46915 Op het gebied van de veiligheid

Nadere informatie

Raadsstuk. 1. Inleiding. 2. Voorstel aan de raad. 3. Beoogd resultaat. 4. Argumenten en kaders

Raadsstuk. 1. Inleiding. 2. Voorstel aan de raad. 3. Beoogd resultaat. 4. Argumenten en kaders Raadsstuk Onderwerp: Instrumenten voor een projectoverstijgende aanpak van de stedelijke wateropgave Reg.nummer: 2009/211207 1. Inleiding De afgelopen vijftig jaar is Haarlem enorm gegroeid. Weilanden

Nadere informatie

Onderzoeksprogramma van het Kenniscentrum Voorrangsvoertuigen voor 2014-2015

Onderzoeksprogramma van het Kenniscentrum Voorrangsvoertuigen voor 2014-2015 Onderzoeksprogramma van het Kenniscentrum Voorrangsvoertuigen voor 2014-2015 In 2011 en 2012 heeft het Instituut Fysieke Veiligheid (IFV) onderzoek uitgevoerd naar voorrangsvoertuigen. Sinds 2013 wordt

Nadere informatie

Naar een Duurzaam en Veilig Meppelerdiep. Naar een Duurzaam en Veilig Meppelerdiep. Inhoudsopgave

Naar een Duurzaam en Veilig Meppelerdiep. Naar een Duurzaam en Veilig Meppelerdiep. Inhoudsopgave 74OF86 RWD rapporten.indd 1 23-10-2007 14:23:15 74OF86 RWD rapporten.indd 2 23-10-2007 14:23:21 Naar een Duurzaam en Veilig Meppelerdiep Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 3 Inleiding... 4 Het watersysteem...

Nadere informatie

Raadsvergadering : 20 juni 2011 Agendanr. 13

Raadsvergadering : 20 juni 2011 Agendanr. 13 Raadsvergadering : 20 juni 2011 Agendanr. 13 Voorstelnr. : R 6837 Onderwerp : Gemeentelijk Rioleringsplan 2010-2015 Stadskanaal, 1 juni 2011 Beslispunten 1. Het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) 2010-2015

Nadere informatie

Dinsdag 1 mei 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR. Inhuldiging visdoorgang Poekebeek - Nevele

Dinsdag 1 mei 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR. Inhuldiging visdoorgang Poekebeek - Nevele Dinsdag 1 mei 2012 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Inhuldiging visdoorgang Poekebeek - Nevele Geachte burgemeester (Cornelis) en schepenen, Geachte mandatarissen,

Nadere informatie

Maatschappelijke Kosten Baten Analyse Waarheen met het Veen

Maatschappelijke Kosten Baten Analyse Waarheen met het Veen Maatschappelijke Kosten Baten Analyse Waarheen met het Veen Ernst Bos en Theo Vogelzang (LEI) Opgave LEI: Beoordeel peilstrategieën Groene Hart op basis van Maatschappelijke Kosten en Baten Opbouw presentatie:

Nadere informatie

Samenhang tussen het toelatingsbeleid en de KRW

Samenhang tussen het toelatingsbeleid en de KRW 27858 Gewasbeschermingsbeleid 27625 Waterbeleid Nr. 326 Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 15 oktober 2015 In

Nadere informatie

Dijkversterking Hellevoetsluis

Dijkversterking Hellevoetsluis Dijkversterking Hellevoetsluis Toetsingsadvies over het milieueffectrapport 15 mei 2013 / rapportnummer 2596 51 1. Oordeel over het MER Het Waterschap Hollandse Delta heeft het voornemen om twee dijkvakken

Nadere informatie

ALGEMENE VERGADERING. Stuw Voorstertocht De stuw is conform planning en binnen het beschikbaar gestelde krediet vervangen. Dit onderdeel is afgerond.

ALGEMENE VERGADERING. Stuw Voorstertocht De stuw is conform planning en binnen het beschikbaar gestelde krediet vervangen. Dit onderdeel is afgerond. V E R G A D E R D A T U M 16 december 2010 NBW S E C T O R / A F D E L I N G S T U K D A T U M N A A M S T E L L E R 2 december 2010 E. Benjamin / M. Visser / T.A. Wendt ALGEMENE VERGADERING AGENDAPUNT

Nadere informatie

Gebruikershandleiding rekenen presentatietool ex ante evaluatie KRW

Gebruikershandleiding rekenen presentatietool ex ante evaluatie KRW Rijkswaterstaat, Waterdienst Gebruikershandleiding rekenen presentatietool ex ante evaluatie KRW November 2007 Aangeboden door: Bibits Sterk Consulting November 2007 Waterdienst Inhoudsopgave 1 Welkom

Nadere informatie

Welke informatie wordt bij het risico-oordeel getoond?

Welke informatie wordt bij het risico-oordeel getoond? Welke informatie wordt bij het risico-oordeel getoond? Het risico-oordeel richt zich op primaire en regionale waterkeringen. Primaire waterkeringen beschermen tegen een overstroming uit zee, de grote meren

Nadere informatie

bepalingen omgevingsrecht (Wabo)

bepalingen omgevingsrecht (Wabo) De Waterwet en de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) De Waterwet en de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) Hoofdlijnen van de watervergunning en de omgevingsvergunning Waterwet integreert

Nadere informatie

Doorontwikkeling KRW-Verkenner. Bijeenkomst voor de waterschappen, georganiseerd door STOWA, DGW, Deltares en RWS Waterdienst

Doorontwikkeling KRW-Verkenner. Bijeenkomst voor de waterschappen, georganiseerd door STOWA, DGW, Deltares en RWS Waterdienst Doorontwikkeling KRW-Verkenner Bijeenkomst voor de waterschappen, georganiseerd door STOWA, DGW, Deltares en RWS Waterdienst 14 april 2009 Programma 13.00u: 13.05u: 13.20u: 13.50u: 14.00u: 14.30u: 15.15u:

Nadere informatie

Raadsvoorstel Reg. nr : 0910655 Ag nr. : Datum : 15-12-09

Raadsvoorstel Reg. nr : 0910655 Ag nr. : Datum : 15-12-09 Ag nr. : Onderwerp Tariefaanpassingen en overige wijzigingen van de verordeningen/besluiten betreffende de belastingen en rechten voor het jaar 2010 (aanvulling). Voorstel Door vaststelling van de verordeningen/besluiten,

Nadere informatie

Schade door wateroverlast Voorkomen, afkopen of vergoeden?

Schade door wateroverlast Voorkomen, afkopen of vergoeden? Schade door wateroverlast Voorkomen, afkopen of vergoeden? Amersfoort, 14 november 2013 Wat is doelmatig omgaan met de schadevraag? Robert van Cleef Copyright 2007 by Sterk Consulting. Private for the

Nadere informatie

Raadsvoorstel. drs A.J. Ditewig 18 februari 2010. 05 januari 2010. De raad wordt voorgesteld te besluiten:

Raadsvoorstel. drs A.J. Ditewig 18 februari 2010. 05 januari 2010. De raad wordt voorgesteld te besluiten: Portefeuillehouder Datum raadsvergadering drs A.J. Ditewig 18 februari 2010 Datum voorstel 05 januari 2010 Agendapunt Onderwerp Gemeentelijke watertaken De raad wordt voorgesteld te besluiten: het bijgaande

Nadere informatie

Waterbodems in de Waterwet

Waterbodems in de Waterwet Waterbodems in de Waterwet Baggernet Eefje Bruinsma (RWS Corporate Dienst) De Waterwet Integratie van de volgende sectorale wetten: Wet verontreiniging oppervlaktewateren (Wvo) Wet verontreiniging zeewater

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

0 9 FEB. 2015. Rijkswaterstaat Ministerie van Infrastructuur en Milieu

0 9 FEB. 2015. Rijkswaterstaat Ministerie van Infrastructuur en Milieu Rijkswaterstaat Ministerie van Infrastructuur en Milieu beschikking Onderwerp 0 9 FEB. 2015 RWS-2015/4402 T Besluit op aanvraag om wijziging van de vergunning als bedoeld in artikel 6.26, tweede lid Waterwet

Nadere informatie

PUNT NR. 9 VAN DE AGENDA VAN DE VERGADERING VAN HET ALGEMEEN BESTUUR D.D. 19 december 2013.

PUNT NR. 9 VAN DE AGENDA VAN DE VERGADERING VAN HET ALGEMEEN BESTUUR D.D. 19 december 2013. PUNT NR. 9 VAN DE AGENDA VAN DE VERGADERING VAN HET ALGEMEEN BESTUUR D.D. 19 december 2013. Zwolle, 20 november 2013 Nr. Bestuur-4232 Aan het algemeen bestuur Onderwerp: HWBP Plannen van Aanpak Verkenningsfase

Nadere informatie

De Waterwet in het kort De Waterwet. in het kort

De Waterwet in het kort De Waterwet. in het kort De Waterwet in het kort De Waterwet in het kort Waarom een nieuwe Waarom een nieuwe Waterwet? Waterwet? Klimaatverandering Nederland is een waterland. Dat een groot deel van ons land onder de zeespiegel

Nadere informatie

agendapunt 06.06 Aan Verenigde Vergadering EVALUATIE BELEIDSNOTA GRONDWATERBEHEER

agendapunt 06.06 Aan Verenigde Vergadering EVALUATIE BELEIDSNOTA GRONDWATERBEHEER agendapunt 06.06 1008936 Aan Verenigde Vergadering EVALUATIE BELEIDSNOTA GRONDWATERBEHEER Gevraagd besluit Verenigde Vergadering 25-09-2014 Kennis te nemen van de evaluatie van de beleidsnota grondwaterbeheer.

Nadere informatie

WAT WIJ WILLEN MET WATER

WAT WIJ WILLEN MET WATER WAT WIJ WILLEN MET WATER Programma 2015-2019 voor de waterschapsverkiezingen Waterschap Amstel Gooi en Vecht Wij willen droge voeten houden als het heeft gestortregend. Maar wij willen ook, dat in droge

Nadere informatie

In de praktijk. Gé van den Eertwegh PEHM, Utrecht, 25 maart 2010

In de praktijk. Gé van den Eertwegh PEHM, Utrecht, 25 maart 2010 Gé van den Eertwegh PEHM, Utrecht, 25 maart 2010 Ich bin ein Waterschapper! Vorige werkgever: Waterschap Rivierenland Nu KWR teamleider Ecologie Ich war ein Waterschapper 2 Wie werkt er bij beherende instantie?

Nadere informatie

32627 (Glas)tuinbouw. 27858 Gewasbeschermingsbeleid. Nr. 19 Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu

32627 (Glas)tuinbouw. 27858 Gewasbeschermingsbeleid. Nr. 19 Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu 32627 (Glas)tuinbouw 27858 Gewasbeschermingsbeleid Nr. 19 Brief van de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 23 juni 2015 Mede

Nadere informatie

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR december 2013

ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR december 2013 ONDERZOEKSOPDRACHT KCNR december 2013 Titel van het project (Kort en krachtige weergave van het onderwerp) Floating life, drijvend bouwen Drijvend paviljoen Rotterdam en waddendobber regio Groningen Zie

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Waterschapsverkiezingen

Informatiebijeenkomst Waterschapsverkiezingen Informatiebijeenkomst Waterschapsverkiezingen 1 juli 2014 Waterschap Amstel, Gooi en Vecht: een introductie Het waterschapsbestuur De waterschapsverkiezingen Introductie Filmpje: http://www.youtube.com/watch?v=1gzlsvox

Nadere informatie

DVM in Amsterdam, de ambities waargemaakt door de systemen!

DVM in Amsterdam, de ambities waargemaakt door de systemen! (Bijdragenr. 56) DVM in Amsterdam, de ambities waargemaakt door de systemen! Bert van der Veen Advin b.v. Rien Borhem Gemeente Amsterdam 1. Inleiding Om het verkeer in goede banen te leiden wordt steeds

Nadere informatie

ingevolge artikel 95 van de Waterschapswet vertegenwoordigd door hun voorzitter;

ingevolge artikel 95 van de Waterschapswet vertegenwoordigd door hun voorzitter; Overeenkomst van kosten voor gemene rekening muskusrattenbestrijding hoogheemraadschappen Hollands Noorderkwartier, Delfland, Schieland en de Krimpenerwaard, Rijnland en de Stichtse Rijnlanden en waterschap

Nadere informatie

-Klimaatverandering, klimaatscenario s en gevolgen voor beleid en beheer-

-Klimaatverandering, klimaatscenario s en gevolgen voor beleid en beheer- Klimaatverandering; wat komt er op ons af? -Klimaatverandering, klimaatscenario s en gevolgen voor beleid en beheer- Het klimaat in Nederland gaat veranderen. Op dit moment is dat nog niet te merken. De

Nadere informatie

27 juli 2010 / rapportnummer 2308-69

27 juli 2010 / rapportnummer 2308-69 Toetsingsadvies over de 2e aanvulling van het geactualiseerde milieueffectrapport Uitbreiding pluimveehouderij maatschap Kersten, Boxmeer en de aanvulling daarop 27 juli 2010 / rapportnummer 2308-69 1.

Nadere informatie

De lokale maat in waterbeheer

De lokale maat in waterbeheer De lokale maat in waterbeheer met lokale kennis en betrokkenheid Een praktisch waterschap voor iedereen! Tegen maatschappelijk zo laag mogelijke kosten Met een rechtvaardige waterschapsbelasting Duurzaam

Nadere informatie

Aan Commissie Watersystemen - kwaliteit en kwantiteit SANERING LOZINGEN GERIOLEERDE PERCELEN (AANSLUITSTRATEGIE)

Aan Commissie Watersystemen - kwaliteit en kwantiteit SANERING LOZINGEN GERIOLEERDE PERCELEN (AANSLUITSTRATEGIE) agendapunt 05.03 936419 Aan Commissie Watersystemen - kwaliteit en kwantiteit SANERING LOZINGEN GERIOLEERDE PERCELEN (AANSLUITSTRATEGIE) Voorstel Commissie Watersystemen - kwaliteit en kwantiteit 12-4-2011

Nadere informatie

Administratievelastenmeting. Provincie Gelderland 2010-2014. Michel Bloemheuvel, Rob Blank en Stefan Prij 20 mei 2015

Administratievelastenmeting. Provincie Gelderland 2010-2014. Michel Bloemheuvel, Rob Blank en Stefan Prij 20 mei 2015 Administratievelastenmeting Provincie Gelderland 2010-2014 Michel Bloemheuvel, Rob Blank en Stefan Prij 20 mei 2015 Inhoudsopgave Achtergrond Werkwijze en productselectie Administratievelastenontwikkeling

Nadere informatie

Helder water door quaggamossel

Helder water door quaggamossel Helder water door quaggamossel Kansen en risico s Een nieuwe mosselsoort, de quaggamossel, heeft zich in een deel van de Rijnlandse wateren kunnen vestigen. De mossel filtert algen en zwevend stof uit

Nadere informatie

Zolang situaties voor primaire keringen nog niet op orde zijn een pakket beheermaatregelen opstellen voor situaties met hoogwater.

Zolang situaties voor primaire keringen nog niet op orde zijn een pakket beheermaatregelen opstellen voor situaties met hoogwater. WBP programma WBP Maatregelen 2016-2021 Veiligheid Uitvoeren en beheren: Toetsen van primaire keringen en kunstwerken; vanaf 2017 toetsen op basis van nieuwe risiconormen en met gebruik van nieuw wettelijk

Nadere informatie

Watergebiedsplan Greenport regio Boskoop Wateroverlast en zoetwatervoorziening Informatiebijeenkomst 30 september 2013

Watergebiedsplan Greenport regio Boskoop Wateroverlast en zoetwatervoorziening Informatiebijeenkomst 30 september 2013 Watergebiedsplan Greenport regio Boskoop Wateroverlast en zoetwatervoorziening Informatiebijeenkomst 30 september 2013 Doel en programma Vanavond willen we u informeren en horen wat u vindt van de door

Nadere informatie

Klimaatinformatie op maat. De juiste data voor elke sector

Klimaatinformatie op maat. De juiste data voor elke sector Klimaatinformatie op maat De juiste data voor elke sector Klimaatinformatie voor adaptatie De Nederlandse overheid, kennisinstellingen en bedrijven werken hard aan klimaatadaptatie: het aanpassen aan de

Nadere informatie

Innovatie in afvalwaterketens en watersystemen

Innovatie in afvalwaterketens en watersystemen 100 miljoen besparen op investeringen 15% minder overstorten door integrale sturing Innovatie in afvalwaterketens en watersystemen De afgelopen jaren hebben de waterschappen Hollandse Delta en De Dommel

Nadere informatie

aan kopie aan datum Afdeling Programmeren

aan kopie aan datum Afdeling Programmeren MEMO aan kopie aan datum Bestuurscommissies 21 augustus 2014 Watersysteem, Waterketen en Besturen en Organiseren Van Dagelijks Bestuur Afdeling Programmeren bijlage(n) 2 onderwerp Programmering investeringen

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Agro Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den

Nadere informatie

Wat wordt de toekomst van de Zuidelijke Ringweg Groningen

Wat wordt de toekomst van de Zuidelijke Ringweg Groningen Wat wordt de toekomst van de Zuidelijke Ringweg Groningen 1 INHOUD Inleiding 3 Vijf oplossingen 4 Beoordelingskader 5 Vervolg 10 INFORMATIE EN CONTACT Voor informatie over de zuidelijke ringweg kunt u

Nadere informatie

Lijst van uitnodigingen te behandelen in de vergadering van burgemeester en wethouders van dinsdag 12 mei 2015

Lijst van uitnodigingen te behandelen in de vergadering van burgemeester en wethouders van dinsdag 12 mei 2015 Lijst van uitnodigingen te behandelen in de vergadering van burgemeester en wethouders van dinsdag 12 mei 2015 Ingekomen van + Activiteit: Afgevaardigde: ProDemos Deelname aan Dag van de Democratie op

Nadere informatie

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : PORTEFEUILLEHOUDER : T.J. Boersma AB VERGADERING D.D. : 25 juni 2013 NUMMER : WM/MFI/NKu/7725 OPSTELLER : N. Kuper, 0522-276740 FUNCTIE : Afdelingshoofd Financiën VERGADERING MT

Nadere informatie

RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012

RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012 RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012 Archimedesweg 1 CORSA nummer: 14.48265 postadres: versie: Definitief postbus 156 auteur: Irene van der Stap 2300 AD Leiden oplage: Digitaal telefoon (071) 3 063

Nadere informatie

: *14IT026339* Aanvraag uitvoeringskrediet maatregelen in het Markdal

: *14IT026339* Aanvraag uitvoeringskrediet maatregelen in het Markdal Behandelend ambtenaar: P.A.M. Janssen Beleidsveldbeheerder: A. Meuleman Portefeuillehouder: J. van der Aa Ambtenaar aanwezig bij het DT: Ja Zaaknr. : 14.ZK08934/14.B0287 Kenmerk : 14IT026339 Barcode :

Nadere informatie

5 Opstellen businesscase

5 Opstellen businesscase 5 Opstellen In de voorgaande stappen is een duidelijk beeld verkregen van het beoogde project en de te realiseren baten. De batenboom geeft de beoogde baten in samenhang weer en laat in één oogopslag zien

Nadere informatie

Beoordelingsformulier projectvoorstellen KFZ

Beoordelingsformulier projectvoorstellen KFZ sformulier voor de projectvoorstellen. sformulier projectvoorstellen KFZ Callronde: Versie 14-02-13 Instelling: Naam project: 1) Algemeen Het beoordelingsformulier wordt gebruikt om de projectvoorstellen

Nadere informatie

Meer doelbereik met minder geld

Meer doelbereik met minder geld Meer doelbereik met minder geld Hoe meet je dat? 28-10-2014, Vincent Linderhof Aanleiding Bron: Waterschap 2012 nr. 10, p. 22 23 Combineren: waarom? Synergievoordelen: goedkoper doelen realiseren Wegnemen

Nadere informatie

Hoogheemraadschap van Delfland

Hoogheemraadschap van Delfland J^tA/ü4U^ Beleidsveld: Aard voorstel: Besluitvormend Vergaderdatum: 18 december 2008 Kenmerk VV: 710059 Aantal bijlagen: 1 Aan de verenigde vergadering van Delfland, Besluit: - het geactualiseerde normenkader

Nadere informatie

Wijziging van de Inrichting Veluwse Afval Recycling (VAR) B.V. Advies voor de m.e.r.-beoordeling

Wijziging van de Inrichting Veluwse Afval Recycling (VAR) B.V. Advies voor de m.e.r.-beoordeling Wijziging van de Inrichting Veluwse Afval Recycling (VAR) B.V. Advies voor de m.e.r.-beoordeling 13 september 2006 / rapportnummer 1796-11 Advies voor de m.e.r.-beoordeling Wijziging van de Inrichting

Nadere informatie

Voorstel aan dagelijks bestuur

Voorstel aan dagelijks bestuur Voorstel aan dagelijks bestuur Datum vergadering 22-04-2014 Agendapunt 9 Steller / afdeling J. Louwsma / Beheer Openbaar Ja Bestuurder R.L.M. Sleijpen Bijlage(n) 2 Programma Bedrijfsvoering Registratiecode

Nadere informatie

rendement van cultureel erfgoed

rendement van cultureel erfgoed 29 januari 2013: Het effect van investeringsprojecten op het maatschappelijk rendement van cultureel erfgoed Floris Lazrak VU University RIGO Research en Advies Floris.Lazrak@rigo.nl Inleiding De bescherming

Nadere informatie

Waterschappen leren innoveren

Waterschappen leren innoveren ureka! Waterschappen leren innoveren 2009 09 Eureka! Waterschappen leren innoveren De waterschappen zetten de komende jaren alle zeilen bij om te blijven zorgen voor een veilig, mooi en duurzaam Nederland.

Nadere informatie

Afvalwaterplan DAL/W 2 In vogelvlucht. Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s

Afvalwaterplan DAL/W 2 In vogelvlucht. Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s In vogelvlucht Gemeente Delfzijl Gemeente Appingedam Gemeente Loppersum Waterschap Noorderzijlvest Waterschap Hunze en Aa s watersysteem De afvalwaterketen Wij beschouwen de afvalwaterketen als één geheel,

Nadere informatie

Kredietaanvraag biogaslijn rwzi s Vechtstromen Agendapunt 9 Kenmerk. Nee

Kredietaanvraag biogaslijn rwzi s Vechtstromen Agendapunt 9 Kenmerk. Nee Voorstel voor Algemeen bestuur Vergaderdatum 26 november 2014 Onderwerp Kredietaanvraag biogaslijn rwzi s Vechtstromen Agendapunt 9 Kenmerk B2014/u357 Portefeuillehouder R. van der Veen Opsteller/indiener

Nadere informatie

Voorstel Het ontwerp-vrijstellingsbesluit vaststellen en dit ingaande 15 april 2009 gedurende 6 weken voor een ieder ter inzage leggen.

Voorstel Het ontwerp-vrijstellingsbesluit vaststellen en dit ingaande 15 april 2009 gedurende 6 weken voor een ieder ter inzage leggen. DB 06-04-2009 Agendapunt: o5 Sittard, 10 maart 2009 AAN HET DAGELIJKS BESTUUR Onderwerp: Vrijstellingsbesluit recreatief medegebruik wandelaars Voorstel Het ontwerp-vrijstellingsbesluit vaststellen en

Nadere informatie