Financiële Studievereniging Amsterdam November 2005 Veertiende Jaargang Nummer 1 FIDUCIE.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Financiële Studievereniging Amsterdam November 2005 Veertiende Jaargang Nummer 1 FIDUCIE. www.fiducie.nl"

Transcriptie

1 Financiële Studievereniging Amsterdam November 2005 Veertiende Jaargang Nummer 1 FIDUCIE

2 2005 KPMG Staffing & Facility Services B.V., lid van KPMG International, een Zwitserse coöperatie. Alle rechten voorbehouden. Zijn we nog wel een land van uitvinders? Coster, Huygens, Philips en Lely. Ooit zetten zij Nederland op de kaart als een land van uitvinders. Maar hoe vernieuwend zijn we vandaag nog? Veel bedrijven werken dagelijks aan innovaties die het mogelijk maken sneller en beter te produce ren. Vaak gaat het om grote, riskante investeringen. Als accountant of adviseur moet je weten wat er speelt. Op interesse brengt jeverder.nl vind je een uitgebreid dossier over dit onderwerp, compleet met links en opvattingen van deskundigen. Onmisbare informatie, zeker als je een carrière bij KPMG ambieert. Accountancy en innovatie. Kijk op interessebrengt jeverder.nl AUDIT TAX ADVISORY

3 Voorwoord Dr. B.J. van Praag Accounting is een vakgebied dat zich geconfronteerd ziet met een steeds complexer wordende wereld. Het systeem dat 500 jaar geleden ontworpen is voor het vastleggen van de resultaten van handelsmaatschappijen wordt geconfronteerd met een wereld die meer en meer afwijkt van het model van een eenvoudige onderneming die uitsluitend bezig is met de inkoop en verkoop van goederen. Bovendien is er naast de verantwoordingsfunctie van de financiële rapportage steeds meer behoefte aan het bieden van prospectieve informatie over performance en de waarde van de onderneming. Onder invloed van de IASB wordt de nadruk steeds meer gelegd op Fair Value accounting. Daarnaast zijn er vraagstukken bij het waarderen van immateriële activa (zoals Intellectual Capital en Goodwill) en het verwerken van complexe transacties voor het afdekken van risico, waar nog gezocht wordt naar betere antwoorden. De transformatie van een historische kostensysteem ontworpen voor handelsondernemingen naar een vooruitziend systeem dat rekening houdt met de complexiteit en internationale dimensies is een ingrijpend proces dat nog lang niet voltooid is. Aan de ene kant is er een trend om meer relevante en tijdige maar minder nauwkeurige methoden te kiezen om de prestaties van moderne onderneming weer te geven en aan de andere kant is er tegelijkertijd een trend richting strengere handhaving van de regels ter voorkoming van misbruik. Sarbanes-Oxley, code Tabaksblat en het actieve toezicht van de AFM dragen allemaal bij aan een scherper toezicht op de spelregels. Dit resulteert in een tegenwicht aan de toegenomen druk om te optimistische vooruitzichten te tonen. Prof. Rees geeft in zijn artikel van dit nummer het lopende debat over de Fair Value accounting weer. Sander de Ruiter gaat in op de complexiteit van het verwerken van Hedgetransacties en de mate waarin deze verwerking effectief is. Ook wordt er aandacht besteed aan de verwerking en waardering van immateriële activa, waarbij Rik Opentij & Hanne Veldman ingaan op de verwerking onder IFRS, Gert-Jan Jordaan een bijdrage levert over Intellectual Capital en Wim Holterman stil staat bij het toetsen van de boekwaarde van Goodwill door middel van impairment testen. Prof. Andriessen beschrijft verschillende waarderingsmodellen en Prof. Hartman levert een bijdrage over Prestatiemeting. Bovendien opent dit nummer met een interview met Prof. Leenaars die zowel vanuit de praktijk als de wetenschap zicht heeft op Accounting Values en de ontwikkelingen die het vakgebied doormaakt. Afsluitend wordt er aandacht besteed aan de Nordemann Scriptieprijs die wordt uitgereikt aan een student(e) van de Universiteit van Amsterdam of de Nederlandse Antillen die met het schrijven van een Masterscriptie uitzonderlijk werk én een bijdrage aan de wetenschap op het vakgebied heeft geleverd die relevant en innovatief genoemd kan worden. Een redactionele bijdrage verhaalt de uitreiking van deze prijs en de aandacht van de pers voor de discussie tussen de AFM en de voorzitters van de grote accountantskantoren over de rol van de accountant in Nederland. Sabriëlle Jansen schrijft over haar winnende scriptie over de perceptie van de markt ten aanzien van het melden van Sarbanes Oxely schendingen een korte samenvatting, net als Remko van der Klein die met zijn scriptie mee heeft gedongen naar de prijs. Uit de bijdrages voor dit nummer van Fiducie blijkt hoe zowel vanuit de wetenschap als de praktijk oplossingen voor het meten van prestaties van organisaties ontstaan en hoe we leren omgaan met de rol die verslaggeving in het financiële verkeer speelt. Dr. B.J. van Praag is docent aan de Universiteit van Amsterdam en tevens lid van de Raad van Advies van de FSA ACCOUNTING VALUATION PERFORMANCE 3

4

5 ADVERTEERDERS BDO 28 Deloitte 4 De Nederlandsche Bank 42 COLOFON Fiducie is het vakspecialistisch magazine van de Financiële Studievereniging Amsterdam (FSA). De FSA is de studievereniging voor studenten die verbonden zijn aan de economische faculteit van de Vrije Universiteit te Amsterdam en de Universiteit van Amsterdam. De artikelen in Fiducie hebben betrekking op de vakgebieden Accountancy, Controlling, Treasury en Beleggingsleer. Redactie Wieteke Derks Arjan de Boer Lay-out en druk Grafiplan Nederland BV Bestuur FSA Willem Aalbers Sanne Baay Bianca Blom Richard Jonkman Lars Mulder Pepijn Voorn Abonnementen en advertenties Fiducie verschijnt vier keer per jaar. De abonnementsprijs bedraagt 15,- (exclusief 6% BTW) per jaar. Betalingen op gironummer t.a.v. Financiële Studievereniging Amsterdam. Voor advertenties kan contact worden opgenomen met het bestuur van de FSA FSA Hoewel bij deze uitgave de uiterste zorg is nagestreefd kan voor de aanwezigheid van eventuele (druk)fouten en andersoortige onvolledigheden niet worden ingestaan en aanvaarden de auteur(s), redacteur(en) en uitgever in deze geen aansprakelijkheid. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Ernst Young 67 Fiducie 66 FSA Accountancy Cycle 19 FSAlumni 56 Fortis 61 Heineken 8 ING Groep 46 Kempen & Co 12 KPMG 2 Mazars 55 Optiver 34 Pricewaterhouse Coopers 68 Shell 41 Unilever 20 ACCOUNTING VALUATION PERFORMANCE 5

6 Inhoud FIDUCIE 9 IAS39 is een gedrocht Interview met Prof. dr J.J.A. Leenaars Prof.dr. J.J.A. Leenaars is lid van de Raad van Bestuur van de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) en hoogleraar Bestuurlijke Informatieverzorging aan de Universiteit van Amsterdam. In dit interview komen zowel de BNG als performance measures bij banken in het algemeen aan bod. Vervolgens wordt ingegaan op de standaard IAS39. Tot slot wordt de Nordemann Lezing 2005 besproken. 13 Prestatiemeting Prof. W. Hartman Prestatiemeting is van grote betekenis voor het besturen en beheersen van organisaties. Dit artikel is een inventarisatie van meetgegevens en een waarschuwing van de auteur voor de eenzijdige aandacht voor performance. 21 Het waarderen van intellectueel kapitaal Prof. D. Andriessen Wat is de waarde van mijn merknaam? Kan ik de relaties met mijn klanten of leveranciers in cijfers uitdrukken? Moet kennis niet op de balans en hoeveel is het dan waard? In dit artikel worden de tien meest geciteerde methoden geclassificeerd aan de hand van twee vragen: Waarom en Hoe? 29 De verwerking van immateriële vaste activa onder IFRS: Drs. H.W. Opentij RA en Drs. J.F. Veldman RA Immateriële vaste activa zijn onstoffelijke zaken die waarde hebben voor een onderneming. Deze activa worden behandeld in de IFRS-standaard IAS 38. Een belangrijk doel van IAS 38 is om subjectiviteit bij het erkennen en waarderen van immateriële vaste activa zoveel mogelijk in te perken. 35 Intellectual Capital, de koning op de balans Drs. G.J. Jordaan In dit artikel zal het verschijnsel intellectual capital worden behandeld. Hierbij wordt de vraag gesteld in hoeverre de jaarrekening hierover informatie moet verschaffen. Verder bevat het artikel een weergave van de maatregelen om Intellectual Capital te monitoren en wordt inzicht gegeven in de gebruikersbehoeften. 6 FIDUCIE NOVEMBER 2005 NUMMER 1

7 43 Hedge Effectiveness Testing S. de Ruiter Dit artikel geeft een overzicht van hedge accounting onder IAS 39 en de problemen die ondernemingen tegenkomen bij de invoering hiervan. Speciale aandacht gaat uit naar het bijbehorende testen van de effectiviteit van hedgerelaties. 47 De goodwill impairment test Dr. W. Holterman Eén van de belangrijkste aspecten van de nieuwe IFRS-regels betreft de behandeling van goodwill. Onder de nieuwe regels mag niet meer op goodwill worden afgeschreven maar dient een jaarlijkse impairment test plaats te vinden. 51 Market-to-Market Valuation Drs. G.J.H. Veldkamp Het debat focust zich op voor- en nadelen van de voorgestelde Fair Value accounting. Wat draagt nu werkelijk bij aan een getrouw beeld van de jaarrekening van een financiële instelling? Hoe zullen de nieuwe standaarden het risicomanagement van banken kunnen beïnvloeden? Wat zijn de gevolgen voor de algehele marktvolatiliteit? 57 The Fair Value Accounting Debate: Relevance and Reliability Prof. W.P. Rees This article is an introduction to the current debate and a summary of the research project in which the author is engaged. This project is an investigation of the strengths of historic cost and fair value accounting using three approaches: value relevance, biased reporting and earnings management. 62 Nordemann Lezing en Scriptieprijs 2005 Op 16 september jl. vond de jaarlijkse Nordemann Lezing plaats. Paul Koster hield een vlammend betoog voor onder andere de bestuurders van de grote vier accountantskantoren. Tevens werd de Nordemann Scriptieprijs 2005 uitgereikt. Sabriëlle Jansen en Remco van der Klein geven een samenvatting van hun genomineerde scriptie. ACCOUNTING VALUATION PERFORMANCE

8 Groentjes m/v Daar sta je dan. Klaar om te beginnen. Klaar voor het grote werk. En gezegend met een kans waar anderen alleen maar jaloers op kunnen zijn. Meedoen met het Management Traineeship van Heineken. Een speciaal individueel programma van één jaar waarin je serieus aan de slag gaat. En kiest voor één bepaalde discipline: Commercie, Finance, IT of Supply Chain. Als trainee bij Heineken ga je een pittig jaar tegemoet. Een jaar van aanpakken met grote, concrete opdrachten. Uiteraard kun je altijd rekenen op professionele begeleiding en krijg je alle ruimte voor diverse trainingen. Overigens is het ook mogelijk om één opdracht te kiezen buiten je discipline. Je ontmoet veel verschil len de collega s en een van je opdrachten vindt in het buitenland plaats. Zo ontdek je hoe veelzijdig en kleurrijk de wereld van Heineken is. En hoe snel je groen af bent. Academici met interesse kijken op

9 IAS 39 is een gedrocht Interview met Prof. dr. J.J.A. Leenaars Door: Arjan de Boer en Wieteke Derks Prof. dr. J.J.A. Leenaars is lid van de Raad van Bestuur van de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) en hoogleraar Bestuurlijke Informatieverzorging aan de Universiteit van Amsterdam. Van huis uit is Leenaars accountant, maar hij heeft uiteindelijk carrière gemaakt in de bancaire sector: eerst Robeco, vervolgens SNS Reaal en nu bij de BNG. Daarnaast is Leenaars o.m. voorzitter van de Nordemann Stichting. In dit interview komen zowel de BNG als performance measures bij banken in het algemeen aan bod. Vervolgens wordt ingegaan op de standaard IAS 39. Tot slot wordt de Nordemann Lezing 2005 besproken. ACCOUNTING VALUATION PERFORMANCE 9

10 1. Bank Nederlandse Gemeenten De Bank Nederlandse Gemeenten is de bank voor overheden en voor het maatschappelijk domein. De BNG voorziet in zo goedkoop mogelijke financiële dienstverlening en biedt zo toegevoegde waarde aan haar aandeelhouders en de Nederlandse (semi-)publieke sector. De missie en de strategie van de BNG zijn vertaald in de volgende strategische doelstellingen: Behoud van substantiële marktaandelen in de Nederlandse publieke sector en het maatschappelijk semi-publieke domein Behalen van een redelijk rendement voor aandeelhouders. De BNG is een structuurvennootschap. De aandelen zijn voor de helft in handen van de Staat; de andere helft is geplaatst bij gemeenten en provincies. In 1994 heeft de BNG de triple- A status gekregen. Zowel Moody's, Standard & Poor's als Fitch hebben de BNG de hoogste rating toegekend. Deze rating geeft de kredietwaardigheid van de BNG aan. (Bron: Hoe is het toezicht op de BNG geregeld? Net als iedere andere bank in Nederland valt BNG onder de Wet Toezicht Kredietwezen. Dit houdt in dat het prudentiële toezicht wordt uitgeoefend door de DNB en het gedragstoezicht door de AFM. Wat zijn de grootste verschillen tussen BNG en andere, commerciële banken? De organisatie van deze bank verschilt niet zoveel met elke willekeurige andere bank. Er zijn echte wel drie bijzonderheden aan de BNG. Ten eerste is de BNG een institutionele bank. Wij hebben geen kantoren en zijn uitsluitend gericht op de wholesale markt. Een tweede bijzonderheid is dat onze klantgroepen zich bevinden in een veld waarin een maatschappelijk belang een grote rol speelt. Tot slot is de actiefzijde van de balans van BNG geheel anders van aard als de passiefzijde. De BNG is een grote bank qua balans en kredietportefeuille. Het balanstotaal nadert de 100 miljard euro en het off-balance boek (derivaten) overschrijdt dit bedrag ruimschoots. Parafraserend kan gezegd worden dat de tekorten op de handelsbalans van de Verenigde Staten die neerslaan in China en Japan door de BNG worden opgehaald en gebruikt om financieringen in het maatschappelijk veld te verrichten. De passiefzijde van de balans is voor meer dan 95% niet-nederlands en de actiefzijde is juist voor 95% Nederlands. 2. Performance Measures Het thema van deze Fiducie is Accounting Valuation Performance. In dit kader stelden wij de volgende vragen: Hoe hebben banken met accounting valuation performance te maken? En hoe worden performance measures bij banken opgezet? In het algemeen werken banken met de definitie van Economic Capital. Dit betekent dat je definieert wat er risicogewogen aan kapitaal noodzakelijk is om een bepaalde activiteit te doen. De crux zit in het meten hoe het management omgaat met dit risico. Klassieke bankrisico s zijn kredietrisico, markt- en renterisico en liquiditeitsrisico. Leningen verstrekken levert bijvoorbeeld kredietrisico op. Een bedrijf waar je als bank een lening aan verstrekt heeft een creditrating. Deze rating geeft de kredietwaardigheid van het bedrijf weer. In zogeheten default tabellen valt af te lezen wat de kans op default bij een bepaalde horizon (het niet voldoen aan de betalingsverplichting) is bij een gegeven rating. Het kapitaal dat statistisch gezien verloren wordt op de lening wordt door een bank ingezet om het risico op default te voorkomen. Aan het einde van de looptijd wordt het ingezette kapitaal vergeleken met het werkelijke verlies. Dit bepaalt het uiteindelijke managerial verlies- of winstsaldo. Ook andere bankrisico s als marktrisico en renteliquiditeitsrisico kun je op bovenstaande manier beheersen. Vervolgens kunnen hier performance measures op losgelaten worden. Bestaan er ook niet-risico gerelateerde performance measures? Jazeker, bij methoden als de Balanced Scorecard wordt bijvoorbeeld ook het ziekteverzuim gemeten. Andere voorbeelden van niet-financieel economische maatstaven zijn de voortgang van een reorganisatie en de implementatie van een nieuw systeem. Er worden zowel directe als indirecte beslissingen genomen aan de hand van performance measures. 10 FIDUCIE NOVEMBER 2005 NUMMER 1

11 3. Code Tabaksblat Vorig jaar was de Code Tabaksblat het onderwerp van het FSA Congres. BNG besteedt in haar publicaties ruim aandacht aan de regelgeving omtrent Corporate Governance. Al ver voor de invoering van de gedragscode werd deze al gehanteerd bij de BNG. Wat is de voornaamste reden voor de vroege invoering van Tabaksblat als jullie gedragscode? Aangezien de Code Tabaksblat toch ingevoerd zou worden, hebben we bij BNG in een vroeg stadium ons jaarverslag op deze manier ingericht. Daarnaast is de BNG een zogeheten public interest entity met veel van onze emissies genoteerd op verschillende beurzen. Zowel vanuit de RvC als onze aandeelhouders was er een roep om transparantie. Omdat we weinig te verbergen hebben, hebben we die openheid geboden. Samen met andere banken liepen we voorop met de invoering van de gedragscode. Code Tabaksblat heeft overigens geen invloed gehad op de performance en valuation. 4. IAS 39- Fair Value Accounting In deze Fiducie wordt zowel door de heer Veldkamp (p.51) als de heer De Ruiter (p.43) uitvoerig ingegaan op IAS 39. Deze standaard schrijft voor om Fair Value als waarderingsgrondslag te gebruiken. Is BNG voor- of tegenstander van IAS 39? De doelstelling van de IASB (International Accounting Standards Board) is dat, met behulp van standaarden, jaarrekeningen transparant, consistent, maar vooral vergelijkbaar worden. Dit is een belangrijke doelstelling, omdat vergelijkbare jaarrekeningen er voor zorgen dat kapitaalmarkten efficiënter middelen kunnen alloceren. Ik stel vast dat deze doelstelling niet is bereikt. Ik spreek nu op persoonlijke titel: IAS 39 is een gedrocht. Het leidt op geen enkele wijze tot vergelijkbaarheid. Op zijn allerbest leidt het er toe dat in de toekomst onze jaarrekeningen niet meer vertaald hoeven te worden naar US GAAP. De voorzitter van de IASB, Tweedy, bevestigt dit beeld ook. Hij heeft gezegd dat de huidige IAS39 slechts een tussenproduct is en dat er een nieuwe versie van deze standaard komt. Was de vergelijkbaarheid beter voor de invoering van IAS 39? Er valt wellicht te onderbouwen dat de vergelijkbaarheid marginaal verbeterd is, maar de doelstelling is niet bereikt. De verbetering is geen rechtvaardiging voor de enorme hoeveelheid gebruikte middelen (tijd, inzet, geld). bepalen is, bijvoorbeeld van Goodwill. (Redactie: zie ook het artikel Goodwill impairment test van Wim Holterman op pagina 47) Totale vergelijkbaarheid is dus slechts tot op zekere hoogte haalbaar. Een aantal vrijheidsgraden blijft noodzakelijk. 5. Nordemann Lezing Tot slot refereren we aan de Nordemann Lezing 2005 van 16 september jl. Verderop in deze Fiducie staat een uitgebreid verslag van deze middag. Paul Koster van de Autoriteit Financiële Markten hield een toespraak die nogal wat stof deed opwaaien onder het publiek (de vier grote accountantskantoren waren vertegenwoordigd) en in de media. Wat veroorzaakte precies de discussie? Was het de inhoud van de lezing of het feit dat het werd uitgesproken door de toezichthouder? Laat ik voorop stellen dat je als conferentievoorzitter graag ziet dat een behandeld onderwerp wat serieuze discussie oproept. Ik ben van mening dat Paul Koster niet veel meer zegt dan: Accountants, let op uw zaak. De rest wordt er door de discussianten ingelegd. Koster heeft zelfs gezegd dat er geen wetgeving is en dat hij noch de AFM de accountantskantoren gaat dwingen. Hij heeft hooguit gewaarschuwd dat het zo zou kunnen zijn dat er een strikte scheiding tussen controle en advies komt overwaaien uit de Verenigde Staten. Daarom zou het handig kunnen zijn om zelf als accountants je zaken vast te regelen voordat wetgeving dat oplegt. Meer dan dat heeft Koster in zakelijke zin niet gezegd. Persoonlijk vind ik dat het zeer te betreuren zou zijn en slecht voor de kwaliteit van de controle dat mensen die het controlerende beroep uitoefenen geen kennis opdoen die je alleen maar kunt opdoen als je ook adviseert. Het wordt dan moeilijker om goede mensen aan te trekken en te behouden die kunnen controleren. De kwaliteit van de controle verschraalt als mensen niet die proactieve ervaring hebben. Met andere woorden, je moet geen accountantskantoren maken waarin uitsluitend gecontroleerd wordt. Wat je wel moet doen als je advies en controle moet of wilt scheiden is binnen hetzelfde kantoor een volstrekte scheiding maken tussen controleklanten en adviesklanten. Je moet een accountant ook niet monddood maken: wat hij tijdens de controle tegenkomt, moet hij met advies ter verbetering kunnen melden. Het argument van Paul Koster dat bij verandering van accountant het voor kan komen dat je vandaag een klant nog adviseert en morgen controleert, vind ik gezocht en onvoldoende sterk. Hoe zou u de Board adviseren over aanpassingen voor IAS 39? Dat is zeker niet eenvoudig, maar om de doelstelling te handhaven, zou ik het volgende adviseren. Ontwikkel maatstaven buiten de huidige jaarrekening om die inzicht geven in de risicoposities van banken en bereken deze maatstaven niet uitsluitend per balansdatum. Is de beoogde vergelijkbaarheid wel te realiseren? Er wordt in dit verband geargumenteerd ten faveure van Full Fair Value, maar hier zitten hele grote bezwaren aan, omdat van veel Assets en Liabilities heel moeilijk de Fair Value te ACCOUNTING VALUATION PERFORMANCE 11

12 Focus op jouw talent Carrière in investment banking >>> Bij Kempen & Co zijn wij erop gericht om ambitieuze en getalenteerde academici snel te laten groeien. Wij bieden je volop uitdaging, verantwoordelijkheid en een gericht ontwikkelingsprogramma. Je werkt in teamverband samen met de beste professionals. Kempen & Co is een onafhankelijke merchant bank met een leidende positie in de Nederlandse markt op het gebied van vermogensbeheer, effectenbemiddeling en corporate finance. Ondernemend, zeer gedreven en gericht op kwaliteit. Asset Management Securities Corporate Finance

13 Prestatiemeting Prof. W. Hartman In de sinds decennia harder wordende maatschappij wordt van mens en bedrijf (en, naar ik de indruk heb, ook van de overheid) steeds meer prestatie gevraagd. Deze eenzijdige aandacht is op zich niet zonder gevaar; andere belangrijke zaken zoals sociale omgang, dienstverlening (welke bedrijven stellen service nog bovenaan?) en kwaliteit dreigen in het gedrang te komen. Maar daarover wil ik het niet hebben. De eenzijdige aandacht voor performance heeft een ander nadeel opgeroepen: dat van de botte bijl. Er wordt met primitieve metingen gekeken naar de eindresultaten van een bedrijf: zijn deze niet goed dan sneuvelt het bestuur. Er wordt een nieuwe duurbetaalde CEO aangesteld die de volgende dag al begint aan cost cutting door middel van het ontslaan van personeel. De drang om verbetering te tonen is hoog, maatregelen moeten snel worden genomen, dus wordt de botte bijl gehanteerd. ACCOUNTING VALUATION PERFORMANCE 13

14 Inleiding De redactie heeft bij de voorbereiding van dit nummer op meerdere plaatsen in de benoeming van de thema s het woord performance gebruikt. Dit is niet verwonderlijk. In de sinds decennia harder wordende maatschappij wordt van mens en bedrijf (en, naar ik de indruk heb, ook van de overheid) steeds meer prestatie gevraagd. Deze eenzijdige aandacht is op zich niet zonder gevaar; andere belangrijke zaken zoals sociale omgang, dienstverlening (welke bedrijven stellen service nog bovenaan?) en kwaliteit dreigen in het gedrang te komen. Maar daarover wil ik het niet hebben. De eenzijdige aandacht voor performance heeft een ander nadeel opgeroepen: dat van de botte bijl. Er wordt met primitieve metingen gekeken naar de eindresultaten van een bedrijf: zijn deze niet goed dan sneuvelt het bestuur. Er wordt een nieuwe duurbetaalde CEO aangesteld die de volgende dag al begint aan cost cutting door middel van het ontslaan van personeel. De drang om verbetering te tonen is hoog, maatregelen moeten snel worden genomen, dus wordt de botte bijl gehanteerd. Leidmotief van bedrijfsconsultancy moet zijn het beter doen functioneren van bedrijfsprocessen. Van kwaad tot erger. Shareholder Value wordt op het platform gehesen en gaat internationaal tot een obsessie van de Raden van Bestuur worden. De beurswaarde van de onderneming moet met alle mogelijke middelen omhoog worden gekrikt. De accountants komen onder druk te staan om allerlei balansconstructies te accepteren en maken daarbij fouten, tot grote schade aan hun professie. Enkele zeer grote ondernemingen gaan te gronde, hun besturen komen voor de rechter. Aan schandalen geen gebrek. Internationale reparatiewetgeving tracht een nieuw begin te openen, maar de wereld is er nog niet beter op geworden. Primaat voor analyse Ik kom uit een ander tijdperk en uit een ander werkveld. Hoewel ik van huis uit registeraccountant ben, werd ik in de pioniertijd vanaf het eind van de jaren vijftig gegrepen door de mogelijkheden van automatisering en vond ik mijn roeping in consultancy. Ik kreeg de gelegenheid om de praktijkervaring uit te dragen in het onderwijs onder trefwoorden als Systeemontwikkeling, Projectmanagement, Inrichtingsleer en Organisatie van de Informatieverzorging (=OIV). In OIV heb ik getracht het klassieke accountantsvak Administratieve Organisatie te koppelen aan bedrijfsorganisatie en geautomatiseerde informatiesystemen. Leidmotief van bedrijfsconsultancy moet zijn het beter doen functioneren van bedrijfsprocessen. Dit vergt tot in de details van handelingen en activiteiten afdalen, analyseren of zij noodzakelijk zijn, op de juiste plaats gebeuren, op het goede moment gebeuren, met de meest effectieve middelen worden uitgevoerd tot en met de analyse van de efficiency van die uitvoering. Een vanouds bekend geheugensteuntje hierbij is: Wat - Waarom Waar Wanneer (door) Wie Waarmee (met) Wie - (voor) Wie Hoe - Hoeveel Hoe frequent Hoe snel Procesanalyse vereist inzicht en kennis en is de tegenpool van de hierboven geschetste botte bijl aanpak. Procesanalyse kan echter bijdragen aan fundamentele verbetering van de bedrijfsorganisatie omdat niet alleen kostenreductie, maar ook dienstverlening en kwaliteit prestatie-eisen zijn. Meetgegevens U belt een bedrijf: Al onze medewerkers zijn momenteel in gesprek, wilt u een ogenblik wachten. Het begin van een mogelijk frustrerend contact is gelegd; u weet niet welke automatische herhaalboodschappen nog zullen volgen. Het kan zijn dat u nota bene als potentiële klant wordt gevraagd het een andere keer nog eens te proberen! Als u een 0900-nummer heeft gedraaid, heeft u in elk geval reeds een bijdrage geleverd aan de omzet van het bedrijf. Dit voor ons allen vele-keren-per-dag-voorval is uiterst leerzaam uit een oogpunt van prestatiemeting: hoe lang is de kortste/gemiddelde/langste wachttijd vandaag, gisteren, vorig jaar, volgende maand, om maar enkele meetmogelijkheden te noemen; hoeveel calls per tijdvak: kwartier/uur/dag/week/ maand/seizoen/etc; bij welk volume ontstaan onaanvaardbaar geachte wachttijden, bijv. gemeten aan het afbreken van de verbinding door de gefrustreerde klant; noteert het bedrijf de telefoonnummers van de klanten die de verbinding verbreken om hen terug te bellen (u weet wel, serviceverlening); hoe lang duurt het te woord staan van een klant: kortste/gemiddeld/langste, met frequentiecijfers voor deze rubrieken; het aantal hits van de calls, die dus bijv. tot verkoop van product of dienst hebben geleid; analyse van de calls die niet tot een transactie hebben geleid, bijv. in % naar oorzaak van falen; onderverdeling van de gesprekken naar onderwerp, en deze dan op hun beurt weer onderverdeeld in kortste/gemiddelde/ langste tijdsduur. De procesanalist gaat op zoek naar de soort gesprekken die het langste duren. Wijziging van de veelal standaard gesprekstructuur kan tot tijdsbesparing leiden; bezetting in de tijdschaal van de callroom; deze relateren aan de wachttijden opdat door verbeteringen te lange wachttijden worden vermeden. Tijdreeksen/grafieken om longitudinaal de ontwikkeling te bewaken. Het zijn zo maar enkele gedachten die bij me opkomen als weer eens een ogenblik moeten wachten aan de telefoon aanbreekt. Het laat iets zien van de problematiek en de complexiteit van het callroomproces. Prestatiemeting en procesverbetering op grond daarvan is belangrijker en blijvender dan de actuele beurswaarde van het bedrijf. Procesverbetering kan leiden tot een higher satisfaction rate en daardoor tot omzetgroei. Voorbeelden van meetgegevens Meetgegevens hebben gemeenschappelijk de signaalfunctie over een situatie of periode. Het is ondoenlijk een systematisch of enigermate volledig overzicht te geven van de meetgegevens die inzake de diverse typen van organisaties van belang zijn. Deze bijdrage kan niet meer doen dan al inventariserend de aandacht van de lezer prikkelen om in zijn omge- 14 FIDUCIE NOVEMBER 2005 NUMMER 1

15 ving en voor de bedrijven die hij interessant vindt meetgegevens op te sporen of nieuw te bedenken. Het is gebruikelijk te onderscheiden in kerncijfers en kengetallen. Een kerncijfer is de cijfermatige weergave in fysieke of geldeenheden, als regel een absoluut getal, van een voor de organisatie belangrijke grootheid. Een kengetal is een getal dat een relevante verhouding weergeeft tussen twee voor de organisatie belangrijke grootheden. Andere benamingen zijn verhoudingscijfers en ratio s. Het gebruik van deze beide soorten meetgegevens kan de specifieke aard met zijn begrenzingen van tijd en situatie van een organisatie tot uitdrukking brengen. Zij lenen zich beide uitstekend voor meerjarenoverzichten, of ruimer gezegd, meerperiode-overzichten. In de praktijk, en ook in de hierna volgende voorbeelden, blijkt dat de begrippen vaak door elkaar worden gehaald. Dit artikel is meer een inventarisatie dan een wetenschappelijke schoonmaak. De vaak verwarrende praktijk wordt beschreven. De tijd ontbreekt voor schoonmaak en ordening. Kerncijfers Elk type bedrijf dient zijn eigen kerncijfers te definiëren en als management control te hanteren. Dat geeft twee belangrijke voordelen: zij geven informatie die is toegesneden op de specifieke productieprocessen van de organisatie en zij kunnen zonder vertraging worden verschaft. Daarentegen moet financiële informatie worden gedestilleerd uit administratieve verwerkingsprocessen van kostenregistratie, kostenverbijzondering en kostentoerekening aan kostenplaatsen en kostendragers. Dit traject kost vaak teveel tijd. Ook wanneer een organisatie een strikte administratieve discipline toepast moet bij de informatieverschaffing gekozen worden voor verschillende tijdpaden al naar gelang de aard van de gewenste informatie. Zie als voorbeeld het Philips-concern in de periode na Tot 1960 werden de gegevens vanuit vele tientallen buitenlandse vestigingen uiteraard nog zonder de hulp van computers aan de concernadministratie in Eindhoven aangeleverd. Dankzij een uniek internationaal gestandaardiseerd administratiesysteem konden drie tijdpaden worden opgelegd: 1) twee werkdagen na ultimo van de maand moesten essentiële kerncijfers, m.n. over de behaalde maandomzet, worden geleverd; 2) op de tiende werkdag van de maand diende een tweede set van gegevens in Eindhoven binnen te zijn en 3) vóór de ultimo van de maand diende de complete financiële maandafsluiting van de vorige maand te zijn ingediend. Wie zich enigszins de omvang van de commerciële en fabrieksrapportering van Philips én de globale spreiding over vele tientallen landen voor de geest kan halen, zal beseffen dat dit in het ponskaartentijdperk een enorme prestatie was. Degenen die geïnteresseerd zijn hoe vanaf 1959 de eerste informatiesystemen voor computers bij Philips tot stand zijn gekomen, worden verwezen naar mijn bijdrage in de afscheidsbundel van prof. Th. Bemelmans van de TUE. In figuur 1 volgt een voorbeeld van kerncijfers, dat ik ontleen aan de Praktijkgids Verslaggeving, die ik samen met Leo Bakker samenstelde. Shareholder Value wordt internationaal een obsessie van de Raden van Bestuur Deze opstelling heeft de charme van de eenvoud, doch bij nadere beschouwing blijkt dat enkele van de hier opgenomen kerncijfers door andere auteurs worden gezien als kengetallen c.q. financial ratios ; nettowinst per aandeel, ofwel EPS, earnings per share. Bij deze ratio moet worden opgelet dat het gemiddeld aantal uitstaande aandelen van het verslagjaar wordt gehanteerd; kasstroom per aandeel, ofwel cash flow per share. Bij deze ratio geldt ook de vorige opmerking. Tevens moet worden gesteld dat het bepalen van de cash flow veelal enig rekenwerk vereist. De snelste rapportering van kerncijfers betreft aantallen die door geautomatiseerde tellers worden geleverd. Het betreft absolute waarden en kwantiteiten van allerlei aard, denk aan de kassadagomzet in een supermarkt of de aantallen mensen die per tijdvak een tourniquet in een zwembad of een bepaald metrostation passeren. Een greep uit andere voorbeelden: productie in manuren; elders: aantal directe manuren machinedraaiuren, met name van essentiële installaties aantal afleveringen; aantal transacties, orderportefeuille: aantal openstaande orders, aantal spoedorders aantal loketcliënten (denk aan gemeentesecretarie) aantal gereden kilometers stand liquide middelen aantal verkochte kaartjes per rang per evenement aantal betalende bezoekers (rekening houdend met abonnementen/passe-partouts) hoeveelheid vervoerd tonnage Figuur 1: Kerncijfers Eenheid >>> Gemiddeld aantal medewerkers # Personeelskosten per medewerker Uitstaande aandelen per ultimo, nominaal 5 # Kasstroom per aandeel 9,50 Nettowinst per aandeel 6,50 Dividend per aandeel 2,30 Eigen vermogen per aandeel 60,20 Beurskoers: Hoogste 65,00 Laagste 33,50 Ultimo 62,00 ACCOUNTING VALUATION PERFORMANCE 15

16 aantal vervoerde passagiers aantal ligdagen (zorgsector) aantal klachten c.q. storingen aantal indiensttredingen, c.q. ontslagen, c.q. vacatures aantal nieuwe cliënten aantal bezoeken per vertegenwoordiger aantal afgesloten verzekeringen per soort aantal calls Zoals gezegd: een willekeurige greep. Uitbreiding door verdere detaillering en toespitsing op specifieke bedrijfstypen is vrijwel onbegrensd. Management zal derhalve dienen te kiezen welke kerncijfers als prestatiemeting de belangrijkste informatie (signaalfunctie!) geven over de realisatie van bedrijfsdoelstellingen, of dit nu productiedoorlooptijd, cliëntenservice, productiekosten of voorraadniveaus zijn. De kerncijfers dienen zo min mogelijk kwetsbaar te zijn voor toevallige gebeurtenissen en moeten op de meest eenvoudige en rechtstreekse manier kunnen worden verkregen. Wij formuleerden deze condities reeds in 1968 in ARDI, Information Systems Handbook. Door middel van vergelijking met activiteitenbudgetten en met kerncijfers van voorgaande perioden tijdreeksen kan de zeggingskracht van de kerncijfers nog verder worden verhoogd. Andere voorbeelden van kengetallen zijn: omzetsnelheid per artikelgroep of zelfs per artikel (inventory turnover): (kostprijswaarde van de omzet) / (waarde van de gemiddelde voorraad van die groep of dat artikel); bezoekresultaat, ook een hit ratio: (aantal bezoeken met order) / (totaal aantal bezoeken), naar wens te verbijzonderen naar vertegenwoordiger en/of per periode; offerteresultaat: (aantal geaccepteerde offertes) / (aantal uitgebrachte offertes); omzetbijdrage per artikelgroep: (omzet artikelgroep x 100) /totale omzet; omloopsnelheid van activa (asset turnover): omzet / gemiddelde waarde van alle activa; toepassing van regel: aandeel courante artikelen: (aantal courante artikelen x 100) / totale assortiment; idem, maar dan gerelateerd aan de omzet: (omzet courante artikelen x 100) / totale omzet; krediettermijn/incassoperiode in dagen (average collection period in days): (debiteuren per ultimo x 365) / (netto jaaromzet + BTW); omloopsnelheid debiteuren: (omzet + BTW) / gemiddelde stand debiteuren; bad debt ratio : (dubieuze debiteuren x 100) / totaal aan debiteurenvorderingen; oninbaarheid: (afgeboekte vorderingen x 100) / (omzet+ BTW); Figuur 2: Verhoudingscijfers Eenheid >>>> 1995 Netto-omzet % 10,7-1,8 Bedrijfsresultaat % 20,2 5,8 Nettowinst % 12,9 2,1 Indexcijfers Indexcijfers liggen als het ware in een grijze overgangszone tussen kerncijfers en kengetallen. Zij vergen enig rekenwerk hoewel ze betrekking hebben op een enkele grootheid. Indexcijfers zijn geëigend om de ontwikkeling van één bepaalde grootheid in de tijd weer te geven: de reële waarde in basisjaar t wordt gesteld op 100; jaar t+1 = 105 indien de grootheid met 5% is toegenomen. Aangezien in een meerjarenoverzicht het oudste jaar telkens afvalt, zijn indexcijfers minder geschikt. In elk jaar zou een volledige herrekening moeten geschieden. Het is wel mogelijk om de wijziging van de waarde van een grootheid uit te drukken in een percentage van de waarde van de voorafgaande periode. Zie het voorbeeld in figuur 2: Deze verhoudingscijfers geven de procentuele afwijking t.o.v. het daaraan voorafgaande jaar; d.w.z. de netto omzet is in ,7% hoger dan in 2003; de netto omzet was in ,8% lager dan in Kengetallen Figuur 3 geeft voorbeelden van kengetallen: 1. exclusief financiële vaste activa. Elders wordt gesproken van een pretax return on operating assets : bedrijfsresultaat/ gemiddelde waarde van alle activa ( / wil zeggen gedeeld door ). 2. de rentedekking (intrest coverage ratio) is als volgt berekend: winst vóór aftrek van rentelasten en belastingen, gedeeld door de rentelasten = EBIT / rentelasten. Zie hierna. servicegraad: (orders die kunnen- worden uitgevoerd x 100) / alle ontvangen orders; idem: (op tijd uitgeleverde orders x 100) / alle uitgeleverde orders; gemiddelde levertermijn; spoedfactor: (aantal spoedorders x 100) / totaal aantal orders; portefeuillefactor: (aantal uitstaande orders x 100) / totaal aantal orders; annulatiefactor: (aantal geannuleerde orders x 100) / totaal aantal orders; responsetijd (min./max./gem.) op storingsmeldingen; bezettingspercentage van machines, van (theater)zitplaatsen, van vliegtuigstoelen, van m2; productiviteit, bijv. productiewaarde per manuur; totaal aantal procesuren (= processing time) in verhouding tot de totale doorlooptijd van de productieorder; omzetaandeel van nieuwe producten, bijv. met levensduur < twee jaar, in de totale omzet; innovatieratio: verhouding researchkosten tot de omzet; waarde onderhanden werk in verhouding tot de jaaromzet, personeelsverloop: (aantal exits x 100) / gemiddeld personeelsbestand; personeelsgroei: (aantal toetreders x 100) / gemiddeld personeelsbestand. Wij zien in deze voorbeelden dat kerncijfers vaak de bouwstenen voor kengetallen zijn. Dit pleit op zich al voor het hanteren van een sluitend systeem van zorgvuldig gedefinieerde begrippen. 16 FIDUCIE NOVEMBER 2005 NUMMER 1

17 Figuur 3: Kengetallen Eenheid >>> Toegevoegde waarde t.o.v. omzet % 38,7 Bedrijfsresultaat t.o.v. omzet (= gross profit) % 5,8 Nettowinst t.o.v. omzet (= return on sales ratio) % 3,5 Bedrijfsresultaat t.o.v. geïnvesteerd vermogen 1) % 14,3 Omloopsnelheid geïnvesteerd vermogen 1) Factor 2,47 Rentedekking 2) Factor 2,4 Eigen vermogen t.o.v. totaal vermogen % 31,4 Garantievermogen t.o.v. totaal vermogen % 34,0 Rentedragend vreemd vermogen t.o.v. eigen vermogen Factor 1,06 Voorraden t.o.v. omzet % 19,0 Handelsdebiteuren t.o.v. omzet % 26,0 Financiële kengetallen (financial ratios) In aansluiting op de voorbeelden die hierboven reeds ter sprake komen volgen hier nog: netto winst in % van eigen vermogen (= ROE of return on stockholders equity ratio): (netto winst minus dividend op preferente aandelen ) / gemiddeld eigen vermogen van gewone aandelen; market to book ratio : (beurswaarde van het eigen vermogen van de gemiddeld uitstaande gewone aandelen) / (boekwaarde van idem). Dit kengetal geeft een indicatie van de toekomstige verwachte winstcapaciteit; liquiditeit 1e orde (acid test ratio of quick ratio): (liquide middelen + kortlopende vorderingen) x 100 / vlottende schuld. Deze ratio geeft per definitie een lagere uitkomst dan de current ratio, ondanks dat bepaalde auteurs ook nog de direct ter beurze verkoopbare effecten meetellen; liquiditeit 2e orde (current ratio): (vlottende activa x 100) / vlottende schuld; solvabiliteit (vergelijk met figuur 2): (eigen vermogen x 100) / vreemd vermogen. De literatuur geeft ook: - total debt-to-equity ratio : totaal van verplichtingen / eigen vermogen; - en voorts een long-term-debt-to-total capital : totaal van lange termijn verplichtingen / (totaal van eigen vermogen + lange termijn verplichtingen); total debt-to-total-assets ratio : totaal van verplichtingen / totaal aan activa; koers/winst verhouding of price/earnings ratio: beursnotering van het aandeel / winst per aandeel resp. de winstverwachting per aandeel, om aldus de verwachte koersontwikkeling te voorspellen; dividend-opbrengstratio (dividend-yield ratio): (dividend x 100) / beursnotering van het aandeel: het klassieke kengetal voor de %-opbrengst per aandeel; dividend-uitkeringratio (dividend-payout ratio): (dividend x 100) / winst per aandeel; EBITDA-EBITA-EBIT. Vijn beschrijft de samenhang tussen deze drie kerncijfers en enkele kengetallen die ermee kunnen worden gevormd. EBITDA is de afkorting van Earnings Before Intrest, Taxes, Depreciation and Amortisation, anders gezegd het (bruto) Bedrijfsresultaat: Omzet -/- kosten van de omzet. Het is een interessante indicator van de kasstroom. Kengetallen: - EBITDA / Saldo financiële baten en lasten. Een hoge waarde duidt op goede solvabiliteit en daarmee op de potentie om te voldoen aan de intrestverplichtingen. - (Lang & kort rentedragend vreemd vermogen -/- liquide middelen) / EBITDA. Hier duidt juist een lage waarde op gunstige solvabiliteit omdat het duidt op de geringe relatieve positie van het vreemd vermogen waarover intrest moet worden voldaan. EBITA = EBITDA -/- Afschrijving (=depreciation) van materiële activa. Kengetal: (EBITA x 100%) / Omzet. Het uitsluiten van de afschrijving op immateriële vaste activa maakt dit kengetal vergelijkbaar met kengetallen uit het verleden, toen het nog toegestaan was om afschrijving van Goodwill e.d. rechtstreeks ten laste van het vermogen te brengen. Zie het voorbeeld gross profit in de 2e regel van figuur 3 hierboven. Economic Profit. Vijn wijst op ontwikkelingen in jaarverslagen waarin wordt gepoogd om Waardecreatie voor de aandeelhouder, ofwel Economic Value Added in een kengetal gestalte te geven. Een alternatief hierbij is om EBITA te vergelijken met de kosten van het totaal geïnvesteerd vermogen, de Weighted Average Cost of Capital. Uit de voorbeelden die hij geeft, blijkt dat de praktijk nog geen duidelijke richting heeft gevonden. EBIT tenslotte = EBITA -/- Afschrijving (=amortisation) van immateriële activa. Wat niet wordt behandeld Een groot aantal van de hierboven opgesomde voorbeelden is ontleend aan OIV, Organisatie van de Informatieverzorging. Prestatiemeting die in deze bijdrage niet aan de orde komt is met name Resultaatanalyse en het belangrijkste onderdeel daarvan, te weten de kostenplaatsrapportering. Hierbij komen analyses van een specifiek spectrum aan verschillen en resultaten aan bod, zoals prijsverschillen, bestedingsresultaat, efficiencyresultaat, en bezettingsresultaat. Deze worden in OIV besproken. Daar worden ook andere resultaatsoorten besproken zoals inkoopresultaat, partijresultaat, dekkingsresultaat alsmede resultaatsoorten die in de bank- en verzekeringswereld van betekenis zijn. Evenmin is in deze bijdrage afzonderlijke aandacht geschonken aan de betekenis van kwalitatieve informatie ten behoeve van de prestatiemeting. Wij troosten ons met de gedachte dat in de hierboven gegeven voorbeelden er stellig een aantal te vinden is, dat voor Quality control kan worden gebruikt. Het verdient dan uiteraard aanbeveling dat management zich van tevoren normen stelt voor de gewens- ACCOUNTING VALUATION PERFORMANCE 17

18 te uitkomsten van kerncijfers en kengetallen opdat bij afwijking in ongunstige zin de kwaliteitsalarmbel kan gaan rinkelen. Nawoord Prestatiemeting is van grote betekenis voor het besturen en beheersen van organisaties, zowel profit als non-profit. Prestatiemeting dient naar mijn mening niet aan de buitenkant te worden gedaan. De beurskoers, shareholders value geeft geen juist beeld van het wel en wee van de organisatie, omdat deze begrippen worden beïnvloed door allerlei factoren die buiten het bereik van de leiding van de organisatie vallen én omdat de bedrijfsinterne omstandigheden er niet, te laat of te grillig (bijv. via informatielekken of geruchten) in doorklinken. Prestatiemeting is een bedrijfsinterne aangelegenheid, die met grote zorg moet worden opgebouwd in een samenspel van topleiding, middle management, operationeel kader en specialisten voor de informatieverzorging. Prestatiemeting is alleen effectief als het op creatieve wijze specifiek is toegesneden op de omstandigheden in de desbetreffende organisatie. Deze bijdrage is geslaagd als het lukt die vereiste creativiteit bij de lezers te stimuleren. Bronnen W. Hartman, De eerste informatiesystemen, in Liber amicorum voor Theo Bemelmans, deel II, redactie Ton Valstar en Michiel van Genuchten, TUE Eindhoven, 2004, ISBN Deze bijdrage is een bewerking van Systeemontwikkeling in de Lichtgroep, opgenomen in Philips Administration Review, juni Naschrift van de redactie STICHTING HARTMAN FONDS Bij zijn emeritaat in 1994 heeft prof. W. Hartman de Stichting Hartman Fonds opgericht en kapitaal ingebracht. Doel van het Fonds is het stimuleren van wetenschappelijk onderzoek, met name gericht op de vernieuwing van het onderwijs op de terreinen van auditing en informatieverzorging. Het Fonds keert subsidies uit voor het organiseren van symposia, het toekennen van prijzen en het in gedrukte vorm uitgeven van onderzoeksresultaten. Voorbeelden zijn symposia van de vakgroep ACAB, van EURAC, CEDO NULLI, Studievereniging AEclipse, Le Manageur, LCB, SVIIB, Diode en SBMG. Telkenjare wordt een award uitgereikt aan de beste afstudeerder van de Masters course in Accounting And Controlling ( = MAAC) van The Hague University (= THU) of professional education. Van enkele symposia zijn op aanvraag nog publicaties verkrijgbaar. Het Bestuur van de Stichting bestaat uit prof. W. Hartman MCM, RE RA als oprichter, een vertegenwoordiger van de faculteit der Economische wetenschappen van de EUR, een bestuurslid van MAZARS Paardekooper & Hoffman, registeraccountants, een vertegenwoordiger van THU, alsmede uit drs. M.M. Hartman. W. Hartman, H. Matthes en A. Proeme, ARDI Information Systems Handbook, McGraw Hill, New York, 1968, 2nd printing W. Hartman, OIV Organisatie van de Informatieverzor-ging, Delwel, Den Haag, 1992, 3e druk ISBN W. Hartman en Leo Bakker, Praktijkgids Verslaggeving, Delwel, Den Haag, 1993, 2e druk ISBN R.M. Vijn, Kengetallen: enkele actuele ontwikkelingen, in Toga s en Baretten, Liber amicorum voor Jan Oonincx, KMA Breda, 2005, ISBN FIDUCIE NOVEMBER 2005 NUMMER 1

19 Accountancy Cycle Van 29 november tot 14 december Inschrijven tot 25 november

20 We re looking for people who believe this is the best place to dump four million plastic detergent bottles. Ja, het uitzicht is adembenemend. Maar denk even verder. En vraag je af wat je voor Yellowstone Park zou kunnen betekenen met meer dan vier miljoen lege wasmiddelflessen. Wij hebben er wandelpaden van gemaakt. Ontwikkel jij ook creatieve oplossingen waar anderen alleen problemen zien? Dan krijg je van ons wat je nodig hebt voor een mooie carrière bij Unilever. Op lees je meer.

21 Het waarderen van intellectueel kapitaal Prof. D. Andriessen Voor veel organisaties is niet langer het financiële of materiële kapitaal maar het intellectueel kapitaal het belangrijkste bedrijfsmiddel geworden. Dat roept bij managers en onderzoekers de vraag op of dit kapitaal net als andere bedrijfsmiddelen te waarderen is. Wat is de waarde van mijn merknaam? Kan ik de relaties met mijn klanten of leveranciers in cijfers uitdrukken? Moet kennis niet op de balans en hoeveel is het dan waard? In dit artikel zal ik de tien meest geciteerde methoden classificeren aan de hand van twee vragen: Waarom en Hoe? ACCOUNTING VALUATION PERFORMANCE 21

22 Voor veel organisaties is niet langer het financiële of materiële kapitaal maar het intellectueel kapitaal het belangrijkste bedrijfsmiddel geworden. Dat roept bij managers en onderzoekers de vraag op of dit kapitaal net als andere bedrijfsmiddelen te waarderen is. Wat is de waarde van mijn merknaam? Kan ik de relaties met mijn klanten of leveranciers in cijfers uitdrukken? Moet kennis niet op de balans en hoeveel is het dan waard? Over dergelijke vragen buigt zich het vakgebied van intellectual capital measurement ; voor sommigen kortweg intellectual capital. Vanuit de praktijk (Edvinsson en Malone, 1997), de wetenschap (Lev, 2001) en de journalistiek (Stewart, 1997) is hier al veel over geschreven. Inmiddels bestaan er meer dan 25 methoden voor het meten of waarderen van intellectueel kapitaal (Andriessen, 2004). Het is tijd om de balans op te maken. Daarvoor moeten we eerst orde scheppen in de chaos. Waarom willen auteurs waarderen? Wat is waarderen eigenlijk? Welke manieren zijn daar voor? In dit artikel zal ik de tien meest geciteerde methoden te classificeren aan de hand van twee vragen: Waarom en Hoe? Waarom: wat zijn de motieven van de auteurs voor het waarderen van intellectueel kapitaal? Hoe: op welke manier doen zij dat? Door bestaande methoden te positioneren ontstaat inzicht in de verschillen en overeenkomsten. Dit is een noodzakelijke tussenstap voordat men tot een oordeel kan komen over de kwaliteit van de methoden. Een dergelijke beoordeling van de kwaliteit van 25 methoden is terug te vinden in Andriessen (2004). De waarde van kennis of van kennismanagement Voordat ik mij richt op de classificatie van 10 methoden wil ik eerst een thema bespreken dat tot veel verwarring leidt. Onlangs nog werd ik gebeld door een congresbureau dat een conferentie organiseerde over kennismanagement. Of ik een verhaal wilde houden over de waarde van kennis want hun klanten worstelden met de vraag wat het rendement was van al die investeringen in kennismanagement. Er is echter een groot verschil tussen de waarde van kennis en de waarde van kennismanagement. Dit verschil is net zo groot als het verschil tussen de waarde van water en de waarde van watermanagement. Het waarderen van kennis is het bepalen van het nut van een voorraad (stock) aan kennis. Hiermee wordt geprobeerd een antwoord te geven op de vraag wat is dit stukje kennis waard? Een methode hiervoor kan zijn het berekenen van de contante waarde van de toekomstige kasstromen die deze kennis gaat genereren. Het waarderen van kennismanagement is het bepalen van het nut van kennismanagement inspanningen. Hiermee wordt geprobeerd antwoord te geven op de vraag wat de Return on Investment (ROI) is van kennismanagementinvesteringen. Een methode hiervoor kan zijn het berekenen van de besparingen die een kennismanagement initiatief oplevert. Dit hoofdstuk gaat over het waarderen van voorraden intellectueel kapitaal en niet over het rendement (of de productiviteit) van kennismanagement initiatieven. Waarom: Motieven voor waarderen De auteurs van de tien meest geciteerde methoden hanteren vele verschillende motieven voor het waarderen van intellectueel kapitaal. Allemaal zijn zij op zoek naar een methode om een praktisch probleem op te lossen. Zij formuleren dit probleem echter allemaal verschillend. Het bleek mogelijk deze motieven te clusteren in drie typen problemen: Verbeteren van het interne management; Verbeteren van externe verslaggeving; Transacties en verplichtingen vanuit regelgeving. Verbeteren van intern management Een verscheidenheid aan motieven valt in deze categorie. Ik heb deze samengevat in zeven categorieën probleemdefinities (zie tabel 1). De eerste categorie probleemdefinities kan worden samengevat met de veel gebruikte redenering dat voor goed management meten noodzakelijk is, of dat meten leidt tot beter management. Standfield (2001) omschrijft het bijvoorbeeld als volgt: As intellectual assets are the most important assets within any business, they must be measured and managed according to the most objective means possible (p. 316). Wanneer ik het woord intellectual assets in deze zin vervang door andere woorden dan wordt duidelijk dat deze redernering niet klopt: Because food and drink are the most important means for any human being to stay alive, they must be measured and managed according to the most objective means possible. Meten binnen organisaties is een noodzakelijke, noch voldoende voorwaarde voor goed management. Stewart (2001) noemt dit een van de oudste clichés binnen de organisatiekunde en stelt dat het of niet waar is of betekenisloos. It s false in that companies have always managed things-people, morale, strategy, etc.- that are essentially unmeasured. It s meaningless in the sense that everything in business- including people, morale, strategy, etc.- eventually shows up in someone s ledger of costs or revenues. (p. 291). Er is dus een betere probleemdefinitie nodig als motief voor het meten of waarderen van intellectueel kapitaal. Tabel 1: Probleemdefinities rond het verbeteren van het interne management 1. Wat wordt gemeten wordt gemanaged 2. Verbeteren van de manier waarop intellectueel kapitaal wordt gemanaged 3. Monitoren van de effecten van activiteiten 4. Ontwikkelen van resource-based strategieën 5. Vertalen van strategie in actie 6. Afwegen van beslissingsalternatieven 7. Verbeteren van het gehele management van een organisatie De tweede categorie probleemdefinities biedt al meer aanknopingspunten. De gedachte hier achter is dat intellectueel kapitaal in veel organisaties niet adequaat wordt gemanaged, dat dit een ander soort management vereist en dat het management hier meer aandacht aan zou moeten besteden. Dit is het motief van bekende auteurs als Roos, Sveiby en Edinsson. Zo heeft Sveiby zichzelf als taak opgelegd om managers een gereedschapskist aan te reiken om kennisintensieve organisaties goed te helpen managen. In deze categorie valt ook de zorg van dezelfde auteurs dat management zich onvoldoende bewust is van het belang van intellectueel kapitaal. Echter, verbeteren van de manier waarop intellectueel kapitaal wordt gemanaged is een erg algemene probleemdefini- 22 FIDUCIE NOVEMBER 2005 NUMMER 1

123WatEenSite C. van de PC Teststraat 1 3351 ZZ Alblasserdam

123WatEenSite C. van de PC Teststraat 1 3351 ZZ Alblasserdam C. van de PC Teststraat 1 3351 ZZ Alblasserdam INHOUDSOPGAVE Pagina Accountantsrapportage 3 Voorwoord 4 Resultaten 5 Financiële positie 7 Ondertekening van de accountantsrapportage 9 Jaarstukken 2008 Jaarrekening

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2014 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

Hoe cashflow te interpreteren. Volgens de lesgever <> begin liquiditeit einde liquiditeit hoewel alle reporting modellen wel zo

Hoe cashflow te interpreteren. Volgens de lesgever <> begin liquiditeit einde liquiditeit hoewel alle reporting modellen wel zo Hoe cashflow te interpreteren. Volgens de lesgever begin liquiditeit einde liquiditeit hoewel alle reporting modellen wel zo zijn opgemaakt (ook onder IFRS) IAS 7 maakt gebruik van cashstroom tabellen,

Nadere informatie

Stichting Hope of the Nations M.F. Lodewijk Hogeweg 16D 8278 BC Kamperveen

Stichting Hope of the Nations M.F. Lodewijk Hogeweg 16D 8278 BC Kamperveen M.F. Lodewijk Hogeweg 16D 8278 BC Kamperveen INHOUDSOPGAVE Pagina Rapportage 3 Voorwoord 4 Resultaten 5 Financiële positie 7 Jaarstukken 2011 Jaarrekening 9 Balans per 31 december 2011 10 Winst-en-verliesrekening

Nadere informatie

Twiki RoboticsR. Jaarverslag 2013

Twiki RoboticsR. Jaarverslag 2013 R Jaarverslag 2013 inhoudsopgave Directieverslag 3 Jaarrekening 2013 4 Balans 4 Winst- en verliesrekening 5 Toelichting op de jaarrekening 2013 6 Verwijzingen jaarrekening 2013 7 Overige gegevens 10 Controleverklaring

Nadere informatie

Stichting Ankh Antwoordkerk Kruisnetlaan 200 3192 KD Hoogvliet Rotterdam. Jaarrekening 2014

Stichting Ankh Antwoordkerk Kruisnetlaan 200 3192 KD Hoogvliet Rotterdam. Jaarrekening 2014 Antwoordkerk Kruisnetlaan 200 3192 KD Hoogvliet Rotterdam INHOUDSOPGAVE Pagina Rapportage Samenstellingsverklaring 4 Voorwoord 5 Resultaten 6 Ondertekening van de rapportage 7 Jaarstukken 2014 Jaarrekening

Nadere informatie

Schiphol Nederland B.V. 2011. Vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening

Schiphol Nederland B.V. 2011. Vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening Schiphol Nederland B.V. 2011 Vennootschappelijke balans en winst- en verliesrekening Jaarverslag 2011 Schiphol Nederland B.V. is onderdeel van de Schiphol Group (N.V. Luchthaven Schiphol voert Schiphol

Nadere informatie

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving

Materieel belang in de jaarrekening. Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Materieel belang in de jaarrekening Nationale Verslaggevingsdag 26 juni 2012 Ton Meershoek Hoofd toezicht financiële verslaggeving Agenda Inleiding Doel van de jaarrekening Wat is materieel belang Wat

Nadere informatie

SomethingOld. SomethingBlue

SomethingOld. SomethingBlue Financiële Analyse voor Credit Managers SomethingOld Something New SomethingBorrowed SomethingBlue... and a sixpence for luck in your shoe! 3 We are living in a world of bounded rationality, based on

Nadere informatie

financieel management les 2 interactive marketing communications

financieel management les 2 interactive marketing communications financieel management les 2 leerdoelen 1. inzicht krijgen in de totale financiele huishouding van een bureau 2. wat is een balans, een winst- en verliesrekening en een kasstroomoverzicht 3. begrippen:

Nadere informatie

Jaarverslag 2013 AM werk Reïntegratie BV

Jaarverslag 2013 AM werk Reïntegratie BV Jaarverslag 2013 AM werk Reïntegratie BV 1 AM Werk Reïntegratie BV Hoofdweg 583 2131 MT Hoofddorp Telefoon 023 566 15 66 www.amgroep.nl 2 Inhoud 03 AM Werk Reïntegratie BV 04 Voorwoord 05 Medewerkers 05

Nadere informatie

Financieel Verslag 2014 Stichting Mama Watoto

Financieel Verslag 2014 Stichting Mama Watoto Financieel Verslag 214 Stichting Mama Watoto 1 Inhoud Jaarrekening Balans per 31 december 214 5 Winst-en-verliesrekening over 214 7 Toelichting op de balans en winst- en verliesrekening 1 Overige gegevens

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2014 AM WERK REÏNTEGRATIE BV

JAARVERSLAG 2014 AM WERK REÏNTEGRATIE BV JAARVERSLAG 2014 AM WERK REÏNTEGRATIE BV 1 AM Werk Reïntegratie BV Hoofdweg 583 2131 MT Hoofddorp Telefoon 023 566 15 66 www.amgroep.nl 2 Inhoud 03 AM Werk Reïntegratie BV 04 Voorwoord 05 Medewerkers 05

Nadere informatie

FACTSHEET 23 juli 2013

FACTSHEET 23 juli 2013 FACTSHEET 23 juli 2013 Bedrijf : Trotter International Holding B.V. ( Trotter ) Opgericht : 26-4-2012 Gevestigd in : Nederland Branche : Dienstverlening Werknemers : 0 50 Jaarrekening : Unaudited concept

Nadere informatie

Stichting Merkaz. Utrecht. Financieel verslag 2012

Stichting Merkaz. Utrecht. Financieel verslag 2012 Stichting Merkaz Utrecht Financieel verslag 2012 Inhoudsopgave Pagina Jaarverslag Financiële positie 3 Meerjarenoverzicht 4 Kengetallen 4 Jaarrekening Balans per 31 december 2012 6 Staat van baten en lasten

Nadere informatie

Stichting Ook Voor Jou gevestigd te Beverwijk. Rapport inzake de Jaarrekening 2013

Stichting Ook Voor Jou gevestigd te Beverwijk. Rapport inzake de Jaarrekening 2013 Stichting Ook Voor Jou gevestigd te Beverwijk Rapport inzake de Jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Accountantsrapport Pagina Samenstellingsverklaring 1 Algemeen 2 Jaarrekening Balans per 31 december 2013

Nadere informatie

De bestuursleden van Stichting Goed Bezig Midscheeps 3 9733 A Groningen. Financieel verslag 2012. Dossiernummer: 800070.0

De bestuursleden van Stichting Goed Bezig Midscheeps 3 9733 A Groningen. Financieel verslag 2012. Dossiernummer: 800070.0 De bestuursleden van Stichting Goed Bezig Midscheeps 3 9733 A Groningen Financieel verslag 2012 Dossiernummer: 800070.0 Kenmerk: H. Veen Datum: 26 april 2013 Inhoudsopgave 1. Rapport 3 1.1 Opdracht 4 1.2

Nadere informatie

Toets 3 HAVO 5 g Diagnostische toets 2012

Toets 3 HAVO 5 g  Diagnostische toets 2012 Uitwerkingen/waardering Toets 3 HAVO 5 20 12 MO Onderdeel 3.1 Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Diagnostische toets 2012 Uitwerkingen/waardering Voor deze toets zijn maximaal 35 punten te behalen; De

Nadere informatie

Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming?

Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming? Vragen hoofdstuk 8: Externe verslaggeving Open vragen 1. Wat zijn stakeholders van een onderneming? Externe verslaggeving is, zoals de naam al aangeeft, gericht op het verschaffen van informatie aan partijen

Nadere informatie

Stichting Bewaarder Robeco

Stichting Bewaarder Robeco Stichting Bewaarder Robeco Jaarrekening over het boekjaar 2013 Stichting Bewaarder Robeco INHOUDSOPGAVE Pagina Algemene informatie 1 Verslag van het Bestuur 2 Algemeen 2 Ontwikkelingen gedurende het verslagjaar

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2014 2011 EV HAARLEM. Haarlem, 7 april 2015 - 1 - STICHTING DE WERELD KINDERTHEATER Gasthuisvest 47

JAARVERSLAG 2014 2011 EV HAARLEM. Haarlem, 7 april 2015 - 1 - STICHTING DE WERELD KINDERTHEATER Gasthuisvest 47 JAARVERSLAG 2014 STICHTING DE WERELD KINDERTHEATER Gasthuisvest 47 2011 EV HAARLEM Haarlem, 7 april 2015-1 - INHOUDSOPGAVE Pagina RAPPORT 1 Opdracht 3 2 Resultaat 4 3 Financiële positie 5 4 Kengetallen

Nadere informatie

VOORBEELD JAARREKENING B.V. TE HOOFDDORP. Rapport inzake jaarstukken 2010

VOORBEELD JAARREKENING B.V. TE HOOFDDORP. Rapport inzake jaarstukken 2010 VOORBEELD JAARREKENING B.V. TE HOOFDDORP Rapport inzake jaarstukken 2010 INHOUDSOPGAVE Pagina RAPPORT 1 Opdracht 3 2 Samenstellingsrapport 3 3 Resultaat 4 4 Financiële positie 6 JAARREKENING 1 Balans per

Nadere informatie

Aurington. Administratie en Advies

Aurington. Administratie en Advies Aurington Administratie en Advies Let op de houdbaarheidsdatum! Mei 5 Pincode 6 7 8 Boetes Dit jaar Deze maand De balans Tandorine B.V. Debet Activa Bezittingen Wat heb ik? Credit Passiva Vermogen Hoe

Nadere informatie

Financieel verslag 2011/2012. Mixed Hockeyclub Voorbeeld Sportpark Hoefslag 12 2342 KM Vlissingen

Financieel verslag 2011/2012. Mixed Hockeyclub Voorbeeld Sportpark Hoefslag 12 2342 KM Vlissingen Financieel verslag 2011/2012 Mixed Hockeyclub Voorbeeld Sportpark Hoefslag 12 2342 KM Voorblad 0 Inhoud Bestuursverslag 2 Algemeen 3 Resultaatvergelijk 4 Financiele positie 5 Jaarrekening 7 Balans 8 Staat

Nadere informatie

Alternatieve financiële prestatie-indicatoren. Toezicht Kwaliteit Accountantscontrole & Verslaggeving

Alternatieve financiële prestatie-indicatoren. Toezicht Kwaliteit Accountantscontrole & Verslaggeving Alternatieve financiële prestatie-indicatoren Toezicht Kwaliteit Accountantscontrole & Verslaggeving April 2014 Inhoudsopgave 1 Conclusie en samenvatting 4 2 Doelstellingen, onderzoeksopzet en definiëring

Nadere informatie

STICHTING LOKALE OMROEP MIDDEN-NL TE RENSWOUDE. Rapport inzake jaarstukken 2014

STICHTING LOKALE OMROEP MIDDEN-NL TE RENSWOUDE. Rapport inzake jaarstukken 2014 STICHTING LOKALE OMROEP MIDDEN-NL TE RENSWOUDE Rapport inzake jaarstukken 2014 INHOUDSOPGAVE Pagina ACCOUNTANTSVERSLAG 1 Resultaat 2 JAARREKENING 1 Balans per 31 december 2014 4 2 Winst-en-verliesrekening

Nadere informatie

Module 4 Inzicht in cijfers

Module 4 Inzicht in cijfers Geleerd in vorige presentaties Module 4 Inzicht in cijfers Les 3. Begrijp de balans en stuur op kengetallen 1. Winst- en verliesrekening 2. Balans 3. Kasstroomoverzicht 4. Winst en belasting Les 3 Maak

Nadere informatie

Werkkapitaal, Equity cashflow, Entity cashflow en Discretionary Cashflow

Werkkapitaal, Equity cashflow, Entity cashflow en Discretionary Cashflow Werkkapitaal, Equity cashflow, Entity cashflow en Discretionary Cashflow Er is al heel wat gezegd en geschreven over het onderwerp Cash Flows. Wat ons blijft verbazen is hoe onvolledig deze publicaties

Nadere informatie

Jaarrekening 2014. Stichting Oevernet

Jaarrekening 2014. Stichting Oevernet Jaarrekening 2014 Stichting Oevernet 1.0 Inhoud 1 Inhoud 2 2 Jaarrekening 2.1 Bestuursverslag 3 2.2 Grondslagen 4 2.3 Balans per 31 december 6 2.4 Staat van Baten en Lasten 7 2.5 Toelichting Financiële

Nadere informatie

TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2009-2010

TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2009-2010 TA3290 Life-Cycle Modeling and Economic Evaluation 2009-2010 CiTG, minor Mining and Resource Engineering Economie college 1: Grip op Geldstromen Dr.ir. Gerard P.J. Dijkema Energy & Industry Group December

Nadere informatie

Module 4 Inzicht in cijfers

Module 4 Inzicht in cijfers Geleerd in vorige presentaties Module 4 Inzicht in cijfers 1. Balans in detail 2. Kengetallen Les 4. Vergelijk je resultaten op 4 manieren + maak goede investeringsbeslissingen Les 4 Vergelijk je resultaten

Nadere informatie

Uitgebracht aan de directie en aandeelhouder van: Vinc Vastgoed Management I B.V. inzake. tussentijds bericht per 30 juni 2011

Uitgebracht aan de directie en aandeelhouder van: Vinc Vastgoed Management I B.V. inzake. tussentijds bericht per 30 juni 2011 Uitgebracht aan de directie en aandeelhouder van: inzake tussentijds bericht per 30 juni 2011 25 augustus 2011 Barendrecht INHOUDSOPGAVE Pagina Balans per 30 juni 2011 2 Winst- en verliesrekening over

Nadere informatie

FINANCIËLE RAPPORTAGE FUNDEREND ONDERWIJS. Utrecht, november 2014

FINANCIËLE RAPPORTAGE FUNDEREND ONDERWIJS. Utrecht, november 2014 FINANCIËLE RAPPORTAGE FUNDEREND ONDERWIJS 2014 Utrecht, november 2014 INHOUD Inleiding 5 1 Basisonderwijs en speciaal basisonderwijs 7 2 Expertisecentra 10 3 Voortgezet onderwijs 12 4 Samenwerkingsverbanden

Nadere informatie

5/15/2014. Stern Groep N.V. Algemene Vergadering 15 mei2014

5/15/2014. Stern Groep N.V. Algemene Vergadering 15 mei2014 Stern Groep N.V. Algemene Vergadering 15 mei2014 Stern Groep N.V. Agendapunt 2 Behandelingvan het Verslagvan de Directie over het boekjaar 2013 1 Agenda Belangrijke gebeurtenissen 2013/2014 Durf en Discipline

Nadere informatie

Elite Fund Management B.V. te Naarden

Elite Fund Management B.V. te Naarden Elite Fund Management B.V. te Naarden Halfjaarbericht 2015 30 juli 2015 1 Inhoudsopgave Algemeen 3 Halfjaarbericht over de periode 1 januari 2015 tot en met 30 juni 2015 4 Balans per 30 juni 2015 5 Winst-en-verliesrekening

Nadere informatie

De meest frequente Engelse waarderingstermen toegelicht

De meest frequente Engelse waarderingstermen toegelicht De meest frequente Engelse waarderingstermen toegelicht In publicaties betreffende waarderingen van ondernemingen worden we vaak geconfronteerd met diverse Engelse termen, al dan niet eenvoudig te plaatsen

Nadere informatie

RSDB NV. Presentatie Jaarcijfers 2007. 20 maart 2008

RSDB NV. Presentatie Jaarcijfers 2007. 20 maart 2008 RSDB NV Presentatie Jaarcijfers 2007 20 maart 2008 1 Agenda RSDB in 2007 Performance Business Lines Financiële uitkomsten 2007 Focus 2008 2 RSDB in 2007 3 RSDB in 2007 EBITDA 40,9 mln, Netto Resultaat

Nadere informatie

Stichting ProSea Marine Education Drieharingstraat 25 3511 BH Utrecht. Rapport inzake de jaarrekening 2012

Stichting ProSea Marine Education Drieharingstraat 25 3511 BH Utrecht. Rapport inzake de jaarrekening 2012 Drieharingstraat 25 3511 BH Utrecht Rapport inzake de jaarrekening 2012 Inhoudsopgave Pagina Accountantsrapport Samenstellingsverklaring 1 Algemeen 2 Resultaten 2 Financiële positie 3 Jaarrekening Balans

Nadere informatie

Specialisterren Foundation Kobaltweg 11 3542CE Utrecht. KvK-nummer: 50437062 RAPPORT INZAKE DE JAARSTUKKEN 2015

Specialisterren Foundation Kobaltweg 11 3542CE Utrecht. KvK-nummer: 50437062 RAPPORT INZAKE DE JAARSTUKKEN 2015 Specialisterren Foundation Kobaltweg 11 3542CE Utrecht KvK-nummer: 543762 RAPPORT INZAKE DE JAARSTUKKEN 215 Inhoud VERSLAG Samenstellingsverklaring Resultaat-analyse Jaarverslag van het Bestuur (Tekst)

Nadere informatie

Wat zegt uw financiële balans?

Wat zegt uw financiële balans? Wat zegt uw financiële balans? Samen met een door uw accountant opgestelde toelichting vormen de winst- en verliesrekening en de balans gezamenlijk de jaarrekening van uw onderneming. De balans is een

Nadere informatie

Jaarbericht. Weller Vastgoed Ontwikkeling Secundus BV

Jaarbericht. Weller Vastgoed Ontwikkeling Secundus BV Jaarbericht Weller Vastgoed Ontwikkeling Secundus BV 2014 Inhoudsopgave 1. Algemeen 2 2. Jaarrekening 3 2.1 Balans per 31-12-2014 (voor winstbestemming) 3 2.2 Winst en verliesrekening over 2014 4 2.3 Kasstroomoverzicht

Nadere informatie

BEDRIJFSWETENSCHAPPEN. 2. De investeringsbeslissing en de verantwoording ervan

BEDRIJFSWETENSCHAPPEN. 2. De investeringsbeslissing en de verantwoording ervan BEDRIJFSWETENSCHAPPEN Hoofdstuk 2: INVESTERINGSANALYSE 1. Toepasbare beoordelingsmethodes 1.1. Pay-back 1.2. Return on investment 1.3. Internal rate of return 1.4. Net present value 2. De investeringsbeslissing

Nadere informatie

FINANCIËLE ANALYSE EN RATIO S

FINANCIËLE ANALYSE EN RATIO S FINANCIËLE ANALYSE EN RATIO S 1 CONTACT PARMENTIER GUY MGI BVBA Valkenlaan 31 2900 Schoten Tel: 03/685.40.07 Mail: guy@parmrev.be Guy Parmentier Bedrijfsrevisor Executive professor University of Antwerp

Nadere informatie

Aan het bestuur van: Stichting Safi Sana Foundation Koningskade 40 2596 AA Den Haag

Aan het bestuur van: Stichting Safi Sana Foundation Koningskade 40 2596 AA Den Haag Aan het bestuur van: Stichting Safi Sana Foundation Koningskade 40 2596 AA Den Haag FINANCIEEL VERSLAG 2013 Aanhet bestuur van Stichting Safi Sana Foundation Koningskade 40 2596 AA Den Haag Zaltbommel,

Nadere informatie

Business Valuation : groeiend belang

Business Valuation : groeiend belang Business Valuation : groeiend belang Inleiding Vandaag de dag worden we steeds vaker geconfronteerd met de vraag hoeveel een onderneming waard is en of ze gelet op de huidige crisis financieel gezond is.

Nadere informatie

Syllabus. Leerdoelen voor de European Business Competence* Licence, EBC*L Niveau A

Syllabus. Leerdoelen voor de European Business Competence* Licence, EBC*L Niveau A Syllabus en voor de European Business Competence* Licence, EBC*L Niveau A Modules: Bedrijfsdoelstellingen & kengetallen Financiële administratie Kosten & prijzen Bedrijfsvorm & wetgeving EBC*L International,

Nadere informatie

Jaarrekening 2015. Stichting Chabad Central Amsterdam Dr. Eijkmanstraat 1 1181 WG Amstelveen

Jaarrekening 2015. Stichting Chabad Central Amsterdam Dr. Eijkmanstraat 1 1181 WG Amstelveen Jaarrekening 2015 Stichting Chabad Central Amsterdam Dr. Eijkmanstraat 1 1181 WG Amstelveen INHOUD JAARREKENING 1 Samenstellingsverklaring 4 2 Balans 5 3 Winst en verliesrekening 6 4 Toelichting op de

Nadere informatie

MPC PRIVATE EQUITYFONDS

MPC PRIVATE EQUITYFONDS MPC PRIVATE EQUITYFONDS GLOBAL 8 CV GRONINGEN Financieel verslag 2011 MPC Private Equityfond Global 8 CV Groningen JAARVERSLAG Hierbij bieden wij u het jaarverslag 2011 aan van MPC Private Equityfonds

Nadere informatie

Financieel verslag 2014

Financieel verslag 2014 Financieel verslag 2014 Inhoud Jaarrekening 2 Balans per 31 december 2014 3 Winst- en verliesrekening 2014 4 Toelichting op de balans en winst- en verliesrekening 5 Overige gegevens 11 Statutaire regeling

Nadere informatie

1. Eigen vermogen (inclusief uitbetaling dividend en uitgifte stockdividend) Gewoon aandelenkapitaal (Common stock)

1. Eigen vermogen (inclusief uitbetaling dividend en uitgifte stockdividend) Gewoon aandelenkapitaal (Common stock) Onderwerpen Comptabele Aspecten Financiering (CAFI) * Eigen vermogen (inclusief uitbetaling dividend en uitgifte stockdividend) * Vennootschap onder firma (v.o.f.) * Voorzieningen * Kort vreemd vermogen

Nadere informatie

STICHTING RIQQ TE DIEREN. Rapport inzake jaarstukken 2014

STICHTING RIQQ TE DIEREN. Rapport inzake jaarstukken 2014 STICHTING RIQQ TE DIEREN Rapport inzake jaarstukken 2014 Aan het bestuur van Stichting RIQQ Postbus 322 6950 AH Dieren Kenmerk Behandeld door Datum 001000 A.P.W. Oud 9 maart 2015 Geachte directie, Hierbij

Nadere informatie

Stichting Domiliana Hunzestraat 12 7417 XG Deventer. Jaarverslag 2012

Stichting Domiliana Hunzestraat 12 7417 XG Deventer. Jaarverslag 2012 Stichting Domiliana Hunzestraat 12 7417 XG Deventer Jaarverslag 2012 Stichting Domiliana Pagina: - 1 - Geacht bestuur, Hierbij brengen wij rapport uit omtrent de gegevens in de jaarrekening 2012 van uw

Nadere informatie

Punch Graphix. AVA 15/05/2008, Eede, Nederland

Punch Graphix. AVA 15/05/2008, Eede, Nederland Punch Graphix AVA 15/05/2008, Eede, Nederland Herman olde Bolhaar (Voorzitter RvC) OPENING 3 AGENDA Opening Verslag van de Raad van Bestuur over het jaar 2007 Bespreking Jaarrekening 2007 Trading update

Nadere informatie

IBUS Fondsen Beheer B.V. Jaarverslag 2013

IBUS Fondsen Beheer B.V. Jaarverslag 2013 IBUS Fondsen Beheer B.V. INHOUDSOPGAVE JAARVERSLAG 4 JAARREKENING Balans per 31 december 2013 5 Winst- en verliesrekening over 2013 6 Kasstroomoverzicht 7 Grondslagen van waardering en resultaatbepaling

Nadere informatie

www.jooplengkeek.nl Hoofdstuk 42 belangrijk

www.jooplengkeek.nl Hoofdstuk 42 belangrijk www.jooplengkeek.nl belangrijk 1 Liquiditeitskengetallen Current ratio Quick ratio Working capital (werkkapitaal) Cashflow Kengetallen Kengetallen zijn verhoudingsgetallen, ze geven de verhouding aan tussen

Nadere informatie

Stichting Nederlands Debat Instituut. Rapport inzake de Jaarrekening 11 januari 2013 tot en met 31 augustus 2014

Stichting Nederlands Debat Instituut. Rapport inzake de Jaarrekening 11 januari 2013 tot en met 31 augustus 2014 Stichting Nederlands Debat Instituut Rapport inzake de Jaarrekening 11 januari 2013 tot en met 31 augustus 2014 Inhoudsopgave Pagina Financieel verslag Samenstellingsverklaring 2 Algemeen 4 Jaarrekening

Nadere informatie

Persbericht Aantal pagina s: 4

Persbericht Aantal pagina s: 4 Persbericht Aantal pagina s: 4 Brunel: sterke groei omzet en winst Kernpunten verslagjaar 2004 Omzet 313 miljoen; 27% groei EBIT 11,0 miljoen; toename van 8,1 miljoen Nettowinst 7,3 miljoen; toename van

Nadere informatie

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2012

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2012 Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL te Amsterdam Jaarrekening 2012 Inhoudsopgave Blad Verslag van het Bestuur 2 Jaarrekening Balans per 31 december 2012 4 Staat van baten en lasten over

Nadere informatie

Stichting Manege voor Gehandicapten Amsterdam, Amsterdam Rapport inzake jaarstukken 2013

Stichting Manege voor Gehandicapten Amsterdam, Amsterdam Rapport inzake jaarstukken 2013 Stichting Manege voor Gehandicapten Amsterdam, Amsterdam Rapport inzake jaarstukken 2013 INHOUDSOPGAVE Pagina Accountantsrapportage 1 1. Opdracht 2 2. Resultaat 3 3. Vermogenspositie Jaarstukken 2013 Jaarrekening

Nadere informatie

Stichting Steunfonds KansPlus gevestigd te Houten

Stichting Steunfonds KansPlus gevestigd te Houten gevestigd te Houten Rapport inzake de Jaarrekening 2012 INHOUDSOPGAVE Pagina 1. Accountantsrapport 1.1 Opdracht 2 1.2 Algemeen 3 1.3 Resultaten 4 1.4 Financiële positie 5 2. Jaarrekening 2.1 Balans per

Nadere informatie

Jaarrekening 09-10-15. Jaarrekening 2012. Stichting Heartbeat. Tiel. Rapport inzake jaarrekening per 31 december 2012

Jaarrekening 09-10-15. Jaarrekening 2012. Stichting Heartbeat. Tiel. Rapport inzake jaarrekening per 31 december 2012 Jaarrekening 9-1-15 Jaarrekening 212 Tiel Rapport inzake jaarrekening per 31 december 212 9 oktober 215 1 Jaarrekening 9-1-15 Inhoud Tiel Samenstellingsverklaring 3 Bestuur 4 Projecten 5 Jaarrekening Balans

Nadere informatie

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring maart 2012 Concept Praktijkhandreiking 1119 Inleiding Binnen de huidige wet- en regelgeving kan de accountant reeds uitdrukkelijk inspelen op

Nadere informatie

Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33)

Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33) Themaonderzoek 2011 Winst per aandeel (IAS 33) Toezicht Financiële Verslaggeving 27 oktober 2011 Autoriteit Financiële Markten De AFM bevordert eerlijke en transparante financiële markten. Wij zijn de

Nadere informatie

KEN DE GETALLEN. Inzicht in financiële cijfers. Loek Vis BASIS & BELEID ORGANISATIEADVISEURS

KEN DE GETALLEN. Inzicht in financiële cijfers. Loek Vis BASIS & BELEID ORGANISATIEADVISEURS KEN DE GETALLEN Inzicht in financiële cijfers Loek Vis BASIS & BELEID ORGANISATIEADVISEURS 1. RESULTATENREKENING omzet - inkoopkosten = brutomarge - operationele kosten (excl. afschrijvingen) = EBITDA

Nadere informatie

Stichting Domiliana Hunzestraat 12 7417 XG Deventer. Jaarverslag 2014

Stichting Domiliana Hunzestraat 12 7417 XG Deventer. Jaarverslag 2014 Stichting Domiliana Hunzestraat 12 7417 XG Deventer Jaarverslag 2014 Stichting Domiliana Pagina: - 1 - Geacht bestuur, Hierbij brengen wij rapport uit omtrent de gegevens in de jaarrekening 2014 van uw

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Controlling & Accounting De cursus Controlling & Accounting duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Jaarrekening 2014. Stichting Noah's Ark Children Ministry Uganda. Sliedrecht

Jaarrekening 2014. Stichting Noah's Ark Children Ministry Uganda. Sliedrecht Jaarrekening 2014 Inhoudsopgave Pagina 1. Accountantsverslag 1.1 Samenstellingsverklaring 2 1.2 Resultaten 3 1.3 Financiële positie 5 1.4 Kengetallen 7 2. Jaarrekening 2.1 Balans per 31 december 2014 9

Nadere informatie

Stichting Roffa Mon Amour Rotterdam RAPPORT INZAKE DE JAARREKENING 2014 D.D. 3 MAART 2015

Stichting Roffa Mon Amour Rotterdam RAPPORT INZAKE DE JAARREKENING 2014 D.D. 3 MAART 2015 Stichting Roffa Mon Amour Rotterdam RAPPORT INZAKE DE JAARREKENING 2014 D.D. 3 MAART 2015 1 Inhoudsopgave FINANCIEEL VERSLAG Jaarverslag Resultaten 3 Kengetallen 4 Jaarrekening Balans per 31 december 2014

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2012 AM WERK REÏNTEGRATIE BV

JAARVERSLAG 2012 AM WERK REÏNTEGRATIE BV JAARVERSLAG 2012 AM WERK REÏNTEGRATIE BV 1 AM Werk Reïntegratie BV Hoofdweg 583 2131 MT Hoofddorp Telefoon 023 566 15 66 www.amgroep.nl 2 Inhoud 03 AM Werk Reïntegratie BV 04 Voorwoord 05 Medewerkers 05

Nadere informatie

Stichting Platform Centrummanagement Zeist Steynlaan 45 3701 EB Zeist JAARREKENING 2009

Stichting Platform Centrummanagement Zeist Steynlaan 45 3701 EB Zeist JAARREKENING 2009 371 EB Zeist JAARREKENING 29 Inhoudsopgave Pag. VERSLAG 1 Samenstellingsverklaring 2 Resultaat 3 Financiële positie JAARREKENING 1 Balans per 31 december 2 Staat van Baten en Lasten 3 Kasstroomoverzicht

Nadere informatie

Groesman International B.V.

Groesman International B.V. Kredietrapport Rapport datum 15-05-2014 Bedrijf Adres groesman international amsterdam - Samenvatting Bedrijfsnaam Vestigingsadres Breitnerlaan 7 Kredietadvies EUR 1.000.000 Score 7,4 Betalingsscore 7,8

Nadere informatie

Tussentijds bericht Staalbankiers Beleggingsfondsen Beheer B.V. per 30-06-2013

Tussentijds bericht Staalbankiers Beleggingsfondsen Beheer B.V. per 30-06-2013 Tussentijds bericht Staalbankiers Beleggingsfondsen Beheer B.V. per 30-06-2013 Inhoudsopgave 1. Verslag van de directie 3 2. Jaarrekening 5 Balans per 30 juni 2013 Winst- en verliesrekening over 26 april

Nadere informatie

Stichting Just 100 Heroes gevestigd te Eindhoven. Rapport inzake de Jaarrekening 6 september 2012 tot en met 31 december 2013

Stichting Just 100 Heroes gevestigd te Eindhoven. Rapport inzake de Jaarrekening 6 september 2012 tot en met 31 december 2013 gevestigd te Rapport inzake de Jaarrekening 6 september 2012 tot en met 31 december 2013 Aan het bestuur van Stichting Just 100 Heroes Kalverstraat 11 5642 CD EINDHOVEN Datum: Behandeld door: Ons kenmerk:

Nadere informatie

JAARREKENING 2014. thuis ENERGIE B.V.

JAARREKENING 2014. thuis ENERGIE B.V. JAARREKENING 2014 thuis ENERGIE B.V. Inhoudsopgave 1. DOELSTELLING 5 2. BALANS PER 31 DECEMBER 2014 6 3. WINST- EN VERLIESREKENING OVER 2014 8 4. WAARDERINGSGRONDSLAGEN 9 5. TOELICHTING OP DE BALANS 10

Nadere informatie

STICHTING AKYAZILI NEDERLAND TE ROTTERDAM. Rapport inzake jaarstukken 2012

STICHTING AKYAZILI NEDERLAND TE ROTTERDAM. Rapport inzake jaarstukken 2012 STICHTING AKYAZILI NEDERLAND TE ROTTERDAM Rapport inzake jaarstukken 2012 INHOUDSOPGAVE Pagina ACCOUNTANTSVERSLAG 1 Algemeen 3 2 Samenstellingsverklaring 5 FINANCIEEL VERSLAG 1 Bestuursverslag over 2012

Nadere informatie

informatie verschaffen: Boekwaarde begin van het boekjaar + som van de waarden waartegen in het boekjaar verkregen activa zijn opgenomen

informatie verschaffen: Boekwaarde begin van het boekjaar + som van de waarden waartegen in het boekjaar verkregen activa zijn opgenomen e f g Effecten in het kader van deelnemingsverhoudingen en andere duurzaam bedoelde participaties worden gerekend tot de financiële vaste activa; overige effecten tot de vlottende activa. Bij de waardering

Nadere informatie

Stichting Vrienden van het NA De heer P. Brood Prins Willem Alexanderhof 20 2595 BE DEN HAAG. Jaarrekening 2011

Stichting Vrienden van het NA De heer P. Brood Prins Willem Alexanderhof 20 2595 BE DEN HAAG. Jaarrekening 2011 Stichting Vrienden van het NA De heer P. Brood Prins Willem Alexanderhof 20 2595 BE DEN HAAG Jaarrekening 2011 Stichting Vrienden van het NA De heer P. Brood Prins Willem Alexanderhof 20 2595 BE DEN HAAG

Nadere informatie

RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES

RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES INTEGRAAL RISICOMANAGEMENT VOOR WONINGCORPORATIES Together you make the difference RISICOMANAGEMENT BIJ WONINGCORPORATIES Deel 2 van een drieluik over het belang van goed risicomanagement in de corporatie

Nadere informatie

Stichting Instituut Fondsenwerving. gevestigd te Utrecht. Rapport inzake de Jaarrekening 2014

Stichting Instituut Fondsenwerving. gevestigd te Utrecht. Rapport inzake de Jaarrekening 2014 Stichting Instituut Fondsenwerving gevestigd te Utrecht Rapport inzake de Jaarrekening 2014 Inhoudsopgave Pagina Bestuursverslag 3 Jaarrekening Balans per 31 december 2014 5 Staat van baten en lasten over

Nadere informatie

STICHTING WITBOEK TE AMSTERDAM. Rapport inzake jaarstukken 2012

STICHTING WITBOEK TE AMSTERDAM. Rapport inzake jaarstukken 2012 STICHTING WITBOEK TE AMSTERDAM Rapport inzake jaarstukken 2012 INHOUDSOPGAVE Pagina ACCOUNTANTSVERSLAG 1 Algemeen 2 2 Samenstellingsverklaring 4 FINANCIEEL VERSLAG JAARREKENING 1 Balans per 31 december

Nadere informatie

Verkorte jaarrekening

Verkorte jaarrekening Geconsolideerde winst- en verliesrekening voor het jaar eindigend op 31 december 2012 x miljoen Doorlopende activiteiten Beëindigde Vóór Bijzondere activiteiten bijzondere posten posten Netto-omzet 9.131-9.131-9.131

Nadere informatie

JAARVERSLAG 2013 STICHTING DENTALCARE EVERYWHERE. Koetsierbaan 315 1315 ST ALMERE

JAARVERSLAG 2013 STICHTING DENTALCARE EVERYWHERE. Koetsierbaan 315 1315 ST ALMERE JAARVERSLAG 2013 STICHTING DENTALCARE EVERYWHERE Koetsierbaan 315 1315 ST ALMERE Haarlem, juni 2015 INHOUDSOPGAVE Pagina ACCOUNTANTSVERSLAG 1 Samenstellingsverklaring 2 JAARREKENING 1 Balans per 31 december

Nadere informatie

DAS Bedrijfstoetsing Uitgebreid. Transportbedrijf On the road B.V. Conclusie. Bedrijfsinformatie. De onderneming heeft een negatief Werkkapitaal

DAS Bedrijfstoetsing Uitgebreid. Transportbedrijf On the road B.V. Conclusie. Bedrijfsinformatie. De onderneming heeft een negatief Werkkapitaal Transportbedrijf On the road B.V. Transactie risico Onderbouwing Nader onderzoek benodigd Nog niet te bepalen De onderneming heeft een negatief Werkkapitaal Ja Bedrijfsinformatie Transportbedrijf On the

Nadere informatie

2014 KPMG Advisory N.V

2014 KPMG Advisory N.V 02 Uitbesteding & assurance 23 Overwegingen bij uitbesteding back- en mid-office processen van vermogensbeheer Auteurs: Alex Brouwer en Mark van Duren Is het zinvol voor pensioenfondsen en fiduciair managers

Nadere informatie

Inmaxxa BV te Naarden Halfjaarbericht 2010 28 juli 2010

Inmaxxa BV te Naarden Halfjaarbericht 2010 28 juli 2010 Inmaxxa BV te Naarden Halfjaarbericht 2010 28 juli 2010 Inmaxxa BV Halfjaarbericht 2010 1 Inhoudsopgave Algemeen 3 Jaarverslag van de directie 4 Halfjaarbericht over de periode 1 januari 2010 tot en met

Nadere informatie

STICHTING LOKALE OMROEP IN DE GEMEENTE ELBURG TE ELBURG. Rapport inzake jaarstukken 2014

STICHTING LOKALE OMROEP IN DE GEMEENTE ELBURG TE ELBURG. Rapport inzake jaarstukken 2014 STICHTING LOKALE OMROEP IN DE GEMEENTE ELBURG TE ELBURG Rapport inzake jaarstukken INHOUDSOPGAVE Pagina FINANCIEEL VERSLAG 1 Algemeen 3 2 Resultaat vergelijking en analyse 4 3 Meerjarengegevens 5 4 Financiële

Nadere informatie

TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2013

TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2013 1 TRIODOS CUSTODY BV Jaarverslag 2013 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 3 Jaarrekening 2013 Balans per 31 december 2013 4 Winst- en verliesrekening over 2013 5 Toelichting op de balans en de winst- en verliesrekening

Nadere informatie

Stichting Kringloopcentrum Spullenhulp, SOEST inzake de jaarrekening 2012

Stichting Kringloopcentrum Spullenhulp, SOEST inzake de jaarrekening 2012 , SOEST inzake de jaarrekening 2012 INHOUDSOPGAVE Pagina JAARREKENING Balans per 31 december 2012 2 Winst- en verliesrekening over 2012 4 Grondslagen van waardering en resultaatbepaling 5 Toelichting op

Nadere informatie

STICHTING T.O.P.P. TE HAARLEM. Rapport inzake jaarstukken 2013

STICHTING T.O.P.P. TE HAARLEM. Rapport inzake jaarstukken 2013 STICHTING T.O.P.P. TE HAARLEM Rapport inzake jaarstukken 2013 INHOUDSOPGAVE Pagina ACCOUNTANTSVERSLAG 1 Samenstellingsverklaring 2 2 Algemeen 3 3 Fiscale positie 3 JAARREKENING 1 Balans per 31 december

Nadere informatie

Financiële definities

Financiële definities Financieel Overzicht Bekaert Jaarverslag 2013 102 Financiële definities Boekwaarde per aandeel Dividendrendement Dochterondernemingen EBIT EBIT interestdekking EBITDA (Bedrijfscashflow) Eenmalige opbrengsten

Nadere informatie

Uitgebracht aan de directie en aandeelhouder van: Vinc Vastgoed Management I B.V. inzake. tussentijds bericht per 30 juni 2012

Uitgebracht aan de directie en aandeelhouder van: Vinc Vastgoed Management I B.V. inzake. tussentijds bericht per 30 juni 2012 Uitgebracht aan de directie en aandeelhouder van: inzake tussentijds bericht per 30 juni 2012 28 augustus 2012 Barendrecht INHOUDSOPGAVE Pagina Balans per 30 juni 2012 2 Winst- en verliesrekening over

Nadere informatie

Jaarrekening 08-10-15. Jaarrekening 2010. Stichting Heartbeat. Tiel. Rapport inzake jaarrekening per 31 december 2010

Jaarrekening 08-10-15. Jaarrekening 2010. Stichting Heartbeat. Tiel. Rapport inzake jaarrekening per 31 december 2010 Jaarrekening 8-1-15 Jaarrekening 21 Tiel Rapport inzake jaarrekening per 31 december 21 8 oktober 215 1 Jaarrekening 8-1-15 Inhoud Tiel Samenstellingsverklaring 3 Bestuur 4 Projecten 5 Jaarrekening Balans

Nadere informatie

BEWAARDER RFM WONINGFONDS IV BV JAARVERSLAG 2013

BEWAARDER RFM WONINGFONDS IV BV JAARVERSLAG 2013 BEWAARDER RFM WONINGFONDS IV BV JAARVERSLAG 2013 INHOUDSOPGAVE ALGEMEEN Verslag van de beheerder JAARREKENING Balans Winst- en verliesrekening Kasstroomoverzicht Toelichting algemeen en waarderingsgrondslagen

Nadere informatie

De rol van de waarde van vastgoed in crisistijd op de verslaggeving van vastgoed ondernemingen

De rol van de waarde van vastgoed in crisistijd op de verslaggeving van vastgoed ondernemingen De rol van de waarde van vastgoed in crisistijd op de verslaggeving van vastgoed ondernemingen VBA - Seminar Jef Holland Head of Real Estate Audit Amsterdam Tel. : +31 (0)20-582 4504 E-Mail: jholland@deloitte.nl

Nadere informatie

Jaarrekening 2013. Stichting Winstuitverlies

Jaarrekening 2013. Stichting Winstuitverlies Jaarrekening 2013 Stichting Winstuitverlies Oosterlaan 108 8072 CA Nunspeet Inhoud Algemeen... 3 Samenstellingsverklaring... 4 Jaarrekening... 5 Balans... 5 Winst- en verliesrekening... 6 Algemene grondslagen

Nadere informatie

Tussentijds rapport 1 januari 2010 t/m 30 juni 2010. Voorbeeldrapport VOF Mensinge 2 9471 HX ZUIDLAREN VOORBEELD

Tussentijds rapport 1 januari 2010 t/m 30 juni 2010. Voorbeeldrapport VOF Mensinge 2 9471 HX ZUIDLAREN VOORBEELD Tussentijds rapport 1 januari t/m 30 juni Voorbeeldrapport VOF Mensinge 2 9471 HX ZUIDLAREN INHOUDSOPGAVE Voorbeeldrapport VOF T.a.v. de firmanten Mensinge 2 9471 HX ZUIDLAREN Pagina 1. Accountantsrapport

Nadere informatie

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid

Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Het assurance-raamwerk De accountant en het verstrekken van zekerheid Koninklijk Nederlands Instituut van Registeraccountants Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Het begrip assurance en maatschappelijke ontwikkelingen

Nadere informatie

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2013

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2013 Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL te Amsterdam Jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Blad Verslag van het Bestuur 2 Jaarrekening Balans per 31 december 2013 4 Staat van baten en lasten over

Nadere informatie