10 jaar Elia Fonds. Ontdekking en verwondering

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "10 jaar Elia Fonds. Ontdekking en verwondering"

Transcriptie

1 10 jaar Elia Fonds Ontdekking en verwondering

2

3 Intro 233 Zoveel kleine of grote, nieuwe of ongewone ideeën heeft het Elia Fonds mee helpen uitwerken. 233 en het worden er ongetwijfeld nog veel meer! Al sinds tien jaar werken Elia en de Koning Boudewijnstichting samen om iedereen toegang te verlenen tot ontdekking en verwondering. Een taak die buiten de wettelijke verplichtingen valt van een transmissienetbeheerder voor elektriciteit zoals Elia, maar die wel rechtstreeks aansluit bij één van de grondslagen van onze onderneming: iedereen heeft op een eenvoudige, objectieve en transparante manier toegang tot onze diensten. Een filosofie die perfect overeenstemt met wat wij, als onderneming, nastreven : een integere, empathische, verantwoordelijke en ondernemende speler binnen de samenleving te zijn. Om ervoor te zorgen dat iedereen toegang heeft tot licht en elektriciteit, waakt Elia voortdurend over het evenwicht tussen elektriciteitsproductie en -verbruik op het net. Met het Elia Fonds zetten wij ons in voor een heel ander soort evenwicht door verenigingen de middelen te geven om ongelijkheden in het leven te compenseren. Een bijdrage tot een maatschappelijk evenwicht dat veel minder makkelijk te meten is dan in ons technisch domein. Dit weerhoudt ons er echter niet van uit deze 10 jaar van projectoproepen en prijsuitreikingen belangrijke tendensen, bijzondere kenmerken of opmerkelijke gegevens af te leiden. De volgende bladzijden geven u een beeld van de realisaties van het Elia Fonds, vanaf zijn oprichting tot nu. Zoals het transmissienet voor elektriciteit, dat alle stakeholders met elkaar verbindt en dat alleen maar kan werken als de onderlinge verbindingen goed werken, kan solidariteit pas in concrete projecten worden vertaald, als alle actoren, die hun steentje wensen bij te dragen, samenwerken! Naast een overzicht wil deze brochure ook een instrument zijn om de ideeën te verspreiden die elke vereniging heeft uitgewerkt, een vonk die aanleiding geeft tot nieuwe vormen van samenwerking en die zo wie weet nieuwe projecten doet ontstaan die de teller van de door het Elia Fonds ondersteunde projecten op meer dan 233 zal brengen Daniel Dobbeni, CEO en voorzitter van het directiecomité van Elia Elia Fonds I 1

4 Inhoudsopgave Het Elia Fonds is 3 Projecten bij de vleet 4 3 vragen aan Sophie Laurent, Félicien Rops-museum 5 Velen geroepen, maar weinigen uitverkoren? 6 3 vragen aan Shahin Mohammad, CREE 7 Projecten uit alle hoeken van het land 8 3 vragen aan Rik Ottevaere, vzw t Sneukelwiel 9 Het verenigingsleven op kop 10 3 vragen aan Frédérique Maerlan et Nadia Bezgaï, Badje 11 Carine Michiels, De Bloesem 13 De initiatiefnemers in een oogopslag Vrijetijdsbesteding naar ieders smaak 16 3 vragen aan Lieve Willekens, MAS 17 Eliane Wouters, begunstigde van het project "La Madeleine" 19 Vrijetijdsbesteding voor ieders profiel 20 3 vragen aan Harald Hamacher, Behindertenstätten Kelmis und Umgebung 21 Griet Dehamers, vzw Ithaka 23 De middelen om te slagen 24 3 vragen aan Robert Gilles, section Astronomie Centre Ardenne 25 Een welverdiende pluim Natagora: De natuur voor iedereen! Vlaamse Vereniging voor Golf: Golf met een échte handicap Methodologie De cijfers en tendensen die in deze brochure worden voorgesteld, werden verzameld uit de dossiers ingediend door de initiatiefnemers van de projecten, uit de juryrapporten van het Elia Fonds, de evaluatieformulieren die door de initiatiefnemers werden overhandigd, enz. De vorm van deze documenten kan in de loop van de jaren veranderd zijn. Deze gegevens werden gesorteerd, geselecteerd, vergeleken en hebben zo tot de resultaten geleid, die u op deze bladzijden terugvindt. Onze grafieken en tabellen hebben geen enkele "wetenschappelijke" ambitie, maar willen weergeven wat de stakeholders van het Elia Fonds de voorbije 10 jaar in overweging hebben genomen en wat zij hebben beleefd. Een winnend team 30 Lijst van de juryleden 31 Slotwoord 32 Elia Fonds I 2

5 Het Elia Fonds is 1032 ingediende projecten waarvan er 233 werden geselecteerd door onze achtkoppige jury die de moeilijke taak heeft de laureaten van het Elia Fonds te kiezen en onder hen de enveloppe te verdelen die Elia elk jaar ter beschikking stelt. Om deze taak tot een goed einde te brengen, wordt niet alleen het project op zich in overweging genomen, maar ook of zijn budgettaire ramingen coherent zijn, of het origineel is, of het op lange termijn ook zal werken, het beoogde publiek 187 initiatiefnemers van de geselecteerde projecten : socioculturele en culturele verenigingen, sportverenigingen, natuurverenigingen, animatiecentra, dagcentra, scholen, gemeentebesturen, verenigingen voor gehandicaptenbegeleiding, toeristische diensten, huisvestingsdiensten, opleidingscentra allemaal met interesse om vrijetijdsbesteding toegankelijk te maken. Velen onder hen richtten zich vóór het Elia Fonds ter hulp kwam uitsluitend tot het "valide" publiek die zijn toegewezen, genoeg om tal van projecten op te starten! Het toegekende bedrag kan gelijk zijn aan of minder zijn dan het bedrag van de ondersteuning dat in het dossier wordt gevraagd. Dat hangt af van het oordeel van de jury over de post(en) waaraan het geld zal worden besteed. Elia Fonds I 3

6 Projecten bij de vleet Wij kunnen niet zeggen dat het in ons land aan ondernemingsgeest ontbreekt! Sinds 2005 tellen wij jaarlijks meer dan 100 projectdossiers ter bevordering van de toegang tot ontspanning voor iedereen die bij de Koning Boudewijnstichting worden ingediend voor het Elia Fonds was een keerpuntjaar want het aantal ingediende projecten was verdubbeld ten opzichte van de eerste 3 jaar waarin het Fonds bestond. Na de piek van 144 projecten in 2010 telden wij er 130 in Is het een tijdelijke pauze? De toekomst zal het uitwijzen Aantal ingediende dossiers per jaar Totaal Fr Nl De Elia Fonds I 4

7 3 vragen aan Sophie Laurent, projectverantwoordelijke Félicien Rops-museum Het Félicien Rops-museum legt zich toe op het zien zonder ogen Selectie 2007 Namen Personen met een visuele beperking Graag wat uitleg over het project dat met de hulp van het Elia Fonds werd gerealiseerd? Wij wilden ons museum openstellen voor personen met een visuele beperking door rond twee krachtlijnen te werken: wij organiseerden een residentiële stage waarop wij de deelnemers zowel ziende personen als slechtzienden verzochten samen het oeuvre van Félicien Rops opnieuw te ontdekken en, in tweede instantie, stelden wij bezoeken samen die speciaal aan dit publiek zijn aangepast meer bepaald in samenwerking met het ONA (Œuvre Nationale des Aveugles) en SEL Bleu. In welke zin gaat het om een ander publiek? Behalve de noodzakelijke aanpassingen om de werken van het museum voor hen toegankelijk te maken (de werken omzetten in een 3D-versie met reliëf, werken met textuur...), is dit publiek uiteindelijk niet zo anders. Er zitten zowel mensen tussen die gevoelig zijn voor de kunst die wij aanbieden als mensen die er minder ontvankelijk voor zijn. Wat heb je uit deze ervaring geleerd? Dankzij het project hebben wij ons beroep vanuit een andere hoek kunnen bekijken. Werken die niet thuishoren in een klassiek parcours kunnen wel aanslaan voor een blind of slechtziend publiek. Per slot van rekening leert iedereen, zowel publiek als begeleider, iets bij door het contact met de andere. Elia Fonds I 5

8 Velen geroepen, maar weinigen uitverkoren? Terwijl het aantal ingediende projecten in de loop der jaren fors is toegenomen, is het aantal ondersteunde projecten van zijn kant verminderd na de piek van In 2011 is dat aantal weer toegenomen met 24 ondersteunde projecten, tegenover een twintigtal in de 3 jaren daarvoor. De jury die deze vaststellingen bevestigt, heeft in haar recentste verslagen genoteerd de indruk te hebben dat de algemene kwaliteit van de ingediende dossiers er enigzins op achteruitging. De kwaliteit van de geselecteerde projecten daarentegen blijft over het algemeen stijgen, zowel wat betreft kwalitatieve partnerschappen, betrokkenheid van het doelpubliek als multiplicatoreffecten. Aantal geselecteerde dossiers per jaar Totaal Fr Nl De Elia Fonds I 6

9 3 vragen aan Shahin Mohammad, communicatieverantwoordelijke Het CREE (Collectif Recherche & Expression) Projecten "Les Touptis" en "Développement de l activité équitation à destination des enfants et jeunes sourds" (Paardrijden voor dove kinderen en jongeren) Selecties 2007 en 2008 Charleroi Dove en slechthorende kinderen en jongeren Het eerste project waarvoor u steun hebt ontvangen van het Elia Fonds richt zich tot de "Touptis" (de allerkleinsten). Waarover gaat het? Zoals de naam het aanduidt, gaat het om de allerkleinsten, van 0 tot 6 jaar. Dit project richt zich tot jonge dove of slechthorende kinderen, maar ook tot hun ouders. Wij hebben een centrum opgericht waarin een spelotheek is voorzien, een motorische ruimte en een onthaalruimte waar informatie over doofheid wordt uitgewisseld. In het centrum zijn dove medewerkers aan de slag. Wij hebben ook een mobiele ruimte waarmee wij bijvoorbeeld naar ziekenhuizen in de streek trekken. Is het belangrijk om slechthorende en dove medewerkers te hebben voor dit soort van activiteiten? Ja, dat is van fundamenteel belang. Wanneer wij een gezin ontmoeten, is er altijd een dove medewerker bij aanwezig. Voor de ouders is het soms de eerste keer dat zij een dove of slechthorende volwassene ontmoeten en dat zij beginnen te wennen aan het doof zijn. En zij ontdekken hoe zij, via een aangepaste taal, contact kunnen leggen met hun baby. Naast dit project bieden jullie het dove publiek (van 3 tot 25 jaar) ook paardrijlessen aan Inderdaad! Sommige van onze dove medewerksters beoefenen deze sport en zij wilden hun passie graag aan anderen doorgeven. De uitdaging bestaat erin het kind of de jongere op een andere manier te begeleiden dan met de stem. Om daarin te slagen, leveren wij heel wat werk vooraf: wij tonen tekeningen die uitleggen hoe je moet gaan zitten, hoe je houding op het paard moet zijn Daarna leggen wij visuele codes vast, bijvoorbeeld met behulp van vlaggetjes, waarmee wij informatie aan de deelnemers kunnen doorgeven wanneer zij in het zadel zitten. Elia Fonds I 7

10 Projecten uit alle hoeken van het land In zijn 10-jarig bestaan heeft het Elia Fonds projecten uit alle hoeken van het land gesteund. Omdat de jury van het Fonds haar keuze in de eerste plaats baseert op de relevantie en de kwaliteit van de ingediende projecten, is geen enkel quotum vastgelegd in termen van vertegenwoordigd gewest of vertegenwoordigde gemeenschap. Op het eerste gezicht merken wij op dat de 187 initiatiefnemers van de door het Fonds gesteunde projecten hoofdzakelijk uit het Vlaamse Gewest afkomstig zijn. Het Waalse Gewest blijft evenwel niet achter. Als wij deze cijfers in verband brengen met het aantal inwoners van elk gewest, dan stellen wij immers vast dat er verhoudingsgewijs meer Waalse initiatiefnemers zijn. Dezelfde vaststelling geldt ook voor het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en voor de Duitstalige Gemeenschap die niet wordt vergeten. Verdeling promotoren ondersteund door het Fonds in relatie tot de verdeling per regio/gemeenschap 70,0% 60,0% 50,0% 40,0% 30,0% 20,0% 10,0% Promotoren 0,0% Regio Brussel Regio Vlaanderen Regio Wallonië Duitstalige Gemeenschap Gemeenschap * Waals Gewest: exclusief de gegevens betreffende de Duitstalige Gemeenschap, die afzonderlijk op de grafiek zijn weergegeven. Elia Fonds I 8

11 3 vragen aan... Rik Ottevaere, voorzitter van de vzw en initiatiefnemer vzw t Sneukelwiel Wat is de Sneukelfietsroute? De Sneukelfietsroute is een vlakke fietsroute langs de Schelde in het zuiden van Oost- en West-Vlaanderen, tussen Elsegem en Bossuit, die aangepast is voor mensen met een handicap. Er werden onder meer met de steun van het Elia Fonds zeshoekige wegwijzers geplaatst, vlakke paadjes aangelegd en aangepaste hellingen gemaakt, zodat tandems, driewielers en andere aangepaste fietsen er makkelijk door kunnen. De Sneukelfietsroute Selectie 2006 Tussen Elsegem en Bossuit Mindervaliden De idee voor de fietsroute is vooral ontstaan om het fietsen te promoten bij andersvaliden. Waarom? Mensen met een mentale handicap bvb. voelen van nature niet de behoefte om veel te sporten of te bewegen. Je moet het hen leren of aanbieden. Zodra ze vertrokken zijn, zijn ze heel enthousiast. Met onze vereniging 't Sneukelwiel organiseren we elke week fietstochten voor mensen met een handicap. Stellen jullie zelf aangepaste fietsen ter beschikking? Instellingen of groeperingen van andersvaliden en individuele gehandicapten die de Sneukelfietsroute willen doen, kunnen op aanvraag fietsen van ons gebruiken. We hebben op dit ogenblik vijfentachtig fietsen ter beschikking: éénenveertig gewone fietsen, twaalf driewielers, vierentwintig tandems, vier rolstoelfietsen, drie duofietsen en één go-cart. Elia Fonds I 9

12 Het verenigingsleven op kop Wie zijn deze initiatiefnemers die al hun krachten bundelen voor originele projecten, die zich voor 100% inzetten om vrijetijdsbesteding en verwondering voor iedereen toegankelijk te maken, die de steun van het Elia Fonds vragen om de realisaties waarvan zij droomden te verwezenlijken? Het zijn voornamelijk verenigingen zonder winstoogmerk. Enkele feitelijke verenigingen... Gemeentebesturen, vooral de eerste jaren. Was dit mogelijk een gevolg van de visie van de jury waarbij projecten, die door gemeentebesturen werden ingediend en die meestal gericht waren op de toegankelijkheid van de infrastructuur, vooral geïnspireerd werden door hun basisopdracht en minder door een echte ondernemingsgeest? Hopelijk raken mogelijke kandidaten niet ontmoedigd en gaat dit gemiddelde in de toekomst weer omhoog. Rechtsvorm van de initiatiefnemers Vzw 79% Gemeentebesturen of vergelijkbaar 13% Feitelijke verenigingen 4% Overheidsinstellingen 4% Elia Fonds I 10

13 3 vragen aan... Frédérique Maerlan en Nadia Bezgaï, projectverantwoordelijken Badje (Bruxelles Accueil et Développement pour la Jeunesse et l Enfance) Amusons-nous ensemble! Extra olympiades, Tous artistes! Tous aux plaines de vacances Selecties 2008, 2009, 2010 en 2011 Brussel Kinderen en jongeren met één of meerdere beperking(en) Een woordje uitleg over Badje? Badje (Bruxelles Accueil et Développement pour la Jeunesse et l Enfance) is een verbond dat al meer dan 10 jaar actief is in de kinder- en jeugdsector en meer bepaald in de buitenschoolse opvang. In 2005 zijn wij gestart met het project "Bruxelles-Intégration" met als doel onze activiteiten open te stellen voor kinderen en jongeren met één of meerdere beperking(en), om hen bijvoorbeeld te verwelkomen in de speelpleinwerking. Steeds meer opvangmilieus nemen jaarlijks deel aan dit project Ja, inderdaad. Badje biedt in feite steun aan de leden van het verbond. Aanvankelijk stelden wij hen vooral groepsbegeleiders ter beschikking. Nu organiseren wij opleidingen voor die opvangplaatsen die nog nooit personen met beperkte mobiliteit hebben onthaald. Wij gaan ter plaatse tijdens de activiteiten om de kinderen te ontmoeten, maar ook om hun begeleiders advies te geven en te luisteren naar hun vragen. Het einddoel is dat deze organisaties volledig zelf kunnen instaan voor de opvang van dit specifieke publiek. Hebben jullie lessen getrokken uit de uitvoering van dit project? Dat de mond-tot-mondreclame belangrijk is. In het begin kwamen de ouders naar ons toe en wisten wij slechts enkele opvangmilieus ervan te overtuigen mee in het avontuur van de inclusie te stappen. Beetje bij beetje hebben deze verenigingen hun bekwaamheden uitgebouwd en ontwikkeld. Tegelijk toonden andere opvangmilieus ook interesse om meer kinderen met een beperking op te vangen en sloten zij zich aan bij het project. Het is bijzonder motiverend om te beseffen dat wij, hoe kleinschalig wij ook zijn, bijdragen tot een meer inclusieve samenleving. En dan is er ook de kracht van de inclusieve activiteiten. Het was een prachtige ervaring om mee te maken hoe een klein meisje helemaal openbloeide: toen zij de eerste keer deelnam aan een stage, zat zij in een wandelwagentje en sprak zij niet. Jaar na jaar zagen wij hoe zij zich steeds meer liet gelden, hoe zij begon te stappen en te spreken Kortom, zij begon zich te ontwikkelen dankzij het contact met de valide kinderen met wie zij de buitenschoolse activiteiten deelde. Elia Fonds I 11

14 Elia Fonds I 12

15 3 vragen aan Carine Michiels, projectverantwoordelijke Basisschool voor buitengewoon onderwijs De Bloesem Waarom een speciale speelleertuin voor kinderen met autisme? Veel kinderen met autisme hebben het moeilijk tijdens de speeltijd omdat ze niet weten hoe ze moeten spelen. In de klassen en tijdens de lessen is alles gestructureerd, eenmaal buiten vaak niet meer. Dus hebben wij een speeltuin gemaakt waarin kinderen met autisme op een veilige manier kunnen spelen en vrijetijds- en sociale vaardigheden aanleren. Speelleertuin voor kinderen met autisme Selectie 2007 Sint Truiden Kinderen met autisme Waarin verschilt de speelleertuin van andere speeltuinen? De speelleertuin is onderverdeeld in overzichtelijke compartimenten. De toestellen zijn visueel niet prikkelend en in materialen die zo weinig mogelijk kleur bevatten. Er zijn kleurcodes en symbolen aangebracht die overeenkomen met de codes en symbolen op de dagschema's van de kinderen en bij elk toestel hebben we een traject uitgetekend. Sommige kinderen weten uit zichzelf hoe ze kunnen spelen, anderen hebben een visuele voorstelling nodig. Aan de hand van foto's leggen we de mogelijkheden uit. Spelen alle kinderen afhankelijk van hun dagschema alleen in de speelleertuin? Nee. Door de opdeling in compartimenten kunnen we zelf beslissen hoeveel leerlingen we toelaten. Soms is dat maar eentje omdat die geen nabijheid van andere kinderen kan verdragen. In een ander zijn het er twee omdat die een bepaald samenspel aankunnen. Maar er is ook een grote groep met enkel een leerbeperking en autisme. Zij hebben de mogelijkheid om vrij te spelen, zelf een parcours te kiezen en activiteiten te doen. Elia Fonds I 13

16 De initiatiefnemers in een oogopslag ABCD art&marges musée Action Nature Kruin Administration communale de Visé Andenne Contre Toute Exclusion Arboretum Puurs - Speeltuin Sint-Pietersburcht Administration communale Administration Apex communale ACIH de Beauraing Basis Avalympics Koningin Fabiola de Léglise Home G-Seppe Asinerie Beach de Projects l O Vlaamse Kreative Ardennen Werkstatt Administration Administration communale d Oupeye communale de Mont-de-l enclus Begleitzentrum Griesdeck FFSB Atelier Graphoui Handi Rando Association des Compagnons Bâtisseurs Association des sourds et malentendants du Tournaisis Aide aux enfants handicapés de la vue et de l ouie Avalon Anvasport Archéoforum de Liège t Sneukelwiel Blindenzorg AVES Licht en Liefde Badje Grandir La Aviron Royal Club Nautique Sambre et Meuse clairière Gemeentelijke Sportraad Gooik Bezigheidstehuis Kerckstede Belgian Paralympic Committee Génération nouvelle Gemeentelijke Le Sportraad musée Huldenberg des enfants Het Huis van Alijn Cothan Cercle des naturalistes de Belgique CAP Patrimoine pour Tous Couleur Café Bruxelles Royal Yacht Club Horizon 2000 Leuven Bears Commune de Bütgenbach Cape Jeunesse Canimôme Cap Eau d Heure Jeugddienst Sjalom Les cavaliers d autre chose CAR-N Horizont Heureux abri Commune de Mouscron Cinetik C-paje Fédération catholique des scouts Baden-Powell Centre culturel Jacques Franck Centre Culturel La Posterie Courcelles Les mantas l eau Centre de diffusion cinématographique Montois Bastda Hippopassion Cultuurcentrum De Werft Centrum voor hedendaagse kunst Netwerk Gemeentelijke Gehandicaptenraad Schoten Champs libres - Ferme de la Clarine CRIE de la Forêt d Anlier Force Douce Ligue des familles De Kerselaar De Bloesem Cultuurcentrum St Niklaas De Kangoeroe De regenboog De Horizon Duklo Duiksportvrienden Commissie Wet Wheels De Markgrave De Jojo Domaine de Mozet - Guides catholiques de Belgique Gemeentebestuur De Panne De Sperwer Fédération walonne du sport adapté Faim et Froid De stroom Faim et Froid Centrum Bethanië Espero Gemeentebestuur Wetteren Diffusion des Musées royaux d art et d histoire Jugendtreff Inside KOC Sint-Gregorius Elia Fonds I 14

17 Mentor Renaissance Ville de Verviers Sport Seniors S.E.L. Bleu MAS- Musea en Erfgoed Antwerpen Mariasteen Musée du Marbre Stadsbestuur Mechelen Sportmuseum Vlaanderen Kasteel Van Gaasbeek My Choice Nagatora Mariënstede Rusthuizen Zusters van Berlaar KVG Vorming Musée provincial Félicien Rops Sporta vakantie centrum ONA Sjarabang Stadsbestuur Brugge Het Balanske Stadsbestuur Oostende Nationaal Werk voor het Gehandicapte Kind Spinnaker Sportvereniging KU-Leuven, Handicap en Kultuur Onderzoeksprogramma Tilou Steunpunt Vrijetijd Gehandicapten Kempen Ithaka Syndicat d initiative Modave-Marchin Vlaamse Liga Paardensport KVG vrijetijdswerking Antwerpen Nature et Progrès Société des guides de Mouscron UZ Gent - Kinderrevalidatiecentrum t Kruispunt Kinderboerderij Bokkeslot Office communal du Tourisme de Barvaux Tartaar Ville de La Louvière Nature et Loisirs Office du Tourisme de la Ville de Liège Ville de Walcourt La ferme du Monceau - Boîte à couleurs Natuurpunt TreinTramBus Virelles-Nature Transfo Parc naturel des plaines de l Escaut La Prairie, ferme urbaine d animation OCMW Antwerpen Vlaamse Vereniging voor Golf Ville de Comines-Warneton Vereniging voor Bos in Vlaanderen VFG Jong VOC Opstaf - De Kloef VoG Behindertenstätten Kelmis und Umbebung Pro velo Parc naturel Haute-Sûre - Forêt d Anlier Vormingscentrum Handicum Nema VFG - Vereniging voor Personen met een Handicap VVV Antwerpen Voil à Namur Universiteit Gent Landegem Sport VFG Oost Vlaanderen VFG Limburg Wandelclub Comité 2000 Ename Le CREE Latitude Junior - service Espace Différences WZC St.Antonius De stroom Les Hautes Ardennes Gemeentelijke adviesraad pers handicap Rotselaar Recreas Maison du Tourisme du Pays de la Forêt d Anlier Point d eau Passe Muraille Zorg-Inzicht Psylos Recreas Watersportclub Gemeentebestuur Overpelt Les Rênes de la Vie Les petits pas Préhistosite de Ramioul NT Gent Gemeentebestuur Kruibeke Les Sens Ciel Elia Fonds I 15

18 Vrijetijdsbesteding naar ieders smaak Op het activiteitenmenu dat de laureaten van het Elia Fonds aanbieden, staat er voor elk wat wils: van archeologie tot tuinieren, van trektochten tot sensoriële tentoonstellingen, het ontdekken van musea, de bijenteelt of hippotherapie Sport blijft evenwel het integratiemiddel bij uitstek. Teamgeest, fair play, zijn grenzen verleggen Het zijn waarden die wonderwel samengaan met de inclusie van mensen met een beperking. Toerisme en cultuur zijn eveneens twee grote actiekernen. Verdeling van de projecten per type voorgestelde activiteit Vrijetijdsactiviteiten 29% Sport 19% Toerisme en natuur 19% Cultuur en kunst 15% Toerisme 9% Aanleren autonomie 4% Communicatie omtrent de beperking 3% Onderwijs 2% Elia Fonds I 16

19 3 vragen aan Lieve Willekens, erfgoedconsulent bij het MAS en coördinator van de erfgoedkoffers MAS (Museum Aan de Stroom) MAS Erfgoedkoffers: "Er was eens " Selectie 2007 Antwerpen Senioren in dienstencentra, rust- of verzorgingstehuizen Wat zijn erfgoedkoffers? Erfgoed is het geheugen van een maatschappij. Herinneringen ophalen, praten en vertellen over vroeger, vooral senioren leven daardoor weer helemaal op. Omdat zij een museum zoals het MAS in Antwerpen niet meer zo gemakkelijk kunnen bezoeken, werkten we met de steun van het Elia Fonds een project uit om het erfgoed tot bij hen te brengen in dienstencentra, rust- of verzorgingstehuizen. We stelden een koffer samen met allerhande objecten, verhalen, foto's van vroeger die bij senioren veel herinneringen oproepen. "Congoleezekes", de stem van Armand Pien, het deuntje van Schipper naast Mathilde. Er zitten wel leuke dingen in de koffers? Absoluut. Mensen vinden dat geweldig. Het is vaak mooi om te zien hoe ze beginnen te vertellen. Zo zit er bijvoorbeeld ook een zakhaak in. Dat is een haak die vroeger in de haven gebruikt werd om zakken te versleuren. Senioren die jarenlang in de haven gewerkt hebben, kunnen daar vaak in geuren en kleuren over vertellen. Er zitten ook oude snoepjes bij of zilverpapier dat mensen vroeger verzamelden. Of herinneringen aan het eerste Chinees restaurant of de eerste spaghetti. Wie brengt de koffers naar de rusthuizen? De koffers worden uitgeleend via de organisatie Vormingplus. Zij sturen consulenten uit, vrijwilligers die erg houden van hun stad en haar erfgoed. Afhankelijk van de interesses van de senioren kiezen ze bepaalde onderwerpen uit. Het is zeker niet de bedoeling dat alle thema's uit de koffer aan bod komen, want zodra mensen over een bepaald item aan het praten zijn, kunnen de verhalen lang duren Elia Fonds I 17

20 Elia Fonds I 18

21 3 vragen aan Eliane Wouters, begunstigde van het sportproject "La Madeleine" L ONA (Œuvre Nationale des Aveugles) Sportproject "La Madeleine" Selectie 2007 Doornik Personen met een visuele beperking Het Elia Fonds heeft u de kans gegeven om u uit te leven in zeer uiteenlopende sporten zoals boksen, step, aquagym Hoe is dat gegaan? Dankzij het Elia Fonds heeft het "Œuvre Nationale des Aveugles" samen met de technische school voor opvoeders-begeleiders La Madeleine sportstages georganiseerd voor mensen met een visuele beperking. Ik heb meegewerkt aan de voorbereiding en aan de eerste editie van deze stage en aan alle volgende. Dit heeft het voor mij mogelijk gemaakt nieuwe sporten te leren kennen zoals het boksen, maar ook om opnieuw de sporten te beoefenen die ik als gevolg van mijn visuele beperking had moeten opgeven, zoals bijvoorbeeld aquagym. U werd dus begeleid door studenten. Hoe hebben zij zich aangepast aan uw specifieke behoeften? Vóór de eigenlijke stage werden twee sensibilisatiesessies georganiseerd. Dit gaf ons de gelegenheid elkaar te leren kennen, maar ook om samen na te denken over welke activiteiten concreet konden worden georganiseerd tijdens de stage en om enkele tests uit te voeren. Ik werd zelf geconfronteerd met concrete obstakels die de sportbeoefening voor mensen met een visuele beperking belemmeren en ik heb dus kunnen aanduiden op welke punten moest worden gelet. Als een begeleider bijvoorbeeld vraagt de arm op te heffen, dan mag hij niet vergeten te zeggen hoe dat moet gebeuren: verticaal, voor zich uit? In tegenstelling tot een ander publiek kan de blinde of slechtziende sportieveling de gebaren van de begeleider niet nadoen zonder gedetailleerde en precieze verbale uitleg. Welke lessen trekt u uit deze ervaring? Persoonlijk heb ik dankzij de stages het plezier van het sporten opnieuw kunnen ontdekken en voelde ik mij opgenomen in een groep. Maar ook de studenten-opvoeders konden heel wat lessen trekken uit deze ervaring: zij hebben beseft dat men ondanks een beperking toch dynamisch kan zijn, zij hebben geleerd aandachtig te zijn voor de manier waarop zij begeleiden, maar ook om waakzamer te zijn op het gebied van veiligheid. Een buitengewone ervaring voor iedereen! Elia Fonds I 19

22 Vrijetijdsbesteding voor ieders profiel Sinds zijn oprichting heeft het Elia Fonds ervoor geopteerd projecten te ondersteunen die een zo breed mogelijk publiek beogen. Van vrijetijdsbesteding en kwaliteitsvolle activiteiten kunnen genieten wanneer je een beperking hebt, is geen eenvoudige zaak. Maar ook als je bejaard bent, als je een jonge schoolverlater bent met een beperking en niet over voldoende financiële middelen beschikt, kan je wel degelijk problemen ervaren. Zoals onderstaande tabel aangeeft, ziet het Elia Fonds deze vaak vergeten doelgroepen niet over het hoofd. Maar ook het valide publiek wordt beoogd. Dat is het geval voor tal van projecten die tot doel hebben de persoon met een beperking te integreren in de samenleving. Verdeling van projecten per type doelpubliek Mindervaliden 91 Projecten die zich tot een publiek van mindervaliden in het algemeen richten, zonder differentiatie volgens het type van beperking. Validen 61 Visuele beperking 59 Mentale beperking 41 Rolstoelgebruikers 39 Motorische beperking 26 Leeftijd 18 Projecten voor ouderen of heel kleine kinderen. Professionals 18 Hieronder verstaan wij zowel vakmensen uit de begeleiding van personen met een beperking aan wie een specifieke opleiding wordt aangeboden, als vakmensen uit andere sectoren zoals het toerisme die worden opgeleid om een nieuw publiek te ontvangen en te begeleiden. Andere "fysieke" beperking 17 Projecten die zich tot een publiek met een fysieke beperking richten, zonder differentiatie volgens het type van fysieke beperking. Auditieve beperking 14 Socio-economische beperking 10 in combinatie met andere beperking Psychische stoornissen 10 Meervoudige beperking 9 Autisme 8 Vrijwilligers 5 Projecten die tot doel hebben vrijwilligers op te leiden om bijvoorbeeld de persoon met een beperking te begeleiden. *sommige projecten zijn op verschillende publiekstypes gericht en worden bijgevolg meerdere keren in deze tabel vermeld Elia Fonds I 20

23 3 vragen aan Harald Hamacher, projectverantwoordelijke Behindertenstätten Kelmis und Umgebung Het speciale aan jullie project, dat door het Elia Fonds wordt gesteund, is dat het de rollen omdraait. Hier is het de persoon met de beperking die zich ontfermt over de valide persoon Zo is dat! Ons boerderijproject stelt kinderen voor om te komen ontdekken hoe je een geit melkt, op de rug van een pony gaat zitten... onder toezicht van personen met een mentale beperking. Het is een manier om boven de beperking uit te stijgen en ze te doen "vergeten" door het publiek. Een manier om werkelijk aan inclusie te doen! Tierhof alte Kirche Selectie 2006 Hergenrath Een valide publiek waarover personen met een mentale beperking of met psychiatrische problemen zich ontfermen De boerderij is niet uitsluitend een plaats voor groepsactiviteiten, maar ook een plaats voor professionele herinschakeling. Graag wat uitleg over deze andere activiteiten? Wij vangen personen met psychiatrische problemen of een mentale beperking op. Wij bieden hen opleidingen aan en bereiden hen vooral voor op het beroepsleven door hen in te schakelen in de fabricage van producten (kaas ), werkjes toe te vertrouwen die op een boerderij nodig zijn (het maken van afsluitingen ) of in de verkoop in onze winkel of administratieve taken. Sinds 2002 zijn er 32 personen met psychiatrische problemen bij ons langsgeweest en 60% van hen hebben sindsdien een deeltijdse job aangenomen. Waartoe heeft de financiële hulp van Elia gediend? Met de euro die wij hebben gekregen, konden wij nagenoeg de volledige infrastructuur financieren voor een kleine manège (totale kostprijs bedroeg ongeveer euro). Toen wij deze boerderij in 1996 kochten, was het niet meer dan een braakliggend terrein. Onder meer dankzij de hulp van het Fonds is onze boerderij vandaag uitgegroeid tot een ware springplank voor de herinschakeling van personen met een beperking die er opleidingen komen volgen en er werken. Het is voor ons heel belangrijk geweest dat wij deze steun hebben gekregen. Elia Fonds I 21

24 Elia Fonds I 22

25 3 vragen aan Griet Dehamers, coach van het project PAD vzw Ithaka PAD (Persoonlijke Assistentie bij de Dingen die je wil doen) Selectie 2009 Oostende Mensen met een verstandelijke handicap Kunt u uitleggen waar PAD, Persoonlijke assistentie bij de dingen die je wil doen, voor staat? Vanuit ons dagcentrum ondersteunen wij mensen met een verstandelijke handicap bij hun keuze van begeleid werken. Op een bepaald moment vroegen we ons af waarom we dat ook niet deden voor vorming en vrije tijd. Ook mensen met een verstandelijke handicap hebben persoonlijke interesses en voorkeuren op dat vlak. Sommigen willen graag computerles volgen, anderen dromen van acteerlessen. In plaats van hen die mogelijkheid te bieden binnen ons centrum gaan we in de maatschappij zelf op zoek naar een aanbod. Op welke manier worden de cursisten begeleid? We doen vooral een beroep op vrijwilligers en stagiairs om met de cursisten mee te gaan. Dat zijn vaak studenten opvoeder, ergotherapeut, maatschappelijk assistent,... Of mensen die binnen de zorgsector willen komen werken. Soms wordt er gekozen voor activiteiten met senioren, zoals bijvoorbeeld aquagym. Dat zorgt vaak voor een mooie symbiose. Een mooi voorbeeld van volwaardig burgerschap voor iedereen? Absoluut. Wij bepalen niet wat onze mensen willen doen. Zij geven zelf aan waar ze nood aan hebben of waarin ze geïnteresseerd zijn. Bovendien bouwen ze een eigen netwerk op. Ze zijn "Isabelle" of "Mieke" en niet langer "iemand van Ithaka". Ze krijgen echt een identiteit. Elia Fonds I 23

26 De middelen om te slagen Op 10 jaar tijd heeft het Elia Fonds in totaal ,00 euro toegekend aan zijn laureaten. Het bedrag van de toegekende enveloppe is de laatste jaren verminderd (aangezien de jury van oordeel was dat minder projecten steun verdienden), met een lichte verhoging in De bedragen die aan elk project worden toegekend, variëren van 500 tot euro. Het Fonds steunt dus zowel kleine als grote projecten. In 41,6% van de gevallen kende de jury het volledige bedrag toe dat de laureaten hadden gevraagd. De toegewezen bedragen worden hoofdzakelijk besteed aan de aankoop van aangepast materiaal. Het voorbeeld van het project rond het toegankelijk maken van een sterrenkundig observatorium voor personen met beperkte mobiliteit (zie hiernaast) is daarvan een goede illustratie. De totaal toegekende steun Elia Fonds I 24

27 3 vragen aan Robert Gilles, voorzitter van de afdeling Astronomie Centre Ardenne Maison du Tourisme du Pays de la Forêt d Anlier Een sterrenkundig observatorium dat toegankelijk is voor personen met beperkte mobiliteit, dat is niet niks als project. Hoe bent u op dat idee gekomen? Voor mij was dit eigenlijk vanzelfsprekend. Ik vind het meer dan normaal dat elke nieuwe infrastructuur toegankelijk moet zijn voor zoveel mogelijk mensen. Welnu, ons project bestond erin een gloednieuw observatorium te bouwen, aangezien wij om diverse redenen het oude observatorium moesten verlaten. L Accessible étoile Selectie 2008 Neufchâteau Personen met beperkte mobiliteit Dat is een grote onderneming en de bouw is trouwens momenteel nog altijd aan de gang... Ja, met zes koepels waarvan er een specifiek toegankelijk is voor personen met beperkte mobiliteit, zullen wij de meest uitgebreide club voor sterrenkunde zijn in Wallonië, maar ook het enige openbare observatorium van de regio. Het is een enorm project, maar wij nemen zelf de bouw op ons, met de steun van technische scholen, het Forem, vrijwilligers Dat maakt het mogelijk de kosten aanzienlijk te drukken. Astronomie lijkt zeer wetenschappelijk te zijn. Gaat het echt om een tak van de wetenschap die voor iedereen toegankelijk is? Natuurlijk! Het observatorium is bestemd voor zowel een ervaren publiek als voor het grote publiek. Dankzij automatische installaties zullen de telescopen op welbepaalde punten kunnen worden gericht, terwijl de geschoolde astronoom zal kunnen beslissen om zelf manueel te zoeken wat hij wil observeren. Voor de personen met beperkte mobiliteit zal een liftsysteem het hen mogelijk maken zich correct te positioneren tegenover de telescoop die trouwens zelf op een zuil zal zijn geïnstalleerd en niet op een drievoet, zodat men met een rolstoel dicht genoeg bij het toestel zal geraken. Daarnaast zal een systeem met spiegels die binnen in de telescoop zijn geplaatst de waarneming vergemakkelijken voor mensen die het toestel niet in een bepaalde hoek kunnen positioneren. Elia Fonds I 25

28 Een welverdiende pluim Natagora De natuur voor iedereen Ervoor zorgen dat iedereen vogels kan observeren, het bos kan ontdekken, zich kan verwonderen over de charmes van moeder Natuur Dat is wat Natagora nastreeft via het initiatief "Nature pour tous" (natuur voor iedereen). Het project, dat tot de selectie 2004 van het Elia Fonds behoorde, is gegroeid en heeft sindsdien een opmerkelijke omvang gekregen die jaar na jaar wordt bevestigd. Een gesprek met Paul Gailly en Eric Dubois. De doelgroep van het project van 2004 bestond niet alleen uit mensen met een beperking of kansarmen Neen, dat klopt. Wij richten ons ook en vooral op de natuurgidsen die wij opleiden om voor dit publiek te zorgen, dat zij over het algemeen helemaal niet kennen. Hoe stonden deze gidsen tegenover het idee om een ander publiek bij hun activiteiten te betrekken? Aan het eind van de eerste sensibilisatiedag waren de reacties enthousiast, maar om een dergelijk publiek te ontvangen, moesten de gidsen andere vaardigheden verwerven. Daarnaast heeft het project heel wat heersende opvattingen over activiteiten om de natuur te ontdekken overhoop gehaald: voorheen dachten wij dat het verloren moeite was om mensen met een mentale beperking het bos te laten ontdekken omdat zij de uitgelegde begrippen toch niet zouden vatten. Maar je kunt de natuur ook op een andere manier doen begrijpen, als een bron van verwondering, een middel tot emancipatie En wij worden soms verrast door wat deze mensen ons kunnen leren! Is jullie project beperkt, zijn er doelgroepen die jullie niet kunnen ontvangen? Elia Fonds I 26 Neen, wij kunnen alle activiteiten aanpassen aan alle soorten van publiek. De grenzen die wij de mensen met een beperking opleggen, liggen soms verder dan de werkelijke grenzen van de beperking op zich. Het gebeurt dat wij onze activiteiten voorstellen in centra en dat wij opvoeders horen zeggen: "Ik had nooit gedacht dat men zoiets met hen zou kunnen doen." Met aangepaste middelen kan het bos zelfs toegankelijk zijn voor rolstoelgebruikers.

29 Wat heeft de steun van het Elia Fonds betekend voor de ontwikkeling van jullie project? In de allereerste plaats de erkenning! Het Elia Fonds was het eerste duwtje in de rug, de eerste financiële steun ook. Daarmee zijn wij met het project van start kunnen gaan. Maar de erkenning moet niet alleen van buitenaf komen. Ook de erkenning van het publiek dat wij proberen te bereiken is voor ons van essentieel belang Een moeilijk te bereiken publiek? Ja, want het gaat om mensen die moeten wennen, die je met dingen vertrouwd moet maken. Momenteel proberen wij bijvoorbeeld dove mensen te bereiken die wij moeilijk uit hun eigen sfeer krijgen. Daarnaast zoeken wij ook toenadering tot het milieu van mensen met kleine gestalte. Hoe gaan jullie tewerk om dat vertrouwen over te brengen? Dat gebeurt in de eerste plaats door onze relatie met de instellingen, opvoeders en verplegers die ons doelpubliek begeleiden. Ieder zijn vak: wij zijn natuurkenners, maar wij zijn geen vakmensen in de gehandicaptenzorg. Wij hebben de medewerking van deze opvoeders nodig om de activiteiten die wij aanbieden in vertrouwen en in alle veiligheid te laten verlopen. "Denken met en niet denken voor", dat is een van de principes die wij gedurende heel dit project toepassen. Elia Fonds I 27

30 Vlaamse Vereniging voor Golf Golf met een échte handicap De Vlaamse Vereniging voor Golf startte in 2007 met een vernieuwend project in Vlaanderen, Golf met een échte handicap. In een aantal clubs werd een golfinitiatie programma uitgewerkt voor mensen met een beperking waarbij de unieke plezierbeleving centraal staat. Vooral het project in het revalidatiecentrum van campus Pellenberg is een succesverhaal. Revalidatiearts Rens Busschots werkte er een aangepast golfprogramma uit waar steeds meer mensen met een beperking met veel enthousiasme gebruik van maken. Vanwaar het idee? In het revalidatiecentrum van Pellenberg worden patiënten begeleid die door een ongeval of ziekte ernstige beperkingen hebben waardoor hun dagelijkse activiteiten sterk bemoeilijkt worden. Het gaat vooral om mensen met een ruggenmergletsel, een amputatie, een niet-aangeboren hersenletsel, hersenverlamming of multiple sclerose. Zij moeten dagelijks oefeningen doen en therapie volgen om bepaalde functies te herwinnen. We proberen om het nuttige aan het aangename te koppelen en die soms saaie oefeningen te integreren in één sportbeweging. Niet elke sport komt hiervoor in aanmerking. Waarom golf wel? Golf heeft veel voordelen. Het kan door patiënten van bijna alle revalidatieniveaus op een veilige manier in groep gespeeld worden, zowel binnen als buiten, zonder dat het van de therapeuten intensieve begeleiding vraagt. Bovendien is een nieuwe sport leren goed voor het zelfbeeld. Meestal kijken mensen met een beperking naar wat ze niet meer kunnen. Ze kunnen bijvoorbeeld niet meer tennissen of niet meer met de auto rijden. Dan is het voor die mensen heel fijn om iets te leren wat ze voordien nog niet konden. Dat komt het zelfvertrouwen ten goede. Kunnen alle revalidanten beginnen golfen? Nee, dat niet. Ze moeten voldoende evenwicht en coördinatie hebben, voldoende kracht ook om de golfbeweging op te vangen. Een golfer verplaatst zijn gewicht van zijn rechter- naar zijn linkerbeen. Mensen met een beperking moeten dus zeker voldoende opvangcapaciteit hebben in hun linkerbeen. Vaak zijn het mensen die een hersenbloeding hebben gehad, een dwarslaesie of een amputatie die in aanmerking komen. Elia Fonds I 28

31 Hoe gaat het precies in zijn werk? Personen met het laagste functioneringsniveau beginnen in de sportzaal met aangepast kunststofmateriaal. Als ze de nodige vaardigheden bezitten, kunnen ze verder oefenen met het aangepaste materiaal in de tuin van het revalidatiecentrum. De volgende stap is een golfles in een echte golfclub waar patiënten met een golfleraar verder kunnen werken aan hun verworven techniek. Bij dit programma ligt de nadruk op de voordelen van golf als deel van de therapie. Het is de bedoeling om via golf de noodzakelijke functies voor reïntegratie te stimuleren op een motiverende manier. Maar de unieke sportbeleving in openlucht is zeker een even belangrijke factor. Heeft het project veel succes? Absoluut. In het begin gingen we één keer per maand met een paar mensen naar de golfclub. We huurden een leraar, matjes, balletjes,... Uiteindelijk hebben we nu in Pellenberg een eigen green aangelegd naast het revalidatiecentrum zodat verplaatsingen niet meer hoeven en meer mensen kunnen leren golfen. De meesten zijn zeer enthousiast. Eerst vinden ze het vooral grappig dat ze mogen gaan golfen. Nadien gaan ze er vaak helemaal in op. Omwille van dat enthousiasme gaan we het project ook uitbreiden naar andere revalidatiecentra in Hasselt en Melsbroek. Elia Fonds I 29

32 Een winnend team Sinds de eerste projectoproep in 2002 werken Elia, de Belgische transmissienetbeheerder voor elektriciteit, en de Koning Boudewijnstichting hand in hand om vrijetijdsbesteding voor iedereen toegankelijk te maken. De Koning Boudewijnstichting biedt Elia zijn expertise aan om het Fonds te beheren, administratief op te volgen en te organiseren. Het bestuurscomité van het Elia Fonds wordt voorgezeten door Philippe Laurent. Zetelen ook in dit comité: 2 vertegenwoordigers van de Koning Boudewijnstichting en 3 vertegenwoordigers van Elia. De jury heeft de moeilijke taak alle kandidatuurdossiers te lezen en te analyseren en een selectie van de laureaatprojecten voor te stellen aan het bestuurscomité, dat hun keuze goedkeurt. Elia Fonds I 30

33 De jury Voorzitterschap van de jury M. Dahmen, directeur van het toerismebureau van de Oostkantons (2002 tot 2004) G. Neels, directeur van het Provinciaal Instituut voor Milieu Educatie Lier (2002 tot 2008) Paul Maes, Hoofdredacteur Op Weg, Recreatief Fietsen (2009) Christine Welche, bestuurster van de vzw Audioscenic ( ) Preselectie Christine Welche, bestuurster van de vzw Audioscenic (vanaf ( ) 2006) Paul Maes, Freelance wandel- en fietsjournalist, Recreatief Fietsen (2002 tot 2009) Jury Mart De Wever, Stafmedewerker, Recreas ( ) G. Neels, directeur van het Provinciaal Instituut voor Milieu Educatie Lier (2002 tot 2008) M. Dahmen, directeur van het toerismebureau van de Oostkantons (2002 tot 2004) J.-P. De Potter, voorzitter van de ANLH (2002 tot 2005) P. Maes, freelance wandel- en fietsjournalist Recreatief Fietsen (2002 tot 2009) K. Desmet, (voormalig) directeur van het Seniorencentrum Brussels Hoofdstedelijk Gewest (2002 tot ) G. JACOBS, managing director Domocomm, ICT European Space Agency (2002 tot 2011) M. Leleu, socioloog en gerontoloog bij het Bureau d'études et de recherche en Sociologie (2002 tot 2011) C. Welche, bestuurster van de vzw Audioscenic (2002 tot 2011) H. Heinen, geschäftsführender Direktor von Dienstelle für Personen mit Behinderung (2005 tot 2011) Cléon Angelo, afgevaardigd bestuurder, Association Nationale pour le Logement des personnes handicapées (2006 tot 2009) Mart De Wever, stafmedewerker, Recreas ( ) Rens Busschots, revalidatiearts, UZ Leuven (2010) Isabelle Vandenbosch, verantwoordelijke Sel bleu, vzw ( ) Walter Tielemans, Sportgekwalificeerd Ambtenaar Sportdienst Gemeente Gooik (2011) Elia Fonds I 31

34 Slotwoord Niets is zo vanzelfsprekend als de tijd te markeren door verjaardagen, door ogenblikken waarbij je even stil staat om de afgelegde weg te overschouwen en jezelf aan te moedigen op diezelfde weg voort te gaan. De afgelegde weg overschouwen betekent dat je de bereikte resultaten evalueert ten opzichte van de geleverde inspanningen. Alle gegevens in deze brochure laten er geen enkele twijfel over bestaan : het Elia Fonds is erin geslaagd een nieuwe dynamiek op gang te brengen, waardoor mensen met een beperking beter kunnen deelnemen aan het dagelijkse leven. Aan een gewoon leven. Aan een leven waarin je, op momenten van ontspanning, in de stad of op het platteland kan wandelen en deel kan nemen aan allerlei activiteiten. De cijfers spreken voor zich: er is iets belangrijks gebeurd. Het partnerschap tussen Elia, de Koning Boudewijnstichting en de jury heeft zeker aan dit succes bijgedragen. Elia is niet zomaar een mecenas, maar integreert de maatschappelijke zorg in zijn bedrijfscultuur; de KBS stelt niet alleen zijn kennis van de Belgische gemeenschap ter beschikking maar zet zich ten volle in; en de jury neemt het, naast zijn vakkennis, ook ter harte om te begrijpen wat er achter de documenten leeft. De afgelegde weg overschouwen, dat is ook de markante elementen onder de aandacht brengen: deze die de moeite lonen te worden vermeld... onder andere. En deze brochure vormt hiervan de kroniek. Kortom, als wij slechts een van deze elementen zouden moeten onthouden, dan zou zonder twijfel de verwondering de bovenhand halen. Verwondering over al deze projecten, al die verbeeldingskracht, al dat enthousiasme dat zomaar uit het niets lijkt op te duiken en dat op de meest duidelijke manier getuigt van een onopvallend en eigenzinnig sociaal leven. De huidige sfeer rond de financiële crisis doet ons soms geloven dat de oplossingen uitsluitend berusten op grote beslissingen, die ons verlossen van Europese verplichtingen of die een discontovoet met een punt verhogen. Dat is ongetwijfeld noodzakelijk, maar het mag de stille, rustige en ongedwongen solidariteit niet doen vergeten waarmee een bevolkingsgroep vreugde in het leven vindt. Jezelf aanmoedigen om op dezelfde weg voort te gaan, dat is uiteindelijk de taak van deze brochure. Onder de vele markante feiten gaat essentieel werk schuil dat wij beter moeten leren kennen; er zijn ook duizenden momenten van inspanning, hoop, soms van ontmoediging, die ongekend zullen blijven. En hier richt ik mij met verwondering en bewondering vooral aan alle personen die hebben meegewerkt: Petje af voor jullie allemaal! Philippe Laurent, voorzitter van het Elia Fonds Elia Fonds I 32

35 De Koning Boudewijnstichting heeft geprobeerd contact op te nemen met al wie copyright heeft op de illustraties in deze publicatie. Indien er foto's werden afgedrukt zonder voorkennis van de rechthebbenden, dan kunnen die zich wenden tot de Koning Boudewijnstichting, Brederodestraat 21, B-1000 Brussel. (c) Kinderrevalidatiecentrum UZ Gent, (c) Asbl Passe Muraille, (c) vzw Anvasport, (c) Les Petits Pas, (c) BSBO De Horizon, (c) De Bloesem, (c) Kinderrevalidatiecentrum UZ Gent, (c) Stad Antwerpen, (c) VFG vzw, (c) A.C.Delmelle, (c) Musée Rops, (c) Tartaar vzw, (c) Badje Asbl, (c) CREE Asbl, (c) vzw Ithaka, (c) Leuven Bears, (c) ONA Asbl, (c) Jugendtreff Inside, (c) Avalympics, (c) Luc Slagmolen, (c) Beach Projects Vlaamse Ardennen, (c) VFG Oost-Vlaanderen, (c) Aline Moens - Atelier Graphoui, (c) Jeanne Delobel, (c) Asbl Force Douce, (c) Tous à Bord - Jean-François Lenvain, (c) Horizont vzw, (c) Asbl Passe Muraille, (c) UZ Leuven campus Pellenberg, (c) vzw.tsneukelwiel, (c) Bond van Trein-, Tram- en Busgebruikers vzw, (c) Tierhof Alte Kirche

36 Wettelijk depot ISBN-13 EAN Bestelnummer D/2893/2009/ Elia Fonds Concept en eindredactie Grafisch ontwerp Koning Boudewijnstichting Brederode straat Brussel Elia, Dienst Communicatie Keizerslaan Brussel

Toerisme voor iedereen in Picardië: het label Tourisme et Handicap

Toerisme voor iedereen in Picardië: het label Tourisme et Handicap Toerisme voor iedereen in Picardië: het label Tourisme et Handicap I. Inventaris, context en achtergrond Vrij op vakantie kunnen gaan en sport en recreatie bedrijven is een zeer belangrijke factor voor

Nadere informatie

Luc Dequick/BPC/Parantee

Luc Dequick/BPC/Parantee Luc Dequick/BPC/Parantee INHOUD 1. DEFINITIES 1.1 G-sport 1.2 G-sporter 1.3 Doelgroepen 2. G-SPORT IN VLAANDEREN 2.1 G-sport Vlaanderen 2.2 Stuurgroep G-sport Vlaanderen 2.3 Actoren 2.4 Steunpunt G-sport

Nadere informatie

Projectoproep 2015 Federaal Grootstedenbeleid "Familie in armoede in de stad" *** Reglement

Projectoproep 2015 Federaal Grootstedenbeleid Familie in armoede in de stad *** Reglement Projectoproep 2015 Federaal Grootstedenbeleid "Familie in armoede in de stad" *** Reglement Hoofdstuk 1: Doel van het reglement Artikel 1 Dit reglement bepaalt de doelstelling, de deelnemingsvoorwaarden,

Nadere informatie

Personen met een beperking en hun levenseinde:

Personen met een beperking en hun levenseinde: Personen met een beperking en hun levenseinde: Oranjebloesemstraat 1, bus 213 1150 Brussel Tel. 02 772 18 95 www.anlh.be De ANLH (de Nationale vereniging voor de huisvesting van personen met een handicap),

Nadere informatie

Vrijetijdsbesteding en -behoeften van Brusselse jeugd met een handicap. Roeland Janssen Joris Van Puyenbroeck Dirk Smits

Vrijetijdsbesteding en -behoeften van Brusselse jeugd met een handicap. Roeland Janssen Joris Van Puyenbroeck Dirk Smits Vrijetijdsbesteding en -behoeften van Brusselse jeugd met een handicap Roeland Janssen Joris Van Puyenbroeck Dirk Smits Doelgroep Kinderen met een functiebeperking (6-12 jaar) en hun ouders Nederlandstalig

Nadere informatie

SPORTERS MET EEN BEPERKING?

SPORTERS MET EEN BEPERKING? LESGEVEN AAN SPORTERS MET EEN BEPERKING? Vlabus geeft tips! SPORT ZOALS HET HOORT 01. ALGEMENE TIPS & INFORMATIE 03. DOVE & SLECHTHORENDE SPORTERS 05. SPORTER MET EEN PSYCHISCHE AANDOENING 02. BLINDE &

Nadere informatie

Waar kan je vrijwilligerswerk doen?

Waar kan je vrijwilligerswerk doen? werk vrijwilligers Je wil je graag inzetten als vrijwilliger, maar je hebt geen idee waar? Nochtans zijn er mogelijkheden genoeg. Rechten en plichten van de vrijwilliger: nooit van gehoord? Toch zijn er

Nadere informatie

Projectoproep / Commemoraties 1914-18

Projectoproep / Commemoraties 1914-18 1. Algemene Informatie 1.1 Context Herdenkingsplechtigheden Eerste Wereldoorlog (1914-18) in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest maakt zich op voor de herdenking van honderd

Nadere informatie

KVLV helpt vrouwen over de drempel naar beweging!

KVLV helpt vrouwen over de drempel naar beweging! 3 juni 2004 KVLV helpt vrouwen over de drempel naar beweging! IS ER POSITIEF NIEUWS? Recent interuniversitair onderzoek bij 12.000 Vlamingen tussen 10 en 75 jaar doet Minister Marino Keulen besluiten dat

Nadere informatie

PSYCHOSOCIALE REVALIDATIE

PSYCHOSOCIALE REVALIDATIE OVERZICHT VAN DE CONVENTIES ONDER DE VLAAMSE OVERHEID RESSORTEREND: PSYCHOSOCIALE REVALIDATIE EN VERSLAVINGSZORG Elke Frans en Tineke Oosterlinck - beleidsmedewerkers Zorg en Gezondheid PSYCHOSOCIALE REVALIDATIE

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.8 - Mei 2008-179-

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.8 - Mei 2008-179- Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.8 - Mei 2008-179- VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN FRANK VANDENBROUCKE VICEMINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN WERK, ONDERWIJS

Nadere informatie

Verhaal van verandering

Verhaal van verandering Belgische Ashoka Fellow Ashoka : Kun je ons iets vertellen over je familie en waar je bent opgegroeid? Ingrid : Ik ben opgegroeid in Antwerpen, een belangrijke stad in Vlaanderen, België. Ik heb een oudere

Nadere informatie

Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Artikel 24 - Onderwijs. Schriftelijke communicatie

Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Artikel 24 - Onderwijs. Schriftelijke communicatie Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap Artikel 24 - Onderwijs Schriftelijke communicatie Het Belgian Disability Forum (BDF) is een vzw die thans 18 lidorganisaties telt en meer dan 250.000

Nadere informatie

1 Oprichting Belgian Bowhunting Federation: BBF

1 Oprichting Belgian Bowhunting Federation: BBF Beste leden,, Allereerst wil ik alle leden nogmaals bedanken voor hun steun, wat voor een kersverse vereniging erg belangrijk is.. Bijna halverwege het jaar, bij de start van het nieuwe jachtseizoen, wil

Nadere informatie

Waar kan je vrijwilligerswerk doen?

Waar kan je vrijwilligerswerk doen? werk vrijwilligers Je wil je graag inzetten als vrijwilliger, maar je hebt geen idee waar? Nochtans zijn er mogelijkheden genoeg. Rechten en plichten van de vrijwilliger: nooit van gehoord? Toch zijn er

Nadere informatie

De Sociale plattegrond

De Sociale plattegrond De Sociale plattegrond Sector: VAPH Spreker: Luc Dewilde (VAPH) VLAAMS AGENTSCHAP VOOR PERSONEN MET EEN HANDICAP WWW.VAPH.BE 1 1. Belgisch zorgaanbod voor personen met een handicap 2. VAPH-algemeen Overzicht

Nadere informatie

Dimarso-onderzoek naar de effectiviteit van de Bloso sensibiliseringscampagne Sportelen, Beweeg zoals je bent

Dimarso-onderzoek naar de effectiviteit van de Bloso sensibiliseringscampagne Sportelen, Beweeg zoals je bent Dimarso-onderzoek naar de effectiviteit van de Bloso sensibiliseringscampagne Sportelen, Beweeg zoals je bent Nadat uit onderzoek bleek dat minder dan een kwart van de 50-plussers voldoende beweegt of

Nadere informatie

Vrijdag 30 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR

Vrijdag 30 maart 2012. Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Vrijdag 30 maart 2012 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Viering Koninklijke Harmonie Sint-Cecilia Tielrode Dames en heren Vandaag start de paasvakantie. Voor

Nadere informatie

Luc Dequick/BPC/Parantee

Luc Dequick/BPC/Parantee Luc Dequick/BPC/Parantee Sessie 9: Sport voor mensen met een gezondheidsbeperking - Wie kent G-sport al? - Wie heeft een eigen G-werking? - Wat zijn jullie verwachtingen van deze sessie? - Vragen die jullie

Nadere informatie

Omgaan met mensen met een beperking

Omgaan met mensen met een beperking Omgaan met mensen met een beperking makkelijker dan u denkt! Gebruik de juiste woorden! Het is belangrijk dat we iedereen respectvol benaderen en mensen niet reduceren tot hun beperking. Vandaar de termen

Nadere informatie

G-sp rt. Sport voor personen met een handicap: gewoon doen!

G-sp rt. Sport voor personen met een handicap: gewoon doen! G-sp rt Sport voor personen met een handicap: gewoon doen! Alles over G-sport Steunpunt G-Sport Vlaanderen tel. 03 240 62 97 www.gsportvlaanderen.be Psylos vzw Vlaamse federatie voor sport en recreatie

Nadere informatie

Mensen met een beperking in contact brengen met de natuur

Mensen met een beperking in contact brengen met de natuur Mensen met een beperking in contact brengen met de natuur Met dit project willen we natuurbeleving binnen het bereik brengen van mensen met een beperking door de openstelling van het natuurgebied Thaborberg,

Nadere informatie

Per 1.000 kinderen onder de 3 jaar telde Limburg eind 2008 68 opvangplaatsen minder dan het Vlaamse gemiddelde.

Per 1.000 kinderen onder de 3 jaar telde Limburg eind 2008 68 opvangplaatsen minder dan het Vlaamse gemiddelde. Limburgse kinderopvang misdeeld door huidige Vlaamse Regering. Uit het antwoord vanwege Vlaams minister van Welzijn Heeren op een parlementaire vraag van Vlaams volksvertegenwoordiger Els Robeyns blijkt

Nadere informatie

jaqueline van der veen 0102829

jaqueline van der veen 0102829 jaqueline van der veen 0102829 Wat is een verstandelijke beperking? Verstandelijke beperking is een naam voor een ontwikkelingsstoornis waarbij de verstandelijke vermogens zich niet met de normale snelheid

Nadere informatie

PROJECTOPROEP COLLECTIEVE MOESTUINEN IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 2013

PROJECTOPROEP COLLECTIEVE MOESTUINEN IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 2013 PROJECTOPROEP COLLECTIEVE MOESTUINEN IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 2013 PAGINA 1 VAN 5 COLLECTIEVE MOESTUINEN - 2012 Voorstelling projectoproep Deze projectoproep "Collectieve moestuinen" komt

Nadere informatie

Kinderen in armoede aan het woord

Kinderen in armoede aan het woord Kinderen in armoede aan het woord INHOUD VAN HET KANDIDAATSDOSSIER ON LINE IN TE DIENEN De velden met een * moet u verplicht invullen. Enkele vragen over uw organisatie Contactgegevens Uw organisatie:

Nadere informatie

Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt?

Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt? Beste kinderen, Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt? In mijn vrije tijd ben ik natuurgids. Met mijn verrekijker en vergrootglas trek ik naar allerlei plekjes om de natuur

Nadere informatie

Buitengewone Algemene Vergadering BAPS vzw

Buitengewone Algemene Vergadering BAPS vzw Buitengewone Algemene Vergadering BAPS vzw 82 Verslag Algemene Vergadering BAPS vzw 83 Verslag Algemene Vergadering BAPS vzw 84 Winand Bijnens deelde mee dat er 3 soorten voorgestelde wijzigingen zijn:

Nadere informatie

Selectie 2008 : Vlaanderen

Selectie 2008 : Vlaanderen Selectie 2008 : Vlaanderen 1. Provincie West-Vlaanderen Alle camera s op jou gericht 10.000 euro Mentor Kristof Spruyt Conservatoriumplein 29 8500 Kortrijk Tel: +32-56-26 44 34 E-mail: k.spruyt@mentorkortrijk.be

Nadere informatie

Pascal Smet reageert op gebrek aan kennis in onderwijs - Belg...

Pascal Smet reageert op gebrek aan kennis in onderwijs - Belg... Pascal Smet reageert op gebrek aan kennis in onderwijs (http://www.knack.be/auteurs/simon-demeulemeester/author- Simon Demeulemeester demeulemeester/author-4000174167085.htm) woensdag 23 januari 2013 om

Nadere informatie

online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. Iedereen

online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. Iedereen Iedereen online! Telenet Foundation ondersteunt momenteel zo n 105 projecten in België. We bereikten al meer dan 111.000 mensen. 96 Telenet Jaarverslag 2012 Duurzaamheid Telenet Foundation Telenet Foundation

Nadere informatie

GEHANDICAPTENBELEID IN BELGIË: EEN OVERZICHT

GEHANDICAPTENBELEID IN BELGIË: EEN OVERZICHT GEHANDICAPTENBELEID IN BELGIË: EEN OVERZICHT - 1 - - 2 - De fundamenten van het huidige Belgische beleid voor personen met een handicap dateren van de jaren 60. Men wilde toen personen met een handicap

Nadere informatie

Buna Tetu (kort overzicht)

Buna Tetu (kort overzicht) Buna Tetu (kort overzicht) Kinderen met een handicap tellen ook mee! Stichting Joni Social Education Project Voor een samenleving waarin iedereen zich thuis kan voelen Achtergrond project Ouders van gehandicapte

Nadere informatie

Hoe gebruikt de ruiter zijn eigen lichaam om paard te rijden en meer specifiek om aan de teugel te rijden?

Hoe gebruikt de ruiter zijn eigen lichaam om paard te rijden en meer specifiek om aan de teugel te rijden? 1. Over het boek Als ik op het internet sleutelwoorden ingeef zoals : dressuur, aan de teugel, aan het bit enz, kom ik steeds terecht op weliswaar interessante sites met veel informatie over het paard

Nadere informatie

De Winckelsteegh. voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap

De Winckelsteegh. voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap De Winckelsteegh voor mensen met een ernstig verstandelijke handicap Maak kennis met De Winckelsteegh Wil je deze brochure lezen in eenvoudige taal? Zoek de plaatjes van het vergrootglas. Daaronder staan

Nadere informatie

WEEK VAN DE FRANSE FILM

WEEK VAN DE FRANSE FILM WEEK VAN DE FRANSE FILM 14 e editie 2010-2011 Antwerpen Brugge Geel Gent Koksijde Kortrijk Leuven Oostende http://www.weekvandefransefilm.org http://www.filmfrancaisenflandre.org Filmprogrammatie 2010-2011

Nadere informatie

Betrokkenen WERKGROEPBETROKKENEN Provinciale toeristische organisaties Kunststeden Toeristische industrie Lokale congresbureaus (MICE)

Betrokkenen WERKGROEPBETROKKENEN Provinciale toeristische organisaties Kunststeden Toeristische industrie Lokale congresbureaus (MICE) Betrokkenen WERKGROEPBETROKKENEN Provinciale toeristische organisaties 1 VVP 2 Toerisme Provincie Antwerpen 3 Toerisme Limburg 4 Toerisme Oost-Vlaanderen 5 Toerisme Vlaams-Brabant 6 Westtoer Kunststeden

Nadere informatie

COLLECTIEVE MOESTUINEN

COLLECTIEVE MOESTUINEN PROJECTOPROEP COLLECTIEVE MOESTUINEN IN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST 2011 PAGINA 1 VAN 6 COLLECTIVE MOESTUINEN - 2011 VOORSTELLING PROJECTOPROEP Deze projectoproep "Collectieve moestuinen" komt voort

Nadere informatie

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken?

3. Wat betekent dat voor de manier waarop lesgegeven zou moeten worden in de - voor jou - moeilijke vakken? Werkblad: 1. Wat is je leerstijl? Om uit te vinden welke van de vier leerstijlen het meest lijkt op jouw leerstijl, kun je dit simpele testje doen. Stel je eens voor dat je zojuist een nieuwe apparaat

Nadere informatie

Cognitieve problemen

Cognitieve problemen hoofd, hals en zenuwstelsel info voor patiënten en familie Cognitieve problemen na een verworven hersenletsel UZ Gent, Dienst Neus-, Keel- en Oorheelkunde Cognitieve problemen na een verworven hersenletsel

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË

GELIJKE KANSEN IN BELGIË GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. EEN WOORDJE UITLEG Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot een democratie

Nadere informatie

Wie kan terecht in een centrum voor basiseducatie? Wat kan je er leren?

Wie kan terecht in een centrum voor basiseducatie? Wat kan je er leren? basis educatie Wie niet goed kan lezen, schrijven en rekenen, is geen uitzondering. In ons land heeft meer dan half miljoen mensen er moeite mee. In een centrum voor basiseducatie kan je die achterstand

Nadere informatie

2. VOORWOORD. Het succes van samenwerking

2. VOORWOORD. Het succes van samenwerking 1 1. INHOUD 1. Inhoud 2. Voorwoord 3. In enkele haltes naar een schakel en terug! 4. Denk er aan 5. Adressen van de provinciale en Brusselse MOS-begeleiders 2. VOORWOORD Het succes van samenwerking Samen

Nadere informatie

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal,

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Veel te laat krijgen jullie deze nieuwsbrief. Ik had hem al veel eerder willen maken/versturen, maar ik

Nadere informatie

Ondersteuning van projecten ter bestrijding van energiearmoede in België

Ondersteuning van projecten ter bestrijding van energiearmoede in België Ondersteuning van projecten ter bestrijding van energiearmoede in België Via huisvesting, energieverbruik en besparing de energiearmoede in België aanpakken Enkele vragen over uw initiatief Geef een titel

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam gebouw:

Opleiding Duurzaam gebouw: Opleiding Duurzaam gebouw: Energiebeheer (energieverantwoordelijke) Leefmilieu Brussel Functie en rol van de energieverantwoordelijke Emmanuel Hecquet ICEDD Opleiding Duurzame gebouwen: ENERGIE Module

Nadere informatie

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool

Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool Handreiking bij 40 DAGEN GEBED voor groep 4-8 van de basisschool NAAM September 2009 In september en oktober 2009 was de Levend evangelie Gemeente bezig met het onderwerp 40 DAGEN GEBED. Om gemeente breed

Nadere informatie

PERSBERICHT. Wij melden: NOOZ wint eerste prijs Enterprize Business Plan -wedstrijd 2006

PERSBERICHT. Wij melden: NOOZ wint eerste prijs Enterprize Business Plan -wedstrijd 2006 PERSBERICHT Grobbendonk, 06 november 2006 Ref.nr. pers20061106 Wij melden: NOOZ wint eerste prijs Enterprize Business Plan -wedstrijd 2006 Enterprize, de jaarlijkse nationale ondernemingsplanwedstrijd,

Nadere informatie

klantgerichtheid... ... klanteninzicht... ... groepsdynamica... ... omgaan met diversiteit... ... stemgebruik... ... taalvaardigheid... ...

klantgerichtheid... ... klanteninzicht... ... groepsdynamica... ... omgaan met diversiteit... ... stemgebruik... ... taalvaardigheid... ... P1 VOORBEELD OBSERVATIE-INSTRUMENT GROEP klantgerichtheid klanteninzicht groepsdynamica omgaan met diversiteit PRESENTATIE stemgebruik taalvaardigheid non-verbaal communiceren professionele houding PERSOON

Nadere informatie

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success

Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Rapportage sociaal-emotionele ontwikkeling Playing for Success Leercentrum Nijmegen Oberon, november 2012 1 Inleiding Playing for Success heeft, naast het verhogen van de taal- en rekenprestaties van de

Nadere informatie

Reglement wedstrijd voor een logo voor Mercator 2012

Reglement wedstrijd voor een logo voor Mercator 2012 Reglement wedstrijd voor een logo voor Mercator 2012 Op 5 maart 2012 is het precies 500 jaar geleden dat Gerard Mercator werd geboren in Rupelmonde. De verjaardag van deze beroemde cartograaf die ooit

Nadere informatie

nr. 306 van PETER WOUTERS datum: 11 februari 2016 aan PHILIPPE MUYTERS Paardensport - Veiligheid

nr. 306 van PETER WOUTERS datum: 11 februari 2016 aan PHILIPPE MUYTERS Paardensport - Veiligheid SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 306 van PETER WOUTERS datum: 11 februari 2016 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT Paardensport - Veiligheid Hoewel paardensport vaak als

Nadere informatie

Hoe gaat het eigenlijk met jou?

Hoe gaat het eigenlijk met jou? Hoe gaat het eigenlijk met jou? Amarins (medewerker) en Debbie (medewerker) vanboeijen.nl Hoe gaat het eigenlijk met jou? Een Goed leven voor cliënten. En Mooi werk voor medewerkers. Met elkaar. Daar staat

Nadere informatie

Hogescholen en Universiteiten met een open blik

Hogescholen en Universiteiten met een open blik Editie 2009-2010 Hogescholen en Universiteiten met een open blik Om elkaar te begrijpen, moet je elkaar kennen. Vanuit die gedachte organiseert het Prins Filipfonds een project dat uitwisseling en samenwerking

Nadere informatie

even op adem komen www.west-vlaanderen.be kortverblijf voor personen met een handicap

even op adem komen www.west-vlaanderen.be kortverblijf voor personen met een handicap even op adem komen kortverblijf voor personen met een handicap Voor meer info kan je terecht bij: Provinciehuis Boeverbos - Dienst Welzijn Koning Leopold III-laan 41-8200 Sint-Andries T 050 40 32 93 -

Nadere informatie

Wegwijs in het Europees Vluchtelingenfonds

Wegwijs in het Europees Vluchtelingenfonds Wegwijs in het Europees Vluchtelingenfonds Zoeken naar huisvesting Minderjarigen Juridische bijstand Opleidingen Werk zoeken Psychologische hulp Verantwoordelijke uitgever: Isabelle Küntziger Redactie:

Nadere informatie

Uitkeringsaanvraag voor pleegzorgen

Uitkeringsaanvraag voor pleegzorgen Uitkeringsaanvraag voor pleegzorgen Uw wenst afwezig te blijven van het werk om pleegzorgen te verstrekken aan de perso(o)n(en) die door de rechtbank, door een door de bevoegde Gemeenschap erkende plaatsingsdienst,

Nadere informatie

ZORGELOOS OP UITJE, VOOR OUDERS EN BEGELEIDING VAN AUTISTISCHE KINDEREN

ZORGELOOS OP UITJE, VOOR OUDERS EN BEGELEIDING VAN AUTISTISCHE KINDEREN ZORGELOOS OP UITJE, VOOR OUDERS EN BEGELEIDING VAN AUTISTISCHE KINDEREN Inhoud: - Zorgeloos op uitje -Wat is autisme? - Wat houd een uitje precies in? - 15 TIPS om uw uitje tot een succes te maken Marinka

Nadere informatie

Centrum voor begeleiding van kinderen en volwassenen met een visuele handicap

Centrum voor begeleiding van kinderen en volwassenen met een visuele handicap Centrum voor begeleiding van kinderen en volwassenen met een visuele handicap Ganspoel Ganspoel is een gespecialiseerd Centrum voor de begeleiding van kinderen en volwassenen met een visuele (meervoudige)

Nadere informatie

museum op maat 2015 >< 2016

museum op maat 2015 >< 2016 museum op maat 2015 >< 2016 ingang groepen Koningsplein 3, 1000 Brussel (via GRESHAM ) F muséeoldmastersmuseum + muséemodernmuseum Regentschapsstraat 1A (gelieve aan te bellen). muséemagrittemuseum + muséefin-de-sièclemuseum

Nadere informatie

Persbericht + uitnodiging - 11 maart 2015 vzw Ster[K]

Persbericht + uitnodiging - 11 maart 2015 vzw Ster[K] Persbericht + uitnodiging - 11 maart 2015 vzw Ster[K] Geachte, Het is zover, in naam van de leden van VZW Ster[k] en de bewoners van het tehuis De Rijzende Ster nodigen wij u graag uit om het afgewerkte

Nadere informatie

Iedereen wordt graag respectvol behandeld, dus ook de persoon met een handicap. Enkele algemene tips voor het omgaan met personen met een handicap:

Iedereen wordt graag respectvol behandeld, dus ook de persoon met een handicap. Enkele algemene tips voor het omgaan met personen met een handicap: Gedragscode VAL: omgaan met personen met een handicap (bron: www.parantee.be en www.gripvzw.be) Het is belangrijk dat onze maatschappij toegankelijk is voor iedereen, en iedereen heeft recht om de sport

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Vanaf dat moment is er hard gewerkt om het idee te verwezenlijken in concrete doelstellingen en acties.

Vanaf dat moment is er hard gewerkt om het idee te verwezenlijken in concrete doelstellingen en acties. Wie is Stichting Sailing Kids: Stichting Sailing Kids biedt chronisch zieke kinderen en jong volwassenen en familieleden of vrienden de mogelijkheid een geheel verzorgde vakantie te vieren aan boord van

Nadere informatie

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING

SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING SYNTHESERAPPORT EVALUATIE WETENSCHAPPELIJKE OLYMPIADES SAMENVATTING Studiedienst en Prospectief Beleid 1 Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Vlaamse Overheid Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030

Nadere informatie

Pedagogisch ondersteuningsaanbod op maat voor 20 kleuterscholen in 2012-2013

Pedagogisch ondersteuningsaanbod op maat voor 20 kleuterscholen in 2012-2013 PROJECTOPROEP Hoe omgaan met kinderarmoede op school? Toerusten van leerkrachten in het kleuteronderwijs om beter steun te verlenen aan kansarme kinderen Diego Cervo Pedagogisch ondersteuningsaanbod op

Nadere informatie

Inclusieve opvang en Centra inclusieve kinderopvang

Inclusieve opvang en Centra inclusieve kinderopvang Inclusieve opvang en Centra inclusieve kinderopvang Inspiratiedag Kinderopvang VVSG 2 april 2015 Sylvia Walravens Stafmedewerker afdeling Kinderopvang Historische context Inclusieve opvang binnen Kind

Nadere informatie

nr. 183 van EMMILY TALPE datum: 22 december 2015 aan PHILIPPE MUYTERS WIJ!-trajecten - Resultaten eerste oproep

nr. 183 van EMMILY TALPE datum: 22 december 2015 aan PHILIPPE MUYTERS WIJ!-trajecten - Resultaten eerste oproep SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 183 van EMMILY TALPE datum: 22 december 2015 aan PHILIPPE MUYTERS VLAAMS MINISTER VAN WERK, ECONOMIE, INNOVATIE EN SPORT WIJ!-trajecten - Resultaten eerste oproep De werkinlevingsovereenkomsten

Nadere informatie

basiseducatie Wie kan terecht in een centrum voor basiseducatie? Wat kan je er leren?

basiseducatie Wie kan terecht in een centrum voor basiseducatie? Wat kan je er leren? basis educatie Heb je problemen met lezen, schrijven of rekenen? Je bent niet alleen! In Vlaanderen heeft 1 op 7 mensen er moeite mee. Bij Basiseducatie kan je opnieuw bijbenen. Er zijn 13 Centra voor

Nadere informatie

Wedstrijd: animatie vooruit!

Wedstrijd: animatie vooruit! Wedstrijd: animatie vooruit! Ter ere van de 30 ste verjaardag van animatie in het woonzorgcentrum houden we op 19 oktober 2015 een grote feest- en studiedag. Om er het hele jaar een feestjaar van te maken,

Nadere informatie

Huishoudelijk reglement van de GROS voor verdeling van de subsidies voor NZinitiatieven

Huishoudelijk reglement van de GROS voor verdeling van de subsidies voor NZinitiatieven Huishoudelijk reglement van de GROS voor verdeling van de subsidies voor NZ-initiatieven Assenede 1 Huishoudelijk reglement van de GROS voor verdeling van de subsidies voor NZinitiatieven Assenede 1 Algemene

Nadere informatie

Vlaamse Hockey Liga vzw op facebook

Vlaamse Hockey Liga vzw op facebook NIEUWSBRIEF N 4 : NAJAAR 2013 Het hockeyseizoen is weer van start gegaan. Nieuwe spelers (jong en wat ouder) schreven zich in, trainers laten weer het beste van zichzelf zien en de competitie is weer volop

Nadere informatie

Babydieren, een succesverhaal

Babydieren, een succesverhaal Babydieren, een succesverhaal Een ontmoeting met museologe Cécile Gerin Kinderen van 3 tot 8 jaar: het is een groep waarvoor de federale musea zelden tentoonstellingen organiseren. Ze komen dan ook massaal

Nadere informatie

MDT TER KOUTER- CAR HOE KAN ONS MDT U HELPEN? In deze brochure leest u hoe multidisciplinair team Ter Kouter

MDT TER KOUTER- CAR HOE KAN ONS MDT U HELPEN? In deze brochure leest u hoe multidisciplinair team Ter Kouter MDT TER KOUTER- CAR Revalidatiecentrum, v.z.w. Aaltersesteenweg 2 9800 Deinze Tel. 09/386.38.90 - Fax : 09/386.82.72 E-mail : info@terkouter.be HOE KAN ONS MDT U HELPEN? In deze brochure leest u hoe multidisciplinair

Nadere informatie

Wat zeggen deelnemers over de 1-daagse cursus in Utrecht

Wat zeggen deelnemers over de 1-daagse cursus in Utrecht Verhalen, informatie en nieuwtjes van het meditatiecentrum Bestemd voor kinderen en tieners Zomer 2015 Wat zeggen deelnemers over de 1-daagse cursus in Utrecht Als je vindt dat je te druk bent, dan kun

Nadere informatie

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?.

DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. DE GROTE LERAREN ALS SPIEGEL VOOR ZELFREFLECTIE?. Amersfoort, 21 augustus 2007 John van den Hout Geachte aanwezigen, Toen ik me voorbereidde om voor u dit verhaal te houden, was mijn eerste gedachte: Wat

Nadere informatie

samen 4 Ed. Oudenaarde oost-vlaanderen toekomst geven aan lijstnummer

samen 4 Ed. Oudenaarde oost-vlaanderen toekomst geven aan lijstnummer samen toekomst geven aan oost-vlaanderen lijstnummer 4 Ed. Oudenaarde lijsttrekker Jean-Pierre Wonen is ook in het zuiden van onze provincie, m.a.w. in de Vlaamse Ardennen niet goedkoper geworden. Integendeel.

Nadere informatie

Kids United Inhoudsopgave. Kids United Voorwoord Henk Sijtsma. Inhoudsopgave 02 Voorwoord 03 Terugblik 04 Samenwerking 08 Hoofdsponsor 10

Kids United Inhoudsopgave. Kids United Voorwoord Henk Sijtsma. Inhoudsopgave 02 Voorwoord 03 Terugblik 04 Samenwerking 08 Hoofdsponsor 10 Kids United Inhoudsopgave Kids United Voorwoord Henk Sijtsma Inhoudsopgave 02 Voorwoord 03 Terugblik 04 Samenwerking 08 Hoofdsponsor 10 Enthousiast, gedreven, betrokken, respect: dat waren de woorden die

Nadere informatie

Beste lezers, Wat verandert er momenteel veel bij Buitenwereld, vinden jullie niet?

Beste lezers, Wat verandert er momenteel veel bij Buitenwereld, vinden jullie niet? Beste lezers, Wat verandert er momenteel veel bij Buitenwereld, vinden jullie niet? Op dit moment is het een beetje rommelig maar het wordt wel steeds duidelijker hoe het eruit ZAL gaan zien. Zo is het

Nadere informatie

12. Over het motiveren en ondersteunen van leden

12. Over het motiveren en ondersteunen van leden 12. Over het motiveren en ondersteunen van leden Adviseren is mensenwerk. We moeten dus kunnen rekenen op voldoende man- en vrouwkracht. En dat blijkt niet altijd even eenvoudig te zijn. Niet iedereen

Nadere informatie

Golfvaardigheidsbewijs Wedstrijdtoelating

Golfvaardigheidsbewijs Wedstrijdtoelating Golfvaardigheidsbewijs Wedstrijdtoelating Preambule Vooraleer een nieuw lid zich als startende golfer effectief op de baan kan begeven dient hij een minimale kennis te hebben van de golfregels en de etiquette

Nadere informatie

Groen Duffel informeert.

Groen Duffel informeert. Groen Duffel informeert. Beste leden en sympathisanten, Graag brengen we jullie op de hoogte van nieuws uit (Groen-)Duffel. In dit nummer: * Verkiezingen zondag 25 mei * Zin in een (gegidst) bezoek aan

Nadere informatie

1 De Ambrassade 2 Vlaamse Jeugdraad 3 JES 4 Chips - StampMedia 5 Kidscam 6 Formaat 7 Via Libra 8 Jong Groen 9 Netwerk tegen armoede 10 Groep INTRO 11

1 De Ambrassade 2 Vlaamse Jeugdraad 3 JES 4 Chips - StampMedia 5 Kidscam 6 Formaat 7 Via Libra 8 Jong Groen 9 Netwerk tegen armoede 10 Groep INTRO 11 1 De Ambrassade 2 Vlaamse Jeugdraad 3 JES 4 Chips - StampMedia 5 Kidscam 6 Formaat 7 Via Libra 8 Jong Groen 9 Netwerk tegen armoede 10 Groep INTRO 11 Liga voor de mensenrechten 12 Jongerencentrum Apollo

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK

GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. TOELICHTING Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot democratie te komen.

Nadere informatie

Bondgenoten vinden en houden Lut Gailly. Vroeger box2box

Bondgenoten vinden en houden Lut Gailly. Vroeger box2box Bondgenoten vinden en houden Lut Gailly Vroeger box2box Wie Hoe het begon Jasper is een sociaal dier Dromen op parkings (van school, gemeenschappelijke activiteiten) Eerste gesprekken met voorzieningen

Nadere informatie

PROVINCIERAAD VAN ANTWERPEN

PROVINCIERAAD VAN ANTWERPEN PROVINCIERAAD VAN ANTWERPEN Vergadering van 25 september 2014 Verslag van de deputatie Bevoegd deputatielid: Peter Bellens Telefoon: 03 240 52 40 Agenda nr. 9/6 Budget 2014. Herverdeling van het krediet

Nadere informatie

Universiteit. Brochure. Opleidingsinstituut Dageraad

Universiteit. Brochure. Opleidingsinstituut Dageraad Brochure Opleidingsinstituut Dageraad Universiteit Informatie Je zult je wel afvragen wie zoiets bedenkt en wie zo iets op de kaart wil zetten. Ik kan daar kort en krachtig over zijn: kijk op www.ruudvanlent.nl

Nadere informatie

Huis Sofia 22 november 2011

Huis Sofia 22 november 2011 Huis Sofia 22 november 2011 Overzicht presentatie Antwerpen in cijfers OCMW Antwerpen in cijfers Studenten in Antwerpen Strategische visie en doelstelling Visie en uitgangspunten Wie woont er? Wat betekent

Nadere informatie

Betreft: Mogelijke onderwerping van de intercommunales aan de vennootschapsbelasting: impact op de intercommunales en op de gemeenten

Betreft: Mogelijke onderwerping van de intercommunales aan de vennootschapsbelasting: impact op de intercommunales en op de gemeenten ASSOCIATION DE LA VILLE ET DES COMMUNES DE LA REGION DE BRUXELLES-CAPITALE asbl VERENIGING VAN DE STAD EN DE GEMEENTEN VAN HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST vzw De heer Vincent VAN V QUICKENBORNE Vice-Eerste

Nadere informatie

A001. Vlaams Fonds voor Sociale Integratie van Personen met een Handicap

A001. Vlaams Fonds voor Sociale Integratie van Personen met een Handicap A001 Vlaams Fonds voor Sociale Integratie van Personen met een Handicap Provinciale afdeling VF Vak bestemd voor de administratie Toegekend dossiernummer AANVRAAG OM INSCHRIJVING EN BIJSTAND PERSOON VOOR

Nadere informatie

Lokale besturen werken aan etnisch-culturele diversiteit

Lokale besturen werken aan etnisch-culturele diversiteit Invulformulier voor goede praktijkvoorbeelden Lokale besturen werken aan etnisch-culturele diversiteit 1. Naam van uw stad, gemeente of OCMW OCMW Gent 2. Praktijkvoorbeeld 2.1 Titel van het initiatief

Nadere informatie

Tevredenheid bij bezoekers van infokantoren

Tevredenheid bij bezoekers van infokantoren Tevredenheid bij bezoekers van infokantoren Regionale infokantoren algemene resultaten Onderzoek uitgevoerd door Guidea in samenwerking met Toerisme Vlaanderen 1 Doelstellingen en Methodologie 3 1 Achtergrond

Nadere informatie

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT 1 Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Laterale Sclerose heeft. Het is een lang woord en

Nadere informatie

> VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES II Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (namiddag)

> VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES II Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (namiddag) > VERSLAG MAATSCHAPPELIJKE STAGES II Inspraakdag Vlaams Parlement Vrijdag 18 maart 2011 (namiddag) Aanwezig: 18 leerlingen Vertegenwoordiging: Vrij Technisch Instituut Leuven, Sint-Theresia-instituut Kortrijk,

Nadere informatie

Projectoproep. Gericht aan de schuldbemiddelingssector. Innoverende projecten of nieuwe initiatieven inzake preventie van overmatige schuldenlast

Projectoproep. Gericht aan de schuldbemiddelingssector. Innoverende projecten of nieuwe initiatieven inzake preventie van overmatige schuldenlast Projectoproep Gericht aan de schuldbemiddelingssector Innoverende projecten of nieuwe initiatieven inzake preventie van overmatige schuldenlast Uiterste datum voor het indienen van de projecten : 6 juli

Nadere informatie

MDT - HET VEER - CAR HOE KAN ONS MDT U HELPEN? In deze brochure leest u hoe multidisciplinair team Het Veer

MDT - HET VEER - CAR HOE KAN ONS MDT U HELPEN? In deze brochure leest u hoe multidisciplinair team Het Veer MDT - HET VEER - CAR Revalidatiecentrum, v.z.w. Kazernestraat 35 A 9100 Sint-Niklaas Tel. 03/776.63.19 - Fax : 03/760.48.71 E-mail : revalidatiecentrum@hetveer.be Riziv : 9.53.406.07 HOE KAN ONS MDT U

Nadere informatie

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Samenvatting Excellentie kan het beste worden gestimuleerd door het coachen van de persoonlijke

Nadere informatie

Hun kwaliteiten doen u versteld staan! Advies aan werkgevers

Hun kwaliteiten doen u versteld staan! Advies aan werkgevers Hun kwaliteiten doen u versteld staan! Advies aan werkgevers Wat tewerkstelling betreft moet iedereen over dezelfde mogelijkheden kunnen beschikken. Om dat doel te bereiken is voor elk van ons een rol

Nadere informatie