Veertien opgeknapte bedrijventerreinen in de stadsregio Rotterdam. bouwen aan samenhang

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Veertien opgeknapte bedrijventerreinen in de stadsregio Rotterdam. bouwen aan samenhang"

Transcriptie

1 Veertien opgeknapte bedrijventerreinen in de stadsregio Rotterdam bouwen aan samenhang

2

3 Voorwoord Al veertien bedrijventerreinen onder handen Nog acht te gaan! U heeft een magazine met vrijwel uitsluitend goed nieuws in handen. Goed nieuws over bedrijventerreinen, die dankzij de inspanningen van de gemeenten, ondernemers en stadsregio Rotterdam op dit moment een nieuwe toekomst krijgen. Bedrijventerreinen zijn niet bepaald sexy; ze krijgen niet vaak bezoek van mensen die er niet werken en evenmin van bestuurders of overheidsmanagers. Voor je plezier hoef je er meestal ook niet te komen. Alles staat er in het teken van werken, bedrijfsmatigheid en efficiëntie. Maar de tijd dat bedrijven gevestigd waren op marginale terreinen waar niemand naar omkeek, ligt gelukkig grotendeels achter ons. Bedrijven willen in een nette, representatieve omgeving zitten, hun relaties kunnen ontvangen en hun personeel kunnen laten werken. Een opgeruimd en verzorgd terrein draagt indirect bij aan de kwaliteit van de producten die ze leveren. Het belang van deze terreinen voor de economie is evident. Neem de groothandelsmarkt op Spaanse Polder waar op een oppervlakte van amper drie hectare een omzet van een miljard wordt gedraaid. Of Bedrijventerrein Oost in Barendrecht: ruim een derde van alle groente en fruit dat in de Nederlandse supermarkten ligt, komt daar vandaan. Stormpolder, Krimpen aan den IJssel: de grootse overdekte scheepshelling van Europa doet weer uitstekende zaken. Stadsregio Rotterdam, de samenwerking van vijftien gemeenten in deze regio, heeft in 2010 afgesproken dat er 22 bedrijventerreinen moesten worden opgeknapt. Veertien daarvan zijn al klaar of er wordt nu aan gewerkt. Het rijk en de provincie hebben hieraan een flinke bijdrage geleverd, maar het is de stadsregio Rotterdam die hier hard aan heeft gesleurd. De kracht van de stadsregio in deze grote operatie is dat ze zeer dicht op de concrete lokale problematiek van bedrijventerreinen zit en als geen ander kan samenwerken met de gemeenten. Ook heeft de stadsregio middelen uit de Investeringsreserve vrijgemaakt voor de herstructurering van bedrijventerreinen: jaarlijks is hiervoor 3,5 miljoen beschikbaar. De ruimte voor nieuwe bedrijventerreinen is schaars. We zullen het grotendeels moeten doen met de hectares die we al hebben. Er komt slechts zeer beperkt nieuw bedrijventerrein beschikbaar de komende jaren. De verhalen in dit magazine geven mij veel vertrouwen dat het mogelijk is de huidige bedrijventerreinen weer voor een lange periode helemaal bij de tijd te brengen. Ewald van Vliet, portefeuillehouder Economie stadsregio Rotterdam

4 10 december 2012 cartografie en vormgeving 8 MAASSLUIS KAPELPOLDER WESTVOORNE BRIELLE 32 t WOUD GROOT V VERGULDE HELLEVOETSLUIS 23 1 HALFWEG/MOLENWATERING KICKERSBLOEM 1 BERNISSE Stads- en dorpsgebied Bedrijventerrein Haven- en industriegebied Natuur-/recreatiegebied Glastuinbouwconcentratiegebied Water Agrarisch gebied en overig (Inter)nationale wegverbinding Regionale wegverbinding Lokale weg Spoor (inter-)nationaal Spoor goederen Metro Grens stadsregio Rotterdam Gemeentegrens 4 Herstructurering bedrijventerrein HERSTRUCTURERING WERKT!

5 21 RODENRIJS LANSINGERLAND 26 HOOFDWEG ETTENOORD HAND 6 SPAANSE POLDER SCHIEDAM NIEUW-MATHENESSE WILHELMINAHAVEN VLAARDINGEN GADERING ROTTERDAM ALBRANDSWAARD BEDRIJVENTERREINEN OOST BARENDRECHT 13 CAPELLE A/D IJSSEL 10 KRIMPEN A/D IJSSEL STORMPOLDER 36 DONKERSLOOT RIDDERKERK SPIJKENISSE inhoud Inleiding 6 Kapelpolder, Maassluis 8 Stormpolder, Krimpen a/d IJssel 10 Bedrijventerrein, Barendrecht Oost 13 Halfweg/Molenwatering, Spijkenisse 16 Wilhelminahaven & Nieuw-Mathenesse, Schiedam 18 Rodenrijs, Lansingerland 21 Kickersbloem 1, Hellevoetsluis 23 Hoofdweg, Capelle a/d IJssel 26 Spaanse Polder, Rotterdam 28 t Woud, Brielle 32 De Vergulde Hand, Vlaardingen 34 Donkersloot Zuid, Ridderkerk 36 Gadering, Rotterdam 38 Groot Vettenoord, Vlaardingen 40 Programma RHOB 42 Colofon 43 HERSTRUCTURERING WERKT! 5

6 Dit eenmalige magazine toont de praktijk van het opknappen van bedrijventerreinen in de regio Rotterdam. In deze inleiding bieden wij u het totaalplaatje: waaraan is het succes van dit programma te danken en hoe is het georganiseerd? Wat kunt u, als bestuurder, gemeenteraadslid, ondernemer of parkmanager de komende jaren nog verwachten? Inleiding een effectieve aanpak om bedrijventerreinen op te knappen Door Gonny Beckers en Fons Ripken* Toen we omstreeks 2009 aan het programma begonnen om verouderde bedrijventerreinen op te knappen, wisten we dat het een langdurig en vaak moeizaam proces zou worden. Nu we er ruim drie jaar ervaring mee hebben opgedaan, weten we ook wat de succesfactoren zijn en kunnen we tevreden zijn over de al bereikte resultaten. RHOB In de regio Rotterdam moet hectare geherstructureerd worden. Het belang van deze operatie is niet gering, want de terreinen worden intensief benut. De kosten van de herstructurering in de regio Rotterdam worden geschat op 2 miljard. Ruim 380 miljoen hiervan is bestemd voor verbetering van de openbare ruimten. Wat heeft de stadsregio Rotterdam - dat is de samenwerking van vijftien gemeenten in deze regio - de regiogemeenten te bieden? Om de gemeenten te helpen bij de herstructurering van bedrijventerreinen is in 2010 het Regionaal Herstructurerings- en Ontwikkelingsbureau (RHOB) opgericht. Dat bureau adviseert en ondersteunt de gemeenten. Er kunnen zelfs projectleiders via dit bureau worden ingehuurd. Het herstructureringsprogramma loopt tot 2020 (voor het programma zie pag. 42). Dan moeten de 22 bedrijventerreinen die in het programma zijn opgenomen een zichtbare verbetering hebben ondergaan. Om gemeenten ook financieel te ondersteunen is begin 2011 de Investeringsreserve stadsregio Rotterdam ingesteld. Per jaar is 3,5 miljoen subsidiegeld beschikbaar voor de economische herstructurering van bedrijventerreinen. De gemeenten blijken van die subsidie graag gebruik te maken. De afgelopen jaren is meer geld gevraagd dan er in de pot zat. De uitvoering van de herstructurering blijft een verantwoordelijkheid van de gemeenten. De stadsregio organiseert het gezamenlijke programma en is aanjager van de uitvoering. De werkwijze van het RHOB is om alle menskracht en middelen gebundeld in te zetten op een paar geselecteerde terreinen. Elk jaar bepalen we in overleg met de gemeenten welke terreinen dat zijn. Ook beleggen we regelmatig bijeenkomsten om kennis en ervaringen uit te wisselen en zo te onderzoeken welke nieuwe wegen we kunnen bewandelen. Actieve rol Het is duidelijk dat een actieve rol van de overheid nodig is om herstructurering op gang te brengen. Daarbij moeten de gebruikers van de bedrijventerreinen al in een vroeg stadium bij * gonny Beckers is programmamanager van het Regionaal Herstructurerings- en Ontwikkelingsbureau Rijnmond (RHOB) en Fons Ripken is directeur van BRO BV en door het RHOB ingehuurd. 6 HERSTRUCTURERING WERKT!

7 de plannen worden betrokken. De meeste ondernemers weten wel dat investeren in hun bedrijventerrein alleen maar voordelen heeft, maar er is iemand nodig die ze op sleeptouw neemt en hun neuzen dezelfde kant op zet. Overal waar de overheid dat gedaan heeft, is dynamiek ontstaan. Maar het is ons ook duidelijk geworden dat de overheid in het verleden zijn huiswerk niet altijd goed heeft gedaan. Gemeenten traden niet op wanneer een terrein verloederde. Schemerige toestanden werden getolereerd, waardoor het vertrouwen in de overheid afnam. Consequent Als gemeenten hun toezicht- en handhavingstaken consequent uitvoeren, wordt de overheid weer een geloofwaardige gesprekspartner. De overheid moet het openbaar gebied goed onderhouden, de voorschriften handhaven die ze anderen heeft opgelegd en de goedwillende bedrijven beschermen tegen andere die er een potje van maken. Op deze manier kan de overheid de leiding nemen in een herstructurering. Dan is voldoende steun gemakkelijk te vinden. Met quick wins kan de overheid al snel laten zien weer actief aanwezig te zijn op het terrein. Herstructureren is ook stimuleren dat er weer investeringen komen in het vastgoed, want dat betekent behoud van bestaande bedrijven en werkgelegenheid. Een ander aspect is duurzaamheid. Het gaat niet alleen om kwaliteit nu, maar ook in de toekomst. Herstructurering slaagt alleen met goede samenwerking. Het blijkt daarbij heel behulpzaam te zijn als de projectleider van een herstructurering een band weet te smeden tussen de managers van de verschillende bedrijven. Dat geeft iedereen energie. Het roept enthousiasme op als je samen met je buren de klus oppakt om je bedrijvenlocatie weer een net, eigentijds aanzien te geven. Dan zijn ondernemers bereid mee te doen en worden resultaten snel zichtbaar. Parkmanagement en BIZ We moeten vasthoudend zijn. Aanpassen van de werklocaties aan de eisen van de tijd is een voortdurend proces. De geherstructureerde locaties vragen om een nieuwe vorm van beheer, bijvoorbeeld via parkmanagement, om te voorkomen dat in de toekomst opnieuw achterstanden ontstaan. Sinds 2009 geldt een wet die ondernemers helpt bij het verbeteren van het klimaat op hun bedrijventerrein: de Experimentenwet Bedrijveninvesteringszone (BIZ). De wet BIZ maakt het voor ondernemers mogelijk om gezamenlijk te investeren in een aantrekkelijke en veilige bedrijfsomgeving. Ondernemers in een bepaald gebied bepalen of zij voor dat gebied gezamenlijke investeringen willen doen en maken daarvoor een plan. Dat plan gaat onder meer over wat men gezamenlijk wil financieren en de begroting die daarbij hoort. Gedacht moet worden aan beveiliging, groenvoorziening, verlichting, afrasteringen, bewegwijzering, gezamenlijke inkoop van energie of kantoorartikelen, onderhoud en ga zo maar door. Als de gemeente met het plan akkoord gaat en er is voldoende draagvlak, dan kan een heffing worden ingesteld voor alle ondernemers in het gebied. De gemeente keert de opbrengst uit aan een speciaal voor de BIZ opgerichte vereniging of stichting, die de activiteiten namens de ondernemers gaat uitvoeren. Free riding is uitgesloten. Op zo n 25 terreinen in heel Nederland is deze aanpak al toegepast, en met succes. Minister Kamp (EZ) heeft eind 2012 bekend gemaakt dat hij de Experimentenwet permanent zal maken. HERSTRUCTURERING WERKT! 7

8 Naam Kapelpolder Gemeente Maassluis Omvang 25 ha. bruto, 22 ha. netto Dateert van eeuwen geleden Aantal bedrijven 117 Arbeidsplaatsen Leegstand 5% Budget 4,5 miljoen Aanpak herontwikkeling en inhuur externe projectleiding kapelpolder maassluis herontwikkeling van een brandplek Maassluis omarmt zijn oudste bedrijventerrein, de Kapelpolder. Even zag het ernaar uit dat hier een woonwijk zou verrijzen, maar de gemeente bedacht zich. De laatste grote lege plek wordt verkocht aan een ondernemer die zijn bedrijf groot maakte in Kapelpolder. Het bestemmingplan dateert uit 1948, maar getuige de ouderdom van sommige panden is het duidelijk dat Kapelpolder al veel langer het domein is van bedrijven. De gemeente was aanvankelijk van plan om het gebied grotendeels vrij te maken voor woningbouw. Een blik op de kaart van Maassluis maakt duidelijk dat dat een heel voor de hand liggende ambitie is: Kapelpolder ligt centraal tussen het historische stadshart en de negentiende-eeuwse arbeiderswijken van Maassluis. Vanuit het bedrijventerrein is een prachtig uitzicht op het schilderachtige Schanseiland met zijn Grote Kerk. Daar is vorig jaar vanaf gezien. Er komt beperkte woningbouw naast nieuwe bedrijvigheid. Charme Afgezien van het feit dat een woningbouwontwikkeling niet haalbaar bleek, speelde er nog iets anders. Een rapport van de Kamer van Koophandel maakte duidelijk van welke grote economische en sociale betekenis de bedrijvigheid is. Er zitten hier veel ambachtelijke bedrijven, die sterk op de lokale markt gericht zijn, vertelt Frank van de Weijer van projectontwikkelingsbureau Visade. Van de Weijer is ingehuurd als projectmanager voor de herstructurering van Kapelpolder. De gemeente ziet in dat de bedrijvigheid zo dichtbij het centrum ook kwaliteit geeft die gewaardeerd en gekoesterd moet worden. De trend om alle bedrijvigheid buiten de stad te plaatsen is voorbij in Maassluis. Het uitzicht op de oude stad met op de voorgrond de grofstoffelijke werkelijkheid van bijvoorbeeld de kranen en silo s van een betonbedrijf, heeft ook zijn charme. Lastig Een wandeling over het terrein maakt direct duidelijk wat er hoognodig moet gebeuren om de aantrekkelijkheid te vergroten. Aan de noordzijde gaapt een leegte. Negen jaar geleden brandde Europe Pallet tot de grond toe af. Het braakliggende terrein moet een nieuwe bestemming krijgen, zo heeft de 8 HERSTRUCTURERING WERKT!

9 gemeente besloten. De vooroorlogse woningen die nu al zolang op de grijze vlakte uitkijken, krijgen achterburen. Een deel van het terrein wordt bebouwd met een nieuw straatje van pakweg 20 tot 25 woningen, gescheiden van de rest van het terrein door een brede groenstrook. De gemeente denkt aan 20 tot 25 woningen, aldus Van de Weijer. Koopwoningen gebouwd in een vorm van begeleid particulier opdrachtgeverschap. Kan dat zo makkelijk: woningbouw plegen zo dicht bij bijvoorbeeld een zand- en grindhandel? De DCMR doet geluidsonderzoeken en het is mogelijk best lastig met de geluidsnormen, vertelt Van de Weijer. Het gekke is: er wonen al ettelijke honderden mensen met plezier in de polder. Wij hebben nog nooit klachten over het geluid ontvangen. Rasechte Maassluizer Het L-vormig stuk grond dat overblijft voor nieuwe bedrijvigheid, is ongeveer een hectare. Maar door zijn gunstige ligging wel aantrekkelijk, zegt Van de Weijer. Fabrikant en importeur van o.a. hygiënepapier, nonwovens, absorptiematerialen en poetslappen, MTS Europroducts, die elders gevestigd is in Kapelpolder, is uit zijn jasje aan het groeien en zoekt een plek voor uitbreiding. Van de Weijer: Het is een internationaal bedrijf met vijftig medewerkers dat ruim twintig jaar geleden opgericht is door een rasechte Maassluizer. Een bedrijf dat Maassluis koestert en niet graag zou zien vertrekken. Het bedrijf heeft zijn oog laten vallen op het braakliggend land en heeft met de gemeente overeenstemming bereikt over de aankoop. Overigens moet er nog wel wat oude bodemvervuiling worden opgeruimd. In maart 2013 wordt met de werkzaamheden gestart. De herontwikkeling van de brandplek gaat naar schatting 4,5 miljoen kosten. De helft daarvan moet worden terugverdiend met de verkoop van grond. Een kwart wordt betaald uit de gemeentekas en het laatste kwart, zo n euro komt als subsidie van de stadregio Rotterdam. HERSTRUCTURERING WERKT! 9

10 Stormpolder krimpen aan den ijssel De wonderbaarlijke revival van een polder Soms neemt de geschiedenis een onverwachte wending en hebben plannenmakers het nakijken. Dat gebeurde op het bedrijventerrein Stormpolder in de gemeente Krimpen aan den IJssel. En sindsdien floreert de polder weer. 10 HERSTRUCTURERING WERKT!

11 Naam Stormpolder Gemeente Krimpen aan den IJssel Omvang 80 ha. bruto, 66 ha. netto Dateert van 1970 Aantal bedrijven 194 Arbeidsplaatsen Leegstand 0% Budget Aanpak (tijdelijke) inhuur expertise en opzetten gebiedsmanagement De polder is eigenlijk een driehoekig eiland op het punt waar de Hollandse IJssel en de Lek samenvloeien tot de Nieuwe Maas en niet ver van een andere belangrijke scheepvaartroute, de Noord. De Sliksloot scheidt het gebied van de woonkern van Krimpen aan den IJssel. De Stormpolder - ooit een zelfstandige gemeente - was in de 19 e eeuw al het domein van scheepstimmerwerfjes en andere watergerelateerde bedrijfjes. Die hebben het veld geruimd voor grote bedrijven als Van der Giessen-de Noord, die er de grootste overdekte scheepshelling van Europa bouwde. Aan het einde van de vorige eeuw ging het snel bergafwaarts met de scheepsbouw en sloot de reus zijn deuren. Ook veel andere scheepsgerelateerde bedrijven legden het loodje. De Stormpolder raakte zwaar in de versukkeling. Leegstand en verloedering sloegen toe. Transformatie De neergang ging gepaard met een sterk groeiende behoefte aan woningen. Veel buurgemeenten waren al bezig met herontwikkeling van hun waterkant, vertelt Jasper Baas, projectmanager bij de gemeente Krimpen aan den IJssel. Overal bouwprojecten, waarbij water als bijzondere woonkwaliteit werd onderstreept. Krimpen aan den IJssel liet zijn oog vallen op de Stormpolder. Er werden plannen gemaakt voor een ingrijpende transformatie: de zware industrie zou wijken voor woningen in combinatie met schone bedrijvigheid. Het kwam zelfs tot een masterplan, maar toen nam de geschiedenis een verrassende wending: de Nederlandse offshore-industrie herrees uit zijn as. Scheepsbouwer IHC Merwede kreeg een aantal grote orders en had per direct een grote hal nodig. Het werd de 50 meter hoge megahal van Stormpolder. Ook de andere industrie op het bedrijventerrein leefde op en zo werd het ambitieuze masterplan rijp voor de prullenbak. Zware industrie en wonen, dat gaat gewoon niet samen, aldus Baas, die door Rotterdam is uitgeleend aan Krimpen aan den IJssel om de wijziging van het bestemmingsplan te leiden. Het oude plan stamt uit 1973 en moet vóór juli 2013 zijn vernieuwd. Een delicate opdracht, want Ridderkerk heeft de oever aan de overkant van de Nieuwe Maas ontdekt als toplocatie voor woningen. Daar vloeien geluidseisen uit voort voor de industrie op de Krimpense oever. 5,5 hectare asfalt Op Google Earth vertoont de plattegrond van Stormpolder twee merkwaardige kale plekken. Op de grootste van de twee was ooit de Exploitatie Maatschappij Krimpen gevestigd, die er een afvalstort beheerde. Voordien kreeg de grond al veel vuiligheid te verstouwen van een olieverwerkingsbedrijf en een petroleummaatschappij. De bodemvervuiling die daardoor is ontstaan, is zo ernstig dat het EMK-terrein thuishoort in het rijtje milieurampen waarin ook Lekkerkerk en de Volgermeer voorkomen. Zo ernstig ook, dat de overheid eind jaren 80 niets anders wist te verzinnen dan de grond te isoleren door rondom damwanden te slaan en het geheel af te sluiten met een plak asfalt van 5,5 hectare. Baas: Het was zo erg, dat je bij wijze van spreken dood zou neervallen als je een schop in de grond stak. De enige bedrijvigheid op dit grote terrein is die van pompen die het vervuilde grondwater oppompen voor zuivering. Baas: Ik moet ondermeer onderzoeken of het raadzaam is dat de gemeente de grond koopt, en zo ja tegen welke voorwaarden. En dan de tweede kale plek: dat is een nooit bebouwde laagte op het oude polderniveau. De put wordt het genoemd en het doet nu dienst als provisorisch parkeerterrein. IHC Merwede heeft het terrein inmiddels gekocht. Zware industrie De gemeente heeft besloten voor de toekomst van Stormpolder de nadruk te leggen op de maritieme maakindustrie. Het gaat om versterking van het karakter dat het terrein nu al heeft, vertelt Baas. Van de 66 hectare die het terrein omvat, moet ongeveer 20 hectare worden herontwikkeld. De gemeente Lees verder >> HERSTRUCTURERING WERKT! 11

12 heeft hier nauwelijks grond, maar wil toch graag zien te bereiken dat het terrein zich verder ontwikkelt tot een gespecialiseerd bedrijvenpark. Met de bedrijven proberen we een gezamenlijke communicatie te voeren om Stormpolder in de etalage te zetten. Tegelijkertijd moet het terrein wel toonbaarder en veiliger worden. Verder is het plan om de zware industrie te concentreren in het westelijke deel, waar IHC en Hollandia al zitten. Het oostelijke deel is dan voor andersoortige, kleinschalige ondernemingen. Zo ontstaat er ook een mooie verdeling tussen lokale en internationale bedrijvigheid. En dan is er nog de bereikbaarheid: die is verre van optimaal. De Algerabrug over de Hollandse IJssel (tevens Stormvloedkering Hollandse IJssel) is welbeschouwd de enige verbinding met de rest van Rijnmond. En dat is ronduit beneden de maat - zeker gezien het economisch belang van Stormpolder en gezien de zeer lage verkeerscapaciteit van de smalle brug. Misschien moet er meer aandacht komen voor het vervoer over het water, zegt Baas. Het idee voor een brug naar Lekkerkerk is verder weg dan ooit. Die is momenteel niet te betalen. Niet fysiek Het bedrijventerrein heeft behoefte aan ondernemers die samenwerken, samen optrekken en zich samen positioneren op de markt, legt Jasper Baas uit. Ik loop ertegenaan dat provincie en stadsregio zich vooral richten op fysieke projecten: het verwerven van gronden, groen, infrastructuur en dergelijke. Zaken waarvoor je een lintje kunt doorknippen, tastbaar succes. In 2013 wil de gemeente gebiedsmanagement voor elkaar boksen. Doel: synergie vergroten, bestaande bedrijven behouden en in staat stellen om uit te breiden en nieuwe bedrijven aantrekken. Het woord parkmanagement gebruikt Baas liever niet. Het is te zeer verbonden aan de organisatie die de gemeente jaren geleden in het leven riep en inmiddels failliet is. Management is ook niet het eerste wat we gaan doen. We beginnen met het vaststellen van een gezamenlijk visie ter vergroting van de economische aantrekkelijkheid van Stormpolder. Daarbij moeten ook gunstige ligging aan het water en de relatief lage grondprijzen worden benadrukt. Tricky Baas grootste zorg is de bestendigheid van de visie: Hoe bruikbaar is ons plan nog als er opeens geen schip meer van de werf komt? En verder is het de kunst om de energie van het begin vast te houden. Je moet voorkomen dat ondernemers het na drie, vier jaar voor gezien houden. Dat is best lastig: als het allemaal goed draait, hebben ze de tijd niet voor gezamenlijkheid, in slechte tijden is het geld er niet. Krimpen steekt zelf in het project en krijgt hetzelfde bedrag van de stadsregio. Bij de provincie heeft de gemeente uit de subsidie planvorming bedrijventerreinen aangevraagd. 12 HERSTRUCTURERING WERKT!

13 Naam Bedrijventerreinen-Oost, kortweg BT-Oost Gemeente Barendrecht Omvang 98,9 ha. bruto, 78,8 ha. netto Dateert van jaren 50 Aantal bedrijven 219 Arbeidsplaatsen Leegstand 0,5% Budget 15 miljoen Aanpak reconstructie van bestaande infrastructuur en nieuwe toevoegen Bedrijventerreinen- Oost Barendrecht Waar een wil is, komt een weg Soms kan alleen de overheid een probleem uit de weg ruimen. Op Bedrijventerreinen- Oost in Barendrecht koopt de gemeente met dat doel grond op. Voor een prikkie. Een bijzonder verhaal over een bijzonder terrein. Geen terrein ligt zo afgezonderd van de bewoonde wereld en is tegelijkertijd zo goed aangesloten op grote verkeersaders. Een betonnen doos met negen sporen erin (voor regulier treinverkeer, HSL en Betuwelijn) schermt Bedrijventerreinen-Oost over de hele lengte af van de woonwijken van Barendrecht. De kans op geluidoverlast van de bedrijven op dit terrein is nihil. Aan de andere kant ligt knooppunt Ridderkerk, één van de belangrijkste verkeersknooppunten van Nederland. Fruit Frukar, Fruity King, Oké Fruit, Solfruit, Total Exotics, Olympic Fruit, Hispa Fruit, AsianFresh, Fruity Pack: het zijn maar een paar van de bedrijven die hier gevestigd zijn. Drie keer raden waar zowat alles op Oost om draait. Het zijn stuk voor stuk imposante koelhuizen met lange ritsen laaddocks. The Greenery in het hart van het terrein, spant de kroon met zestig docks op een rij. Ook de zogenaamde fustloods, waar alle mogelijke kratten en karretjes volautomatisch worden gewassen, heeft reusachtige afmetingen. Niet ver daarvandaan ligt een knots van een bananenrijperij. De groothandel van Hollander bevoorraadt twee keer per dag alle ruim 250 Plus-supermarkten in Nederland. Het is geen toeval dat de agrifood-sector hier zo nadrukkelijk aanwezig is: het begon allemaal in de jaren vijftig met de vestiging van de groenteveiling. Het enorme veilingterrein is in de loop der tijd in stukjes verkocht. Geen openbare weg Er rijden constant vrachtwagens af en aan. Op de drukste momenten van de dag staan er files van vrachtwagens, wachtend om geladen of gelost te worden. Vreemd genoeg rijdt het vrachtverkeer op dit internationale overslagknooppunt van groente en fruit nauwelijks over de openbare weg. Er is nauwelijks openbare weg. Vrijwel alle grond is in particulier eigendom en zo n beetje iedereen moet bij elkaar over het eigen terrein. De situatie is niet meer berekend op het sterk toegenomen verkeer, vertelt Christine van Grunsven, de voormalig Lees verder >> HERSTRUCTURERING WERKT! 13

14 projectmanager bij de gemeente Barendrecht. Regelmatig staan ondernemers bij de rechter omdat de een of andere poort tegen de afspraken in dicht is. Er is een serieus logistiek probleem. Rotonde Op Oost is de herstructurering niet ingegeven door verloedering of veroudering, maar door het vastlopende verkeer. De gemeente heeft besloten om openbaar gebied toe te voegen. De operatie bestaat uit reconstructie van bestaande openbare infrastructuur en toevoeging van nieuwe. Van Grunsven: Het is een bijzondere ingreep, want in feite bouwen we achteraf een ruggengraat in het gebied. De nieuwe weg verbindt het NS-station Barendrecht met de rondweg en ontsluit tegelijkertijd het middengebied van de bedrijventerreinen. Voorlopig draagt de weg de naam Spoorlaan. Het vertrekpunt van de weg is al helemaal klaar: op door de gemeente gekochte NS-grond naast het station ligt al een splinternieuwe, fikse rotonde te wachten op aansluiting. Hij is van beton met het oog op de grote belasting door het intensieve vrachtverkeer. In asfalt zouden al snel diepe sporen en ribbels ontstaan. Eén aftakking van de rotonde loopt vooralsnog dood op een nog te verwerven terrein met loodsen. Gesloten beurzen Barendrecht koopt de grond die nodig is voor de weg van een aantal ondernemers, waaronder de Van-de-Heuvel-ondernemers., aldus Van Grunsven. Dat gebeurt zo mogelijk met gesloten beurzen. Ten eerste omdat de bedrijven graag goed toegankelijk willen zijn. Ook maakt de gemeente het in ruil voor de grond voor de AGF-bedrijven in het bestemmingplan mogelijk om flink hoger te bouwen dan nu: tot dertig meter in plaats van de huidige limiet van negen meter. Deze mooie deal is ook weer te danken aan de betonnen spoorbak, die zulke hoge gebouwen met gemak onttrekt aan het zicht van de mensen die aan de andere kant wonen. De nieuwe infrastructuur, die er eind 2015 moet liggen, en de kleinere aanpassingen elders kosten naar schatting 15 miljoen euro. De projectleider: De provincie draagt daar 4,5 miljoen aan bij, het rijk een half miljoen en de rest komt ten laste van de 14 HERSTRUCTURERING WERKT!

15 De nieuwe buur Het huidig gebruik van het gebied Nieuw Reijerwaard (agrarisch en glastuinbouw) gaat in de komende jaren plaatsmaken voor bedrijvigheid in de agro/vers/food-sector. Deze sector richt zich op het importeren, verwerken en leveren van verse groente en fruit aan heel Europa. De vraag naar verse producten blijft onverminderd groot, wat enorme kansen biedt voor deze sector. Simpel gezegd: iedereen eet sla en blijft sla eten. Daarnaast is er grote vraag naar gemaksvoedsel, voorgesneden groente en fruit. Nieuw Reijerwaard is een uitbreiding van het huidige cluster op BT-Oost, het grootste gespecialiseerde agro/vers/ food-cluster in Nederland. Bijna alle supermarktketens in Nederland worden via dit bedrijventerrein voorzien van verse en bewerkte groenten en fruit. Bedrijven die zich op Nieuw Reijerwaard gaan vestigen verrichten aanvullende of vergelijkbare werkzaamheden in deze sector. In het eerste kwartaal van 2014 moet de eerste paal geslagen worden op dit nieuwe terrein. Meer informatie is te vinden op gemeente. Hij hoopt een deel daarvan, ongeveer 3 miljoen, te dekken met de uitgifte van drie kavels. De nieuwe projectleider, Matteo de Visser, schat in dat de investeringen behoorlijk zullen meevallen, gezien het feit dat aannemers zitten te springen om werk. Maar grondopbrengsten dalen ook, zodat het per saldo niet zoveel uitmaakt. De Visser onderstreept dat de betrokken ondernemers een veelvoud investeren van wat de overheid in Oost steekt. Zij gaan bouwen en verbouwen om goed in het nieuwe stratenplan te passen en om nieuwe ontwikkelingen in de sector bij te houden. De grote operatie maakt Oost klaar voor groei. Groei die niet alleen op het terrein zelf verwacht wordt, maar ook op een andere plek. Ten oosten van de Bedrijventerreinen-Oost (in de gemeente Ridderkerk) strekken zich in de oksel van de Ridderster weilanden en kassen uit, die het veld zullen ruimen voor het nieuwe bedrijventerrein Nieuw Reijerwaard. Een terrein van 90 hectare op grotendeels Ridderkerks grondgebied, maar te ontwikkelen door een samenwerking tussen Ridderkerk, Barendrecht en Rotterdam. HERSTRUCTURERING WERKT! 15

16 halfweg/ molenwatering spijkenisse Parkmanager moet elke dag meerwaarde bewijzen Parkmanagement is mooi, maar parkmanagement uitbesteed aan een bedrijf dat erin is gespecialiseerd, is nog mooier. Dat is de ervaring op het Spijkenisser bedrijventerrein Halfweg/Molenwatering. Op het bedrijventerrein is duidelijk te zien dat de kavels in fasen zijn uitgeven. De oudste bedrijven stammen uit de jaren zestig, de nieuwste zijn vijftig jaar jonger. Er zitten behoorlijk wat grote namen op het terrein, zoals de hoofdkantoren van TopMovers (internationaal verhuisbedrijf), De Rijke (internationaal transportbedrijf), SGS (laboratorium/certificatie) en Spykstaal (elektrische voertuigen). Baksteen svp Halfweg/Molenwatering lijkt niet bepaald dringend toe aan een herstructurering: het terrein ademt Hollands welvaren. Bij de uitgifte was dit allemaal gemeentegrond. Een groot voordeel want dan kun je als overheid voorwaarden stellen, zegt Ger Klapwijk, senior adviseur economische zaken bij de gemeente Spijkenisse. Bijvoorbeeld op het vlak van werkgelegenheid en duurzaamheid. Of aan de uitstraling van het pand dat de ondernemer wil bouwen. Je kunt bijvoorbeeld zeggen: Als u een pand van damwanden wilt optrekken, dan gaat de koop niet door. Het moet in baksteen. Hoe welvarend Halfweg/ Molenwetering ook oogt, uit een peiling onder de 268 ondernemers kwam naar voren dat zij zich kwetsbaar voelen voor narigheid. Boyd Bartels, die er sinds 2010 als parkmanager rondloopt (zie kader), weet hoe precair het is: Het veiligheidsgevoel van ondernemers luistert nogal nauw. Uiteindelijk draagt het opgeschoten groen tussen de tegels al bij aan een gevoel van onbehagen en onveiligheid. Het moet er keurig uitzien. Het budget dat de gemeente steekt in het opknappen van het terrein bedraagt Daarvan is afkomstig van de provincie Zuid-Holland, de rest komt uit het gemeentelijk onderhoudsbudget. Maar met een piekfijne openbare ruimte 16 HERSTRUCTURERING WERKT!

17 Naam Halfweg/Molenwatering Gemeente Spijkenisse Omvang 107 ha. bruto, 68,5 ha. netto Dateert van jaren 60 Aantal bedrijven 268 Arbeidsplaatsen Leegstand 6% Budget Aanpak revitalisering en opzet parkmanagement alleen kom je er niet. Er moet meer gebeuren, en daarvoor doet de gemeente een dringend beroep op de bereidwilligheid van de ondernemers om samen te werken. Lange lijst De ondernemers van Halfweg/Molenwatering hebben hun beveiligingsbelangen al jaren geleden gebundeld: in 1998 richtten ze daartoe een stichting op, waarin ook de gemeente, de politie en de Kamer van Koophandel participeerden. Twee jaar geleden zette de stichting, gestimuleerd door de gemeente, een veel grotere stap door zichzelf om te vormen tot de Stichting Parkmanagement Bedrijventerreinen Spijkenisse. Die stichting, waarvan het bestuur wordt gevormd door vijf ondernemers onder voorzitterschap van de Spijkenisser wethouder Christel Mourik, regelt de gemeenschappelijke inkoop van een indrukwekkende lijst diensten en producten: beveiliging, afvalinzameling, energie, ICT-beveiliging, kantoorbenodigdheden, groenonderhoud, BHV-trainingen, AEDapparatuur, communicatiediensten en verzekeringen. Voor de dagelijkse uitvoering is het bedrijf Ecoplanet ingehuurd, waar Bartels werkzaam is. Voortouw De eerste drie jaar is de nieuwe stichting mede bekostigd met geld van de gemeente en de provincie, vanaf volgend jaar moet ze op eigen benen staan. De praktijk is dat gemeenten in dit soort trajecten het voortouw moeten nemen, aldus Klapwijk. Het is doorgaans geen prioriteit van ondernemers, die zit namelijk bij hun eigen business. Er zijn altijd wel een paar die iets gezamenlijk van de grond willen krijgen, maar hun bindend vermogen is niet altijd zo groot als dat van een externe kracht, bijvoorbeeld de overheid. Eigenwijsheid is een kerncompetentie van ondernemers. Daar schuilt ook hun succes in. Maar het verklaart ook waarom ze terughoudend zijn om dit soort gezamenlijkheid aan te gaan. 30% van de bedrijven is inmiddels aangehaakt. Bartels verwacht dat dat binnen een jaar kan worden verhoogd tot 50%. Hij denkt dat op de wat langere duur 75% het hoogst haalbare is. Solisten en free riders zullen altijd blijven bestaan. Profi s op het park Boyd Bartels werkt voor Ecoplanet, een bedrijf dat op verschillende bedrijventerreinen in de regio Rotterdam zorg draagt voor de uitvoering van parkmanagement. Hij is niet alleen parkmanager van Halfweg, maar doet dit werk ook op Hordijk (Rotterdam), Gadering (Hoogvliet) en Kickersbloem 1 en 2 (Hellevoetsluis). Op Gadering draait het parkmanagement al het langst: acht jaar, met succes. Daar is het al bijna vanzelfsprekend dat ondernemers meedoen, vertelt Bartels. Driekwart van de bedrijven is aangesloten. Maar je moet als parkmanager elke dag je meerwaarde blijven bewijzen. Steeds weer met iets nieuws komen, in contact blijven met de ondernemers en ze wijzen op de voordelen van de samenwerking. De markt voor bedrijven als Ecoplanet is nog betrekkelijk jong, maar groeit als kool. Ik denk dat er op 30% van de Nederlandse bedrijventerreinen een bepaalde vorm van parkmanagement is geregeld, zegt de parkmanager. Dat zijn er dus zo n Dat veel samenwerkingsinitiatieven sterven in schoonheid, is volgens hem vaak een kwestie van mankracht en management. Met een vrijwilliger die het erbij doet, red je het niet. Wij laten zien dat professionele, gespecialiseerde mensen nodig zijn voor de continuïteit van parkmanagement. Op de meeste nieuw op te leveren terreinen wordt tegenwoordig parkmanagement verplicht gesteld. HERSTRUCTURERING WERKT! 17

18 wilhelminahaven & Nieuw-mathenesse schiedam Dubbele industriële roem krijgt een boost Een van de eerste industriesteden van Nederland verjongt zichzelf. Schiedam is trots op zijn industriële faam en laat zijn sterke punten glimmen: de bedrijventerreinen Wilhelminahaven en Nieuw-Mathenesse wacht een boost. 18 HERSTRUCTURERING WERKT!

19 Namen wilhelminahaven en Nieuw-Mathenesse Gemeente Schiedam Omvang 71 ha. netto, 23,5 ha. netto Dateert van de jaren 50 c.q Aantal bedrijven 87 en 69 Arbeidsplaatsen en Leegstand 2,8% c.q. 3% Budget nog niet bekend Aanpak duurzame herstructurering voor Nieuw-Mathenesse Zwart Nazareth, zo luidde de bijnaam van Schiedam eind negentiende eeuw. De stad zag in die tijd zwart van de kolenrook. De rook is opgetrokken, maar Schiedam koestert de twee bedrijfstakken waarin nog steeds veel inwoners hun brood verdienen: jenever en schepen. De twee bedrijventerreinen weerspiegelen het verleden perfect. De nadruk in Wilheminahaven ligt op de offshore industrie: het is de thuishaven van grote namen als Damen (scheepsreparatie), Huisman (zware offshore-constructies) en Mammoet (o.a. maritieme hijsinstallaties). In Nieuw-Mathenesse geven de distillateurs Nolet en De Kuijper, de glasfabriek O-I en een aantal drankendistributeurs de toon aan. Beide terreinen liggen aan de Nieuwe Waterweg. Verbinding De afgelopen decennia is er ten oosten van Nieuw-Mathenesse, op Rotterdamse bodem, veel veranderd. Veel oude, watergebonden bedrijvigheid heeft er plaats gemaakt voor hippe woon/werkwijken. En het ambitieuze project Stadshavens heeft nog meer in petto. De herontwikkeling kruipt richting Schiedam. De gemeente erkent net als Rotterdam dat water een belangrijk omgevingskwaliteit is, zegt Rob Christiaanse, programmamanager economie van de gemeente Schiedam. Maar tegelijkertijd hecht ze een groot belang aan de bedrijvigheid van Nieuw-Mathenesse. Niet in de laatste plaats vanwege de werkgelegenheid. Zijn vinger trekt een lijn over de kaart, van het historische stadscentrum naar de Nieuwe Waterweg. Deze route maakt de verbinding tussen stad en water. Dat moet een weg worden die mensen graag afleggen. Wat niet betekent dat de industrie moet inschikken, laat staan verhuizen. Mooi tapijt Het gaat om de Buitenhavenweg, de ruggengraat van Nieuw- Mathenesse. Daaraan ligt het een en ander aan industrieel erfgoed, zoals de statige oude De Kuyper-fabriek. Er bestaat hier al een zeker jenevertoerisme, maar er zit meer in, denkt de gemeente. De weg zou moeten veranderen in een mooie wandel- en fietskade. Daarbij is ook uitdrukkelijk voor de industrie een rol weggelegd. Christiaanse: Wij kunnen wel een mooi tapijt uitrollen, maar als er verder niks te zien is, mislukt de opzet. We willen goede afspraken maken over wat de industrie kan laten zien aan de voorbijganger. Dan is er nog een tweede belangrijke weg, die moet worden aangepakt: de Nieuw-Mathenesserstraat, een verouderde weg waarlangs slordig wordt geparkeerd. De gemeente wil dat mensen zich hier weer welkom voelen. Daartoe wordt de bestrating vernieuwd en komen er trottoirs en fietspaden. Parkeren mogen de ondernemers straks alleen op eigen terrein. Het dak op Intensief en zorgvuldig ruimtegebruik staat hoog in het Schiedamse vaandel. Dat kan ook haast niet anders, want de gemeente heeft haast geen ruimte meer voor nieuwe bedrijvigheid. We zijn nu met twee garagebedrijven, een horecainstallateur en een vastgoedexploitant plannen aan het ontwikkelen voor het creëren van parkeerruimte op het dak, vertelt Christiaanse. We kunnen ook ruimte winnen door kantoorruimte op loodsen te zetten in plaats van ernaast. Ook duurzaamheid staat op de agenda. Op dat vlak moet Nieuw-Mathenesse gaan scoren. Zo moet nieuwbouw herbruikbaar zijn. Op het punt van energie wordt nagedacht over benutting van de restwarmte van de glasfabriek. De straatverlichting zal zoveel mogelijk door LED-lampen worden geleverd. Christiaanse: Op het gebied van ruimtegebruik, kun je als gemeente wel het een en ander voorschrijven, maar voor duurzaamheid kun je geen strengere eisen stellen dan bestaande wetgeving. We moeten ondernemers overtuigen van de voordelen van duurzaamheid. Daartoe heeft de gemeente samen met de stadsregio een rekenmodel ontworpen dat het rendement van investeringen in duurzaamheid in harde euro s uitdrukt. Een soort financiële cockpit die de effecten op de vastgoedwaarde en de exploitatiekosten aanschouwelijk maakt. Lees verder >> HERSTRUCTURERING WERKT! 19

20 Bagger De plannen voor bedrijventerrein Wilhelminahaven zijn nog niet zo ver gevorderd. De aandacht is daar vooral gericht op een intensiever gebruik van de grond. In het midden van het gebied ligt een slibdepot van ruim zeven hectare: momenteel een plek met weinig economische potentie. De grond is niet van de gemeente. Daar vlak bij ligt nog een stuk van bijna twee hectare gemeentegrond braak. Schiedam zou deze grond het liefst herontwikkelen. Het zou mooi zijn als we er maritieme bedrijvigheid uit de regio kunnen clusteren. Het slib komt uit de Schiedamse havens zelf en zou volgens het oorspronkelijk plan op termijn naar het nationale depot De Slufter moeten verhuizen. Maar inmiddels is de milieuregelgeving versoepeld en dat opent wellicht perspectieven. Zo zou het inpakken van slib tot de mogelijkheden kunnen behoren. Binnen afzienbare tijd vindt er voor Wilhelminahaven een haalbaarheidsstudie plaats. De subsidie voor dat onderzoek is inmiddels aangevraagd. 20 HERSTRUCTURERING WERKT!

21 Naam Rodenrijs Gemeente Lansingerland Omvang 23 ha. bruto, 18 ha. netto Dateert van de jaren 50 Aantal bedrijven 86 Arbeidsplaatsen 988 Leegstand 3% Budget 1,8 miljoen Aanpak verbetering openbare ruimte rodenrijs lansingerland de gewonnen strijd tegen de sjofelheid Een klassiek geval van achterstallig onderhoud met alle narigheid van dien: dat was bedrijventerrein Rodenrijs in de gemeente Lansingerland enkele jaren geleden nog. Door gezamenlijke inspanningen kunnen gemeente en ondernemers weer trots zijn op hun terrein. En bleef een bedrijf van wereldfaam gevestigd op Rodenrijs. Het langwerpige bedrijventerrein ligt in de zuidelijke hoek van Rodenrijs, langs het spoor van de metro tussen Den Haag en Rotterdam. Begin deze eeuw was het niet best gesteld met het terrein. Kuilen in de weg, verwilderde borders, kapotte straatverlichting, foutparkeerders, troep aan de straat: Rodenrijs bood een sjofele aanblik. Een armoedige bedoening was het, aldus Arjan Koopman, adviseur economische zaken van de gemeente Lansingerland. Verder moest de gemeente hier en daar openbare ruimte weer opeisen. Ondernemers hadden in de loop der tijd bewust of onbewust stukjes gemeentegrond bij hun terrein ingelijfd. Het ging niet om hele grote lappen, maar meer om een reepje hier en een reepje daar. Maar die hadden we wel nodig om orde op zaken te stellen. Een aantal stukjes werd verkocht of uitgeruild tegen particuliere grond die de gemeente nodig had voor een verbetering van de openbare ruimte. Opleggers Een van de problemen was dat een transportbedrijf, dat op een naburig terrein was gevestigd, de openbare weg op Rodenrijs gebruikte als stalling voor opleggers. Die stonden er zo lang, dat er hoog gras tussen de wielen groeide, niet direct een teken van bedrijvigheid. Er moest een dwangbevel aan te pas komen om de praktijken te beëindigen. Koopman: We hebben de ondernemer een ultimatum gesteld: zou hij niet in beweging komen, dan zouden brandweer en politie alles wegslepen. Op zijn kosten wel te verstaan. Dat dreigement heeft geholpen. Rood, zwart, geel De bestrating werd grondig vernieuwd. Dankzij een nieuwe indeling kwamen meer parkeerplaatsen, zo vormgegeven dat parkeren minder moeite kost dan voorheen. De trottoirs werden omgeturnd in stroken die behalve voetgangers ook ladende en lossende auto s kunnen dragen. Voor de fietsers zijn op de drukste weg veilige stroken aangelegd. De straten zien er niet alleen mooier uit, maar ook uitermate overzichtelijk, want elke functie heeft zijn eigen kleur. De rijbaan is rood, de parkeervakken zijn zwart en de fietsstroken geel. Lees verder >> HERSTRUCTURERING WERKT! 21

22 Lunchbanken Koopman: Moet je nu eens zien hoe goed alles er nu bij ligt. Dat is een gezamenlijke verdienste van gemeente en bedrijven. Bijna alle ondernemers hebben hun voorterrein opnieuw laten inrichten en afstemmen op de nieuwe uitstraling van de bestrating. Een groot aantal heeft bovendien een stukje van hun voorterrein beschikbaar gesteld aan de gemeente om de aanplant van bomen mogelijk te maken. De ambtenaar: Het probleem was namelijk dat op verschillende plekken aan de weg zoveel leidingen in de grond zitten, dat er geen ruimte is voor bomen. De wortels zouden daar voor grote problemen zorgen. Behalve nieuwe lantarens, zijn er ook bankjes en prullenbakken geplaatst voor lunchende werknemers. De kruising van hoofdwegen ten zuiden van het terrein is zo gerenoveerd dat verkeer naar en van het bedrijventerrein voorrang heeft. De kruising biedt nu ruimte genoeg voor de verlengde vrachtwagencombinaties. Ten slotte is er aan de noordzijde van het bedrijventerrein een nieuwe ontsluitingsweg aangelegd. Rodenrijs heeft zichzelf weer hervonden en kan er weer decennia tegen. Koppert bleef De firma Koppert Biological Systems, wereldwijd leverancier van insecten voor bestuiving en bestrijding van schadelijke beestjes in de glastuinbouw, is een van de grootste ondernemers op Rodenrijs. Aanvankelijk was het van plan om te verhuizen naar een andere locatie in de gemeente. De grond was al gekocht, maar bezwarenprocedures tegen de bouwen milieuvergunning vertraagden het nieuwbouwplan zo ernstig, dat Koppert besloot om het huidige gebouw voor enkele tientallen miljoenen op te knappen en uit te breiden. Koppert voelt zich, zeker ook dankzij de herstructurering, weer helemaal thuis op Rodenrijs. Het terrein ziet er weer overzichtelijk en aantrekkelijk uit, aldus Leo Hofman, arbodeskundige bij Koppert. Hofman is secretaris van de stichting BIZ Bedrijvenpark Rodenrijs. Sinds 1 januari van dit jaar zijn de ondernemers georganiseerd als een Bedrijven Inversteringszone en loopt er wekelijks een parkschout rond om de algemene belangen te bewaken. We hebben er hard aan moeten trekken om daar genoeg draagvlak voor te organiseren, vertelt hij. Iedereen weet wel dat gezamenlijk parkmanagement vaak mislukt is. Er waren veel vragen. En ook echte tegenstand van sceptici. Maar het is gelukt en ik denk niet dat iemand daar spijt van heeft. 22 HERSTRUCTURERING WERKT!

23 kickersbloem 1 hellevoetsluis Kickersbloem bloeit als nooit tevoren Particuliere initiatieven op bedrijventerreinen sukkelen soms in. Dat gebeurde bijvoorbeeld in Hellevoetsluis. Het was de gemeente die een stichting van ondernemers weer nieuw leven inblies. Bedrijventerrein Kickersbloem 1 bloeit weer. Naam Kickersbloem 1 Gemeente Hellevoetsluis Omvang 42,2 ha. bruto, 22,1 ha. netto Dateert van begin jaren 80 Aantal bedrijven 90 Arbeidsplaatsen 947 Leegstand 1,5% Budget 1,4 miljoen Aanpak revitalisering en verkeerskundige ingrepen HERSTRUCTURERING WERKT! 23

24 Kickersbloem 1 is het grootste van de vijf bedrijventerreinen die Hellevoetsluis rijk is. Het naastgelegen Kickersbloem 2, kleiner en tien jaar jonger, past eigenlijk iets beter in de huidige tijd. Jan van den Handel, als bedrijfscontactfunctionaris van de gemeente nauw betrokken bij de herstructurering, licht toe: Het oude Kickersbloem is aangelegd in een tijd dat de economie in het slop zat. Dat zie je terug in de verkaveling: sommige kavels zijn erg krap, zo n 500 m², terwijl tegenwoordig m² toch wel als minimum geldt. Erfpacht Overigens zijn er ook bijzonderheden op Kickersbloem1 die juist gekoesterd moeten worden. Vooral het erfpachtsysteem: De bedrijfskavels werden destijds tegen grondkosten uitgegeven. Ondernemers werden niet verplicht om het te kopen, vertelt Van den Handel. De gedachte daarachter was dat zij hun geld in plaats van in de grond in de exploitatie konden steken: hun gebouwen, hun machinepark, etc. Maar de mogelijkheid tot koop bleef nog tien jaar na de verwerving open. De ondernemers konden het binnen die termijn alsnog in eigendom krijgen voor de oude prijs. Dit was een uniek systeem, dat helaas geen navolging heeft gekregen elders in Nederland. Een gunstiger regeling kun je je als ondernemer niet wensen, zegt Van den Handel. Hier is de waardevermeerdering niet ten goede gekomen aan de gemeenschap, maar aan de ondernemers, dat was echt iets heel bijzonders. Wakker gekust De gemeente heeft niet alleen het bedrijventerrein zelf nieuw leven ingeblazen, maar ook de diep slapende stichting wakker gekust die ondernemers ooit hadden opgericht om de gemeenschappelijke belangen te behartigen. De gemeente bekostigde een draagvlakonderzoek naar nauwere samenwerking tussen de ondernemers. Dat heeft ertoe geleid dat de stichting per 1 januari een nieuw, actief bestuur heeft en dat het bedrijf Ecoplanet is ingehuurd voor parkmanagement. Eerdere pogingen om de ondernemers in beweging te brengen, leverden niets op. Van den Handel: Ondernemers zijn best eigenwijs en op zichzelf. Dat is wel jammer, want voor ons als gemeente was het wel handig geweest als we een partner hadden gehad om plannen te maken voor de revitalisering. Maar kennelijk was toen de tijd nog niet rijp. Van den Handel glimlacht: Van de andere kant, we hoefden met niemand te overleggen, ook wel makkelijk Strak De parkeervakken, in het verleden haveloos en nogal eens geclaimd door bedrijven met een bordje in de trant van alleen parkeren voor klanten van bedrijf X, liggen er nu netjes bij: mooi strak stratenmakerswerk en zonder uitzondering openbaar; ze liggen immers allemaal op gemeentegrond. Soms willen ondernemers er nog wel een bordje bij zetten, maar dat halen wij dan weer weg, zegt Van den Handel droogjes. Kijk: 24 HERSTRUCTURERING WERKT!

25 dit is zo n detail dat het hem doet. Hij wijst op geparkeerde auto s die door een klein groenstrookje zijn gescheiden van de stoep. Daardoor steken de neuzen niet over de stoep. Het is maar een detail, maar staat meteen veel ordelijker en vriendelijker. Weelderig plantsoen Heggetjes en rozenstruikjes, aangelegd in het kader van een leerwerkproject, regelmatige bezoeken van de buitendienstcollega s, schuine inrijstroken bij de parkeervakken: alles zorgt ervoor dat het terrein er verzorgd uitziet. Dat is nou precies waar het volgens de gemeente Hellevoetsluis om draait. Want als het er netjes uitziet, blijven bezoekers en ondernemers zich ook netjes gedragen. Ook grotere, verkeerskundige ingrepen hebben Kickersbloem goed gedaan. Haalde een gevaarlijke T-kruising vóór de revitalisering nog de flow uit de hoofdader van het terrein - die geheel volgens de traditie Nijverheidsweg is gedoopt -, nu stroomt het verkeer veel gelijkmatiger en veiliger over een rotonde. En wat voor een! Een rotonde zonder obligate stalen rotondekunst, maar met een glooiend plantsoen van allerlei tinten exotische grassen, weelderige lavendel en kunstig gesnoeide taxus, waarop menig woonwijk jaloers zou zijn. Stadsregio Met het onderhoud is op Kickersbloem 1 iets bijzonders aan de hand. Van den Handel: Laten we eerlijk zijn: gemeenten lopen niet voorop als het om onderhoud van openbare ruimte gaat, dat is gewoon overal zo. Iets extra s doen zit er gewoon niet in. Een optie is dat de gemeente het onderhoud overdraagt aan een stichting van ondernemers. De stichting bepaalt zelf wat er moet gebeuren en huurt voor de uitvoering weer de gemeente in. De stadsregio Rotterdam heeft voor Hellevoetsluis vooral de kracht geleverd om processen zo nu en dan het beslissende zetje te geven, maar leverde ook met de bedrijventerreinenstrategie het kader voor de opknapbeurt. En, ook niet onbelangrijk, de stadsregio heeft met ons een prioriteitenlijst opgesteld en uitgestippeld wanneer we die moesten opvoeren om optimaal te profiteren van provinciale geldstromen. Het contact met de stadsregio noemt wethouder Evert Taal (economische zaken) prettig en noodzakelijk. We zijn nu bezig met de ontwikkeling van Kickersbloem 3, met een oppervlak van 65 hectare meteen ons grootste terrein. Je kunt zoiets niet zonder om je heen te kijken in de regio. En vooral ook naar het marktonderzoek van de stadsregio naar de behoefte aan bedrijventerreinen op de linker Maasoever. Volgens Taal is de tijd voorbij dat bestuurders hun eigen gang gingen met bedrijventerreinen om te scoren voor hun achterban. Onderlinge afstemming is van wezenlijk belang voor het welslagen van een nieuw terrein. En we hebben de stadsregio nodig om nieuwe ontwikkelingen bij te benen. Bijvoorbeeld als het gaat om de Metropoolregio. Wij willen niet vergeten worden. HERSTRUCTURERING WERKT! 25

Oppervlakte (in ha) netto oppervlak nog uitgeefbaar werkz.pers. per ha 71. Infrastructuur Afstand tot: Rijksweg A20 NS-station Schiedam Centrum

Oppervlakte (in ha) netto oppervlak nog uitgeefbaar werkz.pers. per ha 71. Infrastructuur Afstand tot: Rijksweg A20 NS-station Schiedam Centrum 1 Kethelvaart Het bedrijventerrein Kethelvaart is gelegen in Schiedam Noord in de wijk Kethel, omgeven door de nieuwbouwwijken Tuindorp, Woudhoek en Spaland. Het bedrijventerrein ligt naast de dorpskern

Nadere informatie

Monitor bedrijventerreinen stadsregio Rotterdam 2013

Monitor bedrijventerreinen stadsregio Rotterdam 2013 rotterdam.nl/onderzoek Monitor bedrijventerreinen stadsregio Rotterdam 2013 Onderzoek en Business Intelligence Monitor bedrijventerreinen stadsregio Rotterdam 2013 G.H. van der Wilt Onderzoek en Business

Nadere informatie

Schiedamse aanpak biedt basis voor. goede samenwerking

Schiedamse aanpak biedt basis voor. goede samenwerking Schiedamse aanpak biedt basis voor goede samenwerking 1 2 Schiedamse aanpak biedt basis voor goede samenwerking Medio 2019 moet Nieuw-Mathenesse een modern, gemengd bedrijventerrein zijn waarmee de gemeente

Nadere informatie

Monitor bedrijventerreinen stadsregio Rotterdam 2013

Monitor bedrijventerreinen stadsregio Rotterdam 2013 rotterdam.nl/onderzoek Monitor bedrijventerreinen stadsregio Rotterdam 2013 Onderzoek en Business Intelligence Monitor bedrijventerreinen stadsregio Rotterdam 2013 G.H. van der Wilt Onderzoek en Business

Nadere informatie

INVENTARISATIE BEDRIJVENTERREINEN REGIO ROTTERDAM

INVENTARISATIE BEDRIJVENTERREINEN REGIO ROTTERDAM INVENTARISATIE BEDRIJVENTERREINEN REGIO ROTTERDAM G.H. van der Wilt en W.H.M. van der Zanden Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) maart 2006 In opdracht van Stadsregio Rotterdam en Ontwikkelingsbedrijf

Nadere informatie

Naar regionale uitvoeringskracht

Naar regionale uitvoeringskracht Naar regionale uitvoeringskracht Prioritering 2013 Datum: 11 aprili 2013 RHOB secretariaat: Gonny Beckers, Fons Ripken Trefwoorden: Fotografie: Prioritering herstructurering bedrijventerreinen 2013-2020

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam

Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam Factsheet bedrijventerrein Spaanse Polder, Gemeente Rotterdam/Schiedam A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van

Nadere informatie

Ondernemen op bedrijventerrein Lagekant

Ondernemen op bedrijventerrein Lagekant Ondernemen op bedrijventerrein Lagekant Almere biedt ondernemers met ambitie in het centrum van Nederland alle ruimte zich te vestigen, te pionieren en te groeien. Ondernemen in Almere betekent ondernemen

Nadere informatie

Alternatieve locaties Hoeksche

Alternatieve locaties Hoeksche Alternatieve locaties Hoeksche Waard Nieuw Reijerwaard / Westelijke Dordtse Oever Nota Ruimte budget 25 miljoen euro (11 miljoen euro voor Nieuw Reijerwaard en 14 miljoen euro voor Westelijke Dordtse Oever)

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Boonsweg, Gemeente Binnenmaas

Factsheet bedrijventerrein Boonsweg, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Boonsweg, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Boonsweg, Gemeente Binnenmaas A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van de maatschappelijke en economische

Nadere informatie

Zelfstandig wonen: de mening van senioren en mantelzorgers uit de stadsregio Rotterdam

Zelfstandig wonen: de mening van senioren en mantelzorgers uit de stadsregio Rotterdam Zelfstandig wonen: de mening van senioren en mantelzorgers uit de stadsregio Rotterdam Inleiding Het Tympaan Instituut heeft in de zomer van 2013 verschillende groepen (potentiële) zorgvragers en mantelzorgers

Nadere informatie

Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Nieuw Mathenesse (Schiedam) Maatschappelijke waarde Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Factsheet bedrijventerrein Nieuw Mathenesse, Gemeente Schiedam A. Inleiding Deze factsheet

Nadere informatie

Aanbieden notitie A16 corridor en Rotterdam University Business District. De VVD, CDA en Leefbaar Rotterdam verzoeken het college daarom:

Aanbieden notitie A16 corridor en Rotterdam University Business District. De VVD, CDA en Leefbaar Rotterdam verzoeken het college daarom: Verzoek VVD, CDA en Leefbaar Rotterdam Aanbieden notitie A16 corridor en Rotterdam University Business District De A16 is voor de Metropoolregio en de Randstad een belangrijke verbinding met Antwerpen,

Nadere informatie

Gemeente Oosterhout. Kantorenlocatie Beneluxweg- Zuid

Gemeente Oosterhout. Kantorenlocatie Beneluxweg- Zuid Gemeente Oosterhout Kantorenlocatie Beneluxweg- Zuid Netto oppervlakte: ca. 1.4 hectare Aantal bedrijven: 1 bedrijf Bereikbaarheid (wegen, spoor, water, openbaar vervoer): A27 en openbaar vervoer Type

Nadere informatie

Onderzoek duurzame bedrijfsterreinen

Onderzoek duurzame bedrijfsterreinen Onderzoek duurzame bedrijfsterreinen In de afgelopen maanden heeft de Stichting Groene Hart samen met IVAM en Grontmij hard gewerkt aan het verduurzamen van vier bedrijfsterreinen ITC, gemeente Alphen

Nadere informatie

Aanvraagformulier subsidie Investeringsreserve stadsregio Rotterdam 2014 Onderdeel: Economische herstructurering bedrijventerreinen

Aanvraagformulier subsidie Investeringsreserve stadsregio Rotterdam 2014 Onderdeel: Economische herstructurering bedrijventerreinen Aanvraagformulier subsidie Investeringsreserve stadsregio Rotterdam 2014 Onderdeel: Economische herstructurering bedrijventerreinen Gegevens aanvrager: 1. Krimpen aan den IJssel 2. ir. J. Baas 3. 06 239

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst

Informatiebijeenkomst Informatiebijeenkomst Ondernemers De Houtwegen Heemskerk 19 September 2013 Agenda 16:30 17:00 Ontvangst met koffie 17:00 17:10 Opening 17:10 17:50 Keurmerk Veilig Ondernemen Cees van der Kolk 17:55 18:15

Nadere informatie

Maatregelen- en doelenmatrix OV Roosevelt & Trekvliet Rood = gewijzigd Doorgestreept = vervallen

Maatregelen- en doelenmatrix OV Roosevelt & Trekvliet Rood = gewijzigd Doorgestreept = vervallen Maatregelen- en doelenmatrix OV Roosevelt & Trekvliet Rood = gewijzigd Doorgestreept = vervallen Onderwerp (afkomstig Bewegwijzering Bij de straatnaamcommissie nagaan of er wijzigen aangebracht kunnen

Nadere informatie

Ontwikkelt u nieuwbouwwoningen

Ontwikkelt u nieuwbouwwoningen Ontwikkelt u nieuwbouwwoningen in Zuid-Holland? Structin maakt het u makkelijker! Structin is het samenwerkingsverband van netbeheerders voor de coördinatie van de gecombineerde aanleg van ondergrondse

Nadere informatie

Reconnecting Rotterdam Port Samenvatting

Reconnecting Rotterdam Port Samenvatting Reconnecting Rotterdam Port Samenvatting Aart de Koning, april 2010 De aanleiding: de concurrentiepositie van de haven van Rotterdam staat onder druk De haven van Rotterdam is altijd sterk verankerd geweest

Nadere informatie

Notitie. Lenneke Kriek T 06 42 25 55 39 E 6 juni 2013 Leden bestuurlijk overleg Werk en Inkomen

Notitie. Lenneke Kriek T 06 42 25 55 39 E 6 juni 2013 Leden bestuurlijk overleg Werk en Inkomen Notitie Van Lenneke Kriek T 06 42 25 55 39 E hjcm.kriek@spijkenisse.nl Bezoekadres Teilingerstraat 176 3032 AW Rotterdam Postadres Postbus 20 3000 AA Rotterdam T (010) 850 97 77 F (010) 850 97 78 www.wsprijnmond.nl

Nadere informatie

Bedrijventerreinen Rotterdam

Bedrijventerreinen Rotterdam Quick Scan Bedrijventerreinen Rotterdam September 2015 Een initiatief van: Het Rotterdams Ondernemers Belang www.robonderneemt.nl Inhoud Inleiding... 3 Samenvatting... 3 Positief / goede ontwikkelingen

Nadere informatie

Aansluiting Dorpsstraat: Voetgangersoversteekplaats: Voetgangers op parkeerterrein: Parkeerplaatsen: Oversteekplaats fietsers: Verkeerskundig

Aansluiting Dorpsstraat: Voetgangersoversteekplaats: Voetgangers op parkeerterrein: Parkeerplaatsen: Oversteekplaats fietsers: Verkeerskundig De herinrichting heeft betrekking op de openbare inrichting van de locatie ter plaatse van de toekomstige supermarkt. De herinrichting houdt voornamelijk het realiseren van een toegang van de supermarkt

Nadere informatie

bedrijventerrein t58 tilburg Bedrijvenpark te midden van groen en water, aan de rand van de snelweg

bedrijventerrein t58 tilburg Bedrijvenpark te midden van groen en water, aan de rand van de snelweg bedrijventerrein t58 tilburg Bedrijvenpark te midden van groen en water, aan de rand van de snelweg Bedrijvenpark Noord Surfplas Bedrijvenpark zuid Bedrijventerrein T58 Bedrijvenpark te midden van groen

Nadere informatie

Ontwikkelt u nieuwbouwwoningen in Zuid-Holland?

Ontwikkelt u nieuwbouwwoningen in Zuid-Holland? Ontwikkelt u nieuwbouwwoningen in Zuid-Holland? Structin maakt het u makkelijker! Structin is het samenwerkingsverband van netbeheerders voor de coördinatie van de gecombineerde aanleg van ondergrondse

Nadere informatie

DPL-BT project duurzame kwaliteit bedrijventerrein Goudse Poort, Gouda

DPL-BT project duurzame kwaliteit bedrijventerrein Goudse Poort, Gouda DPL-BT project duurzame kwaliteit bedrijventerrein Goudse Poort, Gouda Jaap Kortman (IVAM) in samenwerking met Parkmanager van de Exploitatievereniging Goudse Poort en de Belangenvereniging Goudse Poort,

Nadere informatie

Eindexamen vwo aardrijkskunde 2012 - I

Eindexamen vwo aardrijkskunde 2012 - I Leefomgeving Opgave 7 Proefproject Zandmotor langs de Delflandse kust Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. 1p 25 Hoe wordt het type kustbeheer genoemd waarvan

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel

Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel Factsheet bedrijventerrein Stormpolder, Gemeente Krimpen aan de IJssel A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van

Nadere informatie

Kwaliteitshandboek. onderhoud openbare ruimte

Kwaliteitshandboek. onderhoud openbare ruimte Kwaliteitshandboek onderhoud openbare ruimte 2014 Voorwoord De openbare ruimte is een verzamelnaam voor plekken die we allemaal gebruiken. Bijvoorbeeld straten, parken, pleinen en voet- en fietspaden.

Nadere informatie

Bedrijventerrein De Mient (Capelle a/d IJssel) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein De Mient (Capelle a/d IJssel) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein De Mient (Capelle a/d IJssel) Maatschappelijke waarde Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein De Mient, gemeente Capelle a/d IJssel A. Inleiding Deze factsheet geeft

Nadere informatie

nieuwsbrief Waarom deze

nieuwsbrief Waarom deze N wonen en werken in stedelijk groen nieuwsbrief Meedenken? Kom naar de bijeenkomst op dinsdag 7 oktober Het Lucentterrein ondergaat de komende jaren een ware metamorfose. Dit 3,5 hectare grote kantoorterrein

Nadere informatie

Vraag 6 Hoe groot is de vloeroppervlakte van de bedrijfsruimte die u denkt nodig te hebben voor uw uitbreiding- of verplaatsingsplannen?

Vraag 6 Hoe groot is de vloeroppervlakte van de bedrijfsruimte die u denkt nodig te hebben voor uw uitbreiding- of verplaatsingsplannen? Conclusie Tot 2020 wordt een behoefte naar bedrijventerrein in de gemeente Zijpe geraamd van circa 5 hectare. Dit is ook de oppervlakte die in de planningsopgave in de provinciale structuurvisie is opgenomen.

Nadere informatie

Charloisse Poort. stec groep ECONOMISCHE WAARDE CHARLOISSE POORT IS GEMIDDELD

Charloisse Poort. stec groep ECONOMISCHE WAARDE CHARLOISSE POORT IS GEMIDDELD ECONOMISCHE WAARDE CHARLOISSE POORT IS GEMIDDELD Gemiddelde economische waarde, goed perspectief Het economisch effect van Charloisse Poort is uitgedrukt in een score. Deze score geeft op basis van objectief

Nadere informatie

FIETSTOCHT langs (leegstaande) bedrijfspanden / bedrijventerreinen 5 juni 2013 (Wereld Milieudag)

FIETSTOCHT langs (leegstaande) bedrijfspanden / bedrijventerreinen 5 juni 2013 (Wereld Milieudag) FIETSTOCHT langs (leegstaande) bedrijfspanden / bedrijventerreinen 5 juni 2013 (Wereld Milieudag) Middelburg wil bij Nieuw-en St. Joosland een nieuw bedrijventerrein ontwikkelen. Volgens het Middelburgse

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Revitalisering bedrijventerrein Nieuw-Beijerland

Uitvoeringsprogramma Revitalisering bedrijventerrein Nieuw-Beijerland Uitvoeringsprogramma Revitalisering bedrijventerrein Nieuw-Beijerland 1. Inleiding In de rapportage Revitalisering bedrijventerrein Nieuw-Beijerland is het proces en de aanpak rondom de planvorming voor

Nadere informatie

Veldwerkopdracht Utrecht in ontwikkeling

Veldwerkopdracht Utrecht in ontwikkeling Veldwerkopdracht Utrecht in ontwikkeling Herstructurering van de Schepenbuurt en omgeving Maarten Seerden Inleiding Schepenbuurt en omgeving Bouwperiode: jaren 40-50 van de 20e eeuw Wijk is verouderd behoefte

Nadere informatie

Bedrijventerrein Kerkerak (Sliedrecht) Waardeloos of waardevol? Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Kerkerak (Sliedrecht) Waardeloos of waardevol? Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kerkerak (Sliedrecht) Waardeloos of waardevol? Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Factsheet bedrijventerrein Kerkerak, Gemeente Sliedrecht A. Inleiding Deze factsheet geeft

Nadere informatie

Raadsinformatiebrief B&W vergadering 23 oktober 2012

Raadsinformatiebrief B&W vergadering 23 oktober 2012 Raadsinformatiebrief B&W vergadering 23 oktober 2012 Steller : J. Bosma Telefoonnummer: (0343) 565839 E-mailadres : jan.bosma@heuvelrug.nl Onderwerp : Voortgang haalbaarheidsonderzoek gebiedsontwikkeling

Nadere informatie

ZaanIJ Unieke locaties aan de oevers van de Zaan

ZaanIJ Unieke locaties aan de oevers van de Zaan ZaanIJ Unieke locaties aan de oevers van de Zaan 2 schiereiland de Hemmes (Wijde Zaan) Unieke locaties aan de oever van de Zaan De Metropoolregio Amsterdam heeft een grote aantrekkingskracht op mensen

Nadere informatie

stads- en landschapsontwerp Werken Westerkade 9 3511 HA Utrecht 030 280 3500 info@burotopia.nl www.burotopia.nl

stads- en landschapsontwerp Werken Westerkade 9 3511 HA Utrecht 030 280 3500 info@burotopia.nl www.burotopia.nl Tatelaar Zevenaar Project: Herstructurering bedrijventerrein Tatelaar, Zevenaar (32 ha) tot een consumentgericht bedrijventerrein. Opdracht: Ontwikkelen van masterplan voor herprofilering en revitalisering

Nadere informatie

De IVW, daar heb je wat aan!

De IVW, daar heb je wat aan! De IVW, daar heb je wat aan! Samen In Weesp hebben we een unieke samenwerking, waarmee we zaken ook echt voor elkaar krijgen en onze ambities waarmaken. Samen staan we sterk. Cees van Vliet, voorzitter

Nadere informatie

pagina 1 van 5 Het zebrapad Als voetganger moet je op je strepen staan over te steken? Amsterdam. Bas Blokker pagina 1 Durf jij Amsterdam. Een voetganger zet zijn voet op de eerste streep van het zebrapad,

Nadere informatie

Nieuwbouwplan De Koekoek

Nieuwbouwplan De Koekoek Sprang-Capelle Nieuwbouwplan De Koekoek S Daar waar gemoedelijkheid, tevredenheid, wonen en werken, inspanning en ontspanning hand in hand gaan. Dát is wonen in de gemeente Sprang-Capelle, met de vele

Nadere informatie

Bestuursovereenkomst voor het Samenwerkingsverband Wonen Regio Rotterdam

Bestuursovereenkomst voor het Samenwerkingsverband Wonen Regio Rotterdam De publiekrechtelijke rechtspersoon de gemeente (NAAM) te dezen krachtens volmacht van de burgemeester (NAAM) rechtsgeldig vertegenwoordigd door de wethouder (PORTEFEUILLE EN NAAM) op grond van het besluit

Nadere informatie

Ben jij klaar voor Sprokkelenburg?

Ben jij klaar voor Sprokkelenburg? Ben jij klaar voor Sprokkelenburg? 1 Inhoud 3 Waarom bouwen op Sprokkelenburg? 4 Ligging van Sprokkelenburg 6 Het plan Sprokkelenburg 8 Kies uw kavel 8 Zelf bouwen op Sprokkelenburg 9 Stappenplan 11 Kavelpaspoort

Nadere informatie

Bedrijfsruimtemarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland

Bedrijfsruimtemarkt zuidwest-nederland Zuid-Holland en Zeeland Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 211 viel de opname van bedrijfsruimte in 212 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

DaaROM-D november 2013

DaaROM-D november 2013 DaaROM-D november 2013 Beste lezer, In deze alweer derde nieuwsbrief van ROM-D berichten wij u allereerst graag over de gezamenlijke bijeenkomst van commissarissen en leden van het investment committee

Nadere informatie

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST RMC regio Rijnmond

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST RMC regio Rijnmond Samenwerkingsovereenkomst 1 De ondergetekenden: te dezen rechtsgeldig vertegenwoordigd door vakwethouders van de colleges 1 : 1. College van Albrandswaard, 2. College van Barendrecht, 3. College van Brielle,

Nadere informatie

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan?

HET PROJECTPLAN. a) Wat is een projectplan? HET PROJECTPLAN a) Wat is een projectplan? Vrijwel elk nieuw initiatief krijgt de vorm van een project. In het begin zijn het wellicht vooral uw visie, ideeën en enthousiasme die ervoor zorgen dat de start

Nadere informatie

Notitie 2012-04 > Verhuringen 2007-2012 > via Woonnet Rijnmond

Notitie 2012-04 > Verhuringen 2007-2012 > via Woonnet Rijnmond Notitie -04 > Verhuringen - > via Woonnet Rijnmond Datum 4 juli 2013 Voor Maaskoepel Door Explica Explica > Beukelsdijk 106a > 3022 DK Rotterdam www.explica.nl > e. info@explica.nl > t. 010 2236820 01

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

Schoolconcentratie in het voortgezet onderwijs, een verkenning van ontwikkelingen in Rijnmond 1986-2010

Schoolconcentratie in het voortgezet onderwijs, een verkenning van ontwikkelingen in Rijnmond 1986-2010 Schoolconcentratie in het voortgezet onderwijs, een verkenning van ontwikkelingen in Rijnmond 1986-2010 Dr. Enne de Boer TU Delft, Faculteit CiTG, Afdeling Transport en Planning e.deboer@tudelft.nl Dirk-Jan

Nadere informatie

Wat wordt de toekomst van de Zuidelijke Ringweg Groningen

Wat wordt de toekomst van de Zuidelijke Ringweg Groningen Wat wordt de toekomst van de Zuidelijke Ringweg Groningen 1 INHOUD Inleiding 3 Vijf oplossingen 4 Beoordelingskader 5 Vervolg 10 INFORMATIE EN CONTACT Voor informatie over de zuidelijke ringweg kunt u

Nadere informatie

Collegevoorstel. Inleiding. Feitelijke informatie. Zaaknummer: OOPWVE04. Herstructurering (vitalisering) bedrijventerrein Nieuwkuijk

Collegevoorstel. Inleiding. Feitelijke informatie. Zaaknummer: OOPWVE04. Herstructurering (vitalisering) bedrijventerrein Nieuwkuijk Collegevoorstel Inleiding Op 21 april 2009 (V200900195) heeft uw college besloten om in vijf stappen de vitalisering van bedrijventerreinen en de invoering van parkmanagement ter hand te nemen. Onderdeel

Nadere informatie

Bedrijventerrein. uitgifte bouwkavels

Bedrijventerrein. uitgifte bouwkavels Bedrijventerrein uitgifte bouwkavels Nieuwe bedrijventerreinen Uden investeert in nieuwe mogelijkheden om u als ondernemer onderdak te bieden. Het bestaande bedrijventerrein Loopkant-Liessent is ingrijpend

Nadere informatie

Dintelmond: voorbereid op de toekomst

Dintelmond: voorbereid op de toekomst Dintelmond: voorbereid op de toekomst Gemeente Moerdijk Stec Groep, 27 november 2013 Evert-Jan de Kort & Erik Jan van Dijk programma 7.15 uur: ontvangst met koffie en broodjes 7.30 uur: opening/welkomstwoord

Nadere informatie

Wanneer heeft u een huisvestingsvergunning nodig?

Wanneer heeft u een huisvestingsvergunning nodig? Wanneer heeft u een huisvestingsvergunning nodig? Om te kunnen wonen In bepaalde straten en wijken van Rotterdam moet u in het bezit zijn van een huisvestingsvergunning. Dit betekent dat u als huurder

Nadere informatie

Parkmanagement in groei traject

Parkmanagement in groei traject Parkmanagement in groei traject Leergang PM 2014 Utrecht, 25 maart 2014 www.clok.nl e-mail info@clok.nl telefoon 035-695 41 44 StichtingCLOK Auteur achter, voornaam Levenscyslus bedrijventerrein Programma

Nadere informatie

Hengelo, Hart van Zuid

Hengelo, Hart van Zuid Hengelo, Hart van Zuid Nota Ruimte budget 14,5 miljoen euro Planoppervlak 50 hectare Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer ROC van Twente Internationale potentie

Nadere informatie

Wanneer heeft u een huisvestingsvergunning nodig?

Wanneer heeft u een huisvestingsvergunning nodig? Wanneer heeft u een huisvestingsvergunning nodig? Wilt u wonen in Rotterdam-Zuid, -West of -Centrum? Dan heeft u in bepaalde straten en wijken een huisvestingsvergunning nodig. Vanaf 1 juli 2006 gaat de

Nadere informatie

Referentieonderzoek Oude Noorden

Referentieonderzoek Oude Noorden Referentieonderzoek Oude Noorden Positie van de wijk. Het Oude Noorden ligt ten noorden van Rotterdam Centraal. Het is ongeveer 15 minuten lopen of je kan de tram pakken die via de druk bereden straat

Nadere informatie

Herstructurering van bedrijventerreinen

Herstructurering van bedrijventerreinen Herstructurering van bedrijventerreinen Hoe gaan we de verrommeling van het landschap door bedrijventerreinen tegen? Een onderzoek van de Algemene Rekenkamer Herstructurering van bedrijventerreinen De

Nadere informatie

Bedrijvenpark Van Rijckevorsel. Een ontwikkeling van De Bunte Vastgoed Zuid B.V. in samenwerking met AM wonen.

Bedrijvenpark Van Rijckevorsel. Een ontwikkeling van De Bunte Vastgoed Zuid B.V. in samenwerking met AM wonen. Bedrijvenpark Van Rijckevorsel Een ontwikkeling van De Bunte Vastgoed Zuid B.V. in samenwerking met AM wonen. Inhoudsopgave Over Breda 3 Bedrijvenpark Van Rijckevorsel 5 Omgeving 6 Bestemmingsplan 7 Bereikbaarheid

Nadere informatie

Inspiratieboek. beeldkwaliteitsplan oeververbinding Krimpen-Ridderkerk

Inspiratieboek. beeldkwaliteitsplan oeververbinding Krimpen-Ridderkerk Inspiratieboek beeldkwaliteitsplan oeververbinding Krimpen-Ridderkerk Datum 9 november 2011 Inhoud Pagina Toelichting 1 Aanpak 2 Analyse ruimte 3 Analyse verkeer 4 Integrale visie 5 Drie oplossingsrichtingen

Nadere informatie

Raad d.d.: 8 september 2009 Budgethouder: Corsa registratienr. : 09.29710 2 de Budgethouder:

Raad d.d.: 8 september 2009 Budgethouder: Corsa registratienr. : 09.29710 2 de Budgethouder: Raadsvoorstel nr.: Portefeuillehouder: J.A. de Boer Raad d.d.: 8 september 2009 Budgethouder: Corsa registratienr. : 09.29710 2 de Budgethouder: Onderwerp: Financiële dekking: Financiële dekking revitalisering

Nadere informatie

Projectbureau voor huisvesting & facility management

Projectbureau voor huisvesting & facility management Projectbureau voor huisvesting & facility management 2 Ondersteuning van huisvestingsprojecten Offace projectbegeleiding is een adviesbureau op het gebied van huisvesting en facility management. Wij ondersteunen

Nadere informatie

Wie is Hanzevast? Wat is parkmanagement? Marktontwikkelingen. Parkmanagement verbetert de ruimtelijke kwaliteit; Samen sta je sterk 6-2-2009

Wie is Hanzevast? Wat is parkmanagement? Marktontwikkelingen. Parkmanagement verbetert de ruimtelijke kwaliteit; Samen sta je sterk 6-2-2009 Parkmanagement verbetert de ruimtelijke kwaliteit; Samen sta je sterk Gijze Stroboer Ineke de Ridder Hanzevast parkmanagement Wie is Hanzevast? Parkmanagement is commercieel platform 30 bedrijvenen / kantorenparken

Nadere informatie

Herstructurering Bedrijventerrein Amerongen. bijeenkomst 17 september 2014

Herstructurering Bedrijventerrein Amerongen. bijeenkomst 17 september 2014 Herstructurering Bedrijventerrein Amerongen bijeenkomst 17 september 2014 Herstructurering Bedrijventerrein Amerongen Programma 20.00 uur ontvangst/opening 20.10 uur resultaat Werkgroep Parkmanagement

Nadere informatie

Bouw samen woningen aan het groene hart van Oranjeburgh Collectief Particulier Opdrachtgeverschap Anna van Saksenstraat

Bouw samen woningen aan het groene hart van Oranjeburgh Collectief Particulier Opdrachtgeverschap Anna van Saksenstraat Bouw samen woningen aan het groene hart van Oranjeburgh Collectief Particulier Opdrachtgeverschap Anna van Saksenstraat Oranjeburgh Royaal ROYAAL WONEN wonen OP op EIGEN eigen KAVEL kavel Ontwerp de buitenkant

Nadere informatie

Projectinformatie. Haarlemmerliede

Projectinformatie. Haarlemmerliede Projectinformatie Haarlemmerliede VRIJBLIJVENDE PROJECTINFORMATIE Object Te koop, kavels gelegen op het businesspark PolanenPark te Haarlemmerliede. PolanenPark is een representatief bedrijventerrein,

Nadere informatie

2. Wat er voor de mijngebouwen in de plaats is gekomen, bestaat uit groenvoorziening, woonwijken en zakelijk beton. Er is tijdens de grootscheepse

2. Wat er voor de mijngebouwen in de plaats is gekomen, bestaat uit groenvoorziening, woonwijken en zakelijk beton. Er is tijdens de grootscheepse 1. Als je vroeger voorbij Sittard over de Limburgse heuvels kwam dan zag je in het dal het trotse mijnencomplex liggen. Daar is tegenwoordig niets meer van over. Ik ben als kind opgegroeid in de tijd dat

Nadere informatie

Het Plaatje Sliedrecht

Het Plaatje Sliedrecht Het Plaatje Sliedrecht Quickscan Kwaliteitsverbetering annex Beeldkwaliteitsplan Plaatje 09 08 2010 rboi adviseurs ruimtelijke ordening 1 2 Het Plaatje Sliedrecht Quickscan Kwaliteitsverbetering annex

Nadere informatie

Algemene beschrijving

Algemene beschrijving Algemene beschrijving Lokalisatie De wijk Vogelenzang ligt ten zuidwesten van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest op het grondgebied van de gemeente Anderlecht. Het gebied van het zwarte punt heeft betrekking

Nadere informatie

gevraagd om een bushokje richting Etten-leur voor de nonnen en overige bezoekers en gebruikers richting Ettenleur

gevraagd om een bushokje richting Etten-leur voor de nonnen en overige bezoekers en gebruikers richting Ettenleur Stichting Wijkraad Buitengebied Breda Zuid-West Secretariaat Rithsestraat 187 4838 GA Breda + 31 765200785 www.wijkraadbredazw.nl info@wijkraadbredazw.nl wijkschouw 2007 Liesbos Probleem suggestie Wateroverlast

Nadere informatie

PROJECTINFORMATIE BEDRIJVENPARK HONDERDLAND FASE 2 MAASDIJK

PROJECTINFORMATIE BEDRIJVENPARK HONDERDLAND FASE 2 MAASDIJK PROJECTINFORMATIE BEDRIJVENPARK HONDERDLAND FASE 2 MAASDIJK BETREFT Na de succesvolle uitgave bedrijvenpark Honderdland fase 1, waar in de afgelopen jaren circa 45 hectare tuinbouwgebied is getransformeerd

Nadere informatie

Notitie. Aan : Wethouders Regionaal Overleg Werk en Inkomen. Datum : 24 september 2014

Notitie. Aan : Wethouders Regionaal Overleg Werk en Inkomen. Datum : 24 september 2014 Notitie Werk en inkomen Regionaal Bureau Zelfstandigen Aan : Wethouders Regionaal Overleg Werk en Inkomen Datum : 24 september 2014 Betreft : Regionale ondersteuning ondernemers in zwaar weer (De Rotterdamse

Nadere informatie

Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter

Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke waarde. Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kapelpolder (Maassluis) Maatschappelijke Met de Kamer van Koophandel weet je wel beter Bedrijventerrein Kapelpolder, gemeente Maassluis A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht

Nadere informatie

Bijdrage gemeenten in ROC problematiek. B&A Consulting Peter van der Loos 20 oktober 2009

Bijdrage gemeenten in ROC problematiek. B&A Consulting Peter van der Loos 20 oktober 2009 Bijdrage gemeenten in ROC problematiek B&A Consulting Peter van der Loos 20 oktober 2009 Inhoudsopgave 1. Opdracht 2. Context 3. Relatie met eerdere onderzoeken 4. Opzet onderzoek 5. Resultaten 6. Conclusies

Nadere informatie

De meest genoemde probleem locaties of kruisingen zijn:

De meest genoemde probleem locaties of kruisingen zijn: Beschrijving van meest genoemde kruisingen. Doel van deze beschrijving is de actuele situatie weer te geven en een aantal oplossingen voor de geconstateerde problemen aan te dragen. Voorafgaand aan deze

Nadere informatie

Er is een plek in de buurt waar een ondernemer nog op kan bouwen

Er is een plek in de buurt waar een ondernemer nog op kan bouwen 1 Er is een plek in de buurt waar een ondernemer nog op kan bouwen Dynamisch ondernemen op een strategische groeilocatie: Businesskavels Zevender Op een centrale locatie tussen Rotterdam en Utrecht biedt

Nadere informatie

Masterplan. Landschapspark aan de Hoofddijk - De Uithof

Masterplan. Landschapspark aan de Hoofddijk - De Uithof Masterplan Landschapspark aan de Hoofddijk - De Uithof Masterplan Landschapspark aan de Hoofddijk Opdrachtgever Universiteit Utrecht Directie Vastgoed en Campus Auteur Overtoom 197 1054 ht Amsterdam telefoon

Nadere informatie

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011 Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Datum 2 mei 2011 Colofon Projectnaam Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Auteur Willem de Bruin Datum 2 mei 2011 1. Inleiding 1.1

Nadere informatie

Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas

Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas Factsheet bedrijventerrein Mijlpolder, Gemeente Binnenmaas A. Inleiding Deze factsheet geeft een bondig overzicht van de maatschappelijke en economische

Nadere informatie

Zuiderkogge Hem. Alle ruimte om uw eig en bedrijf op te bouwen. Woon-werkkavels in gemeente Drechterland. prettig ondernemen. royale bedrijfskavels

Zuiderkogge Hem. Alle ruimte om uw eig en bedrijf op te bouwen. Woon-werkkavels in gemeente Drechterland. prettig ondernemen. royale bedrijfskavels Zuiderkogge Hem Alle ruimte om uw eig en bedrijf op te bouwen wonen en werken royale bedrijfskavels prettig ondernemen Woon-werkkavels in gemeente Drechterland 1 Bedrijventerrein Zuiderkogge Gunstige ligging

Nadere informatie

Buurtenquête Getfert-Perik

Buurtenquête Getfert-Perik Buurtenquête Getfert-Perik Aanleiding De gemeente Enschede wil bewoners meer zeggenschap geven over het onderhoud en de veiligheid in de eigen buurt. Daarom is besloten om voor alle buurten in Enschede

Nadere informatie

Vrijwel allen hier aanwezig hebben daar een bijdrage groot of klein aan geleverd. Daarom aan iedereen: Veel dank!

Vrijwel allen hier aanwezig hebben daar een bijdrage groot of klein aan geleverd. Daarom aan iedereen: Veel dank! - LET OP: ALLEEN HET GESPROKEN WOORD GELDT - Openingswoord Locoburgemeester Gehrels bij de ondertekening verzelfstandiging Haven Amsterdam op donderdag 21 maart 2013 Dames en heren, Excellentie, Het is

Nadere informatie

A15 Corridor. Conclusies A15. 4. De A15 is dé verbindingsschakel tussen vier van de tien Nederlandse logistieke hot spots i.c.

A15 Corridor. Conclusies A15. 4. De A15 is dé verbindingsschakel tussen vier van de tien Nederlandse logistieke hot spots i.c. A15 Corridor Conclusies A15 1. Een gegarandeerde doorstroming van het verkeer op de A15 is noodzakelijk voor de continuïteit en ontwikkeling van de regionale economie rond de corridor en voor de BV Nederland.

Nadere informatie

Samenvatting. De Kvk en IKE hebben de onderzoeksresultaten aangeboden aan het College van B&W van Etten- Leur.

Samenvatting. De Kvk en IKE hebben de onderzoeksresultaten aangeboden aan het College van B&W van Etten- Leur. JJuunni i 22 Uitkomsten Ruimtebehoefteonderzoek Gemeente Etten-Leur Samenvatting De provincie Noord-Brabant en de gemeente Etten-Leur zijn een onderzoek gestart naar de meest geschikte locatie voor een

Nadere informatie

Oss beleid rondom uitgifte grond verdient navolging

Oss beleid rondom uitgifte grond verdient navolging Oss beleid rondom uitgifte grond verdient navolging Als eerste gemeente in Nederland koos Oss voor een aangescherpt en vooral samenhangend beleid gericht op de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen

Nadere informatie

Schoonouwenseweg 28, Stolwijk Vraagprijs 696.000 k.k.

Schoonouwenseweg 28, Stolwijk Vraagprijs 696.000 k.k. Schoonouwenseweg 28, Stolwijk Vraagprijs 696.000 k.k. Historisch: In 1930 als dienstzijnde voormalige agrarische bedrijfswoning gebouwd om zelfstandig klein te kunnen boeren en tevens in samenwerking dienst

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over nieuwbouwwijk Vijfakkers-Noord

Veelgestelde vragen over nieuwbouwwijk Vijfakkers-Noord Veelgestelde vragen over nieuwbouwwijk Vijfakkers-Noord 18 en 20 september 2012 Algemeen Wat wordt er ontwikkeld in de nieuwbouwwijk Vijfakkers-Noord? In de nieuwbouwwijk Vijfakkers-Noord worden circa

Nadere informatie

STEDENBAAN Station Moerwijk

STEDENBAAN Station Moerwijk STEDENBAAN Station Moerwijk 400 meter 800 meter Bron: Gemeente Den Haag / 2005 Dauvellier Planadvies in opdracht van de Zuid-Hollandse Milieufederatie. Den Haag / januari 2006 Ideeschetsen voor verbetering

Nadere informatie

VERKEERSBEGRIPPEN. bij het Verkeersexamen 2014. Overzicht van verkeersbegrippen, die belangrijk zijn voor kinderen. verkeersbegrip uitleg

VERKEERSBEGRIPPEN. bij het Verkeersexamen 2014. Overzicht van verkeersbegrippen, die belangrijk zijn voor kinderen. verkeersbegrip uitleg VERKEERSBEGRIPPEN bij het Verkeersexamen 2014 Overzicht van verkeersbegrippen, die belangrijk zijn voor kinderen. bestuurder Je bent bestuurder: - als je fietst - als je paardrijdt of loopt met je paard

Nadere informatie

Wat doet het waterschap voor de wegen?

Wat doet het waterschap voor de wegen? Lesbrief wegen Wat doet het waterschap voor de wegen? Veilige wegen www.wshd.nl/lerenoverwater Afdeling Communicatie waterschap Hollandse Delta 1 Veilige wegen Sommige waterschappen zoals waterschap Hollandse

Nadere informatie

Buurtenquête Glanerbrug-Zuid

Buurtenquête Glanerbrug-Zuid Buurtenquête Glanerbrug-Zuid Aanleiding De gemeente Enschede wil bewoners meer zeggenschap geven over het onderhoud en de veiligheid in de eigen buurt. Daarom is besloten om voor alle buurten in Enschede

Nadere informatie

VERKEERSBEGRIPPEN. bij Verkeersexamen 2011. Overzicht van verkeersbegrippen, die belangrijk zijn voor kinderen. verkeersbegrip uitleg

VERKEERSBEGRIPPEN. bij Verkeersexamen 2011. Overzicht van verkeersbegrippen, die belangrijk zijn voor kinderen. verkeersbegrip uitleg VERKEERSBEGRIPPEN bij Verkeersexamen 2011 Overzicht van verkeersbegrippen, die belangrijk zijn voor kinderen. bestuurder Je bent bestuurder: - als je fietst - als je paardrijdt of loopt met je paard aan

Nadere informatie

Warehouse. Zaandam. toplocatie in Nederland gelegen nabij A8 / A10 20 minuten naar Schiphol 16 loadingdocks

Warehouse. Zaandam. toplocatie in Nederland gelegen nabij A8 / A10 20 minuten naar Schiphol 16 loadingdocks Warehouse Zaandam toplocatie in Nederland gelegen nabij A8 / A10 20 minuten naar Schiphol 16 loadingdocks Warehouse Zaandam Inhoudsopgave Warehouse - logistiek centrum 5 Bereikbaarheid 7 Dichtbij uw klanten

Nadere informatie

9 M 5 ore than to 275

9 M 5 ore than to 275 5 More than to 275 275 95 to schiphol rijk am en de boeing avenue Inspirerend zaken doen Boeing Avenue 275 In de uitdagende werkomgeving van het parkachtige Schiphol-Rijk ligt het moderne en multifunctionele

Nadere informatie

Hoe krijg ik ruim 1 miljoen etc

Hoe krijg ik ruim 1 miljoen etc Hoe krijg ik ruim 1 miljoen van ondernemers voor verbetering van de binnenstad? Kennisnetwerk centrumontwikkeling In Krimp- en anticipeergebieden 16 april 2015 Winschoten 1 Hoe krijg ik ruim 1 miljoen

Nadere informatie