Startnotitie cultuurvisie Maassluis. Rento Zoutman Justin de Kleuver

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Startnotitie cultuurvisie Maassluis. Rento Zoutman Justin de Kleuver"

Transcriptie

1 Startnotitie cultuurvisie Maassluis Rento Zoutman Justin de Kleuver

2 Startnotitie cultuurvisie Maassluis Rento Zoutman Justin de Kleuver Amsterdam, 24 februari 2014 Rento Zoutman partner M Justin de Kleuver onderzoeker/adviseur M RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

3 Inhoud 1 Inleiding 4 2 Resultaten gesprekken 6 3 Drie thema s 11 4 Raakvlakken beleid en invulling thema s 13 5 Uitwerking cultuurvisie 16 Bijlagen B1 Documentatie 18 B2 Raakvlakken gemeentelijk beleid 20 B3 Gesprekspartners 22 B4 Puntsgewijze samenvatting gesprekken 23 3 RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

4 1 Inleiding De gemeente Maassluis wil in 2014 een nieuwe cultuurvisie maken. De directe aanleiding was de discussie over de toekomst van het muziekonderwijs, en daaruit kwam een gesprek over de gehele richting in het cultuurbeleid en het beter benutten van mogelijkheden tot samenwerking. De culturele infrastructuur van Maassluis is in de afgelopen periode, mede door bezuinigingen, op nieuwe leest geschoeid. Dat geldt niet alleen voor de muziekeducatie, maar ook de samenvoeging van de theatervoorziening in de multifunctionele accommodatie Koningshof en de verzelfstandiging van het Museum Maassluis. Het college van burgemeester en wethouders besloot eind 2013 om nog voor de verkiezingen van de gemeenteraad te beginnen met het nadenken en gesprekken voeren over de nieuwe cultuurvisie. Daartoe heeft de gemeente aan onderzoeks- en adviesbureau DSP-groep de opdracht gegeven om onderzoek te doen naar belangrijkste thema's in het culturele veld en hierover een startnotitie te schrijven die benut kan worden voor het ontwikkelen van de visie. Na de verkiezingen kunnen het nieuwe college en de gemeenteraad zich uitspreken over het vervolg. Kunst & cultuur vatten we in ruime zin op: het gaat om de culturele infrastructuur, de culturele programmering, het cultureel erfgoed, cultuureducatie, talentontwikkeling, de amateurkunstbeoefening evenals de rol die kunst & cultuur spelen in de beleving en plezier van iedereen die Maassluis bezoekt of er woont of werkt. Werkwijze Justin de Kleuver en Rento Zoutman van DSP-groep hebben in januari 2014 gesproken met een groot aantal betrokkenen uit het culturele veld, bedrijfsleven en gemeente. De opdracht, die is afgestemd met de Culturele Raad Maassluis, was om cultuur in een breed perspectief te bezien. Dat betekent dat niet alleen kunst & cultuur zelf aan bod kwam, maar ook de relatie met sociale aspecten, ruimte, economie, toerisme en leefbaarheid. Dit sluit aan bij de landelijke ontwikkeling om kunst & cultuur niet als een op zich zelf staand beleidsterrein te beschouwen, maar te kijken naar het maatschappelijk belang ervan. Het past tevens bij de wens van de gemeente Maassluis om kunst & cultuur in te zetten op de thema's uit de Sociale structuurvisie. In januari 2014 is in individuele en groepsgesprekken met 36 personen uitgebreid van gedachten gewisseld over de stand van zaken in het culturele leven in Maassluis en de kansen en de bedreigingen voor de toekomst. Tot onze vreugde was er bij hen veel interesse om mee te doen aan de gesprekken en is dit met volle inzet gebeurd. Wij danken iedereen voor hun bijdrage! Voor een overzicht van gesprekspartners zie bijlage 3. In bijlage 4 hebben we een uitgebreide lijst opgenomen van de punten die in de gesprekken aan de orde zijn geweest. Leeswijzer In deze startnotitie vatten we allereerst de belangrijkste onderwerpen uit de groepsgesprekken en interviews samen (hoofdstuk 2), om deze vervolgens te ordenen in drie overkoepelende thema's die naar onze mening de beste kansen opleveren voor de culturele ontwikkeling van Maassluis 4 RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

5 (hoofdstuk 3). Daarna combineren wij de thema s met de onderwerpen van het gemeentelijk beleid (hoofdstuk 4) en geven mogelijkheden aan voor de uitwerking. De ordening in thema's maakten we met als doel deze hanteerbaar te maken voor het vervolggesprek over de invulling van de cultuurvisie. We beschrijven kort hoe dit vervolggesprek er uit zou kunnen zien (hoofdstuk 5). In bijlage 1 staat een lijst met (gemeentelijke) documenten die we voor deze startnotitie hebben gebruikt. In bijlage 2 hebben we een aantal voor de cultuurvisie belangrijke gemeentelijke beleidspunten opgenomen. In bijlage 3 en 4, zoals vermeld, de lijst gesprekspartners en de onderwerpen die aan de orde zijn geweest. 5 RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

6 2 Resultaten gesprekken In dit hoofdstuk geven we een samenvatting van de inbreng van de gesprekspartners uit het veld en de medewerkers van de gemeente. Er zijn heel veel punten ingebracht 1. We hebben ons beperkt tot de onderwerpen die vaak genoemd zijn en waar veel draagvlak voor lijkt te zijn. Zodoende zijn de rode draden overgebleven en is een verhaal ontstaan dat de afzonderlijke standpunten overstijgt. Als er ook tegengeluiden waren, of een net iets andere visie, dan hebben wij deze opgenomen. Mooi aan Maassluis De voorzieningen op gebied van kunst & cultuur zijn behoorlijk goed in Maassluis. Er is een rijk amateurleven, er zijn veel initiatieven en ideeën en bijna alle kunstdisciplines en -voorzieningen zijn aanwezig in de gemeente. Dat is eigenlijk best bijzonder voor een relatief kleine gemeente. Maassluis is cultuurbewust, dat blijkt ook uit de betrokkenheid bij de gesprekken aan de start van de cultuurvisie. Die betrokkenheid geldt niet voor iedereen: zo is er het gevoel dat veel bewoners vanzelfsprekender deelnemen aan sport dan aan kunst & cultuur. Senioren zijn belangrijke consumenten en producenten van kunst & cultuur in Maassluis, maar het is belangrijk om ook de generaties daaronder blijvend aan te spreken en te binden. Maassluis heeft prachtige kwaliteiten: de binnenstad en de maritieme historie staan daarbij voorop. Het cultureel erfgoed is zeer aantrekkelijk. Het is uitstekend gelegen, met het strand en de steden Rotterdam en De Haag op steenworp afstand. Maar Maassluis heeft ook meer smoel nodig, want veel mensen van buiten weten niet dat het hier mooi is. Maassluis moet een goede vestigingsplaats blijven, want dat is belangrijk om ook in de toekomst het voorzieningenniveau in stand te kunnen houden. Visie als richtsnoer Een cultuurvisie is zeer gewenst want het biedt een leidraad waar betrokkenen zich op kunnen richten. Een cultuurvisie kan er voor zorgen dat de neuzen dezelfde kant op komen te staan. De behoefte om met elkaar in gesprek te gaan over kunst & cultuur is heel manifest. Er is een breed besef dat investeren in kunst & cultuur loont: het betaalt zich terug omdat mensen daardoor prettiger wonen en werken in Maassluis en er meer bezoekers komen. Om die drie groepen moet het gaan: bewoners, ondernemers en bezoekers. Het is dus belangrijk om kunst & cultuur te bezien in de integrale opgave om wonen, werken en leven in Maassluis te aantrekkelijk te houden en verder te promoten. De waarde van kunst & cultuur moet niet onderschat worden, het is een zeer belangrijke vestigingsplaatsfactor. Cultuur kan een vliegwiel zijn om de hele stad op een hoger plan te krijgen. Keuzes maken Het is belangrijk om keuzes te maken in een cultuurvisie, alleen daarmee kun je je onderscheiden van andere gemeenten. Je moet kiezen voor paar sterke verhalen of thema s en je daar op profileren. Die verhalen liggen voor de hand: het water, de sleepvaart en de sluizen. Maar ook andere thema s spreken tot de verbeelding, zoals de Groote Kerk en zijn orgel en (de boeken van) Noot 1 Een uitgebreid overzicht staat in bijlage 4. 6 RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

7 Maarten t Hart. Over hoe we de culturele ambitie voor elkaar moeten krijgen is één ding duidelijk: veel meer dan voorheen moeten we bereid zijn om onze eilandjes te verlaten en samen op te trekken, zowel binnen de culturele sector als daarbuiten. Ook binnen de gemeente moet veel meer de brug geslagen worden tussen beleidsvelden. Het culturele veld snapt dat de gemeente beperkte middelen heeft en heeft veel energie om zelf initiatieven vorm te geven, maar verwacht wel van de gemeente dat die steunt, meehelpt, faciliteert en zo nodig coördineert. Daarbij hoort ook dat cultuur hoger op de politieke agenda van de gemeente komt. De cultuurvisie kan daarvoor een uitstekend kader bieden. De binnenstad en daarbuiten In de binnenstad van Maassluis komen veel van de cultuurhistorisch sterke punten samen. De binnenstad met haar cultureel erfgoed is daarmee een prachtig uithangbord voor de hele gemeente en een plek waar mensen identiteit aan ontlenen. Maar we moeten de binnenstad niet te eng opvatten. Het gaat ook om de routes waarlangs mensen de binnenstad inkomen, zoals de recreatieve fietsers vanaf de Waterweg of vanuit Midden-Delfland. Je wilt hen als het ware de stad intrekken. Ook de buitenhaven van Maassluis hoort erbij en de verbinding met andere cultuurhistorisch waardevolle plekken in de gemeente, zoals monumenten en landschapselementen. De ontwikkeling van het Sanofi-pand 2 is gestrand maar kan wellicht een nieuwe impuls krijgen als ook het gebied er omheen ontwikkeld wordt. Het gaat trouwens niet alleen om historie, maar ook om het heden. De identiteit van Maassluis wordt ook bepaald door hedendaagse innovatieve bedrijven als Lely en door de sociale en culturele diversiteit van de huidige bewoners van Maassluis. Om identiteit te ervaren, ook de cultuurhistorische, is het nodig om haar te verbinden met hedendaagse behoeften, trends en ideeën. We moeten op zoek naar wat mensen nu bezig houdt en raakt. Bezoekers Het is echt nodig om meer bezoekers Maassluis in te trekken. Die bezoekers zijn er zeker in de regio, van Chinese toeristen die met bussen naar de Kinderdijk vervoerd worden, tot de opvarenden van de cruiseschepen die in de Rotterdamse haven aanmeren. Er zijn ook genoeg ideeën en initiatieven om deze bezoekers een waardevolle ervaring in Maassluis te bieden. Het moet alleen nog meer gaan gebeuren. De Stichting Promotie Maassluis kan een coördinerende rol vervullen en het culturele veld is een belangrijke stakeholder. Regionale samenwerking op het gebied van toerisme, bijvoorbeeld tussen de gemeenten aan de Waterweg, is ook nodig. Verdere profilering van Maassluis werkt zowel in de richting van bezoekers, inwoners als werkenden. In de gesprekken blijken mensen die werken in Maassluis en elders wonen vaak maar heel beperkt gebruik te maken van de culturele voorzieningen in Maassluis en hebben er dan ook geen duidelijk beeld van. De indruk is dat dit ook geldt voor veel nieuwe inwoners van Maassluis: mensen die op latere leeftijd in Maassluis zijn gaan wonen. Daar tegenover staan honderden oud-inwoners die via hun lidmaatschap van de Historische Vereniging verbonden blijven met Maassluis. Noot 2 Het voormalige Sanofi-pand ligt prominent aan de buitenhaven van Maassluis. Een groot aantal instellingen (waaronder Museum Maassluis, Historische Vereniging, Sleepvaart Museum en Stichting Kunstuitleen Maassluis) was van plan om zich te vestigen in wat Het Cultuurhuis zou gaan heten. Door in één gebouw te zitten zouden allerlei voordelen behaald worden, zoals organisatorische samenwerking, grotere uitstraling op bezoekers, het creëren van een trefpunt voor vrijwilligers en depotruimte. 7 RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

8 Samenwerken Zowel binnen als buiten het culturele veld wordt veel meer samengewerkt dan voorheen, mede ingegeven door teruglopende subsidies. Dat kan gaan van de Historische Vereniging die samen met het Museum Maassluis een kenniscentrum van de Maassluise historie vormt, tot het Theater Koningshof die de verfilming van Een Vlucht Regenwulpen programmeert tijdens Nederland Leest 2014, en zo past binnen de activiteiten van de bibliotheek. Samenwerking werpt zijn vruchten af, interactie tussen disciplines levert creatieve ideeën en initiatieven op. Daar hoort nadrukkelijk ook het amateurveld bij. Binnen het Cultuurmenu werkt een groot aantal culturele instellingen en scholen goed samen om de kunstzinnige vorming en erfgoededucatie in het primair onderwijs in goede banen te leiden. Er is een breed gedeelde opvatting dat er nog veel meer samengewerkt moet worden. Rode draad is het besef dat om mensen te blijven aanspreken in tijden van concurrentie op de vrijetijdsmarkt, recessie, bezuinigingen, vergrijzing en ontlezing het cruciaal is om kennis en energie te bundelen. Over hoe samenwerking ook tot meer publieksbereik en het aanspreken van nieuwe doelgroepen kan leiden, zijn de gesprekspartners minder uitgesproken. Samenwerking is er in allerlei vormen en maten, de belangrijkste zijn: Overleg stadspromotie en het culturele veld. Ze hebben een gedeeld belang en moeten beter van elkaar weten waar ze mee bezig zijn. Ontmoeting en ideeënvorming tussen bestuurders van culturele organisaties. Deze kan bijvoorbeeld leiden tot een gezamenlijke of afgestemde programmering, ook regionaal. Culturele organisaties kunnen vaker gezamenlijk de boer op gaan voor financiering van initiatieven: samen leg je meer gewicht in de schaal, onder meer richting het bedrijfsleven. Culturele organisaties kunnen vaker contact leggen met zusterinstellingen in andere steden voor kennisuitwisseling, gezamenlijke projecten en afstemming. Ondernemers en bedrijfsleven Het bedrijfsleven is maatschappelijk betrokken, maar het is niet vanzelfsprekend (meer) dat het als geldgever optreedt. Dit heeft onder meer te maken met de financiële positie van veel bedrijven. In Maassluis is een aantal ondernemers met een sterke binding aan de stad. Zij hebben zelf ideeën over de versterking van de stad, en daar spelen cultuurhistorisch waardevolle objecten en plekken vaak een rol in. Sport staat, als het gaat om sponsoring, meer in het vizier bij ondernemers dan kunst & cultuur. Dat komt omdat het belang van sport, met name het belang van sportende kinderen, meer gevoeld wordt door ondernemers. De culturele sector kan nog een slag maken om zijn meerwaarde voor het voetlicht te brengen. Het is voor ondernemers belangrijk dat iets groeit en bloeit, dus een meerjarenvisie hoe het initiatief na verloop van tijd op eigen benen staat, is nodig. Hoewel ondernemers veelal weinig tijd hebben, zijn ze volgens de personen die wij spraken zeker bereid om hun ideeën over de versterking van Maassluis concreter uit te werken en hun vaak uitgebreide contacten aan te wenden om het idee te realiseren. Kennis, organisatorische vaardigheid en een netwerk van ondernemers kunnen dus belangrijke toegevoegde waarden zijn voor de culturele ontwikkeling van de stad. Maatschappelijke rol Het culturele veld mag veel meer gaan inzetten op zijn maatschappelijke rol. Daarbij kan het aanhaken bij de grote veranderingen in het sociaal domein die bij gemeenten plaatsvinden. De gemeente staat open voor initiatieven vanuit kunst & cultuur die een bijdrage leveren aan de doelen 8 RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

9 die de gemeente stelt, onder meer in het kader van de sociale structuurvisie en de drie decentralisaties. Op zijn beurt staat het culturele veld open om deze maatschappelijke rol verder vorm te geven. Over hoe dat zou kunnen, zijn al veel ideeën geopperd: van optredens in zorgcentra tot het exposeren van kunstwerken gemaakt door bijzondere doelgroepen. Veel culturele instellingen bestaan (deels) uit vrijwilligers en dragen dus bij aan maatschappelijke activering en participatie. De gemeente ondersteunt vrijwilligersorganisaties, onder meer door de activiteiten van het vrijwilligerssteunpunt en de collectieve verzekering die het voor vrijwilligers heeft afgesloten. Vrijwillige inzet blijft een zeer belangrijk thema binnen de gemeente en daar kan het culturele veld zijn voordeel mee doen. Het culturele veld kan meer betrokken worden bij maatschappelijk verantwoord verenigen 3 door bijvoorbeeld initiatieven te ontwikkelen voor kwetsbare groepen zoals ouderen en hulpbehoevenden. Ook kunnen culturele activiteiten kinderen in achterstandssituaties helpen om een bredere blik op de wereld te krijgen en meer aansluiting te vinden bij de samenleving. De uitdaging is om actief verbindingen te zoeken, samenwerking aan te gaan, mensen de wijk in te trekken en de deuren open te zetten. In het culturele veld zijn daar nog wel de nodige vragen over, zowel met betrekking tot het wat als met het hoe. Van de gemeente wordt dan ook meer richting en ondersteuning gevraagd. Kinderen en jongeren Het belang van het stimuleren van de ontwikkeling van kinderen en jongeren wordt door iedereen onderschreven. Daarin spelen kunst & cultuur een voorname, en misschien wel centrale, rol omdat zij de cognitieve en sociale vaardigheden zo sterk bevorderen. Via onder meer het Cultuurmenu heeft Maassluis al een goede basis richting het primair onderwijs, maar de indruk bestaat dat de aansluiting met het voortgezet onderwijs te wensen over laat. Ook is de indruk dat bij ouders het belang van kunstzinnige vorming en erfgoededucatie op de achtergrond is geraakt. Er is behoefte aan een breed en integraal plan om te investeren in kunstzinnige vorming en erfgoededucatie voor kinderen van zowel de basisschoolleeftijd als middelbare schoolleeftijd, zowel binnen de school als daarbuiten. Daarbij moet bijzondere aandacht zijn voor kinderen in achterstandssituaties en kinderen die niet vanzelfsprekend in aanraking komen met kunst & cultuur. Daarbij moet er aandacht zijn voor de houding van ouders. Ook is het belangrijk extra aandacht te geven aan de groep 12+, zodat die niet tussen wal en schip valt. Ten aanzien van talentontwikkeling kan de Maassluise Muziekweek (in 2014 aan zijn 55 ste editie toe!) tot inspiratie dienen omdat die winnaars heeft opgeleverd die naam maken en maakten in de muziek. De motivatie voor het onderwerp van de ontwikkeling van kinderen is groot, zowel in het veld als bij de gemeente. Vanuit kunst & cultuur kan een belangrijke bijdrage geleverd worden. Allochtone bevolkingsgroepen De participatie van allochtone bevolkingsgroepen in culturele en kunstzinnige activiteiten loopt achter in Maassluis, terwijl zij wel een substantieel onderdeel uitmaken van de bevolking, zo n 25% 4. Hoewel er in het verleden allerlei initiatieven zijn geweest om hen te betrekken, zowel organisatorisch als in deelnemende zin, zijn de resultaten daarvan tegengevallen. Het gaat dus om Noot 3 Een methodiek die de gemeente nu al inzet voor alle vrijwilligersorganisaties. Noot 4 De grootste allochtone bevolkingsgroepen in Maassluis zijn Turken (6%), Marokkanen (4%) en Surinamers/Antillianen (4%). Daarnaast is 6% westers allochtoon. De percentages verschillen per buurt. Bron: Gemeenteatlas Maassluis RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

10 groepen die moeilijk deelnemen aan het (openbare) culturele leven in Maassluis. Culturele instellingen zouden vaker kunnen programmeren voor allochtone groepen. Door ze binnen te krijgen ook al is het maar één keer kan er toch binding ontstaan. De moeilijkheid met meer inclusieve activiteiten blijft wel bestaan. Er kan geleerd worden van de bibliotheek, waar allochtone groepen wel veel gebruik van maken. Communicatie De deelname aan kunst & cultuur in Maassluis kan verbeterd worden door meer en een andere inzet van communicatie. Veel inwoners en zeker ook mensen van buiten zijn slecht op de hoogte van het culturele aanbod. De traditionele media krant, radio en tv besteden weinig aandacht aan kunst & cultuur in Maassluis, en de nieuwe media internet en sociale media worden nog te weinig ingezet door het culturele veld. Met name het jongere publiek is niet meer zo trouw en moet voor elke voorstelling of activiteit als het ware verleid worden om deel te nemen. Rol van de gemeente Het initiatief voor de ontwikkeling van kunst & cultuur in Maassluis ligt op de eerste plaats bij de inwoners en culturele instellingen zelf. Actieve steun en hulp van de gemeente is daarbij wel zeer gewenst. In het verleden werd die constructieve houding door een deel van de gesprekspartners gemist waardoor initiatieven strandden. Als er ideeën of initiatieven uit de samenleving komen, moet de gemeente daar niet van schrikken maar open en ontvankelijk het gesprek in gaan. Daarna kan de rol van de gemeente in het proces bepaald worden, die kan variëren van faciliteren tot coördineren of afwachten. Eventuele ondersteuning bij de financiering is een sluitstuk van de gemeentelijke rol, maar niet ondenkbaar. Vanuit de middelen voor cultuur zou een bijdrage moeten komen voor de integrale opgave om wonen, werken en leven in Maassluis aantrekkelijk te houden. De gemeente kan via het subsidie-instrument waar nodig meer sturend optreden, als het de samenwerking tussen versplinterde culturele instellingen noodzakelijk acht. Richting de culturele vrijwilligersorganisaties kan de gemeente een iets pro-actievere rol spelen als het gaat om het bevorderen van cultureel ondernemerschap en maatschappelijk verantwoord verenigen. Deze organisaties weten vaak niet goed waar ze moeten beginnen en moeten op weg geholpen worden. Subsidies In de subsidievoorwaarden mag een grotere nadruk zijn op maatschappelijke tegenprestaties. Dit geeft instellingen houvast in het formuleren van de doelstellingen van hun initiatieven. Met name het amateurveld heeft moeite om zijn blik te verruimen naar het bredere welzijnsveld. Omgekeerd heeft het welzijnsveld maar beperkt zicht op het culturele veld. De gemeente mag actief helpen in het slaan van een brug. De ervaring van een deel van de instellingen bij subsidieverlening is dat de gemeente nog te weinig op resultaten stuurt en zich te veel met de procesgang bezighoudt. Ook is de gevraagde verantwoording soms nog te gedetailleerd in verhouding tot het subsidiebedrag. Subsidies moeten niet alleen gezien worden als uitgaven, ook als investeringen: als het goed is creëren ze culturele en economische meerwaarde. 10 RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

11 3 Drie thema s In dit hoofdstuk formuleren we drie thema s die veel genoemd zijn in de gesprekken en waarvoor bij de gesprekspartners veel energie zit en die samen een paraplu bieden om veel aspecten van het kunst & cultuurbeleid in onder te brengen. Ze sluiten goed aan bij belangrijke onderdelen van het bestaande beleid van de gemeente. Daarmee zijn de thema s een goed startpunt voor een cultuurvisie. Thema 1. Aantrekkelijk wonen, werken en leven In het eerste thema staat Maassluis als vestigingsplaats centraal. Doel is om Maassluis aantrekkelijk te laten zijn en te laten blijven voor inwoners, ondernemers en bezoekers. Dat vereist actie op verschillende terreinen: ruimtelijke ontwikkeling en cultureel erfgoed, leefbaarheid, stadspromotie, ondernemingsklimaat en sociaal beleid. Door inzet te plegen op het ene terrein, versterk je ook het andere terrein. Investeringen verdienen zich op die manier terug: het multipliereffect. Belangrijk is om te kiezen voor een aantal sterke verhalen over Maassluis, met thema's als water en sleepvaart. Deze verhalen komen samen in de binnenstad: een belangrijk uithangbord van de stad, maar niet het enige. Kunst & cultuur kunnen een belangrijke rol vervullen in een integrale benadering van het Maassluise vestigings- en verblijfklimaat. Kunst & cultuur dragen bij middels het ontsluiten en verfraaien van cultureel erfgoed, culturele voorzieningen en evenementen, amateuristische kunstbeoefening, het inbrengen van cultuurhistorie in het planproces, het realiseren van kunst & cultuur in de wijk en in procesmatige zin door het actief deelnemen aan platforms met betrekking tot ruimtelijke ontwikkeling (zoals de ontwikkeling van de Dijkpolder), economische ontwikkeling (zoals MOVe 5 ) en stadspromotie (via de Stichting Promotie Maassluis). Thema 2. Maatschappelijke rol van kunst & cultuur Het tweede thema betreft de maatschappelijke rol die kunst & cultuur speelt en nog meer kan spelen. Daarbij kan aangehaakt worden bij de grote veranderingen die zich in het sociale domein afspelen: de transities van de jeugdzorg, begeleiding en de nieuwe participatiewet. Zowel de professionele als amateuristische kunstbeoefening kunnen (nog) meer inspelen op de maatschappelijk opgaven die er liggen. Die hebben onder meer betrekking op de participatie van (kwetsbare) mensen aan het maatschappelijke en economische leven, op het organiseren van wijkgerichte culturele activiteiten en op het vergroten van de zelfredzaamheid en vrijwillige inzet van burgers in het algemeen. Daarbij is het nodig dat het culturele veld verbindingen legt met het bredere gemeentelijke zorg- en welzijnsbeleid, en vice versa. Thema 3. Culturele participatie kinderen en jongeren Het derde thema gaat over de bijdrage van kunst & cultuur aan de ontwikkeling en vorming van kinderen en jongeren. Deze bijdrage is al groot, maar kan nog verder versterkt worden. De activiteiten zouden meer in samenhang met elkaar moeten plaatsvinden. Een overkoepelende visie kan helpen om een gezamenlijke ambitie te formuleren. Een groot aantal scholen en instellingen Noot 5 De Maassluise Ondernemersvereniging 11 RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

12 zet zich in voor kunstzinnige vorming en erfgoededucatie in Maassluis, zowel op school als daarbuiten. Het Cultuurmenu is op scholen in het primair onderwijs een goed programma, maar het voortgezet onderwijs neemt hier niet meer aan deel. De bijdrage van kunst & cultuur in de ontwikkeling van de brede school kan nog verder vorm krijgen. Momenteel onderzoekt de gemeente hoe de combinatiefunctionaris hier een rol in kan spelen. Er kan meer focus komen op participatie van kinderen die normaal niet met kunst & cultuur in aanraking komen. Het betrekken van jongeren en jongvolwassenen in de leeftijdsgroepen en met kunst & cultuur buiten school blijkt lastig, terwijl er genoeg mogelijkheden en ideeën zijn in Maassluis. Daarbij kan ook gekozen worden voor een wijkgerichte aanpak en is een rol weggelegd voor het jongerenwerk. 12 RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

13 4 Raakvlakken beleid en invulling thema s In dit hoofdstuk geven wij aan waar de raakvlakken liggen tussen de drie thema s en het huidige gemeentelijke beleid (zie ook bijlage 2). Vervolgens geven wij een korte reflectie op de inhoud van de thema s en de verdere invulling ervan, waarbij we een aantal landelijke ontwikkelingen noemen. Thema s Thema 1. Aantrekkelijk wonen, werken en leven Beleidsonderwerpen Aandacht voor leisure 6, inclusief cultureel aanbod Rol cultureel erfgoed (o.m. Kerkeiland en havenkom als cultuureiland ) voor de recreatieve sector Binnenstad kansrijk voor onder meer winkels met toeristische functie Gedifferentieerd aantal woonmilieus en woningen in Maassluis Aantrekkelijk wonen vanwege onder meer culturele voorzieningen Cultuurhistorische waarden en identiteitsdragers als richtinggevende ontwerpprincipes Uitbouw promotie via Stichting Promotie Maassluis Thema 2. Maatschappelijke rol van kunst & cultuur Meer mensen doen mee, stimuleren actief burgerschap Stimuleren en ondersteunen vrijwilligersorganisaties Meer innovatieve ondersteuningsarrangementen Waken voor verschraling culturele klimaat Theater en museumaanbod nauwer aansluiten op vraag Integrale gebiedsaanpak: iedere uitvoeringsorganisatie doet mee Subsidiebeleid herijken: focus op onder meer actief burgerschap, vraag centraal en gebiedsgericht werken Thema 3. Culturele participatie kinderen en jongeren Verbreding van het leeraanbod cultuur Brede school als netwerk waaraan ook culturele voorzieningen deelnemen Via combinatiefunctionaris stimuleren actieve kunstbeoefening Integrale gebiedsaanpak: iedere uitvoeringsorganisatie doet mee Subsidiebeleid herijken: focus op onder meer actief burgerschap, vraag centraal en gebiedsgericht werken Noot 6 Vrije tijd die men niet hoeft te besteden aan verplichte of noodzakelijke activiteiten zoals (huishoudelijk) werk, zorg en studie. 13 RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

14 De invulling van de drie thema s is afhankelijk van het enthousiasme en draagvlak in Maassluis en de praktische mogelijkheden om het uit te voeren. Hieronder geven we enkele aandachtspunten daarbij. Thema 1. Aantrekkelijk wonen, werken en leven Het kiezen van een aantal sterke verhalen over Maassluis die gebruikt gaan worden voor de promotie van Maassluis is een goede manier om inwoners, ondernemers, instellingen en het amateurveld samen te brengen en van gedachten te laten wisselen. De uitwerking van de cultuurvisie kan daar een aanzet voor leveren. Daarbij is het goed om ook die inwoners te betrekken die wat verder op afstand staan, bijvoorbeeld omdat ze zelden in de binnenstad komen of pas in Maassluis wonen. Het gaat ook om het beeld dat buitenstaanders (met een beperkte binding met Maassluis) van de stad hebben (en als zich dat beperkt tot Maarten t Hart is dat een belangrijk signaal). Aantrekkelijk wonen, werken en leven heeft niet alleen betrekking op de binnenstad, ook in de wijken moet Maassluis een aantrekkelijke vestigingsplaats zijn. Cultuur, cultureel erfgoed en professionele en amateuristische kunstbeoefening kunnen daarin een belangrijke rol spelen. Bij nieuwbouw en vernieuwing kan cultuurhistorie meer voor in het planproces worden opgenomen. In veel gemeenten is cultuur een onderdeel van de wijkaanpak: van projecten op het terrein van community arts 7 tot een beeldentuin die door bewoners wordt beheerd. Om een brug te slaan tussen culturele organisaties en de wijk worden in veel gemeenten cultuurscouts, -makelaars of combinatiefunctionarissen ingezet. DSP-groep stelde hierover een handreiking nieuwe cultuurfuncties op. Thema 2. Maatschappelijke rol van kunst & cultuur Er zijn steeds meer voorbeelden van succesvolle inzet van kunst & cultuur in het sociaal domein: van projecten voor en met gehandicapten tot en met programma's voor dagbesteding van dementerende ouderen. Steeds meer kunstenaars en gezelschappen, zowel professioneel als amateuristisch, zien er een uitdaging in om met dergelijke groepen aan de slag te gaan. Het viel ons op dat de betekenis van cultuur voor het sociaal domein in de gesprekken nog weinig concreet werd. In de uitwerking van de thema s is het dus belangrijk om te bekijken waar in Maassluis de mogelijkheden liggen. De praktijk wijst uit dat projecten die kunst & cultuur en het sociale domein verbinden, langs verschillende wegen gefinancierd kunnen worden: via zorg- en welzijnsbudget van de gemeente, door zorginstellingen zelf en via subsidies van onder meer het Fonds Cultuurparticipatie. Het laatstgenoemde fonds heeft een regeling ouderenparticipatie en een regeling voor samenwerking tussen amateurs en professionals. Op de website van het Fonds Cultuurparticipatie zijn inspirerende voorbeelden opgenomen. Thema 3. Culturele participatie kinderen en jongeren Onderwijs is zonder meer een goede ingang om kinderen en jongeren kennis te laten maken met kunst en cultuur. In Maassluis is daar met het Cultuurmenu al ervaring mee opgedaan. In de publicatie Muziek in ieder kind staan meer succesvolle projecten op het terrein van muziekeducatie. Uit de gesprekken maken wij op dat op het terrein van culturele participatie van kinderen en jongeren nog meer mogelijkheden liggen, omdat het thema erg belangrijk wordt gevonden. Een Noot 7 Kunstprojecten in en/of over de wijk, met en/of over bewoners. 14 RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

15 vraag die steeds terug kwam is hoe de culturele organisaties meer jongeren kunnen bereiken. Ervaringen elders in het land laten zien dat het coproduceren met jongeren zelf, die daarbij contacten en netwerk meebrengen, zeer succesvol kan zijn. Een ander veelgenoemd aspect was het gebrek aan diversiteit in de cultuurparticipatie, ook bij kinderen en jongeren. Het blijkt in de praktijk erg lastig om diversiteit te realiseren in Maassluis. Voorbeelden uit andere steden, zoals Rotterdam, laten zien dat het goed mogelijk is om allochtone bevolkingsgroepen te bereiken, mits je aansluiting zoekt bij hun leefwereld, de thema's die zij interessant vinden en hun netwerken. Op onze gesprekslijst voor deze startnotitie stonden geen contactpersonen van allochtone organisaties. In een vervolg zouden deze zeker betrokken moeten worden. Naast de drie inhoudelijke thema's kwamen we twee meer instrumentele thema's tegen die aandacht verdienen. Het gaat dan eerder over middelen dan over doelen, maar goede middelen zijn nodig om met succes aan de inhoud te werken. Het gaat om: Samenwerking Het onderwerp samenwerking is vele malen genoemd. Samenwerking kan een middel zijn om met elkaar een meerwaarde te realiseren, zoals het samenstellen van innovatieve programma s en het vergoten van publieksbereik. Samenwerking is ook tijdsintensief, vereist dat je je committeert en betekent dat je een deel van je autonomie opgeeft. In het vervolg op deze startnotitie is het daarom nodig om te onderzoeken waar en tussen wie samenwerking kansrijk is in relatie tot het verwezenlijken van de gekozen thema s. Wisselwerking tussen het culturele veld en gemeente De wisselwerking tussen de gemeente en het culturele veld laat soms te wensen over, zo bleek in de gesprekken. Het gevoel is dat cultuur te weinig op de politieke agenda staat en dat de gemeente niet altijd goed reageert op initiatieven uit het veld. De cultuurvisie kan de weg effenen voor een beter samenspel en meerjarig werken aan gezamenlijke doelen en acties. Een aandachtspunt hierbij is de betrokkenheid van en afstemming tussen de diverse beleidsafdelingen van de gemeente. 15 RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

16 5 Uitwerking cultuurvisie De uitwerking van de cultuurvisie zou plaatsvinden na de verkiezingen van maart 2014, als het nieuwe collegeprogramma gereed is. In dit hoofdstuk doen wij een voorstel voor de uitwerking en benoemen een aantal belangrijke uitgangspunten. Ons advies aan de gemeente is om te streven naar een beknopte visie die op hoofdlijnen de ambities van de gemeente schetst. Daarbij gebruiken we de drie thema s als kapstok en gaan ook kort in op huidige staat van het culturele leven en het cultureel voorzieningenniveau in Maassluis. Daaronder ligt een compact programma. In dat programma worden de thema s verder uitgewerkt en onderverdeeld in concrete opgaven. Bij elke opgave past een beschrijving van het doel, de volgordelijke activiteiten, de partijen die daarbij betrokken zijn en de periode waarin de activiteiten worden uitgevoerd. We gaan uit van horizon van vier tot zes jaar voor de visie en het programma. Dit is niet een hele lange termijn, maar de ervaring leert dat gemeentelijke visies vooral de eerste jaren hun beslag krijgen. Het veld is bovendien sterk in beweging en dat maakt het lastig om te ver vooruit te kijken. Na vier of zes jaar is een herbezinning weer op zijn plaats. We zien het opstellen van de cultuurvisie vooral in een interactief proces gebeuren. De redenen daarvoor zijn duidelijk geworden tijdens de gesprekken: Samenwerken wordt als belangrijk speerpunt genoemd door veel partijen in het veld. De mogelijkheden voor kunst & cultuur om een brug te slaan naar andere beleidsvelden is evident. Er is zowel bij andere beleidsvelden, ondernemers en het culturele veld energie om gezamenlijk te werken aan (kunst & cultuur in) Maassluis. Naast bovengenoemde partijen adviseren wij om ook inwoners een belangrijke rol te geven in de uitwerking van de cultuurvisie. Daarbij kunnen de sociale media ingezet worden, voor uitwisseling en discussie. Naast Facebook en Twitter kan gelinkt worden met de gemeentelijke website, waar bijvoorbeeld stellingen geponeerd kunnen worden. De gemeente kan zelf de redactie en het beheer voeren. Ook traditionele media, zoals de gemeentepagina in De Schakel, worden ingezet. We stellen daarnaast voor om in een werkconferentie/cultuurcafé en een aantal kleinere bijeenkomsten de invulling en uitvoering van de visie te bespreken. Bijzondere aandacht is nodig voor het bereiken van jongeren en allochtone bevolkingsgroepen. Tenslotte vragen we van de gemeentelijke politiek een actieve rol. In het proces om te komen tot een cultuurvisie (en daarna) willen we streven naar openheid en synergie. Deelnemers willen we de ruimte geven om hun visie te geven en we gaan op bekijken of hun energie gedeeld wordt door anderen. Het gaat niet alleen om het inhoudelijke resultaat, maar zeker ook om het procesmatige resultaat: de verbanden die tijdens het uitwerken van de cultuurvisie worden gesmeed, zijn de basis voor van het realiseren van de cultuurvisie en het uitvoeren van het programma. 16 RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

17 Bijlagen 17 RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

18 B1 Documentatie Culturele Raad Maassluis. Jaarverslag Culturele Raad Maassluis. Werkplan November Gemeente Maassluis. Cultuur op Maat. Verbinden en regisseren. Een lokaal cultuurbeleid voor Maassluis. Augustus Gemeente Maassluis. Sociale Structuurvisie. 22 april 2013 Gemeente Maassluis. Sportnota. 29 oktober 2013 Gemeente Maassluis. Bijlagen Sportnota. 29 oktober 2013 Gemeente Maassluis. Uitvoeringsplan Sportnota. 29 oktober 2013 Gemeente Maassluis. Een sterke basis. Beleidsplan 2013 tot en met Wet maatschappelijke ondersteuning & Wet publieke gezondheidszorg beschouwd vanuit het brede perspectief van het sociale domein. 11 juni 2013 Gemeente Maassluis. Jij en Maassluis. Integrale nota jeugdbeleid Gemeente Maassluis. Structuurvisie april 2012 Gemeente Maassluis. Toelichting Structuurvisie april 2012 Gemeente Maassluis. Structuurvisie PlanMER bij Structuurvisie. 17 april 2012 Gemeente Maassluis. Welstandsnota Opgesteld in samenspraak met Dorp Stad en Land Gemeente Maassluis. Onderwijsvisie Maassluis Talenten krijg je, ze ontwikkelen doe je samen. December 2013 Gemeente Maassluis. Gemeentelijke visie op brede schoolontwikkeling in Maassluis. Juli 2007 Gemeente Maassluis. Raadsinformatiebrief toekomst Muziekcentrum OpMaat. 28 mei 2013 Gemeente Maassluis. Raadsconsultatie Jeugdtheaterhuis. 9 oktober 2012 Gemeente Maassluis. Raadsbesluit Jeugdtheaterhuis. 11 juni RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

19 Gemeente Maassluis. Gemeenteatlas Maassluis 2013 Gemeente Maassluis. Uitgangspunten accommodatiebeleid. 11 april 2007 Marktplan. Accommodatienota. 24 maart 2006 Museum Maassluis. Ondernemingsplan Museum Maassluis September 2013 Motie D66 en CDA Cultureel Centrum Koningshof. 10 november 2010 Movisie. Resultaten onderzoek vrijwilligersorganisatie (ruwe data) NBTC/NIPO. Imago Maassluis februari 2013 Prospectus Het Cultuurhuis staat in Maassluis Stichting Verenigde Openbare Bibliotheek Maassluis/Midden-Delfland. Productbegroting Stichting Verenigde Openbare Bibliotheek Maassluis/Midden-Delfland. Beleidsvisie Het begint met lezen. Mei 2012 Stichting Jeugdtheaterhuis Zuid-Holland. Jaarverslag Stichting Jeugdtheaterhuis Zuid-Holland. Financieel jaarverslag Theater Koningshof. Muziekeducatie in Maassluis: Verkenning & Plan. April 2013 Uitvoeringsovereenkomst Theater Koningshof en gemeente Maassluis Ondertekend 12 februari 2013 Uitvoeringsovereenkomst Stichting Verenigde Openbare Bibliotheek Maassluis/Midden-Delfland en gemeente Maassluis Ondertekend 25 april 2013 Verslag thematafel 1 De gezondheid van de inwoners van Maassluis is in 2017 beter dan in november 2013 Verslag thematafel 2 Inwoners wonen graag in Maassluis vanwege de kwaliteit van woonomgeving, voorzieningen, sociale cohesie. 25 november 2013 Vereniging BI-zone Stadshart Maassluis en gemeente Maassluis. Actieplan binnenstad Maassluis. Februari RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

20 B2 Raakvlakken gemeentelijk beleid De Sociale structuurvisie (2013) van de gemeente Maassluis is een integraal kader voor het sociale beleid van de gemeente en biedt goede aanknopingspunten voor de cultuurvisie. Samengevat luidt het toekomstbeeld: Maassluis wil een gemeente zijn waar inwoners met plezier leven en wonen. Waar iedereen de mogelijkheid heeft deel te nemen aan het maatschappelijke, sociale en culturele leven. Een prettige plek om op te groeien. Een gemeente waar mensen elkaar helpen en waar mensen zich prettig en veilig voelen in hun buurt. Wie dat wil, kan zich ontwikkelen en zijn bijdrage leveren aan de stad. Inwoners en instellingen nemen samen verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van de samenleving. Het behouden en versterken van de sociale kwaliteit van Maassluis is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van inwoners, verenigingen, maatschappelijke organisaties, bedrijven en gemeente. In dat kader zet de gemeente in op het vergroten van het zelfredzaam vermogen van inwoners en het investeren in vrijwilligers en vrijwilligersorganisaties wat betreft eigen kracht en sociaal actief burgerschap. Het subsidiebeleid wordt herijkt: er komt meer aandacht voor duurzaamheid, eigen kracht, actief burgerschap, vraag centraal en gebiedsgericht werken. Maassluis gaat werken met een integrale gebiedsaanpak (zes wijken, elk een wijkplan) en verwacht van (uitvoerings)organisaties dat ze een gebiedsgerichte aanpak hanteren wat betreft participatie. Nauw verbonden zijn het beleidsplan Wmo en Wpg Een sterke basis (2013) en de Sportnota (2013) die als uitwerking van de Sociale structuurvisie kunnen worden beschouwd. De cultuurvisie kan op gelijke leest geschoeid worden, waarbij nadere invulling gegeven kan worden aan de ambities uit de Sociale structuurvisie. De Integrale jeugdnota wordt in het najaar van 2014 vervangen door een Jeugdplan, mede in het kader van de transitie van de jeugdzorg. De (ruimtelijke) Structuurvisie (inclusief toelichting) gaat uit van een lichte stijging van de bevolking de komende drie decennia, in samenhang met een gestage uitbreiding van de woningvoorraad. Er is behoefte aan een gedifferentieerd aantal woonmilieus en woonvormen. Aandacht voor leisure is belangrijk, op cultureel gebied is er behoefte aan verbreding van het aanbod: toneel, dans, muziek, bioscoop. De binnenstad is een belangrijke culturele trekpleister, je zou het tot cultuureiland kunnen bestempelen. Het Actieplan binnenstad Maassluis (2013) bouwt daar op voort en zet in op een uitbouw van de stadspromotie via de Stichting Promotie Maassluis. De gemeente heeft middelen voor de uitvoering ter beschikking gesteld. In de ruimtelijke structuurvisie is veel aandacht voor duurzaamheid. Daarbij is een aanknopingspunt om de ruimtelijke en cultuurhistorische waarden en identiteitsdragers als richtinggevende ontwerpprincipes te hanteren. 20 RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

21 De Onderwijsvisie (2013) wil voor kinderen tot dertien jaar een verbreding van het leeraanbod sport en cultuur realiseren. Dat moet gebeuren binnen de brede school. Daarvoor is meer samenwerking tussen de instellingen die participeren in de Brede School nodig om zo tot een breed activiteitenaanbod te komen. 21 RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

22 B3 Gesprekspartners Angela Hewitt Arina van der Wekke Bianca Al Mashta Cees Brons Charlotte Kaman Coos Vaissier Eric Spanjer Frank van der Plas Gerard van Os Gert Rikhof Gertjan van de Velden Govert de Haas Han Remmerswaal Hans Eijsackers Hans Ploeg Henk Kuipers Ineke Vink Jaap van der Vliet Jildou Huisman Joke Burgerhoudt Jonathan Houtman Jos Groenenboom Leen Bakker Leo Lauwaars Marcel van Raaij Martin Donker Onno Helleman Peter van Baalen Piet de Jong Pieter Hoogenraad Pieter Wiercx Suzanne van Reij Sybrand Jonkman Theo Ham Ton Luijendijk Wouter van Heiningen Gemeente Maassluis (ruimtelijke ordening) Gemeente Maassluis (welzijn en vrijwilligersbeleid) Gemeente Maassluis (sociale zaken en werkgelegenheid) Culturele Raad Maassluis Gemeente Maassluis (economie) Gemeente Maassluis (historie) Museumschip Hudson Maasdelta Werkgroep kunstzinnige vorming Culturele Raad Maassluis betrokkene culturele veld Maassluis De Haas Maassluis BV Historische Vereniging Maassluis Museum Maassluis Theater Koningshof Historische Vereniging Maassluis Gemeente Maassluis (monumenten en archeologie) Stichting Promotie Maassluis OBS de Westhoek Gemeente Maassluis (jeugd) Gemeente Maassluis (onderwijs) Museumschip Hudson van onder meer de Kunst en Cultuur Academie Culturele Raad Maassluis Gemeente Maassluis (projecten) Erfgoedhuis Zuid-Holland Gemeenteraad Maassluis de Maassluise Kunstenaars de Maassluise Kunstenaars Pieter Wiercx Optiek Gemeente Maassluis (sport) van onder meer het Filmfestival Jeugdtheaterhuis van onder meer Westland Muziekschool Bibliotheek Maassluis 22 RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

23 B4 Puntsgewijze samenvatting gesprekken Mooi aan Maassluis Bewoners zijn heel positief over Maassluis. Maassluis is culture minded, dat bewijst betrokkenheid bij cultuurvisie. Maar: bewoners van Maassluis zijn vanzelfsprekender bij sport betrokken dan bij k&c. Maassluis is de beste plaats van Nederland: tien minuten van het strand, Rotterdam en Den Haag om de hoek. Maassluis mag zich beroemen op Maarten t Hart, hij is bekend en aansprekend. Maar: Maassluis heeft meer smoel/imago nodig (mensen weten niet dat het mooi is). Visie Cultuurvisie als vliegwiel: mensen moeten iets voorgespiegeld krijgen waar ze zich aan kunnen spiegelen/optrekken. Een visie is zeer gewenst: het heeft uitstraling naar mensen, verbindt ze en geeft focus. Er is zendingswerk nodig richting inwoners Maassluis wat betreft k&c. Kies voor insteek waar je op zoek gaat naar wat mensen raakt. Investeren in cultuur loont, de culturele stad. In een visie moeten waarden centraal staan: wat wil je behouden? In de ontwikkeling van de visie is het goed om te kijken naar succesvolle initiatieven in de regio (bijvoorbeeld ten aanzien van k&c in de wijk en cultuureducatie). Het verlangen dialoog is er: maak daar gebruik van om neuzen dezelfde kant op te krijgen. Paar verhalen kiezen (over water zoet/zilt, sleepvaart, sluis, kerkorgel etc.) en deze consequent gebruiken als gemeente. Keuzes maken betekent dat je je gaat onderscheiden (en niet wegvalt in de grauwe middelmaat). Nieuw denken: we doen het, of er nu geld is of niet. Bezuinigingen zijn kans: wat moet er echt op de agenda staan? In Maassluis moet voor elk wat wils zijn want bevolking is zeer divers, zowel qua leeftijden, sociaaleconomische positie als culturele achtergrond. We willen toe naar aan visie/uitgangspunten voor de combi bewoners/ondernemers/bezoekers. Integraal denken Wonen-werken-leven in samenhang bekijken. Belang k&c: het is één van de aspecten waarom mensen kiezen om zich in Maassluis te vestigen. Om Maassluis op hoger plan te krijgen moet je op verschillende terreinen investeren: binnenstad, nieuwe woningen, betere voorzieningen, k&c. Deze versterken op hun beurt elkaar. 23 RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

24 Ga voor totaalbeleving, bijvoorbeeld funshopping of theater met eten en drinken (horeca nu te beperkt). Meenemen bij renovatie Koningshoek. Uitdragen cultureel erfgoed in samenhang (inventariseren hebben we inmiddels gedaan). Combi monumenten en archeologie. Niet alleen focus op cultuurhistorie (haven/binnenstad) maar ook op demografie: allochtonen/nieuwe en jonge inwoners (want anders ben je te eenzijdig bezig). Detaillisten moeten over eigen schaduw heen springen om binnenstad aantrekkelijker te maken: samenwerken en keuzes maken. Kansen / ontwikkelpunten Historische binnenstad / haven als mooiste delen Maassluis / uithangbord. Cultuurhistorie is bron van inspiratie maar moet je wel verbinden aan hedendaagse behoeften, trends en ideeën. Anders draai je steeds dezelfde plaat af. Denk niet alleen aan oude identiteiten maar ook aan nieuwe, zoals verbondenheid van Lely aan Maassluis. De binnenstad groter zien dan gebied rond haven en kerk. Water is een voor-de-hand-liggend maar dankbaar thema voor samenwerking met gemeenten Waterweg. Regionale aanpak toerisme. Cultuurhuis weer op de agenda. Maar: Sanofi-pand krijgt wel bestemming als je gebied er om heen ontwikkelt. Nieuwe detailhandel naar binnenstad dirigeren. Stadspromotie meer inzetten op cultuurhistorische waarden. Doe iets met gedichten, kijk naar Vlaardingen. Zoek naar unieke plekken in Maassluis (jammer dat Schuurkerk geen theater meer is). Als je monumenten aanwijst moet er ook flankerend beleid komen om die monumenten in stand te kunnen houden. Dat geldt in algemene zin voor cultuurhistorische infrastructuur en cultuurhistorische dragers: deze kunnen alleen een rol spelen in je visie als ze verankerd worden in gemeentelijk beleid, zowel ruimtelijke ordening als sectoraal. Maak beter gebruik binnenstad en haven: creëer ligplaatsen en ga verzanding tegen. Kans is nieuwe inrichting festivalterrein, kunnen we op voortbouwen. Sleepvaartmuseum heeft andere locatie nodig, je struikelt over de trappen. Omgaan met en anticiperen op tijdelijkheid/ leegstand: exposities, pop up stores. Betrek corporatie. Cultuurhistorie voorin planproces brengen, bijvoorbeeld door gebruik cultuurhistorische waardenkaart. Vergrijzing is een kans: senioren zullen hun culturele consumptie meer in de eigen gemeente willen doen om niet te ver van huis te zijn (markt voor meer klassieke concerten). Bezoekers Vergroten verblijfsduur bezoekers. Denken aan routes waar bezoekers de stad binnenkomen (bijvoorbeeld fietsers langs Nieuwe Waterweg, fietsers uit Midden-Delfland die nu bij Maasland teugkeren). Vind een culturele niche (zoals Iers muziekfestival in Vlaardingen) en trek mensen van buiten. 24 RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

25 Er zijn mooie routes maar het ontbreekt nog aan bezoekers: ze moeten hier naar toe worden gehaald. Meer bezoekers naar binnenstad halen: Spido laten aanleggen of bussen Chinezen via Kinderdijk naar Maassluis halen. Sluit je aan bij Wereldhavendagen en breng mensen de stad in. Haal mensen die op cruiseschepen in Rotterdam aankomen naar Maassluis, bijvoorbeeld met Spido. Samenwerken Cultureel veld, stadspromotie: mensen moeten beter van elkaar weten waar ze mee bezig zijn. Vaker ontmoetingen tussen cultuurmensen: zo komen ideeën tot stand. Kan ook via Facebook of online (zie goudabruist.nl). Ook betrekken bedrijfsleven. Meer ontmoeting tussen bestuurders culturele instellingen, samen ideeën ontplooien. Halfjaarlijks cultuurcafé. Minder eilandjes in het culturele veld. Meer collectief de boer op voor sponsoring en fondsenwerving, niet individuele organisatie. Stichting Promotie Maassluis kan coördineren. Vrijwilligersorganisaties hebben vaak steuntje in de rug nodig van professionals, bijvoorbeeld bij fondsenwerving. Meer samen programmeren, bijvoorbeeld theater, bibliotheek en jeugdtheater (en je dan richten op specifieke doelgroepen). Het museum kan meer samenwerken met musea in omgeving (Schiedam, Rotterdam, Delft). Bijvoorbeeld tentoonstelling met bepaald thema met mooie stukken uit depots andere musea. Daarmee hef je beperkingen eigen collectie op. In de bibliotheek gaan fysieke boeken minder ruimte innemen: wie komt er bij? Ondernemen / bedrijfsleven Aanboren bestuurlijke en organisatorische vaardigheden bedrijfsleven (er zit meer dan geld). Vraag gezamenlijk financiering aan bij bedrijven, doe dat op thema s. Kennis en kunde bedrijfsleven meer inzetten. Bedrijfsleven is maatschappelijk geïnteresseerd en wil steentje bijdragen. Bedrijfsleven wil dat je als culturele instellingen een visie geeft, een meerjarenontwikkelingsplan, laten zien dat je straks op eigen benen staat. Veel meer samenwerken met commercie, kijk naar sport. Zoek verbinding ondernemers die betrokkenheid hebben bij Maassluis (De Haas, Lely, Piet van Dijk, etc.). Maar: bedrijfsleven heeft het zwaar en moet op kosten letten. Tegenprestaties zijn moeilijk te vinden: sponsoring kort te veel geld (klanten willen liever een lage kostprijs) en een tegenprestatie in natura (zoals theaterkaartjes) wordt steeds onaanvaardbaarder. Alle focus gaat intern zitten. Voor detailhandel is tegenprestatie directer: meer bezoek aan winkel. Ondernemers vinden ondersteuning sport vaak interessanter omdat het duidelijker is dat het kinderen goed doet. K&c zou met een beter en leuker aanbod voor kinderen moeten komen. Ook zijn ondernemers meer geïnteresseerd in concrete objecten (zoals een molen of sluis) dan in meer abstracte aspecten van k&c. 25 RAPPORT Startnotitie cultuurvisie Maassluis DSP-groep

Meedoen is een kunst Startnotitie Cultureel Beleid Hellevoetsluis

Meedoen is een kunst Startnotitie Cultureel Beleid Hellevoetsluis Meedoen is een kunst Startnotitie Cultureel Beleid Hellevoetsluis Hellevoetsluis, december 2015 Inhoudsopgave 1. Voorwoord 3 2. Inleiding 4 3. Visie 4 4. Op weg naar een nieuw cultuurbeleid 4 5. Plan van

Nadere informatie

Actieplan binnenstad Maassluis

Actieplan binnenstad Maassluis Actieplan binnenstad Maassluis 1 Inleiding De dynamiek in de detailhandel is bijzonder groot en kent vele trends en ontwikkelingen. Een aantal trends is al jaren zichtbaar, zoals schaalvergroting. Andere

Nadere informatie

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek

Cultuurbeleving. Junipeiling Bewonerspanel. Utrecht.nl/onderzoek Cultuurbeleving Junipeiling Bewonerspanel Utrecht.nl/onderzoek Colofon uitgave Afdeling Onderzoek Gemeente Utrecht 030 286 1350 onderzoek@utrecht.nl in opdracht van Cultuur Ontwikkelorganisatie Gemeente

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Kunst en Cultuur Velsen 2014-2017

Uitvoeringsprogramma Kunst en Cultuur Velsen 2014-2017 Beleidsspeerpunt Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen en wie Cultuureducatie Meer kinderen maken kennis met amateurkunst/ kunsteducatie en worden lid van een amateurkunstvereniging Verbetering

Nadere informatie

Van Forum tot Universum. Visie op kunst en cultuur in Leidschendam-Voorburg

Van Forum tot Universum. Visie op kunst en cultuur in Leidschendam-Voorburg Van Forum tot Universum Visie op kunst en cultuur in Leidschendam-Voorburg 3 Leidschendam, de molens in Stompwijk. Even verderop tref je Museum Swaensteyn, theater Ludens, het Veur theater en een eindeloos

Nadere informatie

Versterken binnenstad Het aanbieden van een bibliotheekvoorziening

Versterken binnenstad Het aanbieden van een bibliotheekvoorziening Versterken binnenstad Het aanbieden van een bibliotheekvoorziening (ook als ontmoetingsplek) in de binnenstad. Cultuurparticipatie Kernfuncties leren, lezen en informeren bieden voor burgers mogelijkheden

Nadere informatie

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1

Startnotitie. Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014. Versie: 21 april 2011 1 Startnotitie Vrijwilligerswerk Vrijwilligers maken het verschil! 2011 2014 Versie: 21 april 2011 1 1. Aanleiding 1.1. Voor u ligt de startnotitie vrijwilligersbeleid, directe aanleiding voor deze startnotitie

Nadere informatie

Evaluatie Kunst- en Cultuurbeleid 2009-2012 Thema s Kunst- en Cultuurbeleid 2013-2016

Evaluatie Kunst- en Cultuurbeleid 2009-2012 Thema s Kunst- en Cultuurbeleid 2013-2016 Evaluatie Kunst- en Cultuurbeleid 2009-2012 Thema s Kunst- en Cultuurbeleid 2013-2016 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Inleiding...3 Evaluatie Kunst- en cultuurbeleid 2009-2012...3 Cultuureducatie... 3

Nadere informatie

Beleidsplan 2013-2016 Reuringfestival

Beleidsplan 2013-2016 Reuringfestival Beleidsplan 2013-2016 Reuringfestival De missie van Reuring Reuring is een jaarlijks terugkerend, internationaal theater- en muziekfestival in Purmerend. Het Reuring Festival richt zich op een breed publiek.

Nadere informatie

De gereserveerde 15 miljoen euro voor Maastricht Culturele Hoofdstad wordt over de hele provincie ingezet voor culturele doeleinden.

De gereserveerde 15 miljoen euro voor Maastricht Culturele Hoofdstad wordt over de hele provincie ingezet voor culturele doeleinden. Limburg heeft een uniek en veelzijdig cultuuraanbod. Dit komt tot uitdrukking in een enorme verscheidenheid met talloze monumenten, cultureel erfgoed, musea, culturele organisaties, evenementen en een

Nadere informatie

Cultuurvisie Maassluis 2015-2018 Beleids- en uitvoeringsprioriteiten Culturele Raad Maassluis

Cultuurvisie Maassluis 2015-2018 Beleids- en uitvoeringsprioriteiten Culturele Raad Maassluis Cultuurvisie Maassluis 2015-2018 Beleids- en uitvoeringsprioriteiten Culturele Raad Maassluis Versie 1.0 20-12-2014 De CRM juicht het toe dat er thans op actieve wijze gewerkt wordt aan een nieuwe Cultuurvisie

Nadere informatie

NAGELE. programmaboekje

NAGELE. programmaboekje NAGELE programmaboekje Januari 2013 GROEN Uit het ontwerp van Nagele en de beplantingsplannen valt af te leiden dat de groenstructuur van Nagele is opgebouwd uit verschillende typen beplantingen die elk

Nadere informatie

Strategische visie. van de Drentse bibliotheken 2012-2015

Strategische visie. van de Drentse bibliotheken 2012-2015 Strategische visie van de Drentse bibliotheken 2012-2015 Al deze veranderingen hebben ingrijpende gevolgen De bibliotheken in Drenthe krijgen te maken met bezuinigingen en veranderende politieke opvattingen.

Nadere informatie

Binden, bewaren, bezielen en betalen

Binden, bewaren, bezielen en betalen EGH/ZHL november 2013 Binden, bewaren, bezielen en betalen voor landschap en erfgoed in Zuid-Holland Zuid-Holland heeft veel te bieden qua natuur, landschap en erfgoed. Er zijn talrijke partijen die zich

Nadere informatie

Beleidsregels nieuw subsidiebeleid Gemeente Oude IJsselstreek concept 26 mei 2015 1. Inleiding. Op initiatief van de gemeenteraad en het college van burgemeesters en wethouders zijn op 3 maart en 25 maart

Nadere informatie

snel dan voorzien. In de komende jaren zal, afhankelijk van de (woning)marktontwikkeling/

snel dan voorzien. In de komende jaren zal, afhankelijk van de (woning)marktontwikkeling/ 2 Wonen De gemeente telt zo n 36.000 inwoners, waarvan het overgrote deel in de twee kernen Hellendoorn en Nijverdal woont. De woningvoorraad telde in 2013 zo n 14.000 woningen (exclusief recreatiewoningen).

Nadere informatie

Participatieverslag Nieuw & Anders

Participatieverslag Nieuw & Anders Participatieverslag Nieuw & Anders Op 26 en 31 maart vonden twee bijeenkomsten plaats met de titel Nieuw & Anders plaats. Twee bijeenkomsten die druk bezocht werden door vrijwilligers, verenigingen en

Nadere informatie

BELEIDSNOTITIE PARTICIPATIERAAD GEMEENTE VENRAY

BELEIDSNOTITIE PARTICIPATIERAAD GEMEENTE VENRAY BELEIDSNOTITIE PARTICIPATIERAAD GEMEENTE VENRAY INLEIDING Met ingang van 1 januari 2015 krijgen gemeenten een groot aantal taken overgeheveld, de zogeheten decentralisaties AWBZ-Wmo, de Jeugdwet en de

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

Prestatievoorstel & verantwoording 2014 (bijlage bij subsidiebeschikking)

Prestatievoorstel & verantwoording 2014 (bijlage bij subsidiebeschikking) Prestatievoorstel & verantwoording 2014 (bijlage bij subsidiebeschikking) Prestaties : Naam organisatie : Stichting Amersfoort in C Maatschappelijk doel (betreft outcomedoelstellingen) Het bieden

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG Datum 20 december 2011 Onderwerp Raadsbrief: Sociale structuurvisie Categorie B Verseonnummer 668763 / 681097 Portefeuillehouder De heer Rensen en de heer

Nadere informatie

Wat vinden wij er van? Wat verwacht(t)en wij?

Wat vinden wij er van? Wat verwacht(t)en wij? Wat vinden wij er van? Wat verwacht(t)en wij? Culturele paragrafen in de verkiezingsprogramma s CDA Soest Het is van belang het vrijwilligerswerk in het algemeen -en dus ook bij sportverenigingen- te stimuleren

Nadere informatie

We zullen het samen moeten doen

We zullen het samen moeten doen Gezamenlijke aanpak stadshart E-Nieuwsbrief Stadshart Lelystad - Uitgave: januari 2015 Het college van Lelystad heeft de gemeenteraad geïnformeerd over de stand van zaken rondom het stadshart. Welke initiatieven

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

CULTURELE RAAD MAASSLUIS WERKPLAN

CULTURELE RAAD MAASSLUIS WERKPLAN CULTURELE RAAD MAASSLUIS WERKPLAN 2014 VOORWOORD Hierbij presenteert de CULTURELE RAAD MAASSLUIS (CRM) zijn werkplan voor 2014. In dit werkplan kunt u onder andere een matrix aantreffen met de in 2014

Nadere informatie

Mobiliseren van mensen met levenservaring

Mobiliseren van mensen met levenservaring Mobiliseren van mensen met levenservaring Zo lang mogelijk je kennis, kunde en levenservaring inzetten. Dat is de beste manier om gezond en plezierig ouder te worden. Ook de samenleving vaart er wel bij

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem

Aan de raad AGENDAPUNT 11. Doetinchem, 4 juli 2009. Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Aan de raad AGENDAPUNT 11 Economische visie en actieplan Dynamisch Duurzaam Doetinchem Voorstel: 1. de foto van de sociaal-economische situatie in Doetinchem voor kennisgeving aannemen; 2. het beleidskader

Nadere informatie

Werkplan 2014. Adviesraad Sociaal Domein Lopik

Werkplan 2014. Adviesraad Sociaal Domein Lopik Werkplan 2014 Adviesraad Sociaal Domein Lopik 18 februari 2014 Ter introductie De Adviesraad Sociaal Domein Lopik (ASDL) bestaat uit inwoners van Lopik die een actieve verhouding hebben met het sociale

Nadere informatie

Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016

Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016 Kunstgebouw Beleidsplan 2013-2016 Kunstgebouw Broekmolenweg 16 2289 BE Rijswijk www.kunstgebouw.nl B e l e i d s p l a n 2 0 1 3-2 0 1 6 Z I C H T B A AR M AK E N W AT E R I S, S T I M U L E R E N W AT

Nadere informatie

Blik op Leidschendam-Voorburg 2020

Blik op Leidschendam-Voorburg 2020 Blik op Leidschendam-Voorburg 2020 Een toekomstvisie voor Leidschendam-Voorburg De voormalige gemeenten Leidschendam en Voorburg kennen elk een eeuwenlange historie. Als gefuseerde gemeente gaat Leidschendam-Voorburg

Nadere informatie

WIJKACCOMMODATIES: BREDER EN BETER Groeiend nut en noodzaak van het netwerk van wijkaccommodaties in de stad Groningen

WIJKACCOMMODATIES: BREDER EN BETER Groeiend nut en noodzaak van het netwerk van wijkaccommodaties in de stad Groningen STRATEGISCHE VISIE BBOG zomer 2010 WIJKACCOMMODATIES: BREDER EN BETER Groeiend nut en noodzaak van het netwerk van wijkaccommodaties in de stad Groningen 1. BBOG Het BBOG staat voor Buurtcentra Besturen

Nadere informatie

Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015

Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015 Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015 Datum: maart 2015 Afdeling: Samenlevingszaken In- en aanleiding Voor u ligt de startnotitie voor de aankomende beleidsnota van de gemeente

Nadere informatie

Binden, bewaren, bezielen en betalen

Binden, bewaren, bezielen en betalen Binden, bewaren, bezielen en betalen voor landschap en erfgoed in Zuid-Holland Zuid-Holland heeft veel te bieden qua natuur, landschap en erfgoed. Er zijn talrijke partijen die zich daar voor inzetten:

Nadere informatie

Nieuw perspectief voor Westerveld

Nieuw perspectief voor Westerveld Nieuw perspectief voor Westerveld Verkiezingsprogramma voor de gemeenteraad 2014 2018 1 STERK Westerveld is een nieuwe lokale politieke kiesvereniging in de gemeente Westerveld De politieke missie van

Nadere informatie

Toeristische visie Regio Alkmaar

Toeristische visie Regio Alkmaar Toeristische visie Regio Alkmaar Conceptvisie en uitvoeringsagenda Proces Toeristische visie Wat Wanneer 1. Start met de Regio Alkmaar Februari 2. Eerste Regioavond 5 maart 3. Stakeholderbijeenkomst 1

Nadere informatie

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018

Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 2 Programma Zelfbouw Rotterdam 2015-2018 pakjeruimte.nl zelfbouw@rotterdam.nl facebook.com/zb010 pinterest.com/pakjeruimte Programma zelfbouw rotterdam 2015-2018

Nadere informatie

FONDSENWERVING EN FINANCIERING

FONDSENWERVING EN FINANCIERING FONDSENWERVING EN FINANCIERING ALTIJD GELD VOOR EEN GOED IDEE! Marianne Muller, 16 september BUREAU MORE Gespecialiseerd in vinden van geld (= o.a. alle subsidie- en fondsenvraagstukken) Voor bedrijven,

Nadere informatie

Werkplan Centrum XL 2015/2016

Werkplan Centrum XL 2015/2016 Werkplan Centrum XL 2015/2016 Maart 2015, Amsterdam Inleiding: toekomstperspectief Centrum XL Er zijn veel ontwikkelingen gaande in Amsterdam op het gebied van economie, logistiek en duurzaamheid die van

Nadere informatie

Samen voor een sociale stad

Samen voor een sociale stad Samen voor een sociale stad 2015-2018 Samen werken we aan een sociaal en leefbaar Almere waar iedereen naar vermogen meedoet 2015 Visie VMCA 2015 1 Almere in beweging We staan in Almere voor de uitdaging

Nadere informatie

Zicht op... Cultureel erfgoed

Zicht op... Cultureel erfgoed CULTUURNETWERK_ nl Expertisecentrum cultuureducatie Zicht op... Cultureel erfgoed Deze uitgave is een oorspronkelijke uitgave van het voormalige LOKV Nederlands Instituut voor Kunsteducatie. Cultuurnetwerk

Nadere informatie

Aanpak gezondheidsachterstanden? In Weststellingwerf doen alle beleidsdomeinen mee!

Aanpak gezondheidsachterstanden? In Weststellingwerf doen alle beleidsdomeinen mee! Aanpak gezondheidsachterstanden? In Weststellingwerf doen alle beleidsdomeinen mee! Meerdere domeinen aan zet In Weststellingwerf realiseert men zich dat gezondheids achter standen niet het probleem zijn

Nadere informatie

Samenvatting Verzelfstandigingsplan Op 1 januari 2016 verzelfstandigt het Museum Jan Cunen. Zo luidt althans de planning. Verzelfstandiging van musea

Samenvatting Verzelfstandigingsplan Op 1 januari 2016 verzelfstandigt het Museum Jan Cunen. Zo luidt althans de planning. Verzelfstandiging van musea Samenvatting Verzelfstandigingsplan Op 1 januari 2016 verzelfstandigt het Museum Jan Cunen. Zo luidt althans de planning. Verzelfstandiging van musea is een trend die twintig jaar geleden is ingezet. Het

Nadere informatie

Thema maatschappelijke participatie

Thema maatschappelijke participatie Naam organisatie Jongerenvereniging KPJ Limburg 1. Activiteitnaam (en nummer) LimburgPaviljoen 2. Korte omschrijving Jongeren hebben verfrissende ideeën en weten hoe ze andere jongeren kunnen enthousiasmeren.

Nadere informatie

Gemeenschapstuinen. RadarGroep. Duurzaam instrument voor integrale wijkaanpak, sociale cohesie, participatie en re-integratie.

Gemeenschapstuinen. RadarGroep. Duurzaam instrument voor integrale wijkaanpak, sociale cohesie, participatie en re-integratie. RadarGroep Gemeenschapstuinen Duurzaam instrument voor integrale wijkaanpak, sociale cohesie, participatie en re-integratie. Bureau voor sociale vraagstukken Wie zaait zal oogsten is een veelgehoord gezegde.

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Crossmedia Communicatiestrategie Bibliotheken: Veel meer dan het uitlenen van boeken Probleemomgeving Al geruime tijd daalt het aantal leden van de Nederlandse bibliotheken.

Nadere informatie

Buurthuizen en activiteiten

Buurthuizen en activiteiten Invalshoek: een wijkbudget voor activiteiten We stoppen met de financiering van (een gedeelte van) de huidige activiteiten in de wijk en stellen per wijk een budget beschikbaar voor initiatieven van inwoners

Nadere informatie

Alleen organisaties met een culturele doelstelling en zonder winstoogmerk kunnen een aanvraag indienen.

Alleen organisaties met een culturele doelstelling en zonder winstoogmerk kunnen een aanvraag indienen. KUNSTPARTICIPATIE: OVER DEZE SUBSIDIE Met de programmalijn Kunstparticipatie wil het Fonds de vernieuwing van het aanbod van kunstbeoefening in de vrije tijd realiseren. Daarnaast wil het bijdragen aan

Nadere informatie

Oog en oor voor elkaar, Sociale samenhang en leefbaarheid Krimpen aan den IJssel Plan van aanpak, juli 2010

Oog en oor voor elkaar, Sociale samenhang en leefbaarheid Krimpen aan den IJssel Plan van aanpak, juli 2010 Oog en oor voor elkaar, Sociale samenhang en leefbaarheid Krimpen aan den IJssel Plan van aanpak, juli 200. Inleiding In 2009 is in de gemeente Krimpen aan den IJssel een aanvang gemaakt met het formuleren

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan 2015-2019

Cultuurbeleidsplan 2015-2019 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Cultuurbeleidsplan 2015-2019 1. Inleiding Dit is het cultuureducatieplan van de CBS Maranatha in Winschoten. Een plan dat is opgesteld om een bijdrage te leveren

Nadere informatie

Werkconferentie woensdagmiddag 24 april Erfgoednota Leiden Startdocument voor hoofdthema Stad als beleving

Werkconferentie woensdagmiddag 24 april Erfgoednota Leiden Startdocument voor hoofdthema Stad als beleving Werkconferentie woensdagmiddag 24 april Erfgoednota Leiden Startdocument voor hoofdthema Stad als beleving Erfgoed is in de nieuwe erfgoednota een breed begrip; de cultuurhistorie van Leiden uit zich op

Nadere informatie

Samenvatting Plan van Aanpak Centrummanagement Grave. Ondernemersvereniging Graveon

Samenvatting Plan van Aanpak Centrummanagement Grave. Ondernemersvereniging Graveon Samenvatting Plan van Aanpak Centrummanagement Grave Ondernemersvereniging Graveon VOORWOORD Deze visie en plan van aanpak voor de start van Centrummanagement Grave is tot stand gekomen door samenwerking

Nadere informatie

Werkconferentie woensdagmiddag 24 april Erfgoednota Leiden Startdocument voor hoofdthema Stad van (internationale) kennis en collecties

Werkconferentie woensdagmiddag 24 april Erfgoednota Leiden Startdocument voor hoofdthema Stad van (internationale) kennis en collecties Werkconferentie woensdagmiddag 24 april Erfgoednota Leiden Startdocument voor hoofdthema Stad van (internationale) kennis en collecties Erfgoed is in de nieuwe erfgoednota een breed begrip; de cultuurhistorie

Nadere informatie

Goud in handen. Oude plekken en scheppen ruimte voor nieuwe ideeën

Goud in handen. Oude plekken en scheppen ruimte voor nieuwe ideeën Goud in handen Oude plekken en scheppen ruimte voor nieuwe ideeën eën Hoeveel aandacht besteedt u eigenlijk aan cultuurhistorie, monumenten, musea of archeologie? Of aan religieus en industrieel erfgoed?

Nadere informatie

portefeuillehouder ak e i e \* Secretaris akkoord

portefeuillehouder ak e i e \* Secretaris akkoord Gemeente Zandvoort B&W-ADVIES Verordening Nadere regels Beleidsnota Overig Na besluit (B&W/Raad): Uitgaande brief verzenden Stukken retour Publicatie Afdeling / werkeenheid: MD/BA Auteur : P. Haker Datum

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL Agendanummer 6.2. Onderwerp: Concept Beleidsplan Kunst en cultuur 2008-2012 'Eén cultuur, elf gezichten'

RAADSVOORSTEL Agendanummer 6.2. Onderwerp: Concept Beleidsplan Kunst en cultuur 2008-2012 'Eén cultuur, elf gezichten' RAADSVOORSTEL Agendanummer 6.2 Raadsvergadering van 24 januari 2008 Onderwerp: Concept Beleidsplan Kunst en cultuur 2008-2012 'Eén cultuur, elf gezichten' Verantwoordelijke portefeuillehouder: M.G. de

Nadere informatie

HERBESTEMMINGSINFORMATIE PROFESSIONALS

HERBESTEMMINGSINFORMATIE PROFESSIONALS HERBESTEMMINGSINFORMATIE PROFESSIONALS www.herbestemmingnoord.nl Kenniscentrum Herbestemming Noord Het doel van Kenniscentrum Herbestemming Noord is een duurzame herbestemming tot stand te brengen met

Nadere informatie

Concept Kader cultuur Gemeente Hoogeveen

Concept Kader cultuur Gemeente Hoogeveen Concept Kader cultuur Gemeente Hoogeveen Augustus 2013 1 Inhoudsopgave Inleiding 1 Ontwikkelingen en visie 1.1 Ontwikkelingen rijk, provincie en lokaal 1.2 Cultuur in samenhang met andere beleidsterreinen

Nadere informatie

Medezeggenschap van Vrijwilligers

Medezeggenschap van Vrijwilligers Terugkoppeling netwerkbijeenkomst 1 december 2014 Medezeggenschap van Vrijwilligers In deze derde en laatste bijeenkomst keken we opnieuw naar verschillende mogelijkheden om meedenken en meepraten van

Nadere informatie

Werktitel: Cultuur incubator Boxtel: CIBOX. 1. Inleiding

Werktitel: Cultuur incubator Boxtel: CIBOX. 1. Inleiding Werktitel: Cultuur incubator Boxtel: CIBOX 1. Inleiding In Boxtel, net als in de rest van Brabant en Nederland bruist het van de creativiteit en energie. Ook in Boxtel steekt actief burgerschap veelvuldig

Nadere informatie

Geen woorden maar daden

Geen woorden maar daden Hans van Rossum Geen woorden maar daden 12-11- 2014 Rotterdam doet het goed Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: iconen ontwikkeld Momentum is daar: hippe architectuurstad Stadsvisie 2030

Nadere informatie

Budget Educatie en Participatie Projecten (BEPP)

Budget Educatie en Participatie Projecten (BEPP) Budget Educatie en Participatie Projecten (BEPP) Met het Budget Educatie en Participatie Projecten willen de provincie Groningen en het Rijk een aantal doelstellingen bereiken. We hanteren daarbij een

Nadere informatie

Aan de raad AGENDAPUNT 3. Doetinchem, 10 december 2008. Beleidsplan Re-integratiebeleid 2009-2011

Aan de raad AGENDAPUNT 3. Doetinchem, 10 december 2008. Beleidsplan Re-integratiebeleid 2009-2011 Aan de raad AGENDAPUNT 3 Beleidsplan Re-integratiebeleid 2009-2011 Voorstel: 1. De kaders uit het beleidsplan 'Werken werkt!' vaststellen, zijnde: a. als doelstellingen: - het bevorderen van de mogelijkheden

Nadere informatie

Stadsagenda Vlaardingen

Stadsagenda Vlaardingen Stadsagenda Vlaardingen In Vlaardingen is het prettig wonen Percentage dat het (zeer) eens is met de volgende stellingen: 51% stad voor jonge gezinnen Wat voor stad is Vlaardingen? groene stad 80% 60%

Nadere informatie

Toeristische Visie 2015

Toeristische Visie 2015 Toeristische Visie 2015 Raadsinformatieavond 2 september 2015 www.regioalkmaar.nl Regio Alkmaar 7 gemeenten 288.000 inwoners Aanleiding Noodzaak en urgentie Merkkracht streken 2013 Bron: Hendrik Beerda.

Nadere informatie

Programmalijnen. Stichting izovator:

Programmalijnen. Stichting izovator: Programmalijnen Stichting izovator 2014 Stichting izovator, 27 november Stichting izovator: Oude Amersfoortseweg 121 1212 AA Hilversum E-mailadres: info@izovator.nl Website: www.izovator.nl 1 1. Context

Nadere informatie

HZO en jong talent : Quintijn van Heek uit Vlissingen

HZO en jong talent : Quintijn van Heek uit Vlissingen HZO en jong talent : Quintijn van Heek uit Vlissingen HZO en grote namen : Wibi Soerjadi HZO en cultuur in Zeeland : Stenzel & Kivits Nieuwjaarsconcert 2016 Al eeuwenlang kenmerken water, dijken en polders

Nadere informatie

Sport en bewegen binnen het Sociaal Domein Breng beweging in de drie D s!

Sport en bewegen binnen het Sociaal Domein Breng beweging in de drie D s! ACTIEF VOOR Sportorganisaties Maatschappelijke organisaties Onderwijs Overheden Sport en bewegen binnen het Sociaal Domein Breng beweging in de drie D s! De drie D s Drie transities in het sociale domein:

Nadere informatie

SPORTSTIMULERING IN DE OPVANG

SPORTSTIMULERING IN DE OPVANG www.livingvision.nl MANAGEMENT SAMENVATTING SPORTSTIMULERING IN DE OPVANG Oktober 2009 Meedoen, de uitdaging De sportvisie van de Federatie Opvang is onderdeel van het programma Meedoen van de Federatie

Nadere informatie

Goud in handen. Gebruik het verleden, schep ruimte voor de toekomst

Goud in handen. Gebruik het verleden, schep ruimte voor de toekomst Goud in handen Gebruik het verleden, schep ruimte voor de toekomst Hoeveel aandacht besteedt u eigenlijk aan cultuurhistorie, monumenten, musea of archeologie? Of aan groen, religieus en industrieel erfgoed?

Nadere informatie

Woonstad Rotterdam Woonstad Rotterdam Onze missie Wonen in een stad waar je trots op kunt zijn. Woonstad Rotterdam heeft de ervaring en het vernuft om dat te realiseren. De mensen van Woonstad Rotterdam

Nadere informatie

De Strip. Fris je geheugen op. www.prismaproject.nl

De Strip. Fris je geheugen op. www.prismaproject.nl www.prismaproject.nl Fris je geheugen op De Strip In het voorjaar van 2002 startte in een voormalige winkelgalerij in de Vlaardingse Westwijk het kunstproject De Strip. Dit project was een initiatief van

Nadere informatie

Musea en VVV. Welkom Opening door Mart Wijnen (wethouder) natuur

Musea en VVV. Welkom Opening door Mart Wijnen (wethouder) natuur Welkom Opening door Mart Wijnen (wethouder) VVV, kansen voor Valkenswaard Door Peter Moezelaar (voorzitter VVV Valkenswaard) De LTA en haar doelstellingen door Henk Wessels (voorzitter LTA) Stijlgids Veelzijdig

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college

gemeente Eindhoven Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college gemeente Eindhoven Raadsnummer Inboeknummer 13R5271 13bst00404 Beslisdatum B&W 12 maart 2013 Dossiernummer 13.11.551 RaadsvoorstelVerbindende kracht - Samen voor elkaar: de ontwikkeling van samenkracht

Nadere informatie

Er van uitgaande... CULTUURPROFIEL ZUID-NEDERLAND. Deel II Ambities en prioriteiten. Ten behoeve van Cultuurnota 2005-2008

Er van uitgaande... CULTUURPROFIEL ZUID-NEDERLAND. Deel II Ambities en prioriteiten. Ten behoeve van Cultuurnota 2005-2008 Er van uitgaande... CULTUURPROFIEL ZUID-NEDERLAND Deel II Ambities en prioriteiten Ten behoeve van Cultuurnota 2005-2008 Juni 2003 0 In onze naam, Cultuurconvenant Zuid-Nederland (CZN), staat het woord

Nadere informatie

Essay Dordtologie. Een sportevenement specifiek voor Dordrecht. Angela Verkerk Sportbedrijf Dordrecht 23 april 2012

Essay Dordtologie. Een sportevenement specifiek voor Dordrecht. Angela Verkerk Sportbedrijf Dordrecht 23 april 2012 Essay Dordtologie Een sportevenement specifiek voor Dordrecht Angela Verkerk Sportbedrijf Dordrecht 23 april 2012 Inleiding Ik heb met plezier de cursus Dordtologie gevolgd. Allerlei onderwerpen zijn tijdens

Nadere informatie

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio?

De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? De gemeenteraad aan zet Wat wilt u weten over de jongeren met een beperking in uw regio? Transities sociale domein Gemeenten staan zoals bekend aan de vooravond van drie grote transities: de decentralisatie

Nadere informatie

2. Sociale basisinfrastructuur - Benoem het minimale voorzieningenniveau per wijk met de bijbehorend investeringen.

2. Sociale basisinfrastructuur - Benoem het minimale voorzieningenniveau per wijk met de bijbehorend investeringen. Het college van B&W van de gemeente Delft t.a.v. de wethouder Zorg en Wijken, de heer R. de Prez Postbus 111 2600 AC Delft Delft, 23 november 2012 Betreft: Advies over nota Wijkaanpak 2.0 Geacht college,

Nadere informatie

Naar een (sociaal-) economisch programma langstraat

Naar een (sociaal-) economisch programma langstraat Naar een (sociaal-) economisch programma langstraat Langstraatdag 4 december 2014 sociaal economisch team langstraat Ambtelijke capaciteit vrijmaken (20 + 20) Bestuurlijke afstemming Betrokkenheid van

Nadere informatie

EN WIE NODIGT NU DE GASTEN UIT?

EN WIE NODIGT NU DE GASTEN UIT? EN WIE NODIGT NU DE GASTEN UIT? Onderzoek naar Toerisme & Recreatie in Bedum AANLEIDING VAN HET ONDERZOEK Onderwerp dat door burgers is aangedragen Veel beleidsvrijheid van de gemeente, passend in regionale

Nadere informatie

Binnenstad Den Haag. Beste Binnenstad van Nederland 2013-2015

Binnenstad Den Haag. Beste Binnenstad van Nederland 2013-2015 Binnenstad Den Haag Wonen boven winkels Nederland 26 maart 2015 Ad Dekkers directeur Bureau Binnenstad Den Haag Beste Binnenstad van Nederland 2013-2015 1 De sterke punten Visie Consequente uitvoering

Nadere informatie

Zeeuws Museum Beleidsplan 2012-2106

Zeeuws Museum Beleidsplan 2012-2106 Zeeuws Museum Beleidsplan 2012-2106 Het Zeeuws Museum verbindt nieuwe generaties met het erfgoed van Zeeland. De collectie en de Zeeuwse cultuur bieden op verschillende niveaus aanknopingspunten aan huidige

Nadere informatie

Koers en Kern voor Kunst en Cultuur in Bergen Richtingwijzers Cultuurbeleid gemeente Bergen 2014

Koers en Kern voor Kunst en Cultuur in Bergen Richtingwijzers Cultuurbeleid gemeente Bergen 2014 Koers en Kern voor Kunst en Cultuur in Bergen Richtingwijzers Cultuurbeleid gemeente Bergen 2014 Inleiding en aanleiding "Zoals het melkig licht stroomt over de Vuurblauwe zee, een totaal klaren dag. De

Nadere informatie

Projectenformulier Regiocontract 2012-2015 Regio Rivierenland

Projectenformulier Regiocontract 2012-2015 Regio Rivierenland Projectenformulier Regiocontract 20122015 Regio Rivierenland 1. Naam Project Geef de volledige en correcte naam waaronder het project geregistreerd dient te worden Professionalisering Evenementen Rivierenland

Nadere informatie

kunstliefde Utrechtse kunst &beeldende kunst ruimte voor Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016

kunstliefde Utrechtse kunst &beeldende kunst ruimte voor Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016 kunstliefde ruimte voor &beeldende kunst Utrechtse kunst Aanvulling en reactie op de Cultuurnota Gemeente Utrecht 2013-2016 Voorwoord; In de cultuurnota 2013-2016 geeft de commissie in haar advies aan

Nadere informatie

Ondertekening Retaildeal

Ondertekening Retaildeal Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Ondertekening Retaildeal Programma Economie & Werk BW-nummer Portefeuillehouder B. van Hees Samenvatting Minister Kamp wil met 50 gemeenten een Retaildeal sluiten, om

Nadere informatie

Culturele Alliantie Uitvoeringsprogramma 2011 + 2012 Gemeente Hoogeveen Provincie Drenthe

Culturele Alliantie Uitvoeringsprogramma 2011 + 2012 Gemeente Hoogeveen Provincie Drenthe Culturele Alliantie sprogramma 2011 + 2012 Gemeente Hoogeveen Provincie Drenthe Domein Provinciaal beleid Project Deelproject (later uitgewerkt) Cultuurparticipatie / -educatie Meer vraagsturing, meer

Nadere informatie

Bank: NL97INGB0007619758 t.n.v. Stichting Mudanthe

Bank: NL97INGB0007619758 t.n.v. Stichting Mudanthe Stichting Mudanthe Mudanthe brengt mensen samen in diverse laagdrempelige activiteiten en projecten. Onze sleutelwoorden zijn diversiteit, ontmoeting, enthousiasme, laagdrempelig en gewoon doen. Mudanthe

Nadere informatie

Nota van B&W. Kennisname Masterplan Nationaal Poldermuseum en uitstel realisatie. mr. A.Th.H. van Dijk E. Feij 11 januari 2011

Nota van B&W. Kennisname Masterplan Nationaal Poldermuseum en uitstel realisatie. mr. A.Th.H. van Dijk E. Feij 11 januari 2011 7 gemeente Haarlemmermeer Nota van B&W onderwerp Kennisname Masterplan Nationaal Poldermuseum en uitstel realisatie Portefeuillehouder Steller Collegevergadering mr. A.Th.H. van Dijk E. Feij 11 januari

Nadere informatie

Stichting voor toegepaste filosofie. culturele dienstverlening voor organisaties en instellingen. Beleidsplan 2013-2017. Inleiding

Stichting voor toegepaste filosofie. culturele dienstverlening voor organisaties en instellingen. Beleidsplan 2013-2017. Inleiding Stichting voor toegepaste filosofie culturele dienstverlening voor organisaties en instellingen Beleidsplan 2013-2017 Inleiding Onze ambitie richt zich niet alleen op het onderwijs, maar ook op de culturele

Nadere informatie

Echt thuis. Ondernemingsplan 2011-2015

Echt thuis. Ondernemingsplan 2011-2015 Echt thuis Ondernemingsplan 2011-2015 2 INLEIDING Mooiland is een woningcorporatie met circa 27.000 woningen verspreid over ruim 150 gemeenten in heel Nederland. Daarmee zijn wij een van de twintig grootste

Nadere informatie

Detailhandel in Brabant: Werk aan de winkel Sfeerbeeld symposium 16 januari 2013. Provincie Noord-Brabant

Detailhandel in Brabant: Werk aan de winkel Sfeerbeeld symposium 16 januari 2013. Provincie Noord-Brabant Detailhandel in Brabant: Werk aan de winkel Sfeerbeeld symposium 16 januari 2013 Provincie Noord-Brabant Volle bak, dat was het in de Bois le Duczaal van het provinciehuis op 16 januari 2013. Van begin

Nadere informatie

November 2014 PLAN VAN DE ARBEID VOORNE PUTTEN

November 2014 PLAN VAN DE ARBEID VOORNE PUTTEN November 2014 PVDA PLAN VAN DE ARBEID VOORNE PUTTEN Een plan van De Partij van de Arbeid Voorne putten Werkgroep Economie & Werk Voorne Putten PvdA Nissewaard Gert-Jan Alberts Kim van de Kant PvdA Hellevoetsluis

Nadere informatie

Beleidsregels subsidies Hof van Twente 2014

Beleidsregels subsidies Hof van Twente 2014 2. Beleidsterrein Cultuur Zo groot en breed mogelijk cultuurparticipatie Maatschappelijke effecten Doelstellingen Subdoelstellingen Vergroten zelfredzaamheid Talentontwikkeling en ontplooiing jeugdige

Nadere informatie

Meerjarenvisie 2011-2014 Gelijkwaardige en maatschappelijke participatie van mensen met een functiebeperking in Arnhem

Meerjarenvisie 2011-2014 Gelijkwaardige en maatschappelijke participatie van mensen met een functiebeperking in Arnhem 2012 Meerjarenvisie 2011-2014 Gelijkwaardige en maatschappelijke participatie van mensen met een functiebeperking in Arnhem Arnhems Platform Chronisch zieken en Gehandicapten September 2011 Aanleiding

Nadere informatie

Index. 1. Waar komen we vandaan? 1. 2. Waar gaan we naartoe? 2. 3. Beleidsthema s 2014-2016 6

Index. 1. Waar komen we vandaan? 1. 2. Waar gaan we naartoe? 2. 3. Beleidsthema s 2014-2016 6 Index 1. Waar komen we vandaan? 1 2. Waar gaan we naartoe? 2 2.1 Missie 2 2.2 Visie 2 2.3 Doelstellingen 3 2.4 Strategie 4 2.4.1 Organisatie 4 2.4.2 Aanbod 4 2.4.3 Maatschappelijk rolmodel 4 2.4.4. Marketing

Nadere informatie

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid,

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid, Transformatie van de woningvoorraad Een afname van het aantal huishoudens heeft gevolgen voor de woningvoorraad. Dit geldt ook vergrijzing. Vraag en aanbod sluiten niet meer op elkaar aan. Problemen van

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie