interviewer Joris Linssen: Ik ben hysterisch nieuwsgierig > 10 Wat is er gebeurd met de studie Portugees? Geestdrift deed onderzoek > 21

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "interviewer Joris Linssen: Ik ben hysterisch nieuwsgierig > 10 Wat is er gebeurd met de studie Portugees? Geestdrift deed onderzoek > 21"

Transcriptie

1 PORTUGAL SPECIAL Facultair magazine voor Geesteswetenschappen Utrecht Jaargang 10 Nummer 2 mei 2014 interviewer Joris Linssen: Ik ben hysterisch nieuwsgierig > 10 Wat is er gebeurd met de studie Portugees? Geestdrift deed onderzoek > 21 Straatkunst in Lissabon: Kunst hoort niet alleen voor de elite te zijn > 19

2 COLOFON INHOUD 3 foto: cc by sa Xander Bouwman Geestdrift is het onafhankelijke magazine voor de faculteit Geesteswetenschappen van de Universiteit Utrecht en verschijnt in een oplage van tweeduizend exemplaren. De redactie bestaat uit studenten en het blad wordt financieel ondersteund door de Faculteit. Geestdrift verschijnt vier keer per jaar en is gratis te verkrijgen in de verschillende gebouwen van de Faculteit. redactie Loes Aartsma (eindredacteur), Anouk van der Graaf, Tess Kamphorst (beeldredacteur), Marcella Klinker (webredacteur), Lea ter Meulen (eindredacteur), Leoni Nijland (hoofdredacteur), Janna van Strien, Rik Vangangelt verder werkten mee Sjaak Bral, Ellen Deckwitz, Marijn de Rooy, Natascha Rutgers, Marian Schoenmakers fotografen Nadine Ancher, Xander Bouwman, Anouk van der Graaf, Tess Kamphorst, Lea ter Meulen, Ilona ter Mors (cover), Paul Piebinga, Tudor Prisacariu, João Sá Leão illustratoren Floor Rehbach vormgeving Gerda Lenstra druk Zalsman, Zwolle contact Postadres: Drift 10, 3512 bs Utrecht e w Facebook.com/geestdriftmagazine redactie 6 16 Drie generaties Portugese studenten Hoe ziet het studentenleven van de Portugees eruit? Geestdrift sprak met drie generaties studenten. Zij die tijdens de dictatuur studeerden, zij die dat vlak hierna deden, en zij die nu moeten omgaan met een enorm hoge studiedruk middenin de economische crisis. 10 Interview Joris Linssen Joris Linssen is vooral bekend van zijn werk als tv-presentator van Hello Goodbye. Maar hij is ook de zanger van de op Mexicaanse muziek gebaseerde band Caramba. Ik heb bewust gekozen voor beide beroepen, wat agendatechnisch soms rampzalig is. rubrieken Wat komt er van alfa s terecht? Anke Schaeffers werkt op de Nederlandse ambassade in Lissabon 5 Utereg m n stadsie: De hippe Lissabonse wijk Bairro Alto 8 De Klassieker 13 Docent als onderzoeker: Marian Schoenmakers doceerde en deed onderzoek binnen de studie Portugees 18 Achterkantinterview: Bo Irik: Een website oprichten voor boekingen van maritieme activiteiten was een logische keuze 24 Humans of Lisbon Straatfotografie is hot immers, iedereen is tegenwoordig fotograaf door telefooncamera s met veel megapixels. De Humans of -hype op Facebook maakt hier dan ook dankbaar gebruik van. Voor deze buitenlandspecial interviewde Geestdrift de fotografen achter de pagina s van Lissabon én Utrecht, over hun drijfveren, werkwijzen en bijzondere ervaringen. 22 Hotspots van Lissabon De hoofdstad van Portugal is de ideale bestemming voor een leuk stedentripje. Er zijn veel goede restaurants, kunst op vrijwel elke straathoek en er is niet al te ver van het centrum een waar surfparadijs. Een overzicht van toeristische en onbekende plekjes die je absoluut niet mag missen! En ook Het Portugese levenslied: fado 4 Een smakelijke scriptie over Portugese kookboeken 9 Het winnende verhaal van de Geestdrift Schrijfwedstrijd: Ik ben hier nieuw 14 Straatkunst met een visitekaartje 19 Drugsparadijs Portugal 20 Hotspots in de hoofdstad Lissabon 22 Portugal Antwerpen, Parijs, Berlijn en Londen: al deze steden kwamen eerder aan bod in Geestdrift voor het jaarlijkse buitenlandnummer. Welke metropool wilden we dit jaar aandoen? Het moest enigszins dicht bij huis zijn, zodat de kosten voor ons arme studenten beperkt zouden blijven. Een leuke logeerplek zou niet verkeerd zijn en daarbij waren mooi weer, lekker eten en een interessante cultuur ook een must. Helemaal niet veeleisend, die redactieleden Niet geheel toevallig viel de keuze daarom op het land met het beste hostel van de wereld, de overheerlijkste zoete pasteitjes (pastéis de nata), traditionele fadomuziek én foute kroegentochten. Jawel, vamos para Portugal! Wat ook zeker meespeelde, is dat de redactie enorm veel inspiratie had voor artikelen over de hoofdstad Lissabon. Interviews met straatartiesten, jonge fadozangers, ijverige studenten en het gezicht achter de Facebookpagina Humans of Lisbon. Alleen een hoofdinterview verzinnen bleek niet mee te vallen. Want zeg nu zelf, hoeveel bekende Nederlanders ken jij die iets met Portugal hebben? In het kader van reizen en buitenland moesten we echter al snel denken aan televisiepresentator Joris Linssen, vooral bekend van het programma Hello Goodbye, waarin hij seizoenenlang mensen op Schiphol interviewde. Joris vertelde ons over zijn eigen reizen, over zijn liefde voor Mexicaanse muziek en de kunst van het interviewen. In deze editie vonden we het ook weer eens tijd voor een schrijfwedstrijd. Het thema moest passen binnen deze buitenlandspecial en werd Ver van huis. We willen alle deelnemers ontzettend bedanken. Niet alleen wij, maar ook juryleden Ellen Deckwitz en Sjaak Bral, hebben genoten van jullie verhalen. Benieuwd naar het winnende verhaal en het juryoordeel? Blader dan snel naar pagina 14. Muita diversão! Veel plezier! Leoni Nijland Hoofdredacteur Geestdrift

3 4 5 Fado: een traditie met toekomst Fado is hét levenslied van Portugal. Deze traditionele muziekstijl is rond 1829 ontstaan in de armere wijken van Lissabon, zoals Bairro Alto. Later werd het ook populair onder de meer welvarende klasse. Dat fado in de afgelopen jaren steeds geliefder onder jongeren is geworden, wordt al snel duidelijk met een bezoek aan het cafeetje A Tasca do Chico. Door Janna van Strien Het cafeetje waarvan de naam niets meer en niets minder betekent dan het kleine café bevindt zich in de wijk Bairro Alto. A Tasca do Chico zomaar binnenwandelen gaat niet. Het publiek wordt gevraagd rustig bij de deur te wachten tot de fadozanger klaar is met zijn nummers. Binnen doet het café knus aan. De muren worden volledig bedekt door foto s en posters van fadoartiesten. Als er wordt gezongen, is de bar gesloten, vertelt Massimo Donalisio, student en trouwe bezoeker van het café. Het is typerend voor de sfeer die er heerst: losjes, maar met veel respect voor de fado. Volgens Massimo voelt een mix van leeftijden zich aangetrokken tot de fado. Het is dan ook niet meer dan normaal dat deze avond twee jonge zangers optreden. Na afloop van hun optreden spreken Liliana Macedo (20) en Sergio da Silva (20) vol enthousiasme over hun muziek. Dat Portugese jongeren het levenslied waarderen is lang niet altijd het geval geweest. Vroeger trok de fado vooral oudere mensen aan. Het werd door jongeren niet cool genoeg gevonden, vertelt Liliana. Pas in de afgelopen tien jaar is deze muziek echt populair onder deze leeftijdsgroep geworden en wordt het niet meer gezien als ouderwets. Vandaag de dag komen jongeren steeds dichter bij de fado te staan; ze gaan naar fado-cafés en zingen het ook vaak zelf, vervolgt ze. Er is geen leeftijd meer aan verbonden, fado is voor iedereen. de zanger moet zich kunnen identificeren met de fado die hij zingt Sergio was tien jaar oud toen hij begon met het zingen van deze muziek. Op die leeftijd ging ik de betekenis van fado begrijpen, waardoor ik ervan kon gaan houden. De betekenis van de nummers is erg belangrijk en dat is terug te vinden in de onderwerpen. Sergio: Bij fado horen zowel treurige als vrolijke nummers. De treurige gaan over de liefde, de vrolijke gaan bijvoorbeeld over tradities, inwoners van Lissabon en fadozangers. Sergio legt uit dat het een bepaalde keuze is die je als fadozanger moet maken. Het humeur van de zanger bepaalt of er een vrolijk of een treurig lied wordt opgevoerd. Vooral in het laatste geval is identificatie met het nummer van groot belang en daarvoor moet je dus de betekenis weten van het lied dat je zingt. slechte fado kun je ook wel als fastfood -fado zien In de Lissabonse fado wordt er niet alleen over tradities gezongen; ook de fado zelf wordt door verschillende tradities omgeven. Raquel Sofia Vaz werkt als barvrouw in het café waar Liliana en Sergio optreden. Bij een klein fado-cafeetje als dit hoort caldo verde. Dit is een soep met boerenkool die tijdens de optredens wordt gegeten, vertelt Raquel met in haar hand een kom gevuld met deze traditionele delicatesse. De Portugese gitaar is een ander kenmerkend element van de fado. De gitaar heeft de vorm van een hart. De andere gitaar die deze avond gebruikt wordt, is de klassieke gitaar. Deze heeft de vorm van een vrouw; je moet de gitaar ook zo behandelen, zegt ze glimlachend. Door op te treden in authentieke cafeetjes zorgen jongeren als Sergio en Liliana ervoor dat de traditionele fado blijft bestaan. Op de vraag of het Portugese levenslied toekomst heeft, is hun antwoord dan ook volmondig ja. Sergio: Fado heeft een wereldwijde bekendheid. Dit heeft ook nadelen, merkt Liliana op. Door het grote aanbod is het lastig om een onderscheid te maken tussen goede en slechte fado. Bij de slechte gaat het puur en alleen om het zingen. Je kan het ook wel als fastfood -fado zien. De goede is die met de echte traditie erachter, waarbij de zangers de diepere betekenis van de fado kennen. foto s: tess kamphorst wat komt er van alfa s terecht? ik ben elke dag bezig met bruggen slaan tussen twee werelden Geestdrift zoekt afgestudeerden op om te laten zien waar je zoal terecht kunt komen. Dit keer is het woord aan Anke Schaeffers (1968). Zij is beleidsadviseur Pers en Publieksdiplomatie op de Nederlandse ambassade in Lissabon. Schaeffers deed haar bachelor Italiaanse Taal en Letterkunde in Utrecht en Bologna. Haar master Communicatie en Cultuurmanagement volgde ze in Nice. door Marcella Klinker Waarom heeft u dit studiepad gevolgd? Na mijn studie Italiaanse Taal en Letterkunde, met een specialisatie in Cultuureducatie, wilde ik mezelf op de proef stellen. Daarom vertrok ik voor mijn masterscriptie naar Italië. Ik wilde daar een soort radiografie maken van het hedendaagse literaire leven in Bologna en heb daarvoor onder andere de bekende Italiaanse schrijver Umberto Eco geïnterviewd. Dit avontuur heeft twee jaar geduurd en er is zelfs een boek uit voortgekomen geen bestseller, maar toch leuk. Vervolgens ben ik in Nice een postdoctorale opleiding in Communicatie en Cultuurmanagement gaan doen, waarvoor ik vakken over kunst, financieel management en marketing volgde. Hoe heeft u na uw studie een baan gevonden? Na mijn omzwervingen in Europa was het eigenlijk niet moeilijk om een baan te vinden. Nadat ik mijn specialisatie in Frankrijk had voltooid, ben ik vrijwel direct terecht gekomen bij een kunstorganisatie- en communicatiebureau in Den Haag. Daarvoor organiseerde ik kunstuitjes, waarvan er één afgesloten werd met een diner in het internationale perscentrum Nieuwspoort, ook in Den Haag. Daar bleek belangstelling te zijn voor kunstexposities, die ik ging organiseren, net als debatten over actualiteiten. In Nieuwspoort kwam ik in contact met journalisten, waardoor ik nog serieuzer aan de slag ging met schrijven. Ik begon met schrijven voor internationale kunstbladen en zette dat voort in Portugal, waar ik heen verhuisde na mijn huwelijk met een Portugees. Daar ging ik ook aan de slag als docente Nederlandse Taal en Cultuur aan de Universiteit van Braga, in het noorden van het land. Na onze verhuizing naar Lissabon en de geboorte van ons kind had ik een sabbatical van een jaar gepland, maar toen kwam er een droombaan vrij hier op de ambassade. Tussen het verschonen van de luiers door heb ik gesolliciteerd en de baan gekregen. voor mijn masterscriptie interviewde ik Umberto Eco Wat is uw functie binnen de ambassade? Publieksdiplomatie is de overkoepelende term van het Ministerie van Buitenlandse Zaken voor alle communicatie met buitenlandse doelgroepen. Het is gericht op dialoog en samenwerking. Ik ben vooral bezig met het uitdragen van het Nederlandse buitenlandse beleid en probeer dat zo genuanceerd en natuurlijk zo positief mogelijk te doen. Ik onderhoud de contacten van de ambassade met de pers en houd me bezig met mensenrechten, sociale zaken, onderwijs, sport, toerisme Heel veelzijdig werk dus! Daarnaast houd ik ook de Facebookpagina van de ambassade bij, die vooral gericht is op het bereiken van een Portugees publiek. geluk kun je in zekere mate afdwingen Wat vindt u het leukste aan uw baan? Het is heel afwisselend werk, echt never a dull moment. Elke dag sta je weer voor onvoorziene zaken. Het leukste is misschien wel dat je bezig bent met het slaan van een brug tussen twee werelden. Je helpt twee bevriende naties van elkaar te leren en zo samen sterk te staan op het wereldtoneel. Natuurlijk is mijn rol daarin bescheiden, maar ik lever graag mijn kleine bijdrage. Heeft u tips voor studenten die in uw werkveld terecht zouden willen komen? Zorg dat je plezier hebt in wat je doet en zorg dat je opvalt. Met andere woorden: zorg voor geestdrift! Stel jezelf hoge doelen, ga voor excellentie. Geluk kun je in zekere mate natuurlijk afdwingen. Talenkennis en ervaring in het buitenland zijn ook zeker een pre. foto: Eigen beheer Anke Schaeffers

4 6 7 Als studeren onmogelijk lijkt Het Portugese studentenleven vroeger en nu Stel je voor: geen stufi, studenten OV-kaart of voordelige leningen. Geen betaalbare studentenkamers en daarom tijdens de gehele studietijd noodgedwongen bij familie inwonen. Bovendien door een enorme studielast geen tijd om wat extra geld te verdienen met een bijbaan. Maak kennis met het studentleven van de Portugese student in vergelijking met dat van hun ouders en grootouders. Door Anouk van der Graaf en Leoni Nijland De 24-jarige Ricardo Andrade houdt de autodeur open voor zijn tachtigjarige oma, Marilia Andrade. Aan alles is te merken dat de twee elkaar vaak zien. Ricardo vertaalt moeiteloos zijn oma s verhalen en Marilia doet tegelijkertijd haar best om haar studie Engels op te halen. Apetrots is ze op haar kleinzoon die Geneeskunde studeert. Voor Ricardo en Marilia was en is hun studietijd een wereld van verschil. Zij studeerde in een tijd waarin Portugal een dictatuur was, hij in een tijd die doordrongen is van de economische crisis en waarin studeren voor veel jongeren en hun families onbetaalbaar is. Studeren is voor de elite Toen Marilia in 1956 voor het eerst voet zette in de Universiteit van Lissabon, was zij een van de weinigen die het geluk had Ricardo en zijn oma Marilia om te kunnen studeren. Het was in mijn tijd in Portugal iets voor de mannelijke elite, vertelt ze. Tegenwoordig zijn de verhoudingen wel anders. Nu lopen er juist veel meer vrouwen op de universiteit rond. De studentenaantallen zijn sowieso omhoog geschoten. Meer dan 35% van de twintigjarige jongeren studeert aan een van Portugals universiteiten, een hoog percentage vergeleken met de rest van Europa. veel studenten stoppen na een jaar of twee met hun opleiding om te Werken en studiegeld te sparen foto: Anouk van der Graaf Eén van de studenten die op deze leeftijd zijn studie begon, is Daniel Orge. Hij is inmiddels 29 jaar en nog steeds studerende, een leeftijd die geen bijzonderheid is onder Portugese studenten. Zijn eerste studie Psychologie, waar hij in 2004 mee begon, moest hij noodgedwongen beëindigen omdat zijn geld op was. Na een aantal jaar werken en sparen, koos Daniel ervoor om Reclame en Marketing te studeren, omdat hierin meer geld te verdienen is. Veel studenten stoppen na een jaar of twee met hun opleiding om hun studiegeld te sparen. Het gebeurt volgens hem steeds vaker dat jongeren hun studie helemaal opgeven omdat zij het niet kunnen betalen, of erger nog: dat jongeren er niet eens meer aan beginnen en na hun middelbare schooltijd meteen op zoek gaan naar werk. als je door je eerste jaar komt, krijg je een ongelofelijk gevoel van overwinning: ik heb het gered! Daniel vertelt dat studeren door de crisis wederom een voorrecht van de elite lijkt te zijn geworden. Na de Anjerrevolutie in 1974, waarbij Portugal van een dictatuur naar een republiek ging, wilde de regering het studeren voor iedereen toegankelijk maken. Het collegegeld was laag en er waren veel subsidies. Toen de crisis in 2008 toesloeg, kwamen er flinke bezuinigen op deze voorzieningen en werd studeren weer voor velen onbetaalbaar. Onbetaalbare kamers Wat voor de studenten ook niet meewerkt, is dat de nationale banken door de crisis minder snel leningen verstrekken. Ricardo: De kans dat de gemiddelde jonge afgestudeerde een lening terug kan betalen is heel klein. Banken nemen nog wel eens het risico als je, zoals ik bijvoorbeeld, een studie Geneeskunde doet, maar vergeet het maar als je in de kunstsector of geesteswetenschappen zit. Voor studenten die ver buiten Lissabon wonen en geen familie in de hoofdstad hebben, is een kamer huren de enige mogelijkheid. Maar wat voor een Nederlandse student een gemiddelde studentenkamerprijs is, is voor Portugese jongeren onbetaalbaar. De mooiste kamers (à la Wittevrouwen, maar dan ook nog met zeezicht) worden verhuurd voor 300 euro per maand. Dit bedrag is echter een stuk hoger als je weet dat het gemiddelde Portugese salaris een zesde is van wat Nederlanders verdienen. Zestig procent van de bevolking krijgt namelijk het minimumloon van 417 euro per maand. De meeste jonge Portugezen kunnen alleen maar dromen van een mooie studentenwoning, maar in de hoofdstad komen er steeds meer zogenaamde frat houses bij. Deze studentenhuizen worden voor tweehonderd euro verhuurd en gek genoeg krijg je hier zelfs eten geserveerd en worden je wasjes gedraaid. Het is een business aan het worden, aldus Ricardo. Obscene werkdruk Een bijbaantje naast een voltijdstudie zit er hier niet in. Parttime werken is zo goed als onmogelijk, omdat de universiteiten werken met roosters die vaak van tien tot vier uur s middags zijn, zegt Ricardo. Studenten in Nederland geven aan bij lange na niet aan een veertigurige studieweek te komen, maar in Portugal is dat wel anders. De werkdruk is obsceen, beaamt Francisca Soromenho, een 22-jarige student uit Lissabon. Ze studeert aan de faculteit Rechten en is sinds een jaar voorzitter van de studentenvereniging AAFDL, die een grote rol speelt binnen haar studie. Als je door je eerste jaar komt, krijg je een ongelofelijk gevoel van overwinning: ik heb het gered! Fransica ziet om haar heen veel vrienden op hun tandvlees lopen. Het concurrentiegevoel is groot en daardoor stijgt de stress en de prestatiedrang. Er worden zelfs boeken verstopt in de bibliotheek, zodat medestudenten ze niet kunnen lenen. Studenten worden depressief en gedragen zich agressief tegenover elkaar. Francisca treedt in de voetsporen van haar vader Marcos, die in 1985 zijn studie Rechten begon op dezelfde universiteit en die eveneens bij AADFL was aangesloten. Studenten hebben veel meer stress tegenwoordig, zegt hij. In mijn tijd was er ruimte voor sport, theater en andere activiteiten. Dochter Francisca legt uit waarom niemand protesteert tegen de werkdruk. Het klinkt misschien bizar, maar we zijn enorm trots op de reputatie van onze universiteit. Die staat bekend als een school waar de studenten enorm gemotiveerd zijn. Dit imago willen we in stand houden, daarom werken we zo hard. er worden boeken verstopt in de bibliotheek, zodat andere studenten ze niet kunnen lenen School spirit De hoge werkdruk zorgt er volgens Francisca wel voor dat er snel een groepsgevoel en sociale school spirit heerst. Vrienden maken duurde in 1956 wat langer voor de destijds 22-jarige Marilia, die in haar eentje vanuit het noorden van Portugal naar Lissabon kwam. Ze voelde zich in het begin vaak eenzaam, vertelt ze, staande voor haar oude universiteit. Ik was niet geïnteresseerd in de toen nog weinig populaire studentenverenigingen en maakte uiteindelijk vrienden in het uitgaansleven en via studeergroepen. Er zijn sindsdien behoorlijk wat studie- en studentenverenigingen bijgekomen in Lissabon. De verenigingen houden zich vooral bezig met het organiseren van feesten en studieseminars. Er zijn er maar weinig actief op politiek gebied, zoals bij mijn vader wel het geval was in zijn studietijd, aldus Francisca. Vader Marcos denkt dat dit komt doordat de studenten door een te hoge werkdruk te weinig tijd hiervoor hebben, maar Ricardo en zijn oma wijten het aan de corrupte Portugese regering. Die zorgt ervoor dat politiek allesbehalve populair is onder jongeren. Tijdens de dictatuur was er ook weinig ruimte voor politieke uitingen. Toen werd ervoor gezorgd dat alle faculteiten verspreid werden over de stad, om te voorkomen dat er zich groeperingen vormden die zich tegen de dictatuur zouden keren, vertelt Marilia. Toekomstplannen Net als veel Nederlandse studenten maken de Portugese zich er in deze tijd vaak zorgen om of zij een baan kunnen vinden. We studeren met zeer gemengde gevoelens af, omdat we waarschijnlijk toch niet kunnen werken. Afgestudeerde studenten lopen vaak stages om toch ervaring op te doen, maar helaas zonder enig vooruitzicht om er te kunnen blijven, vertelt Daniel. De meeste studenten vertrekken om die reden naar het buitenland en zijn bang om weer terug te komen naar Portugal. De enigen die volgens Daniel wel meteen aan de bak kunnen, hebben de juiste connecties. Dat beaamt ook Francisca. Haar vader Marcos zat ook in de studentenvereniging waar zij nu présidente van is. Connecties zijn belangrijk als je studeert, maar ook erna. Lobbyen voor studies en werk is niet iets om trots op te zijn in Portugal, maar het wordt desondanks volop gedaan. Haar studentenvereniging houdt er een vernieuwend programma op na, waarbij studenten en afgestudeerden worden gekoppeld aan bedrijven die hen stages en banen kunnen bieden. Dit zijn activiteiten die gelukkig steeds meer universiteiten op lijken te pikken. De studenten zien de toekomst weinig rooskleurig tegemoet. Onze grootouders studeerden net als wij in een moeilijke tijd. Zij leerden onze ouders dat ze hard moesten werken om te kunnen slagen in het leven, zegt Francisca. Door de revolutie was dit harde werken uiteindelijk niet meer echt nodig om succes te hebben. Onze ouders gingen namelijk naar de universiteit toen Portugal zich aansloot bij de Europese Unie: ze hadden veel kansen, de inkomens rezen de pan uit. Ze legt uit dat het nu soms omgekeerd lijkt. Wij verwachten ook een hoop van de wereld om ons heen, maar de huidige realiteit is enorm teleurstellend. Ik had nooit gedacht dat ik mijn vaders netwerk zou gebruiken, maar nu voel ik me daar niet eens meer rot over. Het is de enige manier. Studentenvereniging AAFDL in 1964 foto: AAFDL

5 8 Lissabon 9 foto: tess kamphorst Door Tess Kamphorst Wie zich wil wagen aan de pittoreske maar toeristische wijk Bairro Alto, doet er verstandig aan thuis alvast flink wat beenspieren te kweken. Bairro Alto bestaat uit honderden leuke, kleine, maar vooral ook steile steegjes. Als je de wandeling te zwaar vindt, kun je je laten vervoeren in een van de vele trammetjes die door de grotere straten van Bairro Alto rijden. De gele trams, vaak bedrukt met reclame en met graffiti bespoten, kleuren het straatbeeld van Lissabon. De beroemdste tramroute is lijn 28, die grotendeels door het pittoreske wijkje heen rijdt. Daarnaast zijn er ook trams die toeristen van boven naar beneden brengen, puur om van het uitzicht te genieten. Maar sta er niet van te kijken als je in tram 28 van je portemonnee wordt beroofd of je in de toeristentrammetjes toch nét iets meer geld betaalt dan het eigenlijk waard is. De steegjes van Bairro Alto geven je een instant buitenlandgevoel Wie een van de mooiste wijkjes van Lissabon écht wil beleven gaat liever te voet. Pas dan ontdek je wat Bairro Alto daadwerkelijk te bieden heeft. De stadsplattegrond kan achterwege gelaten worden. Deze wijk leent zich er perfect voor om wat rond te dwalen door de steegjes en telkens weer iets anders moois Utereg m n stadsie Als ik boven op de Dom sta, kijk ik even naar benee. Dan zie ik het oude gragie, het Vreeburg en Wijk C. Ja, dan springt m n hartsie open, ik ben trots wat dag ie wat. D r is geen mooier plekkie, als Utereg m n stad, als Utereg m n stad. Herman Berkien bezong er al een aantal in het lied dat menig biercantus siert en dat iedere Utrechter min of meer verplicht is om mee te kunnen zingen. Geestdrift bespreekt elke editie een andere Utrechtse wijk, met zijn karakteristieken en bijzondere plekjes. Nu Geestdrift haar stadsie tijdelijk heeft verruild voor Portugal, bespreken we dit keer een van de bekendste wijken van Lissabon: Bairro Alto. tegen te komen. In het ene straatje vind je een mooie muurschildering of een kunstgalerie, het andere leidt je naar een barokke kerk zoals de Santa Catarina. De steegjes van Bairro Alto geven een instant buitenlandgevoel, met gekleurde huisjes en Franse balkonnetjes. Boven de straten is het een wirwar van bovenleidingen van de vele trams en waslijnen vol met onderbroeken en hemden die overigens gewoon blijven hangen als het regent. Veel kunstenaars en studenten hebben zich in Bairro Alto gevestigd Bairro Alto is een prachtige wijk om overdag doorheen te lopen. De geur van bier en andere minder frisse luchtjes die je zo af en toe tegemoet komen waaien, verraden echter dat de wijk ook s nachts druk bezocht wordt. Bairro Alto staat bekend om zijn bruisende nachtleven. Waar overdag veel ramen en deuren gesloten zijn, lijkt de wijk s avonds bijna alleen nog maar te bestaan uit restaurants, cafés en fadohuizen. De straatjes stromen wanneer het donker wordt voornamelijk vol met toeristen en groepen jongeren die deelnemen aan ietwat foute pub crawls. Toch is er nog genoeg leuks te vinden in het nachtelijke Bairro Alto, als je maar goed zoekt. Zo is er goed avondeten bij Patio do Bairro (Rua da Atalaia 35), een gay-friendly restaurantje met lekker en niet al te duur eten, en zijn er leuke kleine fadohuizen te vinden. De wijk heeft zich ontwikkeld tot een kunstzinnige, hippe en bohemian plek Een aantal jaren geleden was Bairro Alto nog erg vervallen, zo laat een aantal locals in Lissabon weten. De wijk heeft een geschiedenis van prostitutie en gokken en veel huizen zijn ook nu nog in slechte staat. De laatste jaren is het er echter steeds meer opgeknapt. Veel kunstenaars en studenten hebben zich in Bairro Alto gevestigd, onder meer vanwege de lage huur. De wijk heeft zich inmiddels ontwikkeld tot een kunstzinnige, hippe en bohemian plek en vandaag de dag is Bairro Alto dan ook de perfecte omgeving om te verdwalen in de smalle straten met winkeltjes, cafeetjes en gekleurde huizen met het geluid van oude rijdende trams op de achtergrond. Wil je weten waar je moet zijn voor fado in Bairro Alto zonder toeristen en mét jonge locals? Blader dan nog even terug naar pagina 4. Neem voor andere niettoeristische plekjes in de wijk ook eens een kijkje op Kookboeken vertalen, appeltjeeitje? door Natascha Rutgers Na het voor studenten Portugees verplichte verblijf in Coimbra liet ik mijn poffertjespan achter bij een Braziliaanse kennis. Maar wat is een poffertjespan zonder recept? Dus besloot ik een poffertjesrecept voor hem te vertalen. Tijdens het vertalen liep ik tegen een aantal moeilijkheden aan. Vertaal je het woord poffertje wel of niet? Als je het wel vertaalt, hoe doe je dat dan? In Portugal kan je bijna niet aan boekweitmeel komen, maar er is toch een Portugese benaming voor (trigo sarraceno). Vervang je het boekweitmeel dan door een ander, overal verkrijgbaar ingrediënt of kies je voor een letterlijke vertaling? Boter in Portugal is in het algemeen zouter dan in Nederland. Verander je dan de hoeveelheid zout in het beslag? Het schrijven van een scriptie over recepten is niet al te best voor je lijn Ik lees al sinds ik drie turven hoog ben de restaurantrecensies en vraag- en antwoordrubriek van de onlangs overleden culinaire recensent en taalpurist Johannes van Dam. Hij hamerde in zijn stukken vaak op vertaalfouten in kookboeken en op menukaarten en stuurde daarnaast ook vaak brieven naar uitgevers om vertaalfouten in hun kookboeken aan de kaak te stellen. Door mijn scriptie kreeg ik de kans om mijn studie, Portugees, te combineren met mijn liefde voor recepten. Mijn hoofdvraag werd dan ook: Wat zijn de grootste problemen die optreden bij het maken van een culinaire vertaling en hoe kunnen ze worden opgelost? Vertaal je het woord poffertje wel of niet? In Nederland lijkt er nog niet veel onderzoek naar het onderwerp te zijn gedaan, maar het bleek wel al op een aantal universiteiten in het buitenland onderzocht te zijn: ik heb onder andere Zweedse, Poolse, Portugese en Braziliaanse onderzoeken kunnen vinden. Ik heb veel gehad aan het onderzoek van de Braziliaanse onderzoekster Elisa Duarte Texeira. Zij heeft door middel van haar promotieonderzoek (2008) als corpuslinguïst bergen werk verzet op het gebied van culinaire vertaling tussen het Portugees en het Engels. Zo heeft ze thematische woordenlijsten opgesteld die culinaire vertalingen van het Braziliaans- Portugees naar het Engels en vice versa zullen vergemakkelijken. Toen ik begon met schrijven heb ik ook contact gezocht met Johannes van Dam, die mij aangaf wat zijn stokpaardjes waren op het gebied van kookboekvertaling. Hij vertelde dat er in Nederland onder andere veel fouten worden gemaakt op het gebied van (inhouds)maten, valse vrienden, veranderlijke en afwijkende producten en verschillen tussen het Vlaams en het Nederlands. Tijdens het zoeken naar bronnen voor de scriptie kwam ik erachter dat er recentelijk geen kookboeken van het Europees Portu- foto: Salty Squid gees naar het Nederlands vertaald waren en heb ik besloten om het Engelse boek Piri piri starfish, geschreven door Tessa Kiros, als bron te nemen en daarvan de Nederlandse en Portugese vertaling te bestuderen. Een aantal recepten heb ik vervolgens uitgelicht, omdat ik daarin in de Engelse versie al mogelijke problemen voorzag, en vervolgens heb ik gekeken naar beide vertalingen om te zien wat de vertalers deden. Uiteindelijk viel te concluderen dat de grootste problemen bij het vertalen van een recept van pragmatische en culturele aard waren. Voor mezelf concludeerde ik dat het schrijven van een scriptie over recepten niet al te best is voor je lijn. Elke avond stond ik weer in een pan te roeren waarin de vertaling van die dag borrelde. Ik hoop dat er in de komende jaren meer mensen aan de slag gaan met dit onderwerp. Het was een van Van Dams speerpunten om steeds terugkerende vertaalfouten in recepten de wereld uit te helpen en het kookboek als volwaardig boek te vertalen aandacht hiervoor zou een mooi eerbetoon aan hem zijn. Natascha Rutgers Natascha Rutgers (1990) heeft een bachelordiploma Portugese Taal en Cultuur en is momenteel werkzaam als lunchkok en keukenhulp. Vanwege het sluiten van het departement Portugees is ze van plan volgend jaar de master Tolken Frans en Portugees te gaan doen in Antwerpen. lisbon en zoek op Bairro Alto.

6 10 Interview joris linssen 11 Door Loes Aartsma en Leoni Nijland De meesten zullen Joris Linssen kennen van zijn programma s Taxi en Hello Goodbye, maar hij is ook muzikant. Als klein jongetje had hij drie grote dromen: de politiek in, optreden als rockzanger in een groot stadion én zonderlingen interviewen bij de radio. Minister-president is hij gelukkig niet geworden, maar die laatste twee dromen zijn zo goed als uitgekomen. Ik zit nog midden in mijn droom en ben volop aan het genieten. Muzikant en journalist. Kon je geen dat was een leuk onderwerp! Daar kreeg zeggen. Ik vind het fijner om een open ge- keuze maken? ik videolessen en al vrij snel wist ik dat dit sprek te hebben, zonder dat er van te voren Ik heb bewust gekozen voor beide. Agen- was wat ik de rest van mijn leven wilde over is nagedacht. Dit deed ik bijvoorbeeld datechnisch is dat soms rampzalig, maar doen: met mensen praten voor de camera. bij Taxi, maar ook op Schiphol bij Hello joris linssen: Bij een goed interview gaat het om gelijkwaardigheid het zijn twee heel inspirerende beroepen. Toen ik nog geschiedenis studeerde aan de Universiteit Utrecht heb ik wel eens een gesprek gehad met de studieadviseur, die tegen mij zei dat het tijd werd om een keuze te maken. Ik stak te veel tijd in muziek, maar mijn studie was volgens haar ook belangrijk. Ik heb daarom lang gedacht dat ik een keuze moest maken voor een van de twee, maar vanaf een bepaald moment besloot ik dat ik zowel muzikant als journalist wilde zijn. Wanneer was dat moment? Tijdens mijn studententijd, toen ik voor Ik heb nadat ik terug was in Nederland een aantal jaar vrijwillig gewerkt bij de stadsomroep van Utrecht om ervaring op te doen. Vervolgens kwam ik bij AT5 terecht en uiteindelijk bij de NCRV. bn ers zijn teveel gewend aan interviews Vrijwillig fulltime werken is dat geen gekke keuze? Goodbye. Het mooiste aan interviewen is vanuit het niets een gesprek voeren. Van die gesprekken waarin ik niet weet waar we het over gaan hebben, en mijn gesprekspartner ook niet. Er zitten mensen tussen die dan dingen vertellen die ze nog nooit aan iemand anders hebben verteld, zelfs niet aan hun eigen partner. Heb je een bepaalde tactiek om het vertrouwen van mensen te winnen? Ik heb geen tactiek, maar ik neem wel een houding aan die laat zien dat ik oprecht geïnteresseerd ben. Ik ben ook echt hysterisch nieuwsgierig. Mensen vinden het erg mijn afstudeerscriptie van Geschiedenis Het was inderdaad onbetaald, maar ik fijn als je luistert naar wat ze te vertellen met de specialisatie Latijns-Amerika een heb er erg veel gedaan en geleerd. Na een hebben en als je daarna ook vragen durft tijdje in Mexico woonde en onderzoek jaar zei de gemeente dat ik moest stoppen te stellen. Achteraf zeggen mensen vaak deed. Daar werd ik verliefd op de Mexi- met het werk, omdat het anders verkapte ook dat ze niet hadden verwacht zoveel caanse muziek. Ik had op dat moment een arbeid zou zijn. Maar ik wilde het blijven prijs te geven. Vertrouwen win je in de rockband in Utrecht, maar nadat ik die doen en ben uiteindelijk voor een commis- eerste seconden en het is waar dat je soms Mexicaanse muziek had gehoord dacht ik: sie gekomen, die oordeelde dat ik bij de dieper in gesprek gaat met iemand die je shit man, dit wil ik eigenlijk. Uiteindelijk stadsomroep mocht blijven met behoud helemaal niet kent. Natuurlijk, er staat ook heeft het nog jaren geduurd voordat ik van mijn uitkering. Ik begon met men- een camera achter me en thuis op de bank daadwerkelijk de Nederlandstalige Mexi- sen op straat interviewen wat eigenlijk kijken een miljoen mensen mee, maar dat caanse band Caramba oprichtte en ben ik het laagste klusje was. Op een gegeven vergeet je op zo n moment. Ik keek die eerst in de journalistiek aan de weg gaan moment kreeg ik de opdracht om mensen mensen op Schiphol ook constant met een Foto s: ilona ter mors timmeren. Maar het was tijdens die tijd in Mexico dat ik in mijn dagboek schreef: ik kies voor allebei. Hoe ben je in de journalistieke wereld terecht gekomen? te interviewen over de gemeenteraadsverkiezingen, maar ik kwam uiteindelijk terug met heel diepe gesprekken. Er werd gezegd dat ik er talent voor had. Even was ik bang dat ik de rest van mijn leven straatinterviewer moest blijven, maar ik kwam soort verliefdheid aan, iets wat je normaal gesproken natuurlijk nooit doet. Wat zijn de mooiste gesprekken die je hebt gevoerd? Bij Hello Goodbye vond ik de gezins- Destijds was negentig procent van de er al gauw achter dat ik die interviews met herenigingen het mooist. De keren dat afgestudeerden van Geschiedenis werk- gewone mensen het allerleukst vind om mensen na jaren hun kind of partner weer loos. Ik heb toen samen met een vriend een te doen. onder ogen komen. Het is de meest basale persbureau opgericht, waar niemand op emotie wanneer een ouder zijn kind weer zat te wachten. Gelukkig kwam er in die Wat is er zo leuk aan die gesprekken? terugziet, dat hij nooit meer had gedacht tijd bij toeval een quiz op televisie over La- Mijn liefde voor interviewen komt voort terug te zien. Daarom vond ik het ook tijns-amerika. Als je die quiz won, mocht uit mijn interesse voor de mens. Bekende zo fijn toen ik te horen kreeg dat ik Joris je in het buitenland een film maken. Ik Nederlanders vind ik ook interessant, United mocht gaan doen. Mensen inter- won en ging twee weken naar Chili om te maar zij zijn zo gewend aan interviews. viewen die herenigd worden met mensen filmen over wijn dat dronk ik graag, dus Ze zeggen alleen die dingen die ze willen die gevlucht zijn, maar dan gefilmd in

7 12 Interview joris linssen vervolg DE PORTUGESE klassieker 13 ik keek mensen aan met een constante verliefdheid Of het nu over beeldende kunst, film, theater, muziek of literatuur gaat: elk vakgebied heeft zijn eigen klassiekers waar je als student niet aan kunt ontkomen. Wat zijn de favorieten van de studenten bij Geesteswetenschappen? Geestdrift vroeg twee Portugese studenten naar hun Klassieker. Door Lea ter Meulen Bruno Oliveira (27) Jorge Barbosa (30) Literatuurwetenschap Podiumkunsten Klassieker: A Canção de Lisboa (film), Cottinelli Telmo, 1933 Klassieker: Os Maias: Episódios da Vida Romântica (roman), Eça de Queiroz, 1888 Waarom deze film? Waarom is dit boek een Het is lastig kiezen hoor, er is zó veel De klassieker? Ik weet niet of Os meeste Portugezen zijn Maias bekend is in het geneigd om hun cultuur buitenland, maar iedere te bagatelliseren. Ik vind Portugees kent het in elk dat niet terecht, want er geval. Sterker nog, bijna is echt heel veel moois. iedereen heeft het ook daadwerkelijk gelezen, Wat voor een film is A omdat het verplichte Canção de Lisboa? Het is een comedy. literatuur is op school, in het elfde jaar [klas 5, De film gaat over Vasco, red.]. Ik móest het boek een geneeskundestu- dus lezen, ja. Maar ik dent in Lissabon die vind het ook echt goed wordt onderhouden hoor! door zijn rijke tantes. hun eigen land met hun verhalen erbij. Op deze wijze wordt vluchtelingenproblema- voorbeeld van. Hij geeft mensen het gevoel dat ze vrienden voor het leven zijn. Net zeggen. Als je na elke punt een vraag stelt, komt het niet in een diepere laag terecht. Hij heeft ze wijsgemaakt dat hij al is afgestudeerd en een goedlopende praktijk heeft, Waar gaat het over? Het boek gaat over een rijke familie in Lissabon, de Maia s, en tiek op een positieve manier behandeld en als ikzelf houdt Patrick van zijn gespreks- Geen vragen stellen is dus eigenlijk het maar in werkelijkheid is hij een levensgenieter. Hij houdt zich vooral wat er met verschillende gezinsleden gebeurt door de jaren heen. kun je veel vooroordelen wegnemen. Het is partners en hij zou zichzelf nooit beter of beste. bezig met fado zingen, dansen en mooie vrouwen. Vasco wordt ge- Maar eigenlijk gaat het ook over de Portugese samenleving zelf. maatschappelijk belangrijk en emotioneel belangrijker voelen dan hen. Bij een goed speeld door Vasco Santana, een van de beroemdste Portugese acteurs. heftig om te zien. interview gaat het om die gelijkwaardigheid. De film is op eigenlijk alle vlakken goed. Het was de eerste Portugese film met geluid, maar misschien wel de beste ooit gemaakt. Wat gebeurt er dan in het boek? Dat weet ik eigenlijk niet meer zo goed. Het is een tijdje geleden geen vragen stellen bij een interview is het beste Wat maakt jou anders dan andere interviewers? Ik denk dat er bij bijna alle interviewers wel een spoortje ironie te ontdekken valt. Ze maken mensen een beetje belachelijk, en dat doe ik nooit. Ik probeer altijd echt van mijn gesprekspartners te houden en dat is misschien een verschil. Zelf vind Wat heb je nog meer geleerd in al die interviewjaren? Dat het er niet om gaat of de vraag goed is, maar of het antwoord goed is. De beste vraag die je iemand kunt stellen is bijna altijd: En? In vrijwel elke vraag zit namelijk al een waardeoordeel of een invulling. Dat is jammer, want daarmee zet je iemand op het verkeerde been. Rik Felderhof gaf me een keer een mooi compliment toen hij zei: Weet je wanneer jij op je best bent? Als je stil bent en niets zegt. Als je als interviewer een stilte laat vallen, dan zegt de ander vaak heel wezenlijke dingen of dingen Joris Linssen Joris Linssen (1966) studeerde Geschiedenis aan de Universiteit Utrecht. Hij begon in 1995 zijn carrière bij de NCRV en maakte programma s als Taxi en Hello Goodbye. Linssen staat bekend om de manier waarop hij gesprekken voert met niet-bekende mensen. Momenteel is hij presentator van Joris Showroom en Joris United. Behalve tv-maker en presentator is Linssen ook artiest en tekstschrijver. Met zijn band Caramba maakt hij Mexicaanse muziek met Nederlandse teksten, gebaseerd op de Mexicaanse mariachi. De beste film ooit stamt uit 1933? Dat klopt. De jaren dertig en veertig waren de gouden jaren van de Portugese film; in die tijd zijn heel veel goede films gemaakt. Het regime van toen steunde en stimuleerde de nationale filmindustrie. Daarna is het filmklimaat helaas nooit meer zo goed geweest. Tegenwoordig is de situatie natuurlijk al helemaal dramatisch. Budget cuts zou een eufemisme zijn... Er is überhaupt geen budget meer. Dat is ontzettend jammer. Mag ik trouwens ook nog een boek noemen als klassieker? Dan zou ik namelijk voor Os Maias gaan. dat ik het boek heb gelezen. Maar wat er precies gebeurt, is eigenlijk niet zo belangrijk het verhaal is niet spannend, maar dat hoeft ook niet. De psychologische echtheid en diepte van de karakters is wat het boek bijzonder maakt. De Queiroz is echt een observator, die alles heel gedetailleerd beschrijft. Het is ook best een dikke pil. Vind je dat mensen in Nederland Os Maias ook zouden moeten lezen? Lachend: Hoe is je Portugees? Ik weet het eigenlijk niet. Zouden mensen in Nederland wel geïnteresseerd zijn in Portugese cultuur en literatuur? Was er tot voor kort zelfs een studie Portugees in Nederland? Dat verbaast me. ik Patrick Lodiers daar ook een mooi waarover hij twijfelde om het te gaan

8 14 15 Winnaar Schrijfwedstrijd 2014 zoals de Russen nu over de Sovjet-Unie. Met de trein dan maar, de auto startte niet vanochtend. Wat voelt het stom. Nog amper aan de goede kant van de veertig en ik maak potdomme al een sentimental journey. Op reis naar het dorp waar ik argeloos dingen deed waarvan ik niet wist dat ik ze meer dan twintig jaar later zo vurig over zou willen doen. Vroeger was zelfs de trein een of natuurschoon, of op de vlucht voor mijn middelmatigheid. De begrafenis heb ik nooit gehaald. Vredig ligt hij nu hopelijk op een veld tussen wat leeftijdsgenoten. Sorry man, ik kon er niet bij zijn. Onderweg ramde ik op de stopknop, voor een ander soort plechtigheid. Waar is alles? Waarom heb je me dit nooit verteld?! Een uitgestrekt braakliggend ter- Foto: MaW De Jury Sjaak Bral (1963), pseudoniem van Hagenees Marcel van der Heijden, is schrijver, columnist, cabaretier belevenis. Op een van mijn reizen tussen rein begroet me. Waar is de school? Hekken, en televisiepresentator. beton, roestige metalen platen. Dit lijkt in Hij schreef het komi- niets op wat ik mij als herinneringstoerist sche reisboek Licht in Schrijf een verhaal met het thema Ver van huis : dat was de opdracht die deelnemers van de Geestdrift Schrijfwed- had voorgesteld. Wie zou er in mijn ouderlijk huis wonen? Als ze me binnenlaten zou ik alsnog wel mijn koffie met een koekje mijn hoofd en andere reisverhalen, waarin hij verslag doet van zijn ontdekkingstochten. strijd kregen voor dit meinummer. Volgens juryleden Ellen Deckwitz en Sjaak Bral waren alle vier de finalisten echte schrijvers die de verbeelding aan het werk kunnen zetten en je meteen meesleuren in hun verhaal. Toch sprong er volgens hen één verhaal uit. De winnaar laat de lezer achter met een mooi inzicht dat met humor, verteldrift en een soe- illustratie: floor rehbach willen. Of een sigaret. Met dit hondenweer kunnen ze zelfs mij niet weigeren, zou je denken. Renovatie heet het. Geen tastbare verbinding met het verleden is ontzien. De bouwdrift heeft hier de boom met mijn naam erin, daar het houten grafje van mijn hond en zelfs het hartje in het asfalt opgeslokt. Een flat torent boven de vlakte uit. Momenteel tourt hij nog tot en met 28 mei door Nederland met zijn voorstelling Lik op stuk. Ik ben hier nieuw grijpt je meteen bij de keel. Een beklemmende reis naar het nabije verleden die veel herkenbaarheid oproept. De persoonlijke ontboezemingen geven het verhaal precies de juiste dramatiek. Bovenal ervaart de lezer deze als pele stijl tot stand wordt gebracht. Hij toont dat een verhaal over reizen dat zich in Nederland afspeelt avontuurlijk kan Daar woonde mijn verkering. Zelfs al zou ik haar een ongemakkelijk berichtje willen sturen, ik kan niets zonder haar nummer. authentiek. Een krachtige anekdote, in krachtige taal verwoordt. De schrijver toont ware geestdrift en vertelt ons een echte levensles: in het verleden zijn, en zowel een reis in de buiten- als in de binnenwereld kan betreffen. Hallo Laura, wist je dat ze alles hebben gesloopt? Weet ze vast. Of ze nog weet wie ik ben is een tweede. Omheind en vervallen, gebeurt niets meer. maar de flat staat er. Nog wel. Gelukkig kan Ik ben hier nieuw niemand mijn gesnik horen met deze wind. De poort gaat nog open ook! Die ijzeren hekken zijn nutteloos in de strijd met degene voor wie werkelijk alles op dit punt een lijn is met een vorig leven. Natuurlijk doet de lift het niet, die werkte toen ook al nauwelijks. Een krankzinnige holt de trappen Foto: Nadine ancher Ellen Deckwitz (1982) is dichteres en schrijfster, woonachtig in Utrecht. Ze studeerde Nederlands in Groningen en voltooide daarnaast een onder- op van de laatste citadel van zijn geheugen. zoeksmaster Literatuur- Blindelings, zoals op het filmrolletje in zijn en Cultuurwetenschap. Door Marijn de Rooy van 3 bij 4 stonden. Alsof ik na jaren mijn adem in te hebben gehouden bovenkwam fors in d r billen geknepen. Dat mens werd mijn vrouw. Enkele jaren later sloeg ze mijn studentenleven en het oosten stopte een man me ongevraagd een goede raad toe hoofd. Over alle slingerende huisraad. Naar de laatste verdieping. Die ene deur daar, die Voor haar bundel De steen vreest mij ontving ze de 25ste C. Buddingh -prijs Toen er nog niet lacherig over werd gedaan om lucht te happen. Alles was groots en terug. Mijn vrouw werd mijn ex. M n ouders die ik niet begreep: nu kan het nog, doe het. raadselachtige opening, permanent ver- als je terugging naar het dorpje van je ou- veelbelovend, maar ook eng, luid en onbe- waren al dood toen, anders waren ze van de grendeld, is van het slot. Door de dreigende Van alle vier de finalisten was dit het meest een ders verhuisden de mijne, net afgestudeerd, kend. Vanaf Utrecht begon de wereld. Ik was schaamte wel gestorven. Op de foto in mijn Geen levenslessen in het boemeltje dit wolken breekt een zonnestraal. écht kort verhaal, in tegenstelling tot een vertel- naar de Achterhoek. er nieuw. En toch, toen ik me vol overgave portemonnee lachen ze me nog toe, naast keer. Niemand in de coupé heeft vandaag Het uitzicht laat zich lezen als het hoofd ling die meer uitleg eist en een vervolg. Een eigen Ergens tussen Juliana s troonsafstand en stortte op het studentenleven en als yup die van mijn zoontje. veel zin in een goed gesprek. Vanuit mijn van een dode. Ik wist het en ik weet het stem spreekt eruit, met mooie zinnen als Nog John Lennons dood streken ze neer in een weggestopt in een vinexwoning driftig Een week geleden kwam het overlijdens- ooghoek kan ik zien hoe een jongen snel een weer. De enige stolp waaronder alles hetzelf- altijd ligt Winterswijk verder weg dan de bossen wijk waar het permanent zondag leek. Op online naar de zin van mijn bestaan zocht bericht. Iets met drank, dat was wat ik ervan tag krabbelt op het zitje voor hem. Ogen de was gebleven is mijn eigen hersenpan. van Canada of de hotels van het zondige Peking. z n Gereformeerds dan, want over het hele of gewoon huilend zat te rukken, werden begreep. Gevonden in een bos. Vandaag ga als schotels, schichtig. In de klas had ik m n Taxi terug naar het westen, afgezet bij De toon is net niet over de top, waardoor je blijft dorp heerste een strenge stilte. Maar het was de dagen in Winterswijk steeds mooiere, ik voor de eerste keer in twee decennia terug op z n flikker gegeven, maar dit is niet de Utrecht Centraal. Hier begint de wereld. De doorlezen, ik ben benieuwd naar meer. eenvoudig, overzichtelijk, soms zelfs fijn. warme herinneringen, achter in mijn hoofd. naar Winterswijk voor een oud-klasgenoot geschiedenisles van meneer De Rooy. Geen mijne, de huidige, de echte, hoe miserabel Pas toen ik jaren later op een avond alleen in Misschien juist omdat ze zo wazig waren. die ik in geen jaren had gesproken. Martijn zin in een mes tussen m n ribben trouwens. die ook is. Ik word er overvallen door een een Utrechts huis was drong tot me door op Utrecht was de stad van mijn volwas- bleef achter. De rest van de klas was vroeger Of de vertraging die nu wordt omgeroepen, gevoel dat ik heel lang niet heb gehad. Om welke verre planeet ik van mijn 8ste tot mijn sen leven en volwassen fouten. Van alcohol of later uitgevlogen, voor zover ik hun ook al voelt die haast vertrouwd. Nog altijd mij heen is alles luid en indrukwekkend. Ja, 18e levensjaar had gewoond. en overmoed. Een of ander meisje in een of wegen heb gevolgd. Ook zij wisten niet hoe ligt Winterswijk verder weg dan de bossen bijna veelbelovend. De bevrijding kwam toen mijn spullen andere kroeg zei me eens dat mijn ego zo snel ze weg moeten komen. En toch ben ik van Canada of de hotels van het zondige Pe- uitgestald en onuitgepakt in een kamertje groot was als de Dom. Zojuist had ik haar over die jaren vóór de exodus gaan denken king. Daar was ik op zoek naar wat vermaak Ik ben weer even nieuw hier.

9 16 17 iedereen wil gezien worden voor wie ze zijn Straatfotografie en de wereldwijde Humans of -trend foto: Paul Piebinga een foto is het best wanneer mensen gewoon zichzelf zijn Mooie momenten Sá Leão merkt toch wel dat men in Lissabon even moest wennen aan het aangesproken worden. Mensen zijn hier vaak een beetje verlegen en onzeker. Ze denken: waar heb ik die aandacht aan verdiend? De mooiste foto s maak je wanneer mensen gewoon zichzelf zijn. Een van mijn favoriete foto s is van een oude vrouw die ik dagelijks zie als ze bij mijn autoraam om geld voor de kerk vraagt. Ik was met haar aan het praten en het licht achter haar was precies goed, dus ik vroeg of ik een foto kon maken en of ze kon blijven staan zoals ze stond en dat Straatfotografie is hot. Iedere enigszins opvallende verschijning loopt kans zichzelf op internet terug te zien, met daarbij deed ze precies, met sigaret en al. Ook Piebinga heeft een favoriete foto. Ik maakte een foto van een man en een zijn of haar levensverhaal vermeld. De kanalen voor deze ontwikkeling? De vele Humans of-facebookpagina s, geïnspireerd vrouw, Sven en Lotte, in de winkel van Simon Lévelt. Ik vroeg hen daarna of ze een stelletje waren, waarop eerst zij en daarna door de website Humans of New York, waarop de naam zegt het al New Yorkers in al hun verschijningsvormen worden vastgelegd. We spraken de fotografen achter Humans of Lisbon en Humans of Utrecht over hun drijfveren, werkwijzen en bijzondere ervaringen. foto: João Sá Leão hij ja zei. Dat bleek de eerste keer te zijn dat ze zichzelf zo noemden; een mooi moment om bij aanwezig te zijn geweest. Hoe lang zien ze zichzelf dit nog doen? Piebinga: Met fotograferen zal ik nooit stoppen, met Humans of Utrecht alleen wanneer het een moetje wordt. Sá Leão vertelt dat hij het niet gek zou vinden als over een tijdje een paar studenten zijn pagina zouden overnemen: Ik heb zelf Door Marcella Klinker energiebedrijf combineert met weekenden waarin hij met zijn camera de stad afstruint belevingswereld. In navolging van HONY ontstonden in enkele jaren tijd overal ter spiegelreflexcamera s: Ik vind het belangrijk dat een foto technisch goed en scherp is, zijn, of een bepaalde beweging of lichtval. Om het moment op de gevoelige plaat vast te relatief weinig tijd om de straat op te gaan door mijn baan en mijn gezin, studenten Ik begon Humans of Lisbon om over op jacht naar portretten. Het leukst vind ik wereld Humans of-facebookpagina s, van aldus Piebinga. Maar straatfotografie is leggen heeft een fotograaf een geoefend oog hebben meer tijd. Veel Humans of-pagina s mijn angst voor het aanspreken van de vele reacties en de discussies die de foto s Kariachi tot San Francisco en van Teheran meer dan techniek. Het is erg persoonlijk, nodig, verkregen door jarenlange training. worden daarom ook gerund door studenten. mensen heen te komen, zegt João Sá oproepen in de online gemeenschap. Mijn tot Stockholm. De invulling verschilt. vindt Sá Leão. Dat is het wellicht wel Dat gaat voor Piebinga zeker op. Tien jaar Maar ik zou eerst nog wel graag tours in Leão. De 43-jarige vader van twee jonge doel is om beweging in Utrechts sociale web Zo richt Sá Leão in Lissabon zich meer meer geworden door de Humans of-trend. geleden begon hij serieus te fotograferen Lissabon willen organiseren voor andere kinderen is doordeweeks werkzaam in de te veroorzaken. De naam heb ik natuurlijk op het beeld dan op het verhaal erachter, Hiervoor kon je je onderwerpen ook vanuit en in 2011 reisde hij met de Amerikaanse straatfotografen en samen met hen het farmaceutische industrie en besteedt elk afgekeken van Brandon, maar verder is het terwijl Piebinga wel de verhalen achter de de verte fotograferen. Voor deze portretten fotograaf Steve McCurry (bekend van stadsleven en de mensen vastleggen. weekend enkele uren aan het fotograferen wel mijn eigen unieke project; een apart foto s vertelt. Hij gaat echter niet zover om word je gedwongen mensen aan te spreken Afghan Girl op de voorkant van National Piebinga ziet wel wat in een tentoonstelling van bewoners en bezoekers van de Portugese hoofdstad. Eerdere banen in de mode- en filmindustrie hadden zijn interesse voor fotografie al opgewekt, maar pas na het zien van de website Humans of New York voelde hij zich geïnspireerd om er zelf serieuzer mee aan de slag te gaan. Ook in Nederland viel het Humans of-idee in goede aarde. Onder andere Amsterdam smaakje Humans. Deze Brandon is Brandon Stanton, de man achter Humans of New York (HONY). Stanton begon zijn website in de zomer van 2010, met als doel een catalogus te maken van alle soorten mensen in New York en hen vrij letterlijk in kaart te brengen. Het project veranderde echter al snel van richting. Hij begon quotes en korte verhalen van de mensen vragen te stellen als welk advies zou je aan een grote groep mensen geven? iets waar Stanton zijn handelsmerk van heeft gemaakt. Fotografie is aandacht Tegenwoordig is iedereen fotograaf, aldus Sá Leão. Gewapend met een iphone is iedereen in staat op elk moment en is de interactie veel directer. ik begon hiermee om over mijn angst voor mensen aanspreken heen te komen Geographic magazine) een maand door India. Ik fotografeerde op mijn reizen altijd gewone mensen en merkte dat contact leggen me erg gemakkelijk af ging. Daar ging ik met Humans of Utrecht in Nederland mee door. Op een uitzondering na gaat iedereen graag op de foto. In essentie wil ieder mens gezien worden voor wie ze echt zijn, en fotografie is een vorm van aandacht. en een boek, maar wil voor beide eerst een goed concept ontwikkelen. Elke keer als ik de stad in loop om hierover na te denken, ga ik fotograferen. De Humans of-trend breidt zich nog steeds gestaag uit naar andere steden en wint steeds meer enthousiaste fotografen voor zich. Wellicht komt het in de toekomst dan toch in de buurt van het oorspronkelijke en Utrecht hebben intussen hun eigen gefotografeerde New Yorkers te verzamelen, een foto te maken van wat hen opvalt. Ik vat dat voor mezelf samen als fotografie is doel, alleen dan op wereldschaal: het in kaart Facebookpagina s. In Utrecht wordt die met als resultaat een website die meer dan iphone-fotografie is zelfs een specialisatie Een goede foto maakt het publiek aandacht en aandacht is lekker. Ik denk dat brengen van alle verschillende mensen die pagina gerund door Paul Piebinga, die simpelweg een beeld van een stad biedt: geworden binnen de straatfotografie. Sá deelgenoot van een uniek fotografisch die wens in alle culturen hetzelfde is, omdat op deze aardbol wonen. Mens zijn was nog zijn werkweken in de directie van een het geeft ook een beeld van de menselijke Leão en Piebinga gebruiken echter beiden moment; dat kan een voorval tussen mensen het een basiswens van mensen is. nooit zo interessant.

10 18 19 Docent als onderzoeker Straatkunst met een visitekaartje Docenten geven college, maar doen daarnaast ook onderzoek. Om je een kijkje te geven in het soort onderzoek waar zij zich mee bezig houden, laat Geestdrift elke editie een andere docent aan het woord. Dit keer Marian Schoenmakers (1960), taalkundige en voormalig universitair docent bij de opleiding Portugese Taal en Cultuur. Wat zeggen cijfers eigenlijk? foto: Eigen beheer Marian Schoenmakers Iconische figuren uit de Portugese Anjerrevolutie heffen hun vuisten op een oude muur in de wijk Bairro Alto. De boodschap van deze graffiti is voor elke Portugees in één oogopslag duidelijk: vrijheid. Wat maar weinigen van hen weten, is dat dit kunstwerk door de bewoner van het huis is besteld en betaald bij een agentschap: Book a Street Artist. foto: anouk van der graaf De opleiding Portugees is per 1 juli 2013 opgeheven in het kader van de recente reorganisatie bij Geesteswetenschappen. Daarmee In Tabel 2 is het aantal Portugezen in 1996 fors gestegen en blijft het stijgen. Bovendien worden Brazilianen en Kaapverdi- Door Anouk van der Graaf straatartiesten vaak aan conservatoria en kunstscholen zijn afgestudeerd. Optreden tekening, gespoten op een van de door de gemeente beschikbaar gestelde muren. Het is het na tientallen jaren verdwenen uit Nederland. Portugees ërs nu apart geregistreerd en hun aantallen stijgen eveneens. Mij De dertigjarige straatkunstenares Tamara op straat levert niet veel op, maar zij doen is onderdeel van de Urban Art Gallery in de wordt in Nederland gezien als kleine taal. Toch is Portugees waren tot 2001 deze grote aantallen nieuwkomers niet opgevallen. Alves begon zoals veel andere jonge af- dit uit liefde voor de kunst. Wij proberen wijk Bairro Alto. Niet alleen privéterreinen de zesde wereldtaal, met ruim 230 miljoen sprekers. De acht Navraag bij Portugezen leerde dat ook zij hiervan weinig tot niets gestudeerden in de kunst met een kleine ervoor te zorgen dat ook deze artiesten seri- worden namelijk op aanvraag versierd door landen met Portugees als officiële taal (Brazilië, Portugal, Angola, hadden gemerkt. Wat bleek? Het criterium voor indeling is sinds expositieruimte, van waaruit zij haar werk eus worden genomen als kunstenaars en dat Tamara en haar collega s. Sinds Antonio Mozambique, Guinee-Bissau, Kaapverdië, São Tomé e Príncipe 1996 niet meer nationaliteit, maar autochtoon vs. allochtoon, verkocht. Destijds beeldde ik de straat af zij op straat kunnen blijven optreden, legt Costa in 2007 aantrad als burgemeester van en Oost-Timor) werken bewust samen, zowel op talig vlak (spel- waarbij de laatste categorie onderverdeeld wordt in westers op mijn kunstwerken, nu schilder ik mijn Mario uit. We helpen de kunstenaars met de hoofdstad, krijgen de straatkunstenaars lingsakkoord) als op het vlak van cultuur, politiek en economie. en niet-westers. Allochtoon wordt door het CBS gedefinieerd kunstwerken op de straat, lacht ze. Ik wil promotie en zorgen dat ze geboekt worden steeds meer vrij, legaal spel op openbare Mijn onderwijs en onderzoek bij Portugees was gericht op als geboren buiten Nederland en/of met tenminste één ouder straatkunst maken omdat het voor iedereen door klanten voor feesten en festivals en plekken in Lissabon. Tamara s kunstwerk taalverwerving, taalgedrag, tweetaligheid, vertalen, cultuur en geboren in het buitenland. Westerse allochtonen komen daarbij beschikbaar is. Kunst hoort niet alleen voor voor kunstopdrachten op privéterreinen. van een tijger die uithaalt naar een vrouw interculturele communicatie. Kwantitatieve gegevens leveren vaak argumenten om het aandeel of belang van iets aan tonen dan wel te rechtvaardigen. Daarbij zijn gehanteerde criteria en een goede interpretatie van essentieel belang. Onderstaande tabellen uit twee van mijn publicaties (1993; 2001) zijn samen in verschillende colleges als voorbeeld gebruikt uit Europese landen, uitgezonderd Turkije, Verenigde Staten, Canada, Indonesië en Japan. De overige allochtonen zijn nietwesters, inclusief onderdanen van de Nederlandse Antillen. Leg dat maar eens uit aan een Portugeestalige! Het woord allochtoon alleen al is lastig te vertalen. Het Portugese alóctone, hoewel een bestaand (wetenschappelijk) Portugees woord, heeft in eerste instantie betrekking op rots- of bodemvorming met materiaal dat daar oorspronkelijk niet was. Kortom, door alleen naar de cijfers te kijken en niet de gehanteerde criteria erbij te betrekken, kan men gekke dingen concluderen en vreemd beleid voeren. Na analyse van deze tabellen, kwamen er steevast studenten naar mij toe, verbaasd en soms geschrokken, omdat ze plotseling de elite te zijn. Ze combineert het werk op straat tegenwoordig net als veel van haar collega s met freelancewerk, zoals illustreren, reclamewerk, maar ook dj-optredens. Van alleen straatkunst kan bijna niemand leven, zegt ze. Commerciële klussen zijn nodig om op straat te kunnen blijven werken. Book a Street Artist Om aan deze klussen te komen schreef Tamara zich in 2011 in bij het bijzondere Commerciële klussen zijn nodig om op straat te kunnen blijven werken Het benaderen van de straatartiesten blijkt niet zo gemakkelijk. De kunstenaars worden vaak aangesproken door mensen die geld aan hun talent willen verdienen. Dit is met ontbloot bovenlijf is na een paar weken al voor de helft overgespoten. Het lijkt nu alsof beide realistische figuren zweven boven sterk contrasterende, abstracte figuren met gezichtjes. In het begin is het even slikken als je ontdekt dat je werk is overgespoten, maar de vluchtigheid van straatkunst maakt deze kunstvorm juist zo bijzonder. Het is constant in beweging. Een andere klus die Tamara met behulp van Book a Street Artist binnenhaalde, was het beschilderen van een van de pilaren Tabel 1: Portugezen in Nederland van (CBS) ontdekten dat ze door eigen geboorte of die van één van hun Ne- Lissabonse agentschap Book a Street Artist. het enige agentschap dat kunstenaars zoals van de bekende Lissabonse brug Ponte 25 derlandse ouders, voor instanties in Nederland meetelden als al- Dit bureau vertegenwoordigt straatartiesten ik een eerlijk deel geeft na een boeking, de Abril. Dit was een enorm gaaf project, In Tabel 1 stijgt het aantal Portugezen tot 1989 (gezinshereniging), lochtoon of, nog erger, als niet-westerse allochtoon. Kijkend naar met verschillende talenten. Naast grafitti- zegt Tamara. We krijgen twintig procent ondanks dat we in dit soort opdrachten daalt in 1983 drastisch en schommelt daarna tussen de 7500 en de politiek en naar het discours in de Nederlandse maatschappij artiesten staan onder meer muzikanten, van de commissie; er bestaan bureaus die enigszins beperkt worden in wat we mogen De daling in 1982 zou te maken kunnen hebben met de is die schrik terecht. Allochtoon zijn is niet best. In Brazilië is dansers en zelfs levende standbeelden in makkelijk zestig procent van de winst zelf schilderen. Vrijheid van onze kunstuiting is economische crisis in de jaren tachtig. Navraag bij het CBS leerde deze schrik en dit Nederlandse discours onvoorstelbaar. Het hun bestand. De oprichters, de Colombi- willen houden. juist tekenend voor de straatkunst, maar dit echter dat dit te maken had met een opschoning van de gemeen- criterium is nationaliteit en daar kan elk individu wat aan doen. aanse Mario Rueda en Duitse Charlotte is een enorme eer. Het kunstwerk is dertien telijke en landelijke bevolkingsregisters. Het doet me denken aan Nederlanders in Brazilië en de Brazili- Specht, vinden dat straatkunstenaars meer Vluchtige kunst meter boven de grond geschilderd en is aanse hulp die mijn moeder elke avond zag langskomen. Op een respect en ruimte verdienen en zij besloten Een echte graffitiguerrilla bestaat volgens daarom een zeldzaam blijvend werk van de Uit: Portugal Brazilië Kaapverdië Totaal allochtonen dag vroeg mijn moeder in gebrekkig Portugees waar ze dan heen hier in 2008 iets aan te gaan doen. Charlotte, collega Tamara niet in haar thuisbasis Lis- graffitikunstenares Dat is stiekem toch ook ging. Naar haar zus. Alle dagen? Ja. Maar wat deed ze daar dan? afgestudeerd in Social Enterprise, hoorde sabon, maar het overspuiten van elkaars wel heel erg leuk, glundert ze. En zo blijkt: Lachen. Waarom? Om de Nederlanders. Ernaar kijken, ermee het verhaal van de bekende Amerikaanse werk hoort nu eenmaal bij urban art. Hoewel onafhankelijke straatkunst gaat prima leven, erom lachen en als de kans zich voordoet erbij trekken. Dat violist Joshua Bell. Hij speelde na een groot de straatkunstenaars elkaars werk respec- samen met commerciële klussen Tabel 2: Portugeestalige minderheden in Nederland (Smeets, Martens & Veenman, 2001) voelt heel anders dan uitgestoten worden. Misschien verklaart dit mede waarom er zoveel Portugeestaligen in de wereld zijn en maar zo weinig Nederlandstaligen? en succesvol optreden in New York uit enthousiasme in een metrostation, maar werd hier totaal genegeerd door voorbijgangers. Mario: Weinig mensen weten dat de teren, blijft een tekening vaak maar enkele weken intact voordat er nieuwe kunstuitingen op de muren staan. De kunstenares kijkt omhoog naar haar Meer kunst bekijken van street artist Tamara Alves? Kijk dan op: tamaraalves.com.

11 20 21 foto: Tudor Prisacariu Drugs in de Portugese hoofdstad Hoe Lissabon geen nieuw Amsterdam werd Door Lea ter Meulen Rond de millenniumwisseling was Portugal het beu er moest iets gebeuren, daarover waren politici en burgers het eens. Het aantal hiv-infecties door vuile naalden was in de jaren tachtig en negentig explosief gestegen, en Casal Ventoso, een buitenwijk van Lissabon, was één gigantische drugsmarkt geworden, waar openlijk werd gespoten en gesnoven. Strengere handhaving was een voor de hand liggende keuze, maar in plaats daarvan zette de Portugese overheid in op een nieuwe, gedurfde aanpak: decriminalisatie. Er kwam hevige kritiek op de plannen uit binnen- en buitenland. Leden van het International Narcotics Control Board vlogen naar Lissabon om de regering van gedachten te doen veranderen. Een rechtse Portugese politicus sprak waarschuwend over de belofte van zon, strand en elke drug die je je maar kunt wensen. Portugal zou een nieuw Amsterdam worden, een mekka voor drugstoeristen, en jongeren zouden massaal verslaafd raken. Maar die angsten bleken ongegrond. De apocalyps is er niet gekomen, zegt Brendan Hughes, analist bij het European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction (EMCD- DA). Het is ook belangrijk decriminalisatie niet te verwarren met legalisatie. Drugsgebruik is nog steeds illegaal in Portugal. Overtreders kunnen in sommige gevallen wel een boete of een taakstraf krijgen. De nadruk is alleen verschoven van vervolging naar preventie, schadebeperking en zorg. Antes tratar que punir, luidt het adagium: verslaafden kun je beter behandelen dan straffen. de apocalyps is er niet gekomen En die aanpak werkt. João Goulão, voorzitter van het EMCDDA en architect van het Portugese drugsbeleid, durft te spreken van een succes. Vroeger durfden mensen niet naar behandelingscentra te gaan, omdat ze bang waren aangegeven te worden bij de politie. Nu komen ze uit eigen beweging, zegt Goulão. Het gebruik van vrijwel alle drugs is verminderd onder jongeren. Intraveneus drugsgebruik is gedaald, en daardoor de verspreiding van aids. Drugsgerelateerde misdaad is ook omlaag gegaan. Toch is een enkeling nog steeds kritisch. Manuel Pinto Coelho, arts en fervent tegenstander van het liberale drugsbeleid, vindt het zorgwekkend dat Portugal het idee van een drugsvrije wereld simpelweg heeft opgegeven. Hoe kun je jonge mensen bij drugs weghouden, als iedereen precies weet hoeveel pillen je bij je mag hebben? Drugsgebruik wordt getrivialiseerd. Een snelle nachtelijke rondvraag in de Lissabonse club Lux leert dat er inderdaad enthousiast gebruikt wordt in het Portugese uitgaansleven: wiet, MDMA, coke, LSD. Het is wel illegaal, vertelt een Vijf gram hash, één gram MDMA, twee gram cocaïne, één gram heroïne... In Portugal kun je zonder angst voor vervolging kleine hoeveelheden drugs bij je hebben. De decriminalisatie werd in 2001 ingevoerd als antwoord op de drugsgerelateerde problemen waar het land mee kampte een radicaal experiment. van de feestgangers, maar je wordt toch niet gefouilleerd. Zolang je niet voor de ogen van de politie staat te snuiven, is het oké. Ook de statistieken geven Pinto Coelho op het eerste gezicht geen ongelijk: tussen 2001 en 2007 is het totale drugsgebruik gestegen. Maar schijn kan bedriegen. De stijging is licht, en problematisch gebruik is juist gedaald in dezelfde periode. Bovendien doet Portugal het in vergelijking met andere landen nog steeds goed: qua drugsgebruik zit het over de hele linie onder het Europese gemiddelde. zolang je niet voor de ogen van de politie staat te snuiven, is het oké Dat is niet onopgemerkt gebleven. Een grote Amerikaanse denktank publiceerde een lovend rapport over het Portugese drugsbeleid, de Drug Policy Commission in Groot- Brittannië heeft de regering aanbevolen drugswetten te herzien naar het Portugese model, en ook Noorwegen, Denemarken en een aantal Latijns-Amerikaanse landen zijn geïnteresseerd in de Portugese aanpak. Maar het is te vroeg om achterover te gaan zitten, waarschuwt João Goulão: de aangekondigde bezuinigingen op het preventiebudget kunnen ernstige gevolgen hebben. Als we te veel bezuinigen, zullen we ooit in de verleden tijd over het Portugese drugsbeleid moeten praten. VOCÊ FALA PORTUGUÊS? (SPREEK JE PORTUGEES?) Er verdwijnen steeds meer kleine taalopleidingen op universiteiten. Zo verdween in Utrecht onlangs de studie Portugees. Decaan Wiljan van den Akker geeft opheldering over de kwestie. Door Rik Vangangelt De afschaffing van de opleiding Portugese Taal en Cultuur had in Utrecht nogal wat voeten in de aarde. Wiljan van den Akker, decaan van de faculteit Geesteswetenschappen, schetst de context van de sluiting. Er was geen opdracht als er moet een taal uit. Wel was er een financieel probleem bij de opleiding Portugees een groot financieel probleem waar iets aan gedaan moest worden. Het sluiten van de opleiding stond in een breder kader van bezuinigingsmaatregelen. De sluiting van één opleiding zou niet alle problemen oplossen. Het sluiten van een opleiding heeft natuurlijk gevolgen voor de studenten. Voor de tweede- en derdejaars was het relatief eenvoudig om een oplossing te verzinnen; voor de opleiding Portugees was een half jaar studeren in Coimbra al verplicht. Daarnaast werd er een samenwerking met de Universiteit Leiden opgezet. Op deze manier werd het aanbod van het Portugese vakgebied binnen de daar aangeboden opleiding Latijns-Amerikastudies uitgebreid. Voor de studenten die ten tijde van de aankondiging van de sluiting in het eerste jaar zaten, waren er andere regelingen: het werd voordelig gemaakt om over te stappen naar een andere studie. Studiepunten die niet meegenomen konden worden, werden afgekocht en studenten die direct stopten kregen hun collegegeld terug. Nog steeds zijn er vragen bij de studenten Portugees. Waarom moest deze studie verdwijnen? Voor deze studenten zijn verschillende bijeenkomsten georganiseerd. Van den Akker vat samen dat de opleiding niet genoeg aansloot op de maatschappelijke behoeftes: Als je zegt dat het echte Portugees zich richt op Portugal, dan beperk je je en mis je de aansluiting met de belangstelling van studenten. Wereldwijd zie je dat de talen die zich verbreed hebben tot grotere geografische gebieden, meer studenten trekken. Er is veel meer belangstelling voor Latijns-Amerikastudies dan voor bijvoorbeeld Colombiaanse Taal en Cultuur. Ik denk dat alle talen op dit moment het probleem hebben dat ze die nieuwe aansluiting moeten vinden. Dat probleem wordt groter als het geografische gebied dat verbonden is aan een taal minder belangrijk wordt. Dat is met Portugal aan de hand. De maatschappelijke en economische dynamiek zit op dit moment in Brazilië, en minder in Portugal. een studie die maar een paar studenten trekt, is niet rendabel om aan te bieden Studenten verenigd De Universiteit Utrecht staat niet alleen in het afschaffen van kleine talenstudies. In Groningen verdwenen al Fins, Hongaars, Noors en Deens, en in Amsterdam Roemeens. De wetenschappelijke academie (KNAW) verdedigt het belang van de kleine talen. Daarnaast is in navolging van de afschaffingen, en in navolging van het uitblijven van landelijke steun, door verschillende studentenmedezeggenschapsorganen het Platform Talenstudies opgericht. Zij proberen een advies te formuleren voor de overheid, en hoe zij op de afschaffing van unica zou moeten reageren. Rhea van der Dong (20) bezocht namens de faculteitsraad Geesteswetenschappen een bijeenkomst van het Talenplatform. Er is geen reden voor kleine talenstudies om heel groot te willen worden: er zijn maar weinig afgestudeerden nodig. Toch vind ik het afschaffen van unica zorgwekkend. Nederland heeft veel handelscontacten met kleine landen, en ook diplomatieke banden. Zo kunnen afgestudeerden van bijvoorbeeld de taal Roemeens een rol spelen bij het inburgeren van gastarbeiders uit dat land. Het gaat niet enkel om de taal, maar om het studeren van taal én cultuur; dat lijkt me heel belangrijk in deze globaliserende wereld. Van den Akker is het hier niet geheel mee eens. Waarom zou je zo n taal als Roemeens niet in Roemenië studeren? Een studie die maar een paar studenten trekt, is natuurlijk niet rendabel om hier aan te bieden. Maar mochten er wel veel studenten zijn die cursussen bij die opleiding volgen, dan zou het een ander verhaal zijn. Een dergelijke opleiding kun je ook in stand houden om haar relevantie, anders zou de macht van het getal gaan regeren. Kijk naar de opleiding Keltisch: de meeste cursussen zitten gewoon vol. Uit de oprichting van het Talenplatform blijkt dat er vanuit de (studenten)medezeggenschap een roep is om unieke opleidingen in Nederland te beschermen, maar Van den Akker verwerpt ook dit: Natuurlijk moet je wel langer nadenken om een unicum op te heffen, omdat je een definitieve beslissing maakt. Maar je moet dat niet als reden zien om een opleiding niet op te heffen.

12 22 23 Hotspots van Lissabon De LX-factory bruist van de creativiteit; elk pandje heeft zijn eigen stijl kroegentocht die het hostel Sé de Lisboa. Om deze oude kerk die Lissabon is een perfecte slenterstad, waar op elke hoek van de organiseert een aanrader. Deze kost twintig euro, ook zeker de moeite waard is om even van binnen te bekijken ligt een sfeervolle Door Janna van Strien en RiK vangangelt Belém: de authentieke voorstad Erg bekend is de historische wijk Belém. straat wel iets te zien valt en de inwoners open en gastvrij zijn; de ideale omstandigheden voor een stedentrip. Een overzicht van zowel de toeristische als onbekende plekjes die je absoluut niet mag missen! inclusief driegangendiner en onbeperkt drinken. Een beter onderkomen dan dit is er niet te vinden. oude straat, beplant met sinaasappelbomen: Cruzes da Sé. De panden die aan dit weggetje liggen, bieden een uitzicht op Een mooi startpunt van een tocht door dit stadsdeel is een bezoek aan Confeitaria de Belém. In dit restaurant serveren ze de beroemde lekkernij pastéis de Belém. Het minstens zo populaire gebakje dat in de rest van Lissabon te verkrijgen is, pastéis de nata, is hierop gebaseerd. Het recept van de originele pastéis de Belém is namelijk geheim. Het verkrijgen van deze unieke versnapering kost wel wat tijd; tot buiten staan mensen te naar de top van de kaap. Hoewel het ritje wachten. Gelukkig is er vanuit de rij de nodige misselijkheid oplevert, is het zicht op het prachtige oude kloos- prachtige uitzicht op de rotsachtige zee dat ter Mosteiro dos Jerónimos. Het meer dan waard. Ook dichter bij de binnen- imposante bouwwerk stamt uit de stad is het goed toeven aan het water. Op het deze bomen én de oude kerk. De eerste zestiende eeuw. Belangrijke personen voormalige drukkerij bevindt. Het aantal paleisplein Terreiro do Paço stroomt de Verstopte cafeetjes aanrader is Cruzes Credo, met een van de als ontdekkingsreiziger Vasco da Gama boeken lijkt eindeloos, evenals de trappen railing tegen het vallen van de avond vol met Het leven van veel Lissabonners speelt zich lekkerste keukens van heel Lissabon. Twee en dichter Fernando Pessoa liggen hier die er tussendoor lopen. Daarnaast is er zowel locals als toeristen, om van de frisse af op straat. Daarom zijn er in de stad op bebaarde mannen rennen de keuken in en foto s: tess kamphorst begraven. Op loopafstand van het klooster bevindt zich een ander gebouw uit de zestiende eeuw waar een stedentripper niet zomaar aan voorbij kan lopen: Palácio de Belém. Omdat dit roze paleis vandaag de dag wordt bewoond door de Portugese president, is slechts een deel van het gebouw opengesteld voor publiek. Het Portugese Westergasterrein In de schaduw van de grote rode brug van elke zondag een extra reden om deze plek te bezoeken: er is dan een markt met zowel vintage als nieuwe kleding. Gulbenkianmuseum, cultuurmozaïek Het museum dat vernoemd is naar Calouste Gulbenkian biedt de nodige cultuur. De Armeens-Britse miljonair vluchtte tijdens de Tweede Wereldoorlog naar Portugal, waar hij een enorme kunstcollectie naliet die in dit museum nog Het Gulbenkian is dé plek om in de wereldgeschiedenis te duiken zeewind te genieten. Vanaf het plein loopt in westelijke richting de balustrade nog door. Hier is er de mogelijkheid om aan het water te liggen of een terrasje te pakken. Yes! Hostel? Yes! Een goede slaapplaats is bij een stedentrip uiteraard van groot belang. Het Yes! Hostel is enkele jaren op rij uitgeroepen tot Beste hostel van de wereld, en doet deze titel zeker eer aan. De belangrijkste reden om de meest rare plekken kleine barretjes te vinden, waar een bakkie pleur minder dan één euro kost. Vaak is het wel even goed zoeken om een leuk café te vinden waar ook zitplaatsen zijn, maar dan kan er wel optimaal genoten worden van de mooiste plekken van Lissabon. Zo bevindt zich een kleine bar op de achtste verdieping van het warenhuis Pollux de afdeling waar ze enkel nepbloemen verkopen met een dakterras en een prachtig uitzicht. uit, en serveren samen in het authentieke en sfeervolle restaurantje. Omdat vooral de lunchkaart erg goed is, is het mogelijk er de hele dag te blijven genieten en s avonds door te lopen naar Pois en zijn minder toeristische broertje Vinhos e Petiscos. Hoewel het een kwestie van smaak is, heeft Pois duidelijk aandacht besteed aan de inrichting. Kleurige kussentjes, bloemen en schilderijen vormen het decor. Vinhos e Petiscos heeft minder werk gemaakt van de Lissabon (Ponte 25 de Abril), ligt het oude steeds te bewonderen is. Niet alleen zijn hier heen te gaan is misschien wel de prijs. aankleding, maar de bediening is uitste- bedrijventerrein LX Factory. Een uniek stukje Lissabon dat doet denken aan het Westergasterrein in Amsterdam door de industriële stijl en het hoge hipstergehalte. De voormalige fabrieksgebouwen zijn stuk voor stuk omgetoverd tot hippe eettentjes, winkels en ateliers. De Factory bruist van er parels uit de Portugese geschiedenis te zien, maar ook is er een verzameling van kunstobjecten van over de hele wereld. Van Bijbels en Korans uit de Middeleeuwen tot Chinese vazen; dit is dé plek om in de wereldgeschiedenis te duiken. Wat veel mensen niet weten, is dat Lissabon ook een waar surfparadijs is. Carcavelos, Guincho, Bolina en Monte Estoril zijn bekende surfspots. Voor de minder ervaren surfers zijn hier ook genoeg surfscholen te vinden. Minstens net zo spectaculair als het surfen is het uitzicht vanaf Cabo da Roca, Je betaalt voor drie overnachtingen inclusief ontbijt namelijk maar 36 euro. Deze prijs zegt niets over de kwaliteit van het hostel; het ontbreekt de gasten nergens aan. Het hostel heeft bij de ingang een gezellige bar en zitruimte. Bovendien is het personeel erg behulpzaam en is het altijd bereid In de stad zijn op de meest rare plekken kleine barretjes te vinden kend. Ze serveren het liefst een tafel vol met verschillende hapjes, waardoor gasten tot in de kleine uurtjes van het eten kunnen genieten. In al deze restaurants komen zowel de vleeseter als de vegetariër aan hun trekken, met vele verrassende en lekkere combinaties. Toch zijn er soms wel wat vreemde keu- de creativiteit; elk pand heeft weer zijn De kust het meest westelijke punt van het Europese om vragen te beantwoorden. Zowel de zes op de menukaart te vinden: de Portugese eigen stijl. Het hart van het terrein is de Lissabon heeft een prachtige kustlijn met vasteland. Er rijdt een bus over kronkelweg- slaapkamers als de douches en toiletten zijn Veel knusse restaurantjes zijn te vinden specialiteit vis in blik is voor een kuststad boekenwinkel Ler Devagar, die zich in een voldoende stranden voor de zonliefhebber. getjes door een prachtige berglandschap erg schoon. Voor de feestganger is ook de rond de oude kathedraal van Lissabon: op zijn minst opmerkelijk te noemen.

13 Foto: tess kamphorst De Nederlandse Bo Irik (25) kwam op haar tiende naar Portugal. Tijdens haar master verruilde ze Lissabon even voor het studentenleven in Utrecht. Samen met haar zus Femke richtte ze in februari van dit jaar seabookings.com op, een website voor het boeken van maritieme activiteiten in Portugal. Bo en haar liefde voor de Portugese zee Door Tess Kamphorst De liefde voor de zee zat er bij zussen Bo en Femke Irik al van jongs af aan in. Toen hun ouders in 1999 besloten om het roer om te gooien en te emigreren, kwamen ze als tien- en achtjarige meisjes te wonen in Lagos, aan de zuidkust van Portugal. Beiden zaten op een zeilschool, haalden hun duikbrevet en deden zes jaar aan golfsurfen. Ook werkten de zussen op de boulevard van Lagos, waar ze tickets verkochten voor maritieme activiteiten. Toen zus Femke meedeed aan een competitie binnen de universiteit voor nieuwe innovatieve ideeën, was het bedenken van een website voor boekingen van maritieme activiteiten in Portugal voor hen dan ook een logische keuze. Beiden zagen op dit gebied veel mogelijkheden, omdat er met boekingen vaak dingen mis gaan of kleine bedrijfjes geen online boekingssysteem hebben. Investeerders bij de Nova Idea Competition waren dan ook meteen enthousiast en sinds 10 februari van dit jaar is seabookings.com een feit. De website biedt veel verschillende activiteiten aan, van snorkelen en duiken tot diepzeevissen. Voor Femke is Seabookings een fulltime baan, Bo werkt er voornamelijk in de avonduren aan. Femke en ik zijn behalve zussen ook beste vriendinnen. Daardoor vroeg ik me in eerste instantie af of het wel verstandig was om samen te werken, maar toen ik dat aan haar voorlegde was Femkes reactie: Als jij niet meedoet, gaat Seabookings niet door. Het regelen van de activiteiten die bij Seabookings worden aangeboden, gebeurt door middel van informeel één-op-ééncontact met maritieme bedrijfjes. Bo: Het zijn doorgaans leuke mensen en je kan gewoon in korte broek naar je werk. als Femke en ik sms jes naar elkaar sturen, staan er gegarandeerd drie talen in Naast het werk voor Seabookings is Bo ook werkzaam bij andere bedrijven op het gebied van PR, marketing en communicatie. Voordat ze aan het werk ging, deed ze een bachelor Economie aan de Nova Universiteit in Lissabon. Haar master, International Business and Economics, besloot ze in Utrecht te doen. Het studentenleven is volgens Bo in Lissabon heel anders dan in Utrecht. Zo is het veel gebruikelijker voor Portugese studenten om bij hun ouders te blijven wonen tijdens hun studententijd en leven studentenverenigingen er volgens haar minder dan in Nederland. Ondanks dat Bo Utrecht een heel leuke studentenstad vindt en de kans op werk in Nederland aanzienlijk groter is, besloot ze na haar master toch terug te gaan naar Lissabon. Ik miste de zon, de warmte en de stad. Bo voelt zich Portugees, maar blijft natuurlijk altijd een beetje Nederlands. De Portugese en Nederlandse taal wisselt ze dan ook veelvuldig af. Ook het Engels is haar niet vreemd door haar werk en studie. Als Femke en ik sms jes naar elkaar sturen, staan er drie talen in één smsje, gegarandeerd. Het is de bedoeling dat Seabookings uiteindelijk net zo internationaal wordt als de zussen zelf. Bo heeft in elk geval alle vertrouwen in het kersverse bedrijf: Ik geloof echt in Seabookings. Over een jaar is het booming. Seabookings moet uiteindelijk net zo internationaal worden als de zussen zelf

CHRISTINE OTTEN, Tussen Country en Westen

CHRISTINE OTTEN, Tussen Country en Westen CHRISTINE OTTEN, Tussen Country en Westen Haar autobiografische roman Om adem te kunnen halen is onlangs verschenen en speelt zich grotendeels af in Deventer, waar zij tot haar 18de woonde. Vanaf maart

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

OPEN HUIS WIJKPARK TRANSVAAL 28 JULI 2010

OPEN HUIS WIJKPARK TRANSVAAL 28 JULI 2010 OPEN HUIS WIJKPARK TRANSVAAL 28 JULI 2010 Ik arriveer op een zon overgoten Wijkpark. Nog geen kwartier later wordt het park in de schaduw gelegd door donkere wolken. Die trokken gelukkig weg en wederom

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni 13/6/2012 INTERVIEW TRANSCRIPT RIET Naam interviewer Naam respondent Pseudoniem respondent Datum interview 30-05-2012 Plaats interview Alkmaar Begintijd interview 12.00 Eindtijd interview 13.20 Leeftijd

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

www.queridokinderboeken.nl

www.queridokinderboeken.nl www.queridokinderboeken.nl Copyright 2013 Joke van Leeuwen Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op welke wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Maxima Inleiding Ik hou mijn werkstuk over Máxima, omdat je erg vaak iets over Máxima hoort en ik dacht dat je daar veel informatie van hebt. Maar ik weet ook nog niet echt de rol van Máxima en ik hoop

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten Van de redactie Wat wonen we toch in een prachtige wijk! Ja, zult u zeggen, dat weten we wel. Maar je kijkt toch anders naar je wijk wanneer een buitenstaander, die hier nooit eerder geweest is, dat zegt.

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt.

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. UW MENING GEVEN spreken inleiding en doel Een mening is wat iemand denkt of vindt. U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. U leert ook uw mening geven. Uw mening geven

Nadere informatie

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft!

150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft! Scott de Jong http://www.positiefleren.nl - 1 - Je leest op dit moment versie 2.0 van het Ebook: 150 Tips om kinderen te laten zien dat je om ze geeft.

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Nieuwe woorden Grammatica: werkwoorden in de verleden tijd Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

Hoe lang duurt geluk?

Hoe lang duurt geluk? Hoe lang duurt geluk? Op dit moment ben ik gelukkig. Na veel pech ben ik dan eindelijk een vrolijke schrijver. Mijn roman is goed gelukt. En ik verdien er veel geld mee. En ik heb ook nog eens een mooie,

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Zoekkaart Kunstenaars: Marcel Witte

Zoekkaart Kunstenaars: Marcel Witte Pagina 1 van 6 Zoekkaart Kunstenaars: Marcel Witte 1. Multicultural Dit is het kunstwerk dat Marcel maakte voor de tentoonstelling Utopiart27 Je kan meer lezen over Marcel op de website http:// Pagina

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

IK HOUD VAN MIJ!! LIEFDE EN HOOGGEVOELIGHEID...

IK HOUD VAN MIJ!! LIEFDE EN HOOGGEVOELIGHEID... IK HOUD VAN MIJ!! LIEFDE EN HOOGGEVOELIGHEID... Geplaatst op 28 juni, 2015 in het YOGI YOGA blad editie juli + augustus 2015 Lieve schat, je bent zo'n mooie, lieve en grappige vrouw, zelfs met je nukken

Nadere informatie

Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag.

Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag. Naam: Mariska v/d Boomen. Klas: TG2C. Datum: 25 Juni. Docent: Van Rijt. Schrijfverslag. Onze vragen: 1. Wanneer bent u met uw schrijfcarrière begonnen? 8 jaar geleden ben ik begonnen met het schrijven.

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht 1 Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht Betty: Ik ben Betty Cerda de Palou. Ik woon in Maastricht al 32 jaar. Ik ben 63 jaar. Ik ben arts, maar

Nadere informatie

Cultuur is een eerste levensbehoefte

Cultuur is een eerste levensbehoefte 10 Cultuur is een eerste levensbehoefte Interview Tekst Kelly Bakker Foto s Tessa Wiegerinck Journalist, cultuurkenner en ondernemer in één Je stapt in die achtbaan en kan dan eigenlijk niet meer anders

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

lesmateriaal Taalkrant

lesmateriaal Taalkrant lesmateriaal Taalkrant Toelichting Navolgend vindt u een plan van aanpak en 12 werkbladen voor het maken van de Taalkrant in de klas, behorende bij het project Taalplezier van Stichting Wereldleren. De

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Iris marrink Klas 3A.

Iris marrink Klas 3A. Iris marrink Klas 3A. 1 Inhoud. 1- Voorpagina 2- Inhoud, inleiding & mijn mening 3- Dag 1 4- Dag 2 5- Dag 3 6- Dag 4 7- Dag 5 Inleiding. Ik kreeg als opdracht om een dagverslag te maken over Polen. 15

Nadere informatie

INDIA. Bezoek aan Balanand & Umang & Mumbai. Kort reisverslag. Oktober 2014. David en Joke

INDIA. Bezoek aan Balanand & Umang & Mumbai. Kort reisverslag. Oktober 2014. David en Joke INDIA Bezoek aan Balanand & Umang & Mumbai. Kort reisverslag. Oktober 2014. David en Joke Het was bijzonder indrukwekkend, van de eerste tot de laatste minuut, voor ons alle vier; Karin, voorzitter van

Nadere informatie

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal,

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Veel te laat krijgen jullie deze nieuwsbrief. Ik had hem al veel eerder willen maken/versturen, maar ik

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

Opstartlessen. Lesbrief 9. Muziek. Wat leert u in deze les? Veel succes! www.edusom.nl

Opstartlessen. Lesbrief 9. Muziek. Wat leert u in deze les? Veel succes! www.edusom.nl www.edusom.nl Opstartlessen Lesbrief 9. Muziek Wat leert u in deze les? Wat u kunt zeggen als u iets mooi vindt. Een gesprek voeren over muziek. Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

De week van Springmuis.

De week van Springmuis. De week van Springmuis. Vandaag is het verhaal verteld over Springmuis. Het verhaal is afkomstig van een legende van de Noord Amerikaanse vlakte-indianen. Het verhaal gaat over onzekerheid, het verlangen

Nadere informatie

ROSANNE. Oh, oh, oh. Van Aemstel Produkties - De leukste uitjes van Amsterdam - www.amterdamexcursies.nl

ROSANNE. Oh, oh, oh. Van Aemstel Produkties - De leukste uitjes van Amsterdam - www.amterdamexcursies.nl ROSANNE Rosanne, ik weet dat er heel veel mannen zijn Elke keer weer een ander en mij doet 't pijn Want jou liefde waarmee jij mij soms verblijdt Wil ik liever, liever, liever, liever voor altijd Als ik

Nadere informatie

Training interviewen Communicatie jaar 1 2010, periode 1, week 4

Training interviewen Communicatie jaar 1 2010, periode 1, week 4 Training interviewen Communicatie jaar 1 2010, periode 1, week 4 Welk interview observeer je? Soort interview: Radio Datum interview: 20-09-2010 Interviewer(s): Frenk van der Linden Geïnterviewde: Rudolf

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie WERKBLADEN Seksuele intimidatie 1 Waarom dit boekje? 1.1 Zet een rondje om het goede antwoord. Seksuele intimidatie komt vaak voor. Ja Nee Seksuele intimidatie komt weinig voor. Ja Nee Mannen worden vaker

Nadere informatie

Bij Hilde Schuilenborg

Bij Hilde Schuilenborg Inspiration Bij Hilde Schuilenborg 12 Pagina s Lees het op pagina 4 ri 2 nu a 2,49 Ja De stad van mijn dromen 014 vol inspiratie en tips! 8414015569 Wil jij deze klok? Nu 4,99 Inhoud 4 8 Flavo alles voor

Nadere informatie

at maakt mij gelukkig? Wie wil ik worden?

at maakt mij gelukkig? Wie wil ik worden? Naam: Datum: at maakt mij gelukkig? Wie wil ik worden? W Evaluatie 1. Is het echt geluk of schijngeluk? (5/5) Wat is echt geluk? Kruis drie dingen aan. Echt geluk? 1. Ik heb een leuke vriend of vriendin.

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Ellen Schild. Tineke Groen

Ellen Schild. Tineke Groen Ellen Schild Tineke Groen Jaar in jaar uit besteden we in Mebest aandacht aan fraaie afbouwprojecten. Achter elk van die projecten zitten vakmensen. Vakmensen die het bedenken, vakmensen die het maken.

Nadere informatie

Joweria staat hier voor een muurschildering die de kinderen van KAYDA samen gemaakt hebben op een van de muren.

Joweria staat hier voor een muurschildering die de kinderen van KAYDA samen gemaakt hebben op een van de muren. Joweria Shadia, 11 jaar oud Ik ontmoette Joweria in augustus 2010 bij de organisatie Katwe Youth Development Association of te wel KAYDA, een partner organisatie van het programma Kinderen in de Knel van

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd.

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd. Voorwoord In dit boek staan interviews van nieuwkomers over hun leven in Nederland. Ik geef al twintig jaar les aan nieuwkomers. Al deze mensen hebben prachtige verhalen te vertellen. Dus wie moest ik

Nadere informatie

JONG HOEZO ANDERS?! EN HOOGGEVOELIG. Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren

JONG HOEZO ANDERS?! EN HOOGGEVOELIG. Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren Ellen van den Ende in samenwerking met Mariëtte Verschure JONG EN HOOGGEVOELIG HOEZO ANDERS?! Informatie, oefeningen en tips voor hooggevoelige jongeren Uitgeverij Akasha Inhoud Hooggevoelig, hoezo anders?!

Nadere informatie

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen.

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen. Outback Australië Voor mij is Australië een heel bijzondere plek. Waarom? Dat zal ik uitleggen. Het begon al toen ik voor het eerst in Australië kwam. Ik stapte uit het vliegtuig. Meteen merkte ik dat

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Mariska Wijlens Klas 3T2 Docent: Mevrouw Scholten 1. Zakelijke gegevens Titel: Op blote voeten Auteur: Maren Stoffels Uitgever: Leopold Jaar van verschijnen:

Nadere informatie

Om mee te beginnen: boekfragment en opdrachten

Om mee te beginnen: boekfragment en opdrachten Om mee te beginnen: boekfragment en opdrachten Bron: http://ninabrackman.blogspot.nl/p/de-alchemist-paulo-coelho.html Dit is een deel van een blog over De Alchemist van Paulo Coelho door Nina Brackman.

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005

rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005 rijm By fightgirl91 Submitted: October 17, 2005 Updated: October 17, 2005 Provided by Fanart Central. http://www.fanart-central.net/stories/user/fightgirl91/21803/rijm Chapter 1 - rijm 2 1 - rijm Gepaard

Nadere informatie

POUWERWORLD UITGAVE POUWERWORLD EERSTE EDITIE NOVEMBER 2013 HALLO JONGENS EN MEISJES EN OUDERS.

POUWERWORLD UITGAVE POUWERWORLD EERSTE EDITIE NOVEMBER 2013 HALLO JONGENS EN MEISJES EN OUDERS. POUWERWORLD UITGAVE POUWERWORLD EERSTE EDITIE NOVEMBER 2013 HALLO JONGENS EN MEISJES EN OUDERS. IN DEZE SCHOOLKRANT KAN JE VEEL VERWACHTEN. WE HEBBEN FOTO S VAN VROEGER VAN DE MEESTERS EN JUFFEN TOEN ZE

Nadere informatie

Lieve vrienden van El Manguaré,

Lieve vrienden van El Manguaré, Lieve vrienden van El Manguaré, Vanuit een overstroomd Iquitos de tweede tamtam van 2012. Twee dagen geleden schreef ik onderstaand stukje: Manguaré kampt met wateroverlast! Zoals Yolanthe in de vorige

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

Maak samen een glossy groep 8

Maak samen een glossy groep 8 Maak samen een glossy groep 8 Er zijn hieronder werkbladen voor: brainstorm & mindmap om inhoud te bepalen voor het tijdschrift persoonlijke pagina maken interview meester, juf of klasgenoten een echte

Nadere informatie

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen 1 Gedichten, geïnspireerd door bomen Geheimen In het donker huizen bomen die overdag gewoner zijn. Wij slaan de bochten van een pad mee om en gaan, ontkomen aan het licht af op geheimen.kleine geluiden

Nadere informatie

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN AVONDMAAL VIEREN Het Avondmaal is meer dan zomaar een maaltijd. Om dat te begrijpen, is dit boekje gemaakt. Vooral is daarbij gedacht aan de kinderen, omdat zij met

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding

Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding PRAKTIJK VOOR VERLIESVERWERKING Wilma Luyke Doetinchem Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding "Ik kan U vertellen dat ik in zak en as zat voordat ik bij Wilma aanklopte. Mijn vrouw is plotseling

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis

Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende

Nadere informatie

Spotlight: Joris van Leeuwen

Spotlight: Joris van Leeuwen Om bekende en onbekende schrijvers van Nederlandse bodem die in de genre spanning / fantasy druk bezig zijn en een aantal boeken hebben gepubliceerd, toch wat meer bekendheid te geven, heb ik besloten

Nadere informatie

Interview met DJ Kit T

Interview met DJ Kit T Interview met DJ Kit T Ik denk dat heel veel mensen nieuwsgierig zijn naar wie Kit-T nu precies is. Kun je ons wat over jezelf vertellen? Mijn naam is Kitty Nendels, geboren in Kerkdriel en opgegroeid

Nadere informatie

Doel. Doelgroep. Een film in je hoofd

Doel. Doelgroep. Een film in je hoofd Doel Het op gang brengen of houden van leesplezier! Van wat voor soort boeken houden de kinderen en waarom? Zouden ze zelf graag de hoofdpersoon zijn in één van hun lievelingsboeken? Welke omslagen spreken

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+ Wortel van Glas 16+ Naast de reguliere producties is en blijft het werk met en voor moeilijke doelgroepen een absolute noodzaak voor Stefan Perceval. Binnen dat kader presenteren we ook Wortel van Glas,

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Zondagsnacht, terwijl soldaten op wacht staan bij het graf, komt er een luide stem uit de hemel. Ze zien hoe de hemelen zich openen

Nadere informatie

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft.

De jongen weet dat hij niet in slaap moet vallen. Want dan zullen dieven zijn spullen stelen. Ook al is het nog zo weinig wat hij heeft. In Kanton, China Op de hoek van twee nauwe straatjes zit een jongen. Het is een scheepsjongen, dat zie je aan zijn kleren. Hij heeft een halflange broek aan, een wijde bloes en blote voeten. Hij leunt

Nadere informatie

WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie

WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie ld be e or Vo WERK ZE! Lesmateriaal voor reïntegratie Stichting Lezen & Schrijven t 070 302 26 60 www.lezenenschrijven.nl Auteur Elma Draaisma Vormgeving 7Causes Eindeloos Medeauteurs en klankbordgroep

Nadere informatie

Filmverslag Nederlands Pay It Forward

Filmverslag Nederlands Pay It Forward Werkstuk Scholieren.com Filmverslag Nederlands Pay It Forward Someone A Basis Titel: Pay it forward. Regisseur: Mimi Leder. Personen: Trevor is de hoofdpersoon, maar Arlene en Eugene zijn ook heel belangrijk.

Nadere informatie

together forever is het motto van het Europees Jaar van de Interculturele Dialoog 2008 in Nederland THE GODFATHER

together forever is het motto van het Europees Jaar van de Interculturele Dialoog 2008 in Nederland THE GODFATHER THE GODFATHER 1. Bekijk het fragment Last scène from Godfather 2. Hierin zie je een boevenfamilie (Italiaanse maffia) gezellig feest vieren met elkaar. De mannen bespreken daarna zaken. In de beroemde

Nadere informatie

Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier

Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier Ervaringen Voorbeeld jouw ervaring delen? formulier Vraag 1 Hoe heb je zielsliefde ontdekt, en ontdekte je zielsliefde het ook op dat moment? Ik ontmoette haar op mijn werk in de rookruimte. We konden

Nadere informatie

Absurdisme met gevoel

Absurdisme met gevoel oeuvreportfolio door Jasper de Weerd Absurdisme met gevoel Fotograaf heeft een indrukwekkende lijst klanten. Toch vindt hij ook nog tijd om te doen waar hij zelf zin heeft: het maken van absurde portretten

Nadere informatie

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou.

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou. JUST BE YOU.NL Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen Marian Palsgraaf - www.justbeyou.nl Het mooiste wat je kunt worden is jezelf. Mijn passie is mensen te helpen

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

Egypte. Neem je ouders mee naar... Egypte. Caïro Mummies Kameel. Oases De Nijl. Woestijn Sfinx. Een reisgids voor kinderen?!

Egypte. Neem je ouders mee naar... Egypte. Caïro Mummies Kameel. Oases De Nijl. Woestijn Sfinx. Een reisgids voor kinderen?! Piramides Woestijn Sfinx Farao Oases De Nijl Caïro Mummies Kameel Neem je ouders mee naar... Egypte Een reisgids voor kinderen?! Ben jij een echte avonturier? Zou je meer willen weten over Egypte? Dat

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Presenteren the easy way

Presenteren the easy way Presenteren the easy way Dit is een uitgave van Marie-Jose Custers van CustersCoaching (niets uit deze uitgave mag gekopieerd worden) Voor de meeste mensen is presenteren een echte opgave. Ze weten dat

Nadere informatie

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs.

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs. R.K. Basisschool Anselderlaan 10 6471 GL Eygelshoven Tel: 045-5351434 De fijne kneepjes van het voorlezen Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de

Nadere informatie

Een gesprekje met God De kleine ziel en de zon

Een gesprekje met God De kleine ziel en de zon Een gesprekje met God De kleine ziel en de zon Parabel geschreven door Neale Donald Walsch Ergens in de tijd was er een Zieltje, dat tegen God zei: Ik weet wie ik ben! God zei: Dat is heel mooi. Wie ben

Nadere informatie

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift

Bijlage 1 Thema 1. De helppagina van een tijdschrift 98 De helppagina van een tijdschrift Bijlage 1 Thema 1 Ik ben een meisje van 10 jaar en zit in groep 6. Wij zijn in nieuwe groepjes gezet en nu zit ik tegenover een meisje waar ik me heel erg aan erger.

Nadere informatie

't gummybeertje le journal D' Hoge School redactie: Tom & Senne 24-10-08 jaargang 3 nr. 7 http://zevensprong.org frankieweyns@hotmail.

't gummybeertje le journal D' Hoge School redactie: Tom & Senne 24-10-08 jaargang 3 nr. 7 http://zevensprong.org frankieweyns@hotmail. 't gummybeertje le journal D' Hoge School redactie: Tom & Senne 24-10-08 jaargang 3 nr. 7 http://zevensprong.org frankieweyns@hotmail.com Het aapje en de sleutels Er was eens een man en die had de sleutels

Nadere informatie

Nieuw leven in JPF blazen vrijdag, 19 april 2013 18:00

Nieuw leven in JPF blazen vrijdag, 19 april 2013 18:00 Tekst: Elsbeth Stoové. Foto s: Ken Wong De Surinaamse Vereniging JPF bestaat al sinds 1941 en is voor vele mensen op het eiland een begrip. JPF staat voor Justitia, Pietas en Fides: gerechtigheid, liefde

Nadere informatie

DINEREN IN DE HOFTRAMMM

DINEREN IN DE HOFTRAMMM DINEREN IN DE HOFTRAMMM De bijzondere creatie van Bobby van Galen en Pierre Wind Foto s en tekst: Martien Versteegh Eigenaar en gastheer Bobby van Galen heet u van harte welkom Het begon met een droom

Nadere informatie

www.bennyvreden.nl - BVP 1740 - Hint Music 2010 - De trein

www.bennyvreden.nl - BVP 1740 - Hint Music 2010 - De trein Lied :..! (cd track / ) Voor de lol of voor je werk. Naar een feest of naar de kerk. Naar Parijs of Almelo. Met de trein ben je er zo. Reizen naar een verre stad. Met je koffer en je kat. Stap maar in

Nadere informatie

LEZEN FICTIE BK 1 LEKKER LEZEN PERRON 1

LEZEN FICTIE BK 1 LEKKER LEZEN PERRON 1 LEZEN FICTIE BK LEKKER LEZEN PERRON Lekker lezen Daar lag de molen. Donker en dreigend lag hij daar in de sneeuw, als een sterk, gevaarlijk dier dat loert op zijn prooi. Ik hoef er helemaal niet heen,

Nadere informatie