Strafrechtelijke zorgvuldigheidsnormen voor het bedrijfsleven Prof. jhr. mr. M. Wiadimiroif

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Strafrechtelijke zorgvuldigheidsnormen voor het bedrijfsleven Prof. jhr. mr. M. Wiadimiroif"

Transcriptie

1 Strafrechtelijke zorgvuldigheidsnormen voor het bedrijfsleven Prof. jhr. mr. M. Wiadimiroif In onze sociale rechtsstaat biedt de overheid waarborgen voor een zekere bestaanszekerheid van de burgers, wordt maatschappelijke gelijkheid nagestreefd en trekt de overheid zich de behartiging en bescherming van tal van belangen aan, die zonder overheidsbemoeienis in het gedrang zouden komen. De overheid beperkt zich dus niet tot het beschermen van de bestaande toestand maar probeert deze vooral te sturen in de door haar gewenste richting. Die sturing, die overheidsbemoeienis, resulteert in een grote hoeveelheid regels van ordenende aard, waarvan de naleving verzekert dient te worden. Dit soort regels reikt verder dan de klassieke rechtsgoederen, zoals leven, veiligheid en eigendom en zijn niet in de eerste plaats normerend, doch eerder dirigerend van aard. Bovendien zijn zij, anders dan klassieke normen niet steeds gefundeerd in de samenlevingsmoraal. Dat wil zeggen dat zij geen deel uitmaken van de normen die algemeen als vanzelfsprekend worden aanvaard. Anders dan dergelijke sociaal-ethisch georiënteerde normen, gaat het bij sociaal-econo mische of financieel economische normen meestal om regels die het resultaat zijn van een zekere consensus, en aldus geen deel uitmaken van de al van oudsher bestaande opvattingen over goed en kwaad. Bij dergelijke normen valt dan ook op dat de intrinsieke waarde ervan soms expliciet, meestal impliciet, door de justitiabele wordt afgewogen. Omdat het zelfhandhavende gehalte van dit soort regels niet zo hoog is, komt de calculerende burger resp. de calculerende ondernemer in beeld. Overigens, niet alleen calculerende rechtsgenoten, maar evenzogoed ook de zelfzuchtige overheid. De administratie blijkt nog wel eens meer oog te hebben voor haar eigen belangen dan die van haar onderdanen. Wanneer de eigen belangen ten koste van burgers en ondernemingen worden veiliggesteld, blijkt nog wel eens dat de overheid zich bepaald niet gebonden acht door wet en recht. Die calculerende en zeifzuchtige opstelling lijkt tot gevolg te hebben dat stilzwijgend wordt aanvaard dat van sommige voorschriften de gelding als rechtsregel niet meer vanzelfspre kend is. Deze ontwikkeling verklaart wellicht de vrijmoedigheid waarmee met allerlei regels wordt omgegaan. Natuurlijk spelen naast economische dynamiek ook andere factoren een rol, zoals slordigheid, eigenbaat, hebzucht en oneerlijkheid. Men zou ook kunnen zeggen, dat de sterk toegenomen regeldichtheid leidt tot regelcomplexiteit die juist tot verzaking van regels faciliteert. Regel-non-conformiteit en sterker regel-aversheid is wat anders dan gebrek aan transparantie, ofschoon het een vaak wel met het andere te maken heeft. Verzaking van regels brengt meestal een ontransparante werkwijze of verslaglegging met zich mee. Verzaking is een verhullende term, die een tal van varianten van ongewenst gedrag omvat: van onoplettendheid via allerlei niet-integer gedrag tot fraude. In deze causerie zal ik mij beperken tot de strafrechtelijke kant van de kwestie, de misdragingen in het sociaal-economische of financieel economische verkeer, die vaak met het begrip fraude worden aangeduid. Pagina 1

2 Het begrip fraude heeft een flexibele betekenis, het is niet juridisch normatief, eerder criminologisch van aard doordat het typisch systematisch oneerlijk gedrag omvat waardoor anderen nadeel ondervinden. In wezen gaat het om een scala van gedragingen: van gebruik te maken van andermans onwetendheid of onoplettendheid tot allerlei varianten van misleiding en ontduiking. De kern lijkt te zijn dat er mee bedoeld wordt dat een ander of de samenleving wordt benadeeld. Vanwege het fenomeen van de onderneming dwingt strafrechtelijke bestrijding van fraude in het economische verkeer tot de vraag wie nu eigenlijk verantwoordelijk is voor allerlei vormen van fraude, zoals belastingfraude, beursfra ude, merkenfraude, boekhoudfra ude of meer in het algemeen valsheid in geschrift of bedrog. In het bedrijfsleven is vanwege de ondernemingsvorm waarin de bedrijvigheid plaatsvindt het verband tussen een gepleegd feit en de verantwoordelijkheid daarvoor niet altijd makkelijk te leggen. De klassieke leerstukken op het gebied van daderschap en deelneming schieten nog wel eens tekort. Daarom moet bij dergelijke criminaliteit ook gezocht worden naar degene die de strafbare handeling in het economisch verkeer heeft georganiseerd. Dat kan een ander zijn, dan degene die de fysieke handeling verrichtte of nalatig was. Daarom hebben nieuwe aanspra kelijkheidsconstructies hun intrede gedaan, waarbij het gaat om degene die in het maat schappelijk verkeer de functie van pleger vervulde. Wanneer u dit op u laat inwerken, zou wellicht bij u de gedachte op kunnen opkomen dat ondernemen niet alleen een bedrijfseconomisch risico met zich meebrengt, maar ook een ongewisse strafrechtelijk risico. Met andere woorden: loopt de ondernemer op grond van dit functioneel daderschap het risico makkelijk vervolgd te kunnen worden voor het falen van zijn Organisatie? Aansprakelijkheid wordt van oudsher gebaseerd op het aan het civiele recht ontieende begrip: een behoorlijke taakvervulling. De norm is dat een ondernemer moet handelen, zoals van een redelijk ondernemer in vergelijkbare omstandigheden mag worden ver wacht. Maar dit criterium van de maatmens roept de vraag op wat dan die normondernemer is? Dat antwoord is niet eenvoudig te geven als we bedenken dat een wezenlijk karakteristiek van ondernemen het nemen van risico s is. Niet alleen risico s op het punt van koopmanschap, maar ook op het gebied van management. Juist door deze risico s is de realiteit dat er geen onfeilbaar ondernemerschap bestaat. Er zullen altijd wel beslissingen zijn die achteraf verkeerd uitpakken. De vraag waar het om draait is of de ondernemer, getoetst aan het criterium van de redelijk handelende branchegenoot, niet een onverantwoord risico heeft genomen. Bij de beoordeling van deze vraag speelt een aantal groot aantal omstandigheden een rol: de grootte, structuur en complexiteit van de onderneming, de informatiestructuur, de vorm van besluitvorming, de verdeling van functies en het kennisniveau en inzicht van de bestuurders. Maar ook de aard en complexiteit van de relevante regelgeving. Voor een strafrechtelijke verantwoordelijkheid van ondernemers is méér vereist dan het criterium van de behoorlijke ondernemer of behoorlijk bestuur. De enkele omstandigheid dat iemand ondernemer of bestuurder van een onderneming is, maakt hem nog niet strafrechtelijk verantwoordelijk voor het falen van anderen binnen de onderneming, Pagina 1 2

3 waaraan hij leiding geeft. In plaats van een blote risicoaansprakelijkheid gaat het in het strafrecht steeds om een vorm van betrokkenheid, variërend van eigen betrokkenheid bij strafbare feiten tot het niet nemen van de eigen verantwoordelijkheid in geval anderen strafbare feiten begaan. Kortom, naast aansprakelijkheid voor het eigen gedrag is er ook functionele verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid op grond van toerekenbare omstandigheden. Degene die in het economische verkeer of het maatschappelijk leven door zijn functie bewerkstelligt of bewust toelaat dat een bepaalde gedraging plaatsvindt, kan voor dat gedrag aansprakelijk worden gehouden. Dus ook strafrechtelijk aansprakelijk worden gehouden als het gaat om strafbare gedragingen. Deze vorm van functionele aansprakelijkheid hangt ten nauwste samen met wijze waarop de onderneming organisatorisch is ingericht (in veel gevallen in vorm van een rechtspersoon) en de vraag wie de geadresseerde van de strafbaar gestelde norm is. Via het economisch strafrecht is deze functionele aansprakelijkheidsvorm in ons gewone strafrecht terechtkomen. Het begrip ondernemer wordt in de strafwet omschreven als feitelijk leidinggever aan of opdrachtgever van gedragingen van ondernemingen. Deze specifieke strafrechtelijke aansprakelijkheidsvorm vereist steeds een relatie met een organisatievorm, vaak een onderneming. Is die relatie er niet dan kan het feitelijk leidinggeven aan de verboden gedragingen van natuurlijke personen mensen van vlees en bloed slechts met de klassieke vormen van strafrechtelijke aansprakelijkheid worden bestreden. Het begrip onderneming (of ruimer gezegd de organisatie) in de strafwet is zeer ruim. Het omvat de private en publieke rechtspersonen van het BW (NV, BV, stichting, vereniging en coöperatie), evenals economische samenwerkingsvormen op grond van Europees recht (de EEV), alsook niet-rechtspersoonlijkheid bezittende organisatievormen zoals de vennootschap onder firma, commanditaire vennootschap, maatschap, rederij en het doelvermogen (dit laatste is een typisch fiscaal begrip). De strafrechtelijke aansprakelijkheid van de onderneming is gebaseerd op de leer van de redelijke toerekening aan de Organisatie van gedragingen (objectieve bestanddelen) en bedoelingen (subjectieve bestanddelen) van natuurlijke personen in het kader van uitoefening van hun functie, waarover de Organisatie vermocht te beschikken. Men zegt in dat geval dat de gedragingen in het maatschappelijk verkeer hebben te gelden als de gedragingen van de rechtspersoon. Toerekening vindt plaats indien een gedraging plaatsvindt in de sfeer van de organisatie, doordat het gaat om een gedraging van iemand die hetzij uit hoofde van een dienstbetrekking hetzij uit andere hoofde werkzaam is ten behoeve van de Organisatie en de gedraging in de normale bedrijfsvoering past alsook dienstig is geweest voor die bedrijfsvoering. Daarnaast is van belang of de Organisatie erover vermocht te beschikken of de gedraging al dan niet plaatsvond, waarbij de hierna te noemen criteria van wetenschap, macht en aanvaarding een rol spelen. Op deze wijze kan de onderneming dus zelf dader van of deelnemer zijn aan een of meer strafbare feiten, maar ook als feitelijk leidinggever aan of opdrachtgever van door andere rechtspersonen gepleegde strafbare feiten worden aangemerkt, zoals de verboden gedragingen begaan in (bijvoorbeeld) dochterondernemingen. Pagina 1 3

4 De strafrechtelijke aansprakelijkheid van ondernemer of leidinggevende functionarissen binnen een onderneming of ruim gezegd organisaties, berust in wezen op de toepassing van drie criteria: wetenschap, macht en aanvaarding. Als je als leidinggevende weet dat er iets staat te gebeuren dat strafbaar is, dien je in te grijpen. Doe je dat niet dan kun als functionaris zelf ook strafbaar zijn. Dat geldt ook voor de adviseur die ten opzichte van een organisatie een bijzondere positie inneemt, doordat hij in feite de gang van zaken binnen de organisatie in belangrijke mate (mede) bepaalt. Wat voor de functionaris geldt, geldt ook voor een onderneming: indien de onderneming weet (dat wil dus zeggen een functionaris weet) dat iets verbodens staat te gebeuren of heeft plaatsgevonden, dient de onderneming in te grijpen. Anders gezegd: steeds gaat het er om of functionarissen berispelijk bewustzijn hebben, beschikken over zeggenschap en vervolgens nalatig blijven. Zij kunnen dan zelf strafrechtelijk aansprakelijk worden gehouden of door middel van toerekening hun Organisatie. Deze aansprakelijkheid berust op een impliciete Garantenstellung, dat wil zeggen van functionarissen en organisaties wordt verwacht dat zij aan zekere maatstaven van zorgvuldigheid voldoen. Men is als het ware gehouden er voor in te staan dat in de Organisatie geen strafbare feiten plaatsvinden - de Garantenstellung dus. De drie zo-even genoemde criteria zijn ontleend aan de uit de jaren tachtig daterende Slavenburg-criteria, die op zich weer voortbouwen op de IJzerdraad-criteria die op hun beurt voortgekomen zijn uit de aan de Wet economische delicten ontieende jurisprudentie. Voor de onderneming is deze rechtspraak weer verfijnd met de zogeheten Drijfmest-criteria uit het begin van deze eeuw. De aansprakelijkheidsformulering is een mond vol en komt er op neer dat de degene die bekend is met of bewust is van feiten en omstandigheden die makkelijk tot strafbare feiten kunnen of moeten leiden, en, hoewel daartoe bevoegd en redelijkerwijs gehouden, maatregelen ter voorkoming van deze tot strafbare feiten leidende gedragingen achterwege laat, kennelijk aanvaardt dat de verboden gedragingen zich zullen voordoen en aldus geacht wordt die te hebben bevorderd. Laat ik iets meer zeggen over de begrippen wetenschap en macht. De derde, aanvaarding, spreekt naar ik vertrouw voor zich. Men weet er van en kan er wat aan doen, maar doet niets. Je aanvaart blijkbaar dat de verboden gedraging, het strafbare feit, plaatsvindt. Ingewikkelder is het niet. Het wetenschapscriterium is vaak een bron van discussie. Van berispelijke wetenschap is zonder meer sprake indien de ondernemer bekend was met de verboden gedragingen. Bij een dergelijke wetenschap is de kwestie transparant: het gaat om persoonlijke wetenschap van de ondernemer. Ter contrast: en wat nu als de ondernemer van niets wist. De omstandigheid dat een ondernemer het niet geweten heeft (wat hem in het civiele recht juist verweten kan worden als een tekortkoming: - we nemen je juist kwalijk dat je het niet wist) is strafrechtelijke irrelevant. Een dergelijke tekortkoming kan geen strafrechtelijke aansprakelijkheid te weeg brengen. Men moet dus ten minste iets weten, wat de vraag oproept wat de inhoud van de wetenschap dan moet zijn. Op dit punt zijn een aantal gradaties te onderscheiden. Pagina 1 4

5 lntegis lezing 15 april 2010 Naast de zo-even besproken volkomen berispelijke wetenschap - men weet van de strafbare feiten zelf kan er ook sprake van zijn dat men van het strafbare feit niet weet en slechts feiten en omstandigheden kent, die tot strafbare feiten blijken te hebben geleid. Dat roept de vraag op of men zich bewust is geweest van het gevolg van de wel bekende feiten en omstandigheden, namelijk het gevolg van het begaan van strafbare feiten. Dit bewustzijn kent verschillende vormen, die voor aansprakelijkheid van belang zijn. Was men zich ervan bewust dat de strafbare feiten noodzakelijkerwijs zouden volgen uit de wel bekende feiten en omstandigheden, dan kan dat noodzakelijkheidbewustzijn op één lijn worden gesteld met volledige berispelijke wetenschap ofwel persoonlijke wetenschap. Kent men feiten en omstandigheden die waarschijnlijk zullen leiden tot strafbare feiten, dan zou men kunnen zeggen, dat het risico dat er inderdaad strafbare feiten zouden volgen, op de koop toe is genomen. Een formulering die ook bij het leerstuk van het voorwaardelijk opzet wordt gebruikt. Uit de jurisprudentie blijkt dat voor strafrechtelijke aansprakelijkheid ten minste vereist is dat men bewust was van een aanmerkelijke kans dat strafbare feiten zouden (kunnen) volgen. De ondergrens voor strafrechtelijke aansprakelijkheid is dus een aanmerkelijk kansbewustzijn. Kent men echter feiten en omstandigheden die de moge lijkheid openen dat daaruit strafbare feiten kunnen voortvloeien, dan zal het van de omstandigheden afhangen in hoeverre een dergelijk mogelijkheidsbewustzijn als beris pelijke wetenschap kan gelden. De blote mogelijkheid dat een bepaald gevolg kan intreden is onvoldoende, maar wanneer het gaat om een reële mogelijkheid, wordt het lastiger. Is een reële mogelijkheid een aanmerkelijke kans? In dit soort situaties kunnen omstandigheden die subjectieve bestanddelen zoals opzet en schuld invullen, een rol spelen om de grens te trekken tussen strafrechtelijke aansprakelijkheid of niet. Indien die omstandigheden gelegen zijn in de aard van de onderliggende normen, zoals bijvoorbeeld die van het fiscale recht, kan de vraag worden gesteld of een bedrijfsdirecteur, gegeven de gecompliceerde fiscale wetgeving, niet al te makkelijk het risico loopt dat er in een door de fiscale afdeling van zijn bedrijf verzorgde aangifte vennootschapsbelasting wel eens onjuistheden zouden kunnen zitten. Daarom wordt méér geëist dan een vorm van nalatige schuld (nalaten mogelijke onjuistheden te controleren). In dergelijke gevallen moet het tenminste gaan om een welbewust beleid (onjuistheden bevorderen). Een relevante omstandigheid kan ook zijn dat bijvoorbeeld een bepaalde werkwijze door de overheid ongeregeld is gelaten. Indien een werkwijze tot calamiteiten leidt, kan het van de eigen know how en ervaring alsook de gepubliceerde ervaringen van branchegenoten afhangen in hoeverre verwijtbaar een bepaald onaanvaardbaar risico is genomen. Hier kunnen de bijzonderheden van een bepaalde branche een rol spelen. Ook in dit soort gevallen is voor de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de bedrijfsleiding van belang of het beleid het intreden van risico s bewust mogelijk heeft gemaakt. Voorts is in dit verband het onderscheid tussen aflopende en voortdurende delicten van belang. Ik neem aan dat deze termen voor zich spreken. Door een rood stoplicht rijden is een aflopend delict en zonder licht rijden is een voortdurend delict. Het opmaken van een vals geschrift is typisch een aflopend delict, want zodra het geschrift vals is opgemaakt is het klaar, het delict is voltooid, het strafbare feit is afgelopen. Indien een employé een vals Pagina 1 5

6 stuk opmaakt en de bedrijfsleiding verneemt eerst naderhand daarvan, kan die wetenschap niet zonder meer leiden tot strafrechtelijke aansprakelijkheid van de leiding voor het opmaken van dat stuk. Ingrijpen doet het voltooide delict niet teniet. Dat is natuurlijk anders bij het misleidend gebruik van dat valse stuk. Zolang dat geschrift wordt gebruikt is het een voortdurend delict. Zolang dat valse stuk nog bijvoorbeeld in de bedrijfsadministratie opgenomen is en de leiding daarvan vervolgens op de hoogte geraakt, is er technisch sprake van gebruik en kan dat leiden tot strafrechtelijke aansprakelijkheid van het bestuur. Technisch gezien vormen in een bedrijfsadministratie opgenomen facturen een onverbrekelijk onderdeel uit van die administratie. Het gebruik wordt aangenomen omdat derden, zoals accountants, fiscalisten of controleurs van toezichthoudende instanties bij kennisneming van de bedrijfsadministratie worden misleid door de valse facturen. De leiding dient na ervan op de hoogte te zijn geraakt, het valse stuk uit de administratie te verwijderen (zo nodig te vernietigen) en daarmee aan het verboden gebruik van dat geschrift een einde te maken. Een bijzonderheid in dit verband is dat soms posterieure wetenschap van een voltooid delict toch binnen het wetenschapscriterium valt. Een bestuurder kan zijn onderneming niet straffeloos maar laat aanrommelen, wanneer hij weet dat er meerdere keren valse facturen zijn opgemaakt. Indien de aanmerkelijke kans bestaat dat dit weer zal gebeuren, dient hij in te grijpen om herhaling te voorkomen. Dit brengt ons bij het interessante punt van het machtscriterium. Het gaat niet om juridische macht, bijvoorbeeld ontleent aan statuten, reglementen of andere voorschriften. De formele bevoegdheden van een functie zijn dus niet maatstafgevend, ook degene die in een kamertje in feite leidinggeeft aan twee anderen kan binnen het criterium vallen, evenals de adviseur, die in feite de gang van zaken binnen een Organisatie in belangrijke mate (mede) bepaalt. Voldoende is dat men in feite beschikkingsmacht heeft, ofwel de mogelijkheid heeft om in te grijpen. De beoordeling van deze beschikkingsmacht vergt een beoordeling van de feitelijke omstandigheden waarin betrokkene functioneerde. De crux zit in de gehoudenheid redelijkerwijs in te grijpen, wat neerkomt op een zorgverplichting, de eerder genoemde Garantenstellung. Van de functionaris mag worden verwacht dat hij (of zij) aan zekere maatstaven van zorgvuldigheid voldoet door bij het bekend worden van strafbaar gedrag of van feiten en omstandigheden die (hoogstwaarschijnlijk) tot strafbare feiten kunnen of moeten leiden, van zijn macht gebruik te maken en in te grijpen. Wat opvalt bij al die criteria is telkens de inkadering ervan door de redelijkheid. Als ik weer terugkeer naar mijn uitgangspunt dan kan worden geconcludeerd dat de strafrechtelijke aansprakelijkheid van bestuurders er op neerkomt dat tenminste in strijd moet zijn gehandeld met hetgeen een redelijk bestuurder in vergelijkbare omstandigheden zou hebben gedaan. Daarbij spelen zoals reeds opgemerkt - de specifieke omstandigheden van het geval een belangrijke rol; omstandigheden zoals de grootte, structuur en complexiteit van de onderneming, de informatiestructuur, de vorm van besluitvorming, de verdeling van functies, het kennisniveau en inzicht van de functionaris, evenals de aard en complexiteit van de relevante regelgeving. Pagina t 6

7 Integis lezing 15 april 2010 Een functionaris, een bestuurder, een ondernemer of een invloedrijke adviseur behoeft zich geen onnodige zorgen te maken over het leerstuk van de strafrechtelijke aansprakelijkheid. Zolang men niet zelf met de vingers in de suikerpot steekt, of door het achterwege laten van een verbod het plegen, het herhalen of het voortzetten van een strafbaar feit bevordert of welbewust mogelijk maakt, worden er welbeschouwd geen onredelijk hoge eisen gesteld aan het functioneren in of het besturen dan wel het adviseren van een Organisatie. Het is een kwestie van bedachtzaamheid en gezond verstand. Wees daarom niet bang voor strafrechtelijke aansprakelijkheid, maar betrek die aansprakelijkheid wel bij uw werkzaamheden. Geef u voldoende rekenschap van de mogelijke consequentie van uw functie. Zorg voor goed functionerende informatiekanalen en ga zorgvuldig met gegevens om. U hoeft niet in te staan voor de juistheid van aangeleverde gegevens, maar bij twijfel dient u zich wel in te spannen om de juistheid te verifiëren. Indien u twijfelt over een bepaalde gang van zaken, raadpleeg een ervaren collega en zorg dat uw positie en gedragingen door anderen getoetst kunnen worden. Degene die zich controleerbaar opstelt wordt al gauw vermoed te goeder trouw te zijn geweest. Indien er onvoldoende medewerking wordt gegeven of verleend, schroom dan niet de voortzetting van de desbetreffende activiteiten ter discussie te stellen. Voor adviseurs en dienstverleners zou ik willen toevoegen: Besef dat u een maatschappelijk belangrijke functie vervuld. Uw tussenkomst is van groot belang voor maatschappelijk verantwoord ondernemen of een rechtvaardige belastingheffing. Besef dat een op degelijkheid en zorgvuldigheid gebaseerd vertrouwen en respect van zakenpartners en overheid Uw marktwaarde voor uw cliënten verhoogt. Een adviseur of bestuurder zonder goodwill bereikt weinig bij derden of de overheid. Pagina 1 7

BEDRIJFSSTRAFRECHT INDE PRAKTIJK Prof. Jhr. Mr. M. Wladimiroff. Inflatie van normen en een te kort schietende rechtshandhaving

BEDRIJFSSTRAFRECHT INDE PRAKTIJK Prof. Jhr. Mr. M. Wladimiroff. Inflatie van normen en een te kort schietende rechtshandhaving BEDRIJFSSTRAFRECHT INDE PRAKTIJK Prof. Jhr. Mr. M. Wladimiroff Inflatie van normen en een te kort schietende rechtshandhaving In onze sociale rechtsstaat biedt de overheid waarborgen voor de bestaanszekerheid

Nadere informatie

Klokkenluidersregeling

Klokkenluidersregeling REGELING INZAKE HET OMGAAN MET EEN VERMOEDEN VAN EEN MISSTAND HOOFDSTUK 1. DEFINITIES Artikel 1. Definities In deze regeling worden de volgende definities gebruikt: betrokkene: degene die al dan niet in

Nadere informatie

Het juridische lot van de Commissaris. Mr. David Dronkers 26 november 2009

Het juridische lot van de Commissaris. Mr. David Dronkers 26 november 2009 Het juridische lot van de Commissaris Mr. David Dronkers 26 november 2009 Amerikaanse toestanden? Rechtspersoon houder van rechten en plichten mythe van bestuurdersaansprakelijkheid Kentering: deep pocket-beginsel

Nadere informatie

BESTUURSREGLEMENT STICHTING ADMINISTRATIEKANTOOR CONTINUÏTEIT ABN AMRO GROUP

BESTUURSREGLEMENT STICHTING ADMINISTRATIEKANTOOR CONTINUÏTEIT ABN AMRO GROUP BESTUURSREGLEMENT STICHTING ADMINISTRATIEKANTOOR CONTINUÏTEIT ABN AMRO GROUP Vastgesteld op 9 november 2015 1 TOEPASSELIJKHEID 1.1.1 Dit reglement is van toepassing op een ieder die thans of in de toekomst

Nadere informatie

Enige beschouwingen over de aan het straf recht ontieende leerstukken medeplegen en eteijk 1 idnggeven n de Ver e tranc e Awb

Enige beschouwingen over de aan het straf recht ontieende leerstukken medeplegen en eteijk 1 idnggeven n de Ver e tranc e Awb nummer 12 december 2009 Enige beschouwingen over de aan het straf recht ontieende leerstukken medeplegen en eteijk 1 idnggeven n de Ver e tranc e Awb Mr. M. Wiadimiroffi De aan het strafrecht ontieende

Nadere informatie

Concept Bewerkersovereenkomst uitvoering

Concept Bewerkersovereenkomst uitvoering Concept Bewerkersovereenkomst uitvoering in het kader van het verwerken van Persoonsgegevens als bedoeld in artikel 14 Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) Ondergetekenden: De gemeente gemeentenaam,

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord. xiii. Lijst van afkortingen. Verkort aangehaalde werken

Inhoudsopgave. Voorwoord. xiii. Lijst van afkortingen. Verkort aangehaalde werken Voorwoord Lijst van afkortingen Verkort aangehaalde werken v xiii xv 1 Inleiding 1 1.1 De Nederlandse strafwetgeving 1 1.2 Ongeschreven recht, verdragsrecht, supranationaal recht 3 1.3 Het Wetboek van

Nadere informatie

PRIVACY REGLEMENT - 2015

PRIVACY REGLEMENT - 2015 PRIVACY REGLEMENT - 2015 Jasnante re-integratie onderdeel van Jasnante Holding B.V. (kvk nr. 52123669 ) gevestigd aan de Jacob van Lennepkade 32-s, 1053 MK te Amsterdam draagt zorg voor de geheimhoudingsverplichting

Nadere informatie

Gedrag om trots op te zijn

Gedrag om trots op te zijn Gedrag om trots op te zijn Oversluizen Thermal Engineering B.V. geeft aandacht aan de belangen van haar klanten, medewerkers, zakenpartners en onze omgeving. Door dit uitgangspunt altijd voor ogen te houden

Nadere informatie

Juridisch Document ZORG

Juridisch Document ZORG Juridisch Document ZORG Wanneer ben je als bestuurder van een rechtspersoon in de zorg persoonlijk aansprakelijk? 14 maart 2014 Zorg Zaken Groep Mr. W. Wickering Mr. M.N. Minasian Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Gedragscode. Branchevereniging VvE Beheerders

Gedragscode. Branchevereniging VvE Beheerders Gedragscode Branchevereniging VvE Beheerders Inhoud 1. Inleiding... 3 2. BVVB Gedragscode 2.1 Communicatie. 3 2.1.1 Informatie.. 3 2.1.2 Geheimhouding 3 2.1.3 Acquisitie.. 3 2.1.4 BVVB. 4 2.2 Betrouwbaarheid

Nadere informatie

Privacyreglement. Inhoudsopgave. Melius Zorg Privacyreglement

Privacyreglement. Inhoudsopgave. Melius Zorg Privacyreglement Privacyreglement Inhoudsopgave Artikel 1 Algemene- en begripsbepalingen... 3 Artikel 2 Reikwijdte... 3 Artikel 3 Doel van de verwerking van persoonsgegevens... 4 Artikel 4 Verwerken van persoonsgegevens...

Nadere informatie

Impuls Kindercampus PRIVACYREGLEMENT

Impuls Kindercampus PRIVACYREGLEMENT 1 Impuls Kindercampus PRIVACYREGLEMENT VOOR DE VERWERKING VAN KLANTGEGEVENS Treedt in werking: d.d. 1 maart 2017 2 1. Begripsbepalingen 1. Impuls Kindercampus: de stichting Welzijn Westelijke Tuinsteden

Nadere informatie

Privacyreglement Werkvloertaal 26 juli 2015

Privacyreglement Werkvloertaal 26 juli 2015 Privacyreglement Werkvloertaal 26 juli 2015 Algemeen Privacyreglement Werkvloertaal Pagina 1 van 6 Algemeen Privacyreglement Werkvloertaal De directie van Werkvloertaal, overwegende, dat het in verband

Nadere informatie

meest gestelde vragen over De Proeftijd De Gier Stam &

meest gestelde vragen over De Proeftijd De Gier Stam & meest gestelde vragen over De Proeftijd De Gier Stam & De 10 meest gestelde vragen over De Proeftijd De Gier Stam & Colofon De Gier Stam & Advocaten Lucasbolwerk 6 Postbus 815 3500 AV UTRECHT t: (030)

Nadere informatie

Aansprakelijkheid commissarissen

Aansprakelijkheid commissarissen 1 november 2012 Aansprakelijkheid commissarissen Suzan Winkels-Koerselman Turnaround Advocaten Een klein, modern en gespecialiseerd advocatenkantoor Digitaal dossier Wij bieden de inzet van ervaren onafhankelijke

Nadere informatie

Bestuurder zijn is niet vrijblijvend.

Bestuurder zijn is niet vrijblijvend. Bestuurder zijn is niet vrijblijvend. Ook in België wordt de verantwoordelijkheid van bestuurders met de dag belangrijker. Nieuwe wetgeving en procedures verplichten bestuurders om meer dan ooit bewust

Nadere informatie

Amsterdam Centre for Insurance Studies (ACIS) De opzetclausule in aansprakelijkheidsverzekeringen

Amsterdam Centre for Insurance Studies (ACIS) De opzetclausule in aansprakelijkheidsverzekeringen Amsterdam Centre for Insurance Studies (ACIS) De opzetclausule in aansprakelijkheidsverzekeringen Prof. dr. M.L. Hendrikse Inleiding: de aard van de aansprakelijkheidsverzekering (1) Art. 7:952 BW (eigen

Nadere informatie

1. Inschrijvingsplicht voor rechtspersonen en ondernemingen

1. Inschrijvingsplicht voor rechtspersonen en ondernemingen Handelsregister 1. Inschrijvingsplicht voor rechtspersonen en ondernemingen Op grond van art. 5 aanhef en sub a Handelsregisterwet 2007 wordt een onderneming die in Nederland is gevestigd en die toebehoort

Nadere informatie

Meer info inzake aansprakelijkheid VZW en haar bestuurders

Meer info inzake aansprakelijkheid VZW en haar bestuurders Meer info inzake aansprakelijkheid VZW en haar bestuurders DE BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID De persoon die schade aan iemand anders veroorzaakt, is verplicht die te herstellen. Hierbij wordt een onderscheid

Nadere informatie

Aansprakelijkheid van leidinggevenden

Aansprakelijkheid van leidinggevenden Aansprakelijkheid van leidinggevenden naarprivaatrechtelijke, strafrechtelijke en bestuursrechtelijke maatstaven Mr. S.N. devalk Kluwer - Deventer - 2009 Inhoud Woord vooraf Körte inhoudsopgave Uitgebreide

Nadere informatie

Conform uw verzoek heb ik dit standpunt toegelicht in een aparte bijlage.

Conform uw verzoek heb ik dit standpunt toegelicht in een aparte bijlage. Grondontwikkeling Nederland B.V. t.a.v de heer S.R Kooij Robijnstraat 48 1812 RB Alkmaar Datum 23 oktober 2013 Onze ref 20130001 Inzake Grondontwikkeling Nederland B.V. - Wft M. Kupperman, advocaat T +31

Nadere informatie

1.1. Tenzij hieronder uitdrukkelijk anders is bepaald worden termen in dit

1.1. Tenzij hieronder uitdrukkelijk anders is bepaald worden termen in dit Privacyreglement van Dutch & Such ARTIKEL 1. ALGEMENE EN BEGRIPSBEPALINGEN 1.1. Tenzij hieronder uitdrukkelijk anders is bepaald worden termen in dit reglement gebruikt in de betekenis die de Wet Bescherming

Nadere informatie

Het besturen van een vereniging en stichting

Het besturen van een vereniging en stichting Het besturen van een vereniging en stichting Roland van Mourik notaris Cursus Goed Bestuur Nijmegen 6 oktober 2009 Roland van Mourik 37 jaar 1990-1991 propaedeuse rechten te Leiden 1991-1996 notarieel

Nadere informatie

BNG Regeling melding (vermeende) misstand

BNG Regeling melding (vermeende) misstand Koninginnegracht 2 2514 AA Den Haag T 0703750750 www.bngbank.nl BNG Regeling melding (vermeende) misstand BNG Bank is een handelsnaam van N.V. Bank Nederlandse Gemeenten, statutair gevestigd te Den Haag,

Nadere informatie

Privacyreglement OCA(Zorg)

Privacyreglement OCA(Zorg) Privacyreglement OCA(Zorg) Artikel 1 Algemene- en begripsbepalingen 1.1 Tenzij hieronder uitdrukkelijk anders is bepaald worden termen in dit reglement gebruikt in de betekenis die de Wet Bescherming Persoonsgegevens

Nadere informatie

Jachtseizoen op zwartspaarders geopend

Jachtseizoen op zwartspaarders geopend Jachtseizoen op zwartspaarders geopend Het jachtseizoen op zwartspaarders is vol geopend. Inmiddels is gebleken dat het ministerie van Financiën geen enkel middel schuwt. Nu is zelfs bekend gemaakt dat

Nadere informatie

Algemeen Privacyreglement Werkvloertaal

Algemeen Privacyreglement Werkvloertaal Algemeen Privacyreglement Werkvloertaal Algemeen Privacyreglement Werkvloertaal Pagina 1 van 9 Algemeen Privacyreglement Werkvloertaal Werkvloertaal verklaart het hieronder opgenomen Algemeen Privacyreglement

Nadere informatie

Privacyreglement CURA XL

Privacyreglement CURA XL Artikel 1. Algemene en begripsbepalingen 1.1. Tenzij hieronder uitdrukkelijk anders is bepaald worden termen in dit reglement gebruikt in de betekenis die de Wet Bescherming Persoonsgegevens (WBP) daaraan

Nadere informatie

BESLUIT. Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 79 van de Mededingingswet.

BESLUIT. Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 79 van de Mededingingswet. Nederlandse Mededingingsautoriteit BESLUIT Nummer 1528/899 Betreft zaak: Wegener - [leidinggevende D] Besluit van de Raad van Bestuur van de Nederlandse Mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 79

Nadere informatie

Privacyreglement Potenco

Privacyreglement Potenco Privacyreglement Potenco Artikel 1 Algemene en begripsbepalingen 1.1. Tenzij hieronder uitdrukkelijk anders is bepaald worden termen in dit reglement gebruikt in de betekenis die de Wet Bescherming Persoonsgegevens

Nadere informatie

ONDERNEMINGSRECHT EN ZORG

ONDERNEMINGSRECHT EN ZORG ONDERNEMINGSRECHT EN ZORG Nieuwe regels voor bestuurders en toezichthouders 27/11/2014 1 Problemen in semi-publieke sector, ook in de zorg Vergoedingen staan onder druk Bezuinigingen en dreigende ontslagen

Nadere informatie

Help, ik ben bestuurder

Help, ik ben bestuurder Help, ik ben bestuurder Aansprakelijkheid van bestuurders Ine Schockaert 24 april 2014 Minervastraat 5 1930 ZAVENTEM T +32 (0)2 275 00 75 F +32 (0)2 275 00 70 www.contrast -law.be Inleiding Faillissementen

Nadere informatie

BEWERKERSOVEREENKOMST GEMEENTE HILVERSUM IN HET KADER VAN DE WET BESCHERMING PERSOONSGEGEVENS (Wbp)

BEWERKERSOVEREENKOMST GEMEENTE HILVERSUM IN HET KADER VAN DE WET BESCHERMING PERSOONSGEGEVENS (Wbp) BEWERKERSOVEREENKOMST GEMEENTE HILVERSUM IN HET KADER VAN DE WET BESCHERMING PERSOONSGEGEVENS (Wbp) Ondergetekenden: De gemeente Hilversum, ten deze rechtsgeldig vertegenwoordigd door de , de

Nadere informatie

Beleidsregel bestuurlijke boete basisregistratie personen gemeente Overbetuwe 2017

Beleidsregel bestuurlijke boete basisregistratie personen gemeente Overbetuwe 2017 Onderwerp: Beleidsregel bestuurlijke boete basisregistratie personen gemeente Overbetuwe 2017 Ons kenmerk: 16BWB00083 Burgemeester en wethouders van de gemeente Overbetuwe; gelet op artikel(en) 4.17 van

Nadere informatie

Artikel 1. Algemene begripsbepalingen 1.2 Persoonsgegevens 1.3 Verwerking van persoonsgegevens 1.4 Verantwoordelijke 1.5 Bewerker

Artikel 1. Algemene begripsbepalingen 1.2 Persoonsgegevens 1.3 Verwerking van persoonsgegevens 1.4 Verantwoordelijke 1.5 Bewerker Privacyreglement Artikel 1. Algemene begripsbepalingen 1.1 Tenzij hieronder uitdrukkelijk anders is bepaald worden termen in dit reglement gebruikt in de beteke nis die de Wet Bescherming Persoonsgegevens

Nadere informatie

Juridische valkuilen van het beginnend ondernemerschap. mr. Claudia Lap, notaris 6 maart 2014

Juridische valkuilen van het beginnend ondernemerschap. mr. Claudia Lap, notaris 6 maart 2014 Juridische valkuilen van het beginnend ondernemerschap mr. Claudia Lap, notaris 6 maart 2014 Wat komt er vanavond aan bod? Algemene juridische aspecten: naam, kamer van koophandel, belasting Rechtsvormen:

Nadere informatie

Klokkenluidersregeling Thús Wonen

Klokkenluidersregeling Thús Wonen Klokkenluidersregeling Thús Wonen Voorwoord Thús Wonen vindt het belangrijk dat werknemers op een adequate en veilige manier melding kunnen doen van eventuele vermoedens van misstanden binnen de organisatie.

Nadere informatie

VMR Actualiteitendag

VMR Actualiteitendag VMR Actualiteitendag Handhaving - overtreder 20 maart 2014 mr. T.E.P.A. Lam advocaat Hekkelman Advocaten senior docent/onderzoeker Radboud Universiteit Nijmegen Begrip overtreder bij bestuurlijke handhaving

Nadere informatie

a. persoonsgegeven: elke gegevens betreffende een geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke persoon

a. persoonsgegeven: elke gegevens betreffende een geïdentificeerde of identificeerbare natuurlijke persoon Privacyreglement Artikel Algemene en begripsbepalingen Tenzij hieronder uitdrukkelijk anders is bepaald worden termen in dit reglement gebruikt in de betekenis die de Wet Bescherming Persoonsgegevens (WBP)

Nadere informatie

Artikel 2 Reikwijdte 2.1 Dit reglement is van toepassing op alle verwerkingen van persoonsgegevens binnen Flevotaal.

Artikel 2 Reikwijdte 2.1 Dit reglement is van toepassing op alle verwerkingen van persoonsgegevens binnen Flevotaal. Artikel 1. Algemene begripsbepalingen 1.1 Tenzij hieronder uitdrukkelijk anders is bepaald worden termen in dit reglement gebruikt in de betekenis die de Wet Bescherming Persoonsgegevens (WBP) daaraan

Nadere informatie

Jutd 2011/19 Na de NMa en AFM ook boete feitelijk leidinggevers door OPTA. De trend is gezet?

Jutd 2011/19 Na de NMa en AFM ook boete feitelijk leidinggevers door OPTA. De trend is gezet? Jutd 2011/19 Na de NMa en AFM ook boete feitelijk leidinggevers door OPTA. De trend is gezet? Jutd 2011/19 Na de NMa en AFM ook boete feitelijk leidinggevers door OPTA. De trend is gezet? Jutd 2011/19

Nadere informatie

Bestuurlijke boete voor accountant en belastingadviseur

Bestuurlijke boete voor accountant en belastingadviseur Bestuurlijke boete voor accountant en belastingadviseur Sinds 1 juli 2009 kan de Belastingdienst ook een bestuurlijke boete opleggen aan de accountant en belastingadviseur. Een belangrijke uitbreiding

Nadere informatie

VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN GEEN VERPLICHTING TOT PERSOONLIJKE ARBEID Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-05 19 10 2015

VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN GEEN VERPLICHTING TOT PERSOONLIJKE ARBEID Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-05 19 10 2015 VOORBEELD MODELOVEREENKOMST ALGEMEEN GEEN VERPLICHTING TOT PERSOONLIJKE ARBEID Opgesteld door de Belastingdienst nr. 9015550000-05 19 10 2015 Beoordeling overeenkomst Algemeen / geen verplichting tot persoonlijke

Nadere informatie

Bestuurders Bestuurders van bedrijven (rechtspersonen) zijn natuurlijke personen of bedrijven (niet natuurlijk) die namens de rechtspersoon handelen.

Bestuurders Bestuurders van bedrijven (rechtspersonen) zijn natuurlijke personen of bedrijven (niet natuurlijk) die namens de rechtspersoon handelen. Begrippenlijst Bedrijfstoetsing De begrippenlijst van Bedrijfstoetsing heeft de bedoeling u te informeren over de achtergrond van het rapport en uitleg te geven over de betekenis en waarde van de gehanteerde

Nadere informatie

Bestuursreglement van Stichting WoonFriesland

Bestuursreglement van Stichting WoonFriesland Bestuursreglement van Stichting WoonFriesland Goedgekeurd door de Raad van Commissarissen op 20 november 2014 1 Definities 1.1 De volgende in dit Reglement gebruikte begrippen hebben, wanneer geschreven

Nadere informatie

Verder in dit document te noemen Optimaal Werk en gelieerde bedrijven of Opdrachtnemer.

Verder in dit document te noemen Optimaal Werk en gelieerde bedrijven of Opdrachtnemer. PRIVACY REGLEMENT Betreffende bedrijven Dit Privacyreglement betreft de volgende bedrijven: o Optimaal Werk BV o Optimaal Arbo BV o Verzuim Beheer BV Verder in dit document te noemen Optimaal Werk en gelieerde

Nadere informatie

Jurisprudentie Ondernemingsrecht

Jurisprudentie Ondernemingsrecht Jurisprudentie Ondernemingsrecht 3 februari 2015 Mr. P.J. Peters 1 HR 23 mei 2014, JOR 2014, 229 Kok/Maas q.q. Bestuurdersaansprakelijkheid/selectieve betaling Casus P. Kok ( Kok ) 100% bestuurder Kok

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Regeling melding misstand woningcorporaties

Regeling melding misstand woningcorporaties Regeling melding misstand woningcorporaties Regeling van de procedure voor het melden van een vermoeden van een misstand en van de (rechts)bescherming van de melder en de vertrouwenspersoon integriteit.

Nadere informatie

Advies over juridische consequenties verlenging/overschrijding vastgelegde normtijden voor opkomst van de brandweer

Advies over juridische consequenties verlenging/overschrijding vastgelegde normtijden voor opkomst van de brandweer Advies over juridische consequenties verlenging/overschrijding vastgelegde normtijden voor opkomst van de brandweer 14 februari 2011 A.M. Hol, Universiteit Utrecht 1 Vraagstelling: Heeft overschrijding

Nadere informatie

Bewerkersovereenkomst

Bewerkersovereenkomst Bewerkersovereenkomst Datum: 25-04-2015 Versie: 1.1 Status: Definitief Bewerkersovereenkomst Partijen De zorginstelling, gevestigd in Nederland, die met een overeenkomst heeft gesloten in verband met het

Nadere informatie

Avans Hogeschool. Klokkenluidersregeling

Avans Hogeschool. Klokkenluidersregeling Avans Hogeschool Klokkenluidersregeling 07-RvB-592/RvB Klokkenluidersregeling Avans Hogeschool Pagina 1 van 6 Algemeen Artikel 1 Definities In deze regeling wordt verstaan onder: Avans: Stichting Avans;

Nadere informatie

Welkom namens. Bestuurdersaansprakelijkheid in incassozaken. Rob Beks

Welkom namens. Bestuurdersaansprakelijkheid in incassozaken. Rob Beks Welkom namens Bestuurdersaansprakelijkheid in incassozaken Rob Beks Onderwerpen Wat is bestuurdersaansprakelijkheid Soorten bestuurdersaansprakelijkheid Uitkeringstoets (nieuwe) BV-recht Vragen Wat is

Nadere informatie

Artikel 4:194a BW In het concept wetsvoorstel luidde artikel 4:194a BW als volgt:

Artikel 4:194a BW In het concept wetsvoorstel luidde artikel 4:194a BW als volgt: Van : Adviescommissie Familie- en Jeugdrecht Datum : 31 augustus 2015 Betreft : 34 224 Wijziging van Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek om erfgenamen beter te beschermen tegen schulden van de erflater (Wet

Nadere informatie

Klokkenluidersregeling

Klokkenluidersregeling Klokkenluidersregeling Vastgesteld door de directie op 26 oktober 2015 en goedgekeurd door de raad van commissarissen op 2 november 2015. In werking getreden op 1 januari 2016. Inleiding Vastned Retail

Nadere informatie

KWADE TROUW VAN DE BELASTINGADVISEUR IN DE ZIN VAN ARTIKEL 16 AWR

KWADE TROUW VAN DE BELASTINGADVISEUR IN DE ZIN VAN ARTIKEL 16 AWR KWADE TROUW VAN DE BELASTINGADVISEUR IN DE ZIN VAN ARTIKEL 16 AWR Inleiding In artikel 16 AWR is bepaald dat een feit dat de inspecteur bekend was of redelijke wijs bekend had kunnen zijn geen grond voor

Nadere informatie

kleine gids voor gemeenten over wat er mag bij de aanpak van fraude met de BRP

kleine gids voor gemeenten over wat er mag bij de aanpak van fraude met de BRP De kleine gids voor gemeenten over wat er mag bij de aanpak van fraude met de BRP Op weg naar een grote gids Wetten, circulaires, protocollen. Het valt niet mee om alles te weten én toe te passen als je

Nadere informatie

Factsheet De aansprakelijkheid van de arts

Factsheet De aansprakelijkheid van de arts Factsheet De aansprakelijkheid van de arts Algemeen Als u vermoedt dat een beroepsbeoefenaar uw rechten heeft geschonden, kunt u hem of de zorginstelling waarbinnen hij werkt aansprakelijk stellen. Volgens

Nadere informatie

gewoondoenreintegratie

gewoondoenreintegratie Privacy reglement gewoondoenreintegratie Versie 1.2 26-06-2013 ARTIKEL 1. ALGEMENE EN BEGRIPSBEPALINGEN 1.1. Tenzij hieronder uitdrukkelijk anders is bepaald worden termen in dit reglement gebruikt in

Nadere informatie

P.09.02 Versie : 004 Proceduresops Pagina : 1/9 Geldig Printdatum : 18-Aug-15

P.09.02 Versie : 004 Proceduresops Pagina : 1/9 Geldig Printdatum : 18-Aug-15 Proceduresops Pagina : 1/9 Procedure Waarborgen van privacy Proceduresops Pagina : 2/9 Ingangsdatum: januari 2011 1. Doel... 3 2. Procedure... 3 2.1 Algemeen... 3 2.2 Regelgeving om de privacy te waarborgen...

Nadere informatie

De bestuurder van de Stichting Advies en Klachtenbureau Jeugdzorg te Amsterdam;

De bestuurder van de Stichting Advies en Klachtenbureau Jeugdzorg te Amsterdam; Privacyreglement Stichting Advies en Klachtenbureau Jeugdzorg De bestuurder van de Stichting Advies en Klachtenbureau Jeugdzorg te Amsterdam; Overwegende Dat het Advies en Klachtenbureau Jeugdzorg tot

Nadere informatie

K l o k k e n l u i d e r s r e g e l i n g. Stichting Pensioenfonds PostN L

K l o k k e n l u i d e r s r e g e l i n g. Stichting Pensioenfonds PostN L K l o k k e n l u i d e r s r e g e l i n g Stichting Pensioenfonds PostN L Versie december 2015 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Regelgeving 3 3 Samenhang interne regelingen 3 4 Inhoud Klokkenluidersregeling

Nadere informatie

PRIVACYREGLEMENT THAELES BV. Baarlo, 15 september 2010. Privacyreglement Thaeles

PRIVACYREGLEMENT THAELES BV. Baarlo, 15 september 2010. Privacyreglement Thaeles PRIVACYREGLEMENT THAELES BV Baarlo, 15 september 2010 Privacyreglement Thaeles 15 september 2010 PRIVACYREGLEMENT THAELES BV Artikel 1 - Begrippen In deze regeling wordt verstaan onder: a) Thaeles: Thaeles

Nadere informatie

KPMG Meijburg & Co ABCD. Invoering van de Wet vereenvoudiging en flexibilisering bv-recht

KPMG Meijburg & Co ABCD. Invoering van de Wet vereenvoudiging en flexibilisering bv-recht Invoering van de Wet vereenvoudiging en flexibilisering bv-recht Op 12 juni 2012 heeft de Eerste Kamer de Wet vereenvoudiging en flexibilisering bv-recht en de Invoeringswet vereenvoudiging en flexibilisering

Nadere informatie

Regeling melding misstanden Heliomare (Klokkenluidersregeling)

Regeling melding misstanden Heliomare (Klokkenluidersregeling) Werkingsgebied Vastgesteld In werking op Geldig tot Documenteigenaar Auteur Heliomare 14-12-2010 01-01-2011 01-01-2015 Raad van Bestuur Bestuurssecretaris Regeling melding misstanden Heliomare (Klokkenluidersregeling)

Nadere informatie

Onder Professoren. Aansprakelijkheid van bestuurders. 14 april 2015 VAAN Utrecht. prof. mr. Claartje Bulten

Onder Professoren. Aansprakelijkheid van bestuurders. 14 april 2015 VAAN Utrecht. prof. mr. Claartje Bulten Onder Professoren Aansprakelijkheid van bestuurders 14 april 2015 VAAN Utrecht prof. mr. Claartje Bulten Aansprakelijkheid van bestuurders Onderwerpen Interne aansprakelijkheid Externe aansprakelijkheid

Nadere informatie

Koninkrijksdeel Curaçao. Wetstechnische informatie. Zoek regelingen op overheid.nl

Koninkrijksdeel Curaçao. Wetstechnische informatie. Zoek regelingen op overheid.nl Zoek regelingen op overheid.nl Koninkrijksdeel Curaçao Ziet u een fout in deze regeling? Meld het ons op regelgeving@overheid.nl! LANDSVERORDENING van de 27 ste juli 1998 houdende regels, ter uitvoering

Nadere informatie

OVEREENKOMST VAN OPDRACHT (DRIESSEN ZZP er)

OVEREENKOMST VAN OPDRACHT (DRIESSEN ZZP er) OVEREENKOMST VAN OPDRACHT (DRIESSEN ZZP er) Partijen: 1. De besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid DRIESSEN HRM B.V., statutair gevestigd te Helmond en kantoorhoudende te (5708 HZ) Helmond

Nadere informatie

PRIVACY VERKLARING. Artikel 1 Algemene- en begripsbepalingen

PRIVACY VERKLARING. Artikel 1 Algemene- en begripsbepalingen PRIVACY VERKLARING Artikel 1 Algemene- en begripsbepalingen 1.1 Tenzij hieronder uitdrukkelijk anders is bepaald worden termen in dit reglement gebruikt in de betekenis die de Wet Bescherming Persoonsgegevens

Nadere informatie

Incidenten- regeling

Incidenten- regeling Incidentenregeling Uitgave januari 2015 Incidentenregeling (januari 2015) Voorliggende Incidentenregeling beschrijft de wijze waarop het Pensioenfonds acteert in geval van melding van een (dreigend) Incident.

Nadere informatie

FUNCTIONEEL PARKET. Vestiging s-hertogenbosch. Mw. Mr. Dr. I.M. Koopmans MSHE officier van justitie

FUNCTIONEEL PARKET. Vestiging s-hertogenbosch. Mw. Mr. Dr. I.M. Koopmans MSHE officier van justitie FUNCTIONEEL PARKET Vestiging s-hertogenbosch Mw. Mr. Dr. I.M. Koopmans MSHE officier van justitie 03-03-09 pagina 2/x Gedragsverandering door straffen 16 juni 2015 03-03-09 pagina 3/x Gedragsverandering

Nadere informatie

Klokkenluiderregeling

Klokkenluiderregeling Klokkenluiderregeling Stichting Dunavie vindt het belangrijk dat werknemers op een adequate en veilige manier melding kunnen doen van eventuele vermoedens van misstanden binnen de organisatie. Daarom is

Nadere informatie

Handleiding besloten vergaderingen en het opleggen van geheimhouding

Handleiding besloten vergaderingen en het opleggen van geheimhouding Handleiding besloten vergaderingen en het opleggen van geheimhouding November 2009 1. Inleiding Aanleiding voor deze handleiding is de constatering dat in de praktijk met betrekking tot besloten vergaderingen

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden Validata Group BV

Algemene Voorwaarden Validata Group BV Artikel 1 Definities: Betrokkene: Bewerker: persoon in de zin van de Wet Bescherming Persoonsgegevens (Wbp) op wie de verwerking van persoonsgegevens door Validata Group BV betrekking heeft; degene die

Nadere informatie

Integriteitscode van de Hogeschool van Amsterdam

Integriteitscode van de Hogeschool van Amsterdam Integriteitscode van de Hogeschool van Amsterdam Amsterdam mei 2010 Preambule Bij de uitoefening van de werkzaamheden kunnen medewerkers van de hogeschool - ongeacht hun functie - en (leden van) haar organen

Nadere informatie

Algemene voorwaarden SpaaQ versie

Algemene voorwaarden SpaaQ versie Algemene voorwaarden SpaaQ versie 1.0 2016 Artikel 1 Definities In deze algemene voorwaarden wordt verstaan onder: Opdrachtgever: degene die, alleen of gezamenlijk en niet in de uitoefening van een beroep

Nadere informatie

Klokkenluiderregeling

Klokkenluiderregeling Klokkenluiderregeling Versie: V-7 Datum: 13-12-2007 1/7 PREAMBULE Het College van Bestuur van Codarts, Hogeschool voor de Kunsten heeft in het kader van de Branchecode Hogescholen besloten een Klokkenluiderregeling

Nadere informatie

Algemene voorwaarden 2015. Algemeen

Algemene voorwaarden 2015. Algemeen Algemene voorwaarden 2015 Algemeen Deze voorwaarden zijn onder uitdrukkelijke terzijdestelling van daarmee in strijd zijnde voorwaarden van de opdrachtgever of de cliënt van toepassing in de verhouding

Nadere informatie

Ten behoeve van aanvragers voor drank- en horecavergunning, exploitatievergunning of vergunning seksinrichting / escortbureau.

Ten behoeve van aanvragers voor drank- en horecavergunning, exploitatievergunning of vergunning seksinrichting / escortbureau. GEMEENTE VELSEN Toelichting op de Wet BIBOB Ten behoeve van aanvragers voor drank- en horecavergunning, exploitatievergunning of vergunning seksinrichting / escortbureau. Wat betekent BIBOB en wat is het

Nadere informatie

Privacyreglement van De Zaak van Ermelo

Privacyreglement van De Zaak van Ermelo Privacyreglement van De Zaak van Ermelo ARTIKEL 1. ALGEMENE EN BEGRIPSBEPALINGEN 1.1. Tenzij hieronder uitdrukkelijk anders is bepaald worden termen in dit reglement gebruikt in de betekenis die de Wet

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 873 Wijziging van boek 2 van het Burgerlijk Wetboek ter verduidelijking van de artikelen 297a en 297b Nr. 3 MEMORIE VAN TOELICHTING 1 Het advies

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden Andalan HRM-consultancy en organisatieadvies

Algemene Voorwaarden Andalan HRM-consultancy en organisatieadvies Inhoudsopgave 1. Algemeen 2. Definities 3. Totstandkoming opdrachtovereenkomst 4. Grondslag opdrachtovereenkomst 5. Uitvoering van de opdracht 6. Verlenging en beëindiging 7. Honorarium en betalingsvoorwaarden

Nadere informatie

NIEUWE WET VERPLICHT ADVOCATEN, AC- COUNTANTS EN BELASTINGADVISEURS TOT CLIËNTENONDERZOEK

NIEUWE WET VERPLICHT ADVOCATEN, AC- COUNTANTS EN BELASTINGADVISEURS TOT CLIËNTENONDERZOEK NIEUWE WET VERPLICHT ADVOCATEN, AC- COUNTANTS EN BELASTINGADVISEURS TOT CLIËNTENONDERZOEK Niet alleen banken vragen vaker om uw paspoort of rijbewijs. Sinds 2003 doen advocaten, accountants en belastingadviseurs

Nadere informatie

Locus delicti en rechtsmacht

Locus delicti en rechtsmacht Locus delicti en rechtsmacht H.D. Wolswijk Gouda Quint - Deventer (S. Gouda Quint - D. Brouwer en Zoon) in samenwerking met het Willem Pompe Instituut voor Strafrechtswetenschappen te Utrecht 1998 Lijst

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden Curriculum Vitae Zeker BV

Algemene Voorwaarden Curriculum Vitae Zeker BV Artikel 1 Definities: Algemene Voorwaarden Curriculum Vitae Zeker BV Betrokkene: persoon in de zin van de Wet Bescherming Persoonsgegevens (Wbp) op wie de verwerking van persoonsgegevens door CV-OK betrekking

Nadere informatie

Privacyreglement. van. DoorWerk

Privacyreglement. van. DoorWerk Privacyreglement van DoorWerk Dit privacyreglement is vastgesteld op 01-01-2010 Dit privacyreglement dient als basis voor het vastleggen door het reïntegratiebedrijf hoe het omgaat met de privacy en de

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN ADVISERING ALFISURE 1. ALGEMEEN.

ALGEMENE VOORWAARDEN ADVISERING ALFISURE 1. ALGEMEEN. ALGEMENE VOORWAARDEN ADVISERING ALFISURE 1. ALGEMEEN. 1.1 Deze algemene voorwaarden zijn van toepassing op overeenkomsten waarbij door Alfisure, verder ook opdrachtnemer te noemen, al dan niet op declaratiebasis

Nadere informatie

Privacy reglement. Inleiding

Privacy reglement. Inleiding Privacy reglement Inleiding De Wet bescherming persoonsgegevens (WBP) vervangt de Wet persoonsregistraties (WPR). Daarmee wordt voldaan aan de verplichting om de nationale privacywetgeving aan te passen

Nadere informatie

Gedragscode Privacy RRS

Gedragscode Privacy RRS Gedragscode ten behoeve van ritregistratiesystemen Gedragscode Privacy RRS Onderdeel van het Keurmerk RitRegistratieSystemen van de Stichting Keurmerk Ritregistratiesystemen (SKRRS) Versie no 4: 1 juli

Nadere informatie

Duidelijk anders. Praktische handvatten bij het implementeren van de organisatiemodellen. Presentatie Stan Commissaris 19 mei 2015

Duidelijk anders. Praktische handvatten bij het implementeren van de organisatiemodellen. Presentatie Stan Commissaris 19 mei 2015 Duidelijk anders Praktische handvatten bij het implementeren van de organisatiemodellen Presentatie Stan Commissaris 19 mei 2015 2 Introductie Stan Commissaris, notaris Ploum Lodder Princen, advocaten

Nadere informatie

I VERBINTENISSENRECHT 17

I VERBINTENISSENRECHT 17 I VERBINTENISSENRECHT 17 1 Inleiding in het recht 19 1.1 Inleiding 19 1.2 Recht en rechtsbronnen 20 1.2.1 Wetten 20 1.2.2 Verdragen 21 1.2.3 Jurisprudentie 22 1.2.4 Het gewoonterecht 23 1.3 Privaatrecht

Nadere informatie

TOEZICHT FIDUCIAIR BEDRIJF NEDERLANDSE ANTILLEN Mr K. Frielink. Donderdag 13 december 2001 / 17.00-17.30 uur

TOEZICHT FIDUCIAIR BEDRIJF NEDERLANDSE ANTILLEN Mr K. Frielink. Donderdag 13 december 2001 / 17.00-17.30 uur TOEZICHT FIDUCIAIR BEDRIJF NEDERLANDSE ANTILLEN Mr K. Frielink Donderdag 13 december 2001 / 17.00-17.30 uur Op 1 januari 2002 is het zover: dan treedt in de Nederlandse Antillen de landsverordening toezicht

Nadere informatie

FAQ - LIJST. 2. Vraag: Worden de auditors op de hoogte gehouden van ontzettingen uit het ambt en van waarnemingen? Antwoord: Nee.

FAQ - LIJST. 2. Vraag: Worden de auditors op de hoogte gehouden van ontzettingen uit het ambt en van waarnemingen? Antwoord: Nee. FAQ - LIJST 1. Er zijn diverse kantoren met meerdere vestigingen. Het kan voorkomen dat een kantoor vestigingen heeft waar uitsluitend (aantoonbaar) incassowerkzaamheden worden uitgevoerd. Moeten deze

Nadere informatie

Regeling zorgvuldig omgaan met informatie

Regeling zorgvuldig omgaan met informatie DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Regeling zorgvuldig omgaan met informatie Artikel 1 In deze regeling wordt verstaan onder: a. DNB: De Nederlandsche Bank N.V.; b. digitale bedrijfsmiddelen: de door DNB aan de

Nadere informatie

Klokkenluiderregeling Stichting Woontij

Klokkenluiderregeling Stichting Woontij Klokkenluiderregeling Stichting Woontij Klokkenluiderregeling Woontij, versie 1.2, 8 februari 2011 1 Woontij vindt het belangrijk dat werknemers op een adequate en veilige manier melding kunnen doen van

Nadere informatie

PRIVACYREGLEMENT VAN PANTARHEI ZORG BV & PANTA RHEI BEHEER EN BEWIND BV, LEVEN EN WERKEN IN BEWEGING

PRIVACYREGLEMENT VAN PANTARHEI ZORG BV & PANTA RHEI BEHEER EN BEWIND BV, LEVEN EN WERKEN IN BEWEGING PRIVACYREGLEMENT VAN PANTARHEI ZORG BV & PANTA RHEI BEHEER EN BEWIND BV, LEVEN EN WERKEN IN BEWEGING Panta Rhei Zorg BV en Panta Rhei Beheer & Bewind BV kent een privacyreglement welke ten doel heeft het

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN. 1. Algemeen

ALGEMENE VOORWAARDEN. 1. Algemeen ALGEMENE VOORWAARDEN De besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid Office Support SG Arnhem B.V. gevestigd en kantoorhoudende te Arnhem, gedeponeerd ter Griffie van de arrondissementsrechtbank

Nadere informatie

Bewerkersovereenkomst

Bewerkersovereenkomst Bewerkersovereenkomst 1. De besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid Payroll Resources B.V. handelend onder de naam WePayroll, gevestigd te Eindhoven, te dezen rechtsgeldig vertegenwoordigd

Nadere informatie

GECOMBINEERDE COMMISSIE VENNOOTSCHAPSRECHT. van de. Nederlandse Orde van Advocaten. en de. Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie

GECOMBINEERDE COMMISSIE VENNOOTSCHAPSRECHT. van de. Nederlandse Orde van Advocaten. en de. Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie GECOMBINEERDE COMMISSIE VENNOOTSCHAPSRECHT van de Nederlandse Orde van Advocaten en de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie Advies inzake het Ambtelijk Voorontwerp aanpassing en terugvordering bonussen

Nadere informatie