Jacobsstaf 78. mei Fluitend op de fiets De weg van de stilte Pelgrimeren in Polen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jacobsstaf 78. mei 2008. Fluitend op de fiets De weg van de stilte Pelgrimeren in Polen"

Transcriptie

1 de Jacobsstaf 78 mei 2008 Fluitend op de fiets De weg van de stilte Pelgrimeren in Polen

2 Voorwoord Inhoud Het Genootschap verhuist! Op de omslag van deze Jacobsstaf prijkt dan ook ons nieuwe onderkomen in de Janskerk te Utrecht. Vanaf 1 juli kunt u hier voortaan terecht voor het Informatiecentrum en de vele andere voorzieningen en activiteiten van het Genootschap. Verderop leest u hierover meer. In dit nummer gaan herbergiers Huberta en Arno op zoek naar de stilte. Die vinden zij in een klooster in de Franse Alpen. Het levert verrassende inzichten op voor pelgrims die terugkeren in het gewone leven. Tijs Dorenbosch begeeft zich in een heel andere uithoek van Europa. Hij zet zijn Oost- Europese camino voort in Polen en komt Jacobus steeds vaker tegen. Het levert een tocht op waarin geschiedenis en spontane gastvrijheid voor het oprapen liggen. Het lijkt er zelfs op dat hier een echte Jacobsroute aan het ontstaan is De redactie van de Jacobsstaf is volop in beweging. Jasper Koedam werkt vanaf dit nummer mee als eindredacteur van de Jacobsstaf. Wij mogen Gabriël Bakkum begroeten als ons nieuwe redactielid op het gebied van geschiedenis. Daarnaast komt er ook een nieuwe hoofdredacteur, waarover meer bekend zal zijn in het volgende nummer. Wij wensen u een mooie zomer en een goede camino toe! Kopij inleveren tot 21 juli. Het Genootschap 23 Van de voorzitter Tijs Dorenbosch 24 Berichten uit de regio s 29 Verslag Algemene Ledenvergadering op 15 maart 2008 in Utrecht Theo van Dijk 32 Het Genootschap verhuist naar de Janskerk in Utrecht Bram van der Wees 34 Mireille Madou: erelid Daniëlle H.A.C. Lokin, Gabriël C.L.M. Bakkum 35 Zoekertjes 36 Het Genootschap start een wandelpool Gabriël C.L.M. Bakkum, Gerard Goudriaan 37 Sint-Jacob in de Utrechtse Kerkennacht Bram van der Wees 37 Jacobusliederen zingen in Utrecht Bram van der Wees 38 Het Compostelaregister Harry Wasser 39 Agenda

3 Spiritualiteit 2 De weg van de stilte Huberta Wiertsema, Arno Cuppen Wandelen & fietsen 7 Van Tallinn naar Santiago Tijs Dorenbosch 13 Fluitend op de fiets naar Santiago Henk Schuurman En verder 18 Un jour j irai à Compostelle Aat van der Harst Vaste rubrieken 17 Juffie gelukkig onderweg Gitta van t Land 20 Liefde onderweg Thijs Hanrath Op de omslag: De Janskerk in Utrecht, het nieuwe onderkomen van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob vanaf 1 juli Foto: Bram van der Wees 1

4 2

5 De weg van de stilte La Grande Chartreuse Na een seizoen hard werken in hun herberg in Saint-Jean-Pied-de-Port trekken Huberta Wiertsema en Arno Cuppen naar het klooster La Grande Chartreuse. Op zoek naar de stilte uit de film Die Grosse Stille. De weg van de kloosterlingen verschilt sterk met die van de duizenden pelgrims die jaarlijks naar Santiago de Compostela trekken. Hun leefwijze kan een spiegel zijn voor de pelgrim die terugkeert in het gewone leven. De mist hangt dicht tussen de bomen. Het is waterkoud in het bos en... stil. Alleen het geluid van onze voetstappen klinkt. Ineens is er geritsel: vier reeën, die even opschrikken. Ze sprinten niet weg, maar kijken op veilige afstand nieuwsgierig op ons neer. Wij zijn onderweg naar La Grande Chartreuse, het moederklooster van de kartuizers, vernoemd naar het bergmassief waarin het verscholen ligt: afgezonderd, verstild, bijna vergeten. Totdat de monniken besloten dat het tijd werd om met hun verhaal naar buiten te komen. In stijl... in stilte. Vijftien jaar nadat hij erom had gevraagd, kreeg de Duitse filmer Philip Gröning alsnog toestemming om zes maanden lang in het klooster te wonen en er een documentaire te maken: Die Grosse Stille. Vorig jaar draaide de film onder de Engelse titel Into the Great Silence maandenlang in de bioscopen, voorstelling na voorstelling, ruim tweeënhalf uur lang, vooral... stilte. Wat was het indrukwekkend. Ineens zo n diepe, betekenisvolle stilte, middenin onze zo hectische samenleving. Alsof je je plotseling in het oog van een enorme orkaan bevindt. En dan te beseffen dat, als je Linkerpagina: Een lange rij huisjes Foto: Huberta Wiertsema en Arno Cuppen Huberta Wiertsema, Arno Cuppen door de draaikolk naar beneden kijkt, in het gat van de tijd, het klooster al meer dan 900 jaar op min of meer dezelfde manier functioneert. Dag in, dag uit. Labyrint Stilte, rust, privacy: wat hadden we er behoefte aan na weer een boeiend maar ook zwaar seizoen in onze herberg aan de weg naar Santiago de Compostela. Misschien kwam de Chartreuse daarom wel opborrelen uit ons onderbewuste toen we vakantieplannen maakten. Toen ook nog eens bleek dat het klooster vrijwel aan de weg van Saint- Jean-Pied-de-Port naar Zwitserland ligt, waar onze pelgrimsvriend Norbert woont, was het besluit snel genomen: En route!. Buitenstaanders, in dit geval letterlijk, kunnen alleen te voet naar het klooster. Prima! Wij gaan vroeg op pad. Er is nog niemand te zien. Ook de indrukwekkende rotsen niet die we in de film zagen, hoog uitstekend boven het klooster. Nu zijn ze opgeslokt door de mist. Al snel raken we het goede pad kwijt (verwend door die overvloed aan gele pijlen?). Het wordt daardoor een tocht als door een labyrint. De eerste lus brengt ons naar een hoektoren van de grote muur die het klooster omringt. De poort is, natuurlijk, dicht en het pad gaat niet verder. Terug, ander pad. We lopen steeds verder omhoog. Mist, stilte, slechts af en toe onderbroken door de klok, die de hartslag aangeeft van het klooster in het dal beneden ons. Het pad verengt zich tot een spoor, dat zich verliest in een puinhelling. Verder. Weer een puinhelling, omgevallen bomen, braamstruiken. Dit is geen doen. We besluiten om af te dalen en komen dan ineens toch weer uit op het oorspronkelijke 3

6 Een wereldbol met daarop een kruis; het symbool van de kartuizers. ( De wereld draait door, maar de kerk is standvastig. ) Foto: Huberta Wiertsema en Arno Cuppen pad, vlakbij de Chapelle Saint-Bruno. Op deze plek, vlakbij een bron, bouwde Bruno van Keulen, de stichter van de orde, in 1084 samen met zes metgezellen de eerste kluizenaarshutten. Twee pelgrims, twee richtingen Bruno en de zijnen kozen heel bewust voor deze afgelegen, ruige vallei, die nog altijd le désert heet: de woestijn, in het voetspoor van Jezus én van een van hun schutspatronen, Johannes de Doper. Een levenslange pelgrimstocht in stilte en toewijding. Ook als reactie op een kerk die steeds meer wereldse allures en aspiraties kreeg. Terug naar de bron, ook al zou die pas na een lange reis over een smal en doornig pad kunnen worden bereikt. Bruno werd op weg geholpen door bisschop Hugo van Grenoble, die hem vergezelde op zijn eerste tocht en die zijn landerijen ter beschikking stelde aan de nieuwe orde. Zo n anderhalve eeuw daarvoor baande een collega van hem, bisschop Godeschalk van Le Puy-en-Velay, een heel andere weg. Hij organiseerde de eerste Franse pelgrimstocht naar Santiago de Compostela, een tot dan toe nog weinig bekend pelgrimsoord. Beide wegen stonden in het teken van het geloof, maar gingen compleet andere richtingen. Bruno koos voor een weg naar binnen, in afzondering, op één plaats en oneindig. De tocht naar Santiago was in de eerste plaats een reis naar buiten, naar een concreet doel en dus eindig. Een tocht die aanvankelijk ook sterk 4

7 verbonden was met de Reconquista: de herovering op de islam van wat wij nu Spanje noemen. Voor velen was Jacobus toen vooral de Morendoder. Kluizenaarscellen We lopen verder naar beneden, de vallei in. Daar werden de kluizenaarshutten herbouwd nadat de oude nederzetting was weggevaagd door een lawine van rotsblokken. Op de nieuwe, veiliger plek, staat ook het huidige, grote klooster La Grande Chartreuse. Vanaf een heuvel kunnen we over de buitenmuur heenkijken. Zo kunnen we zien hoe het concept van Bruno ook letterlijk vorm heeft gekregen, in steen. Links zien we een lange rij huisjes. Daar verblijven de monniken het grootste deel van de tijd. Ieder in zijn eigen huisje: om er te bidden, te lezen en te mediteren en om er te werken, te eten en te slapen. We zien de rook uit de schoorstenen opstijgen en kunnen, dankzij de film, bijna voor ons zien hoe de monniken hun eigen, kleine houtkachels stoken. Alleen op vaste momenten verlaten zij hun cel: dagelijks om gezamenlijk te bidden, op zon- en feestdagen om gezamenlijk in stilte te eten, voor een gesprek na de maaltijd, en op maandagen voor een wandeling in de omgeving. De kluizenaarscellen zijn door lange gangen met de kerk en andere gemeenschappelijke ruimten verbonden. De winters in de Chartreuse zijn immers lang en koud. De albergue van ons genootschap in Roncesvalles is misschien wel typerend voor die heel andere weg, de Camino de Santiago. Elke dag weer bivakkeert er een nieuwe, vlottende gemeenschap van in het hoogseizoen wel 120 pelgrims in één grote ruimte. Elke dag weer wordt een complete school truchas (vert.: forellen) verorberd in de twee drukke restaurants aan de andere kant van de weg. En elke dag is er een pelgrimsmis in de kloosterkerk, tenminste... voor wie dat wil. Het valt niet mee om er een plekje te vinden voor wat afzondering en stilte. Maar misschien zijn er ook niet veel pelgrims die dat missen. De meesten kiezen er immers voor om de weg vooral niet alleen te gaan. Eens een pelgrim, altijd een pelgrim? Wij eindigen deze lus van ons labyrint weer voor een poort. De grote deur staat weliswaar op een kier, maar een bordje op de muur is volkomen duidelijk: On ne visite pas le monastère. Geen bezoek dus, en een ieder wordt vriendelijk verzocht de stilte te respecteren. Ook deze lus loopt dus dood, maar nu omdat we het zelf willen. De weg die deze monniken hebben gekozen, is niet de onze. Zo teruggeworpen op jezelf, zo definitief, zo onvoorwaardelijk. Maar hun leefwijze houdt ons wel een spiegel voor. Waar zijn wij mee bezig? Hoe kunnen wij bijvoorbeeld, de ervaringen en inzichten van onze camino vasthouden en verder vormgeven, ook naast onze herberg? Eens een pelgrim altijd een pelgrim? Kan dat wel in het gewone leven? Wij hopen in elk geval iets van de stilte van La Grande Chartreuse met ons te blijven meedragen op die verdere tocht door ons labyrint. Als om ons te bemoedigen breekt, net als we ons omdraaien, de zon door. Machtige rotsen tekenen zich af tegen een strakblauwe lucht. En de bomen langs het weggetje dat ons terugbrengt naar de parkeerplaats stralen in hun bonte herfsttooi. En Meer informatie over de film van Philip Gröning is te vinden op: nl. Het klooster zelf is niet te bezoeken, maar er is een interessant museum aan de ingang van de vallei. Voor meer informatie: www. musee-grande-chartreuse.fr. Interessant is ook het boekje Een reis in stilte, van Joost Reijnders (Uitgeverij Ten Have, 2006). 5

8 Graag willen wij onze pelgrimsherberg een extra dimensie geven door een aparte plek te maken waar gasten wat rust en inspiratie kunnen vinden. Ideeën en andere bijdragen zijn van harte welkom. Kijk voor meer informatie over ons inspiratiehuisje op org. Gratis Esprit-kaarten Pelgrimsherberg L Esprit du Chemin bestaat vijf jaar! Graag willen we dit vieren met een traktatie voor onderweg: op de camino naar Santiago de Compostela of Kaap Fisterra, en ook verder, op de camino van het leven. Zo opent het kaartspel dat we tijdens de landelijke voorjaarsbijeenkomst in de Jacobikerk hebben gepresenteerd. De Esprit-kaarten zijn als een medereiziger. Een reisgenoot die je extra bagage biedt: die je vragen stelt, citaten voorlegt en ideeën geeft. Een wandelmaatje voor de ziel. Van harte gemaakt én gegeven. De Esprit-kaarten markeren het begin van een nieuwe fase van onze herberg (in Saint- Jean-Pied-de-Port, Frankrijk). We hebben, samen met andere vrijwilligers, duizenden uren gebouwd en geklust en het grote werk is nu af. Tijd voor wat meer rust en ruimte voor onszelf en een verdieping van de reis die wij op dat ene plekje langs de camino maken. Samen met onze gasten en onze medeherbergiers. De Esprit-kaarten zijn te vinden via de Nederlandstalige homepage van onze website (www.espritduchemin.org). De Engelse vertaling is ook al klaar. Aan de Duitse vertaling wordt hard gewerkt en dan volgt het Frans. Bij de foto op deze pagina: het labyrint is een bekend symbool voor de (pelgrims)weg die je aflegt als je, bijvoorbeeld, naar een nieuwe fase in je leven gaat. Je neemt afscheid van het oude en gaat op pad, het labyrint in, op zoek naar nieuwe betekenisgeving. Soms lijk je er te zijn. Dan ben je er weer ver vanaf. Als je ontdekt wat wezenlijk belangrijk voor je is, heb je de kern bereikt, letterlijk en figuurlijk. Dan begint je weg terug, het labyrint uit, en onderzoek je hoe je dat nieuwe vorm kunt geven in je leven van alledag en (dus) ook voor anderen. De duif is een eeuwenoud symbool voor, onder meer, de inspiratie. Wij wensen je een mooie en inspirerende tocht! 6

9 Van Tallinn naar Santiago Tijs Dorenbosch In dit vierde deel loopt Tijs over de Poolse Jacobsweg. Jacobus laat zich steeds vaker zien In Olsztyn (Allenstein heette het onder Duits bewind) arriveren we met de trein vanuit Gdańsk (Dantzig). We weten min of meer wat we er zullen aantreffen, omdat we ons hier aan het einde van de vorige etappe in augustus 2006 al enigszins hebben georiënteerd. Tot onze verrassing vonden we hier onderdak in een kamer boven de oude middeleeuwse stadspoort. Er is een soort hotel annex jeugdherberg gevestigd, die voor de pelgrim aan het begin of einde van een tocht een passende accommodatie biedt. Daar logeren we ook nu. Olsztyn afficheert zich als jacobsstad. De heilige staat in het stadswapen, er is een jacobskerk en bij ons eerste bezoek vertelde men dat men was begonnen met de ontwikkeling van een bewegwijzerde jacobsweg. Het tastbare resultaat was een informatiebord vlakbij de stadspoort, een nieuw jacobsbeeld op een pleintje en de verzekering dat de route tot aan het 170 kilometer verderop liggende Toruń op korte termijn beschreven en van routetekens voorzien zou zijn. Die belofte bleek wat voorbarig: de routebeschrijving, tevens een gedrukte gids met overnachtingsplaatsen, was er nog niet. Met de bewegwijzering was men zoals we zelf konden vaststellen wel bezig, maar op vitale punten ontbrak de markering hier en daar nog, wat het er niet gemakkelijker op maakte. Pastoor dr. Andrejz Lesinski van de Jacobskerk, erudiet en voortreffelijk Duitssprekend, onthulde ons dat hij een aantal jaren geleden even onwetend was geweest over de Jacobuspelgrimage als zijn confraters in de Baltische staten, maar dat men in Olsztyn een jaar of zes geleden het licht had gezien en nu om zowel religieuze als toeristische redenen besloten had de kaart van Jacob uit te spelen. De dom van Olsztyn is alleszins de moeite van het bekijken waard. Een inscriptie boven de toegangspoort tot de kerk vermeldt dat men in 1315 met de bouw begon. In de kerk bevindt zich een drietal beelden van Jacobus, waarvan een beeld als onderdeel van een zestiendeeeuwse triptiek met ook de andere apostelen. De eerste etappe voert ons naar het Mariapelgrimsoord Gietrzwald. Deze etappe is zwaar, omdat het voor dit jaar de eerste is, de temperatuur hoog is en we tien kilometer te veel lopen vanwege de bovenvermelde gebrekkige wegaanduiding (beter helemaal geen wegaanduiding dan zo er een). Daar staat ook een pelgrimshuis. Pelgrims kunnen hier overnachten en eten, maar wij niet. Door de lange dag die we gemaakt hebben komen we als mosterd na de maaltijd. Maar onze geloofsbrieven blijken zo overtuigend dat er nog wat voor ons wordt gemaakt. Het pelgrimshuis zit vol met dagjespelgrims (als dat het juiste woord is) die met enkele bussen zijn gekomen. Wij worden uiteindelijk toch op een particulier adres ondergebracht. Het zal ons op deze tocht nog eens overkomen dat we bij een dergelijke geweldige accommodatie arriveren, maar deze gesloten vinden. Oud Appelscha Sommige mensen maken een onderscheid tussen pelgrims en bedevaartgangers, waarbij de laatste benaming meer toepasselijk zou zijn op degenen die voor een beperkte tijd onderweg zijn. Bedevaarten zijn er vele in 7

10 Polen, dat ook een keur aan heiligdommen kent. Pelgrims zijn er ook. De vrouw van een pensionhouder in Stare Jabłonki (vrij vertaald: Oud Appelscha ), waar we de volgende nacht logeren, maakt gewag van een door haar gelopen tocht van 700 kilometer naar de madonna van Częstochowa. Gebruikelijk is dat men in (grote) groepen gaat. Anders dan in Estland en Letland hoef je het begrip pelgrim hier niet uit te leggen. Wel het fenomeen van de nog vrij onbekende Jacobsweg. Want die Jacobsweg die is er. Na drie tochten door drie landen zijn we op een oude route aangeland en naarmate we vorderen hier in Polen wordt dat ook steeds duidelijker. Het aantal jacobskerken neemt toe. (We horen dat er in heel Polen 151 zijn.) Dit geldt ook voor het aantal beelden en Sint-Jacobsstraten. In Ostróda is zelfs een Jacobusmeer, maar of dat iets met de heilige te maken heeft kan ik niet met zekerheid zeggen. De volgende dagen is het bloedheet. De gebrekkige markering breekt ons nu op. Als je je eigen weg uitstippelt op de stafkaart (zoals we vanaf Estland noodgewongen hebben gedaan) vertrouw je op die kaart en op jezelf. Als je echter de keuze maakt de bewegwijzering te volgen, dan moet je ervan uit kunnen gaan dat die correct is. Herhaaldelijk raken we letterlijk het spoor kwijt en meermalen blijkt achteraf, dat we wel de goede weg hadden, maar dat er op een voor ons onverklaarbare wijze geen teken was te vinden. Pas als we later vanaf Gniezno met een gedrukte gids met kaarten en een routebeschrijving in de hand de Jacobsweg kunnen volgen zijn deze problemen nagenoeg opgelost. Eerst echter moeten we nog naar Toruń, Het begin van de Jacobsweg in Olzstyn. Foto: Tijs Dorenbosch 8

11 waar een jacobskerk staat met buiten een mooi houten jacobsbeeld en binnen een paar prachtige middeleeuwse fresco s. De stad is goed gerestaureerd. We merken door heel Polen dat de restauratie van de oude binnensteden voortvarend en deskundig ter hand is genomen. Dit mede dankzij, op deze wijze dunkt ons goed bestede, Europese subsidies. Het met terrasjes omzoomde oude marktplein is tot diep in de nacht bevolkt en ons valt op dat er hier een overvloed aan Italiaanse eetgelegenheden is. Op het terras van het restaurant waar we wat eten is het een komen en gaan van wat kennelijk een flinke Italiaanse minderheid in deze stad moet zijn. Een man valt bijzonder op. Hij zit als een soort Tony Soprano, de capo uit een bekende tv-serie, de regie te voeren. Iedereen begroet hem, heeft een kort gesprekje in het Italiaans, maar bij hem schuift niemand aan. Ook het traject tussen Toruń en Gniezno is nog in bewerking. Hoewel het voor ons aangenaam was geweest als het al af was, heb ik er wel vertrouwen in dat de weg vanaf Olsztyn tot aan de Duitse grens binnen afzienbare tijd bewegwijzerd en beschreven zal zijn. De VVV in Gniezno weet ons te vertellen dat bij hun weten tot op heden maar vijf pelgrims ons voorgingen die het traject tot Zgorzelec (Görlitz) wilden lopen. Nog steeds hebben wij (en we wandelen nu voor het vierde jaar vanaf Tallinn) niemand ontmoet die ook aan de wandel was, afgezien van mensen die de hond uitlieten, aan het joggen waren, een stadswandeling maakten of boodschappen gingen doen. Ze moeten er zijn. Er zijn hier en daar wel door de VVV ook gemarkeerde rondwandelingen en fietsroutes uitgezet, maar wij komen ze niet tegen. Het boekje dat vanaf nu onze gids zal zijn is in 2006 uitgegeven. Een van de auteurs, Emil Mendyk, heb ik via internet leren kennen en in januari 2007 al eens ontmoet. Hij heeft me het boekje opgestuurd. Henryk Karas, de president van de Broederschap van de Heilige Jacobus uit Jakubów (waarover verderop meer) is medeverantwoordelijk voor de tekst. Het boekje draagt als titel Droga św. Jakuba, Gniezno-Zgorgelec-Praga, Czesc Polska, wat zoveel wil zeggen als Jacobsweg van Gniezno over Görlitz naar Praag. Het Poolse deel. Het hier beschreven Poolse gedeelte is 400 kilometer lang. Het boekje bevat kaartjes (helaas niet al te best), een routebeschrijving (uiteraard in het Pools, maar met wat raden en een woordenboekje kwamen we er meestal wel uit) en tekst over wetens- en bezienswaardigheden onderweg. Verder een lijstje met slaapadressen (niet volledig en niet altijd correct, want soms wist men er van toeten noch blazen) maar wel erg handig. Samen met de bewegwijzering, die vanaf hier globaal klopte, konden we er goed mee vooruit. Appeltjes, morellen en pruimen Ondanks het gidsje zaten we twee dagen later bij Dąbrówka Kościelna compleet vast in een uitgestrekt boscomplex. Het was half acht s avonds, het was warm geweest en ver. We zouden uiterlijk om zeven uur op ons slaapadres zijn, waar de gastvrouw voor ons zou koken en de markering was verdwenen. Ergens in een zijweggetje stonden ver weg twee auto s. Gelukkig bleken de bestuurders ook in de buurt. Zij wisten natuurlijk op onze kaart aan te wijzen waar we waren (zo n zes kilometer uit de koers). Tot onze verrassing kregen we van een van hen antwoord in het Nederlands. De man had in Den Haag gewerkt en stond nu te kijken naar een perceel bos om er een huis neer te zetten. We werden keurig bij ons adres afgeleverd, waar onze gastvrouw enige haast bleek te hebben. Ze woonde zelf niet op de vakantieboerderij waar we sliepen en zou de volgende morgen vroeg naar Rhodos vliegen. Na het 9

12 door haar bereide avondmaal was ze dan ook snel weg. We hadden verder het rijk alleen. Er wordt in Polen gebouwd bij het leven. Iedere in het buitenland verdiende euro, lijkt het wel, gaat in de aankoop van grond en huizen. Beide zijn nog goedkoop in verhouding tot de prijzen bij ons. Het zijn over het algemeen geen kleine huizen en ze staan op flinke lappen grond. Hierna komen we in Poznań, een mooie stad die goed is gereconstrueerd na alle oorlogsleed. We hebben nog geprobeerd onderkomen te vinden in een Ursulinenklooster dat in onze gids als slaapadres vermeld stond, maar de nonnetjes bleken van niets te weten. Een hotel dan maar. Wegens overvloedige regen lopen we ook de volgende dag niet verder. We wonen de mis bij in de kathedraal. Daar mooi orgelspel, maar slechte volkszang. Een fresco van de heilige Jacobus in het raadhuis is, naast een niet zo oud houten beeld, het enige dat we hier van onze heilige zien. Met mooi weer gaan we na twee dagen verder. Onderweg kunnen we aan de kant achtereenvolgens appeltjes, morellen en pruimen plukken. Zo wordt er hier voor reizigers langs s heren wegen gezorgd. We slapen in Mosina. Ik neem er telefonisch contact op met de pastoor van de Jacobuskerk in Żabno, waar we morgen willen overnachten. Hij spreekt alleen Pools, zegt hij, maar begrijpt gelukkig mijn Russisch. Pelgrimsgewaad Op 24 juli worden we door deze pastoor bij de kerk opgewacht. We kunnen slapen in het parochiehuis. De conversatie verloopt moeizaam, want hij beantwoordt wat ik in het Russisch probeer te zeggen met Pools, en dat heb ik de afgelopen veertien dagen echt nog niet helemaal onder de knie gekregen. Op mijn vraag hoe het de volgende morgen, De pelgrimskerk in Jakubów, waar ook de zetel is gevestigd van de Poolse Broederschap van de Heilige Jacobus. Foto: Tijs Dorenbosch op 25 juli, met de viering van de feestdag van de heilige Jacobus zit, moet hij tot onze verbazing het antwoord schuldig blijven. Er is niets te doen. Wel zal hij bij een bevriende parochie een slaapadres voor de volgende avond regelen, zegt hij voordat hij naar zijn pastorie vertrekt. Even later is hij terug. Morgenvroeg zal er speciaal voor ons beiden toch een mis zijn en, o wonder, ineens blijkt hij wat Frans te spreken. Die mis gaat in het Latijn. Hij heeft goed ingeschat dat wij van een generatie zijn die dan op de juiste momenten respons weet te geven. Na de mis verkleedt hij zich ook nog in een pelgrimsgewaad. Hij is vorig jaar naar Santiago gevlogen en heeft een hoed met een schelp en een staf meegebracht. Daarmee getooid moeten we beurtelings op de foto. De dag daarop is er op het door hem besproken adres niemand thuis. Nadat we een tijdje hebben gewacht verschijnen er twee vrouwen 10

13 die van wanten weten en ons meetronen naar het parochiehuis. Ze halen ergens twee matrassen vandaan en komen ook nog aandragen met een doos levensmiddelen, hoewel we even tevoren in de dorpswinkel voor iedereen zichtbaar inkopen hebben gedaan. Poolse Broederschap We zijn vroeg weg en om twee uur melden we ons bij het klooster in Lubin. Broeder Robert, een jonge monnik die redelijk Engels spreekt (hij heeft dan ook een universitaire studie informatietechnologie achter de rug), wijst ons een kamer en zorgt dat we wat te eten krijgen. We wonen de vespers bij en merken dat het reciteren van de Latijnse psalmen niet zo gladjes verloopt als je zou verwachten. Later horen we van broeder Robert dat het leren van Latijn in de priesteropleiding niet meer gebruikelijk is. De metten echter, de andere ochtend vroeg, gaan in het Pools, zegt hij, en we zijn bij voorbaat geëxcuseerd als we ze niet bijwonen. Op 30 juli arriveren we in Jakubów, een plaats genoemd naar onze heilige. De eerste kerk stond hier al in het jaar 991. Het is een echte pelgrimskerk en de zetel van de Poolse Broederschap van de Heilige Jacobus. Deze regio is economisch afhankelijk van de koperwinning en de kopermijn is de werkgever van mensen. We vinden onderdak bij Stanislaw Halarewicz, mijningenieur en een van de leden van de Broederschap. Hij laat ons nog diezelfde avond zien, hoe de Broederschap het voor elkaar heeft gekregen dat een van de schachten van de mijn is vernoemd naar de Heilige Jacobus. Van verre is de naam, hoog op de schacht, te lezen. We gaan ook nog op bezoek bij de pastoor, een fervent Jacobusaanhanger en onvermoeibaar prater. Hij neemt er kennis van dat wij geen Pools spreken en gaat onverdroten in die taal verder. Hij spreekt ook geen andere talen. De pastoor zal ons de volgende ochtend vol trots, en terecht, zijn kerk laten zien met onder andere een bijzondere plafondschildering van Jacobus als Matamoros, heel ongewoon voor deze streken. Dit is werkelijk een heel belangrijke plaats op de Jacobsweg. Oekraïners Over Lubin en Chocianów voert de weg ons naar Gromadka. Niet voor de eerste keer overnachten we in een agrotoeristische boerderij, in feite een boerenbedrijf waar je een kamer kunt krijgen en waar men ook een maaltijd voor je bereidt. Ik vraag de heer des huizes naar de Akcja Wisła die ik al een paar keer vermeld heb gezien in mijn gidsje, maar waarvan de betekenis mij niet helder is. Mijn vraag roept een ietwat vreemde reactie bij hem op. Waarom wil ik dat weten? En of ik soms een Lemkower ben? Zo niet, dan toch wel een professor van de universiteit, want wie is er nou in zoiets geïnteresseerd? Ja, er wonen nog Lemkowers in deze regio en de burgemeester van Gromadka is er zelf een, dus eigenlijk is er niets mis mee. Dat maakt ons alleen maar nieuwsgieriger Het blijkt dat in de naoorlogse jaren 1947 en 1948 ongeveer Poolse Oekraïners zijn overgeplaatst vanuit hun woonplaats in Oekraïne (Lemkow was er daar een van) naar andere delen van Polen. Het ging met name om die gebieden waar voorheen de Poolse Duitsers hadden gewoond die naar Duitsland werden weggejaagd. Die ontvolkte gebieden werden aangeboden aan van elders verdreven Polen, maar dus ook aan die Oekraïense Polen, die gewoon in hun eigen land in hun eigen huis woonden. Oekraïne was een onrustig gebied dat naar zelfstandigheid streefde. Stalin joeg op deze nationalisten in het aan Rusland toegevallen (voormalig Poolse) gebied en de Polen verplaatsten hun Oekraïners, omdat ze ook 11

14 Bij Bolesławiec bevindt zich op de begraafplaats het graf van de Russische generaal Koetoesov, bekend uit de Napoleontische oorlog. Het is niet de eerste keer sinds we vanuit Tallinn zijn vertrokken dat we op zaken stuiten die herinneren aan de Franse overheersing van Europa. Ik bedenk dat er sinds de terugtocht van het leger van Napoleon niet veel personen zullen zijn geweest die het traject van het noorden naar het diepe zuiden te voet hebben afgelegd. Even later reden er immers treinen, ook voor troepenverplaatsingen. De pelgrim die is afgebeeld op een grafmonument in de Elisabethskerk in Wrocław. Foto: Tijs Dorenbosch geen gedonder wilden. Noch met hen, noch met Stalin. Zo ontstonden er, verspreid over het katholieke Polen, orthodoxe enclaves die lange tijd hun religieuze en culturele identiteit wisten te bewaren en kennelijk als vreemde eend in de bijt een beetje met een scheef oog werden aangekeken. Het waren wel Polen, maar toch. Onze gastheer springt op zijn fiets en doet zijn uiterste best om voor ons in het dorp nog documentatie te vinden. Dat lukt gedeeltelijk. Hij komt terug met een paar boeken in het Pools, waarvan we zo goed en zo kwaad als het kan de onderschriften bij de foto s kunnen vertalen, en de tabellen over de aangevoerde aantallen mensen en stuks vee (in dezelfde tabel) ontcijferen. Terloops vermeldt de man nog dat zijn boerderij ook van een Duitser is geweest en dat zijn vader die na de oorlog van de overheid heeft gekregen. Eindpunt Lubań is onze laatste etappeplaats. Vandaar gaat het naar Zgorzelec (Görlitz), een grensplaats met Duitsland en het eindpunt voor dit jaar. We passeren nog de oudste boom van Polen, volgens mijn boekje een 1200 jaar oude taxus. We krijgen van een praatgrage en enigszins aangeschoten (maar dat valt hier niet op) imker een kilo honing cadeau. Moe maar voldaan, zoals dat heet, stappen we in de namiddag Zgorzelec binnen. Het is weer bloedheet. Hier hebben we nog een ontmoeting met Emil Mendyk, de auteur van het boekje over de zojuist door ons afgelegde route. Hij hoort graag ons commentaar en vertelt dat er zoiets bestaat als een oorkonde, die is ingesteld in navolging van de Compostela. Hij zal die ons toesturen. Ons verblijf in Polen eindigt in Wrocław (Breslau) waar we nog een paar dagen doorbrengen en een ontmoeting hebben met Henryk Karas, de voorzitter van de Poolse Jacobusbroederschap uit Jakubów. Tot zijn verrassing kunnen we hem nog opmerkzaam maken op een pelgrim die staat afgebeeld op een zestiende-eeuws grafmonument in de Elisabethskerk. Hij is er altijd langsheen 12

15 Fluitend op de fiets naar Santiago Henk Schuurman Pelgrimeren naar Santiago de Compostela; de meesten van ons maken een enkele reis te voet of op de fiets en keren met het vliegtuig of de trein terug. Slechts een enkeling volbrengt ook de terugtocht op eigen kracht. Nog zeldzamer is het wanneer je dat al fluitend doet. Henk Schuurman fietste in 2005 van huis naar Santiago en weer terug, met in de fietstas zijn fluit. Toen ik bijna dertig jaar geleden in aanraking kwam met de pelgrimsroute naar Santiago, stond het voor mij vast dat ik die tocht ooit eens zelf wilde doen. Of ik dat lopend of per fiets zou gaan doen, dat wist ik nog niet. Wel wist ik dat ik hoe dan ook de tocht heen én weer wilde maken. Zoals men dat sinds de vroege middeleeuwen deed; op eigen kracht. Om allerlei redenen kwam het er niet van, totdat ik drie jaar geleden de gelegenheid had op de fiets te stappen voor mijn droomtocht. Eerder nog dan mijn vroegste pelgrimsplannen speelde ik (dwars)fluit. Het vooruitzicht drie maanden gescheiden te zijn van mijn trouwe vriendin, lokte mij niet. Mijn kostbare fluit meenemen was geen optie. Bovendien geldt, zoals pelgrims weten, dat alles wat je thuis laat meegenomen is. Ik vond een oplossing in de Dino-fluit: een goedkoop en licht dwarsfluitje van pvc, en geen ramp als ik het zou verliezen. Spelen zonder kleren De avond voor mijn vertrek houden we een eenvoudige huisviering. Ik ontvang van mijn huisgenoten en vrienden een pelgrimszegen en we zingen het Taizélied Nada te turbe (Nada te turbe, solo Dios basta; laat niets je verontrusten, God alleen is genoeg). In de schelp die ik meedraag, heeft mijn dochter deze tekst ook geschreven. Zo vertrek ik voor mijn 6000 kilometer lange tocht. Mijn route voert eerst naar Limburg. Ik wil langs het monument voor de muziek in het witte stadje Thorn. Naar die beeldengroep een naakte man en een vrouw die samen een fluitduet spelen met aan hun voeten een aandachtig luisterend jongetje had ik eerder onderzoek gedaan en erover gepubliceerd in een blad voor fluitisten. Aan het einde van de derde dag zet ik mijn tent op, op de camping vlak buiten het plaatsje. In de serene avondrust loop ik naar het plein waar het beeld staat en ga ik zitten op de sokkel. Ik fluit er de avondstilte nog stiller. Een jong stel steekt het plein over. De vrouw roept me toe net als het beeld zonder kleren te spelen. Ik antwoord, dat als zij de rol van de spelende vrouw op zich neemt, Cabo Finisterra, voor vele jacobspelgrims het eindpunt. Foto: Tieleke Huijbers 13

16 De kathedraal in Santiago de Compostela. Foto: Tieleke Huijbers

17 ik die van de musicerende man zal vervullen. Lachend loopt het paar verder. Na ruim een week fietsen, kom ik in de namiddag op de grens van Frankrijk bij de abdij van Orval. Ik had gedacht regelmatig op de dino te spelen, maar daar komt weinig van. Overdag is het met regen en flinke wind in de Ardennen hard werken op de fiets, en s avonds voor mijn tent of in een slaapgelegenheid is er zoveel te doen spullen drogen, eten koken, was doen, dagboek schrijven, route voor de volgende dag plannen dat er van musiceren niets terecht komt. De monniken in de abdij maken het gemis daaraan ruimschoots goed. s Avonds volg ik bij hen de completen. Ze zingen een eeuwenoud avondlied, uitgeschreven in een middeleeuwse muzieknotatie met vierregelige notenbalk. Het ontroert me diep en ik neem het lied mee op mijn verdere tocht. Een nog grotere muzikale verrassing wacht me een week later in de Sainte-Madeleine in Vézelay. Ik ben er met Pinksteren. In de prachtige, heldere kathedraal op de heuvel, maak ik vroeg in de morgen het pinksterofficie mee. Hemels gezang uit dertig monniken- en nonnenkelen, begeleid door citerspel. Met een pelgrimszegen van de priester vervolg ik mijn tocht. In Burgos onder pluizende populieren vind ik de rust om Dino weer te laten klinken. Gratuit et merci pour la musique Bijna drie weken heeft Dino nu gezwegen. Maar in Rocamadour laat hij van zich horen! Ik houd er een dag rust. Juist op die zondag komt de regen met bakken naar beneden. Voor ik de ochtendmis in de in de rotswand uitgehakte kerk bijwoon, bezoek ik het museum. Tot mijn verrassing klinkt er uit de luidsprekers muziek van de Franse componist Poulenc. Zijn muziek past wonderwel bij de tentoongestelde middeleeuwse kunstvoorwerpen. In 1936 bracht Poulenc een bezoek aan de kerk van Rocamadour, waar de Zwarte Madonna (een zwartgekleurd Mariabeeld) vereerd wordt. Naar aanleiding van een diepe geloofservaring die hij er had, schreef Poulenc zijn Litanies à la vierge noire voor vrouwenkoor en orgel. Het museum eert hem door zijn naam: Musée Francis Poulenc. Na de mis is het weer nog altijd even triest. Ik zoek warmte in een café. Het is er stil. Ik vraag de kelner of ik wat muziek mag maken. Bien sur! Pas de problème, monsieur. Begeleid door het tikken van de regen vullen melancholieke klanken het etablissement. De andere gasten reageren met een bon! of een joli! Als het op afrekenen aankomt, is mijn koffie gratuit et merci pour la musique. Met het verklinken van de laatste tonen is inmiddels ook de regen verdwenen. De volgende dag fiets ik verder. Zo wordt mijn pelgrimage gaandeweg een muzikale tocht. In de bedevaartplaats Lourdes, waar ik een dag als vrijwilliger werk en rolstoelen duw, klinkt s avonds bij het licht van een eindeloze stoet processiekaarsen een duizendstemmig Ave Maria. In Najera vullen in de vallende schemer tientallen mannen-, vrouwen- en kinderstemmen de lucht met hun gesprekken en gelach. Hun onbedoelde lied weergalmt tegen de muren rond het plein. In Burgos onder pluizende populieren vind ik de rust om Dino weer te laten klinken. Een paar dagen later ben ik hoog in de bergen van Galicië. Op de flanken nestelt zich het kleine klooster van Rabanal del Camino. Het avondgebed en de liederen van de vier monniken schitteren door soberheid. 15

18 Serenade Op een dag doe ik boodschappen in een klein stadje en loop er wat rond. Plotseling hoor ik een fluit. Door het open raam van wat zo te zien een muziekschool is klinkt een fluit! Een groot heimwee naar mijn eigen fluit overvalt me. Ik loop naar binnen om te vragen of ik even mag spelen. Maar ik zit verkeerd, er is geen trap: ik kom in een soort bergplaats. Ach, dan maar niet. Na zoveel weken behelpen zal spelen op een vreemde fluit niet echt je-dát worden. Ik loop snel weg om het geluid niet meer te horen. s Avonds op de camping komt Dino weer tevoorschijn. Het echtpaar dat zijn tent tegenover de mijne heeft opgezet, zingt vrolijk mee. Ten slotte bereik ik Santiago. De pelgrimsmis in de immense kathedraal is indrukwekkend. Niet zozeer vanwege de inhoud, als wel doordat de kerk tot de laatste hoek gevuld is met pelgrims en andere bezoekers. De grootste verrassing wacht me aan het slot: een non zingt loepzuiver en à capella Nada te turbe - het lied dat mij zes weken daarvoor uitgeleide deed. De cirkel is rond; ik ben diep geroerd. Nog is mijn tocht niet ten einde. Ik ben pas halverwege. Voor ik de thuisreis aanvaard, fiets ik verder westwaarts, naar Cabo Finisterra, waar hoog boven de golven van de oceaan de eigenlijke Jacobsroute eindigt. Na weken stralend weer regent het die dag. Maar als ik de kaap op fiets wordt het droog. Ik ben alleen. Beneden mij beukt de branding op de rotsen. Boven mij krijsen meeuwen hun lied. Ik pak mijn fluit en speel op de verlaten rotspunt een serenade voor de zee, voor mezelf, voor God; blij en gelukkig. Dan neem ik afscheid van de kaap. De grijze wolken hebben daarop gewacht, zij doen opnieuw hun ogen open. Op het natte asfalt zingen mijn banden. Ik ben op weg naar Dit artikel verscheen eerder in een iets andere vorm in het blad Fluit, een uitgave van het Nederlands Fluit Genootschap. Trappistenklooster in Orval. Foto: Tieleke Huijbers 16

19 Juffie gelukkig onderweg Gitta van t Land Een vreemde plek Tussen de vele foto s van mijn tocht op de Camino de Santiago vond ik de onderstaande opname. Je begrijpt al meteen dat San Bol, ergens voorbij Burgos, een bijzondere overnachtingsplek is. En ze zijn er erg milieubewust. Ik kan me herinneren dat we al een tijdje door een uitgestrekt landschap liepen met heel veel klaprozen. En daar stond aan de linkerkant van de weg een bordje, bedoeld om je te verleiden tot een overnachting. San Bol: met toilet, zwembad en sauna! De sauna. Die ziet er vast anders uit dan je verwacht. Zo verging het ons ook. Alles ziet er anders uit in San Bol. We raakten een beetje de kluts kwijt. Binnen hing de wand vol met psychedelische tekeningen en er stond eten klaar alsof wij onze komst telefonisch hadden aangekondigd. Een Hongaarse en een Italiaanse jongen runden de plek, maar we begrepen hen niet echt. Lag dat aan hun Spaans dat geen Spaans was? Of omdat ze er al te lang (een jaar?) zaten. De Italiaanse jongen las een moeilijk boek en mompelde dat de wind je hier gek maakte. Hij voerde vage gesprekken met een oudere Spanjaard die op een krakkemikkige fiets reed. Ik woon verderop. Ik tuurde in de verte, maar er was in geen velden of wegen een andere bewoonbare plek te zien. Ondertussen was Iluminacion, een medepelgrim, aangekomen. Hij maakte het vreemde tafereel compleet door eerst een paar uur uitgeteld op een bed te gaan liggen, om vervolgens aan te kondigen dat hij naar het volgende dorp ging. Ik voel me niet in orde, dus ik loop door. Eerst ga ik nog even naar dat toilet. Het bijzondere toilet. Compleet met vastgemetselde tandenborstel en andere rare objecten. En als je zin had: er lag gereedschap bij om het toilet af te maken. Trouwens: je kon écht doortrekken. Of, zoals de Hongaarse jongen, zei: We zijn van alle gemakken voorzien, mensen willen altijd zoveel luxe. Wij voerden die avond vreemde gesprekken bij een prachtige zonsondergang en hoorden de wind waar je gek van kon worden. San Bol. Soms denk ik dat het een vreemde droom was. Maar ja, ik heb de foto s 17

20 Un jour j irai à Compostelle Verrassende ontdekking in Parijs theater Aat van der Harst Wanneer tref je nou een theatervoorstelling over de pelgrimage naar Santiago de Compostela? Geheel onverwachts belanden de auteur en zijn reisgenote in een klein Parijs theater, waar ze genieten van een voorstelling van een Franse actrice over haar pelgrimage. Mijn reisgenote en ik lopen in Parijs de Notre- Dame uit, steken de Seine over, en lopen dan naar Boulevard Saint-Michel met op de hoek een boekhandel met veel pelgrimsboeken. Vandaar lopen we de Rue de la Huchette in, het Quartier Latin in. Mijn oog valt op het kleine Théâtre de la Huchette met groot op de gevel: Un jour j irai à Compostelle. We lopen naar het bord met verdere mededelingen en lezen een krantenknipsel over de voorstelling van vanavond: het verhaal van een Franse actrice die de tocht naar Compostela maakte en met haar programma daarover vanavond optreedt. Een uur later gaat de kassa open en gelukkig staan we vooraan, want de laatste kaartjes voor de voorstelling zijn voor ons. Het is wel erg toevallig en bijzonder dat dit op onze weg komt. Psychotherapie Diezelfde avond om negen uur gaan de gordijnen open. Rechts een stoel met een rugzak erop, middenvoor twee wandelschoenen. Links een tafel met daarachter actrice Marie Céline Lachaud. Ze begint te vertellen en al gauw merken we dat ze zo duidelijk spreekt dat we ongeveer alles goed verstaan. Het heeft er ook mee te maken dat ze vertelt over diezelfde tocht die ook ons hart heeft; we willen graag alles verstaan. De actrice is een sprankelende vrouw met veel humor. Het affiche van de voorstelling in Frankrijk. De structuur van de voorstelling is mooi gevonden. Het Franse Genootschap van Sint Jacob stuurt al haar leden die in Santiago aankomen een vragenlijst. Marie Céline zit aan haar keukentafel en opent de brief met vragenlijst die bij de post zit. Met stijgende verbazing leest ze de vragen en geeft vervolgens in theatrale vorm op het podium haar antwoorden. Waar overnachtte u meestal? Wat was een memorabel moment? Wat vond u van de Spanjaarden: heel gastvrij; beetje gastvrij; heel ongastvrij? Wat heeft de tocht u gekost? Op deze vraag geeft ze als antwoord dat ze tijdens de tocht besluit om met haar wekelijkse psychotherapie te stoppen. Toen ik het hem vertelde, stelde hij voor om over 18

21 te gaan op twee keer in de week om erover te praten. Vervolgens vertelde ik hem dat ik serieus was en dat ik na de tocht geen therapie meer nodig had. Opgelucht verliet ik zijn praktijk. Ze concludeert dat zonder deze jaren therapie de tocht haar óók financieel veel meer opleverde dan kostte. De hele voorstelling is luchtig: geen spirituele ervaringen, geen diepgravende bespiegelingen op het toneel, weinig over steden en cultuur. Wel veel herinneringen aan ontmoetingen, en vooral die met Engelsman Jacques op wie ze verliefd wordt en met wie ze het liefst tijdens de tocht nog wil trouwen. Tussendoor zingt Marie Céline een mooi chanson. Daverend applaus na haar laatste woorden. Wij lopen de Boulevard Saint-Michel Advertentie_CPT :12 Pagina 1 op, nagenietend en nog onder de indruk dat deze precies passende voorstelling zo op ons pad kwam. Later leggen we contact met Marie Céline Lachaud. Ze is een in Frankrijk beroemde theaterschrijfster die naast het schrijven ook veel optreedt met zelfgeschreven stukken. Ze schreef de tekst van deze Compostela-voorstelling voor het theaterfestival van Avignon. Ze speelde de voorstelling inmiddels 180 keer. De Franse pers is enthousiast. Op is een korte filmimpressie van de voorstelling te zien. Ze vertaalde de voorstelling inmiddels in het Engels en trad op in Londen. Ze schrijft ons dat ze graag bereid is om de voorstelling in Nederland te Ook in 2008 maken wij Culturele rondreizen per luxe touringcar door Europa langs de aloude Jacobs-wegen. Deze reizen, op basis van half-pension zijn all-in, niet alleen v.w.b. entree s, excursies, gidsen, royal-class-beenruimte in de bus; maar ook een glas wijn bij het diner. Naast de chauffeur gaat een cultureel gekwalificeerde reisleider mee, die meerdere pelgrimages te voet heeft gemaakt en dus ook daarin ervaringsdeskundige is. Natuurlijk zijn de hotels ook van zeer goede kwaliteit. Zij zijn tevens vaak gelegen in het centrum van een te bezoeken stad, zodat u na het diner nog even kunt rondwandelen. Voor groepen/ instellingen organiseren wij dit alles op aanvraag op maat. Wilt u de Camino naar Santiago de Compostela, aangevuld met twee aanlooproutes en terug via de Camino del Norte of de Via Francigena naar Rome met de Gotthard-variant retour of een andere Cultuurreis als een reis langs een selectie van Hanzesteden tot en met Kaliningrad (Rusland) en Litouwen o.l.v. een gids. Bezoek onze website Vraag ons programma per , per telefoon of fax. 19

22 Liefde onderweg Thijs Hanrath In deze aflevering van Liefde onderweg ontmoet Thijs Hanrath pelgrim Leo Baeten. Dat Leo van wandelaar pelgrim is geworden, dat staat vast. In 1996 loopt hij naar Santiago de Compostela. In 2001 loopt hij voor de tweede keer naar Santiago. En of dat allemaal nog niet genoeg is, is hij net teruggekomen van een pelgrimstocht naar Rome. Van de eerste twee tochten heeft hij al een film gemaakt. Van de laatste daagt er weer een. Ik mag al verklappen dat Franciscus van Assisi daar een grote rol in gaat spelen. Leo en Tiny voor de Trevifontein in Rome, na Leo s derde pelgrimstocht. En jij gaat met hem mee Leo: In mijn eerste film Onderweg naar mezelf heb ik mijn ontslag verwerkt. Na een jarenlange trouwe dienst werd ik zomaar ontslagen. Ik was radeloos, voelde me waardeloos, futloos en onverschillig. Op een dag, toen ik mijn vrouw vertelde dat een goede wandelvriend van mij naar Santiago ging, zei zij onmiddellijk: En jij gaat met hem mee. Zo is het eigenlijk gekomen. Veel zin had ik niet. Tegenzin ook niet. Mij interesseerde weinig meer. Ik zat eigenlijk in een behoorlijke dip. Gaandeweg en vooral tegen het einde ben ik toch weer gaan leven. Er vielen me wonderschone momenten toe. Volkomen onverwacht kreeg ik in Santiago alles weer op een rijtje. Ik heb er eigenlijk maar één woord voor: genade. De film, bijna geheel zwart-wit, laat ook pas op het einde haar kleuren zien. Het scheelde weinig of ik had mijn tweede film niet meer gemaakt. Ik wilde namelijk niet in de herhaling vallen en nog een keer eenzelfde soort film maken. Ik blokkeerde. Tot ik in materiaal dat voor mijn eigen archief bestemd was ineens de nieuwe film zag dagen. Hommage De tweede film van Leo Baeten, In de palm van haar hand, gaat vooral over wat hij meemaakt op zijn pelgrimstocht en wat hij op zijn hart heeft. Dus niet de route staat centraal, niet de historie en ook niet de legendes. Deze film is een hommage aan zijn vrouw Tiny. Na zijn eerste onderweg zijn bleef Leo voortdurend de wens houden om de camino nog eens met zijn vrouw te lopen. Hij bleef het gevoel hebben dat het niet echt tot Tiny doordrong wat hij had meegemaakt. Om- 20

23 dat Tiny fysiek wat minder aankon is zij op zijn tweede pelgrimstocht meegelopen vanaf Saint-Jean-Pied-de-Port. Hier zie je duidelijk dat ik er helemaal doorheen zit, zegt Leo terwijl hij beelden uit Vézelay laat zien. Ik wilde ermee ophouden. Maar het gebed, dat mijn toevlucht werd, heeft me uiteindelijk erdoorheen gesleept. Langzaam werd ik weer helder en kreeg ik weer zin. Direct na Vézelay kwam ik Joseline tegen, een verpleegster die bij Moeder Teresa gewerkt heeft. Ik trok enige weken met haar op. De mensen in India die niets hebben, hebben haar geleerd te glimlachen en het leven te nemen zoals het is. Zij had van die rustige vriendelijke ogen. In haar gezelschap kwam ik steeds dichter tot mezelf. Ik deed nieuwe energie op. Later in de film raakt Leo verzeild in een jongerengroep die liederen zingt uit Taizé. Ze zingen om vrede. Vrede die hij zelf nog niet gevonden heeft, beseft hij. In de Aubrac, weer alleen, krijgt hij het gevoel dat alles op zijn plek gaat vallen. Hij leert wat er is en de omstandigheden te nemen zoals ze zijn. Hij beseft dat hij in een paar weken tijd van wandelaar pelgrim is geworden. Verliefdheid Leo: Bij de samenkomst van de Franse pelgrimswegen zou ik Tiny ontmoeten. In de dagen ervoor moest ik veel aan haar denken, bijvoorbeeld als ik de was deed. Tiny kan dat veel beter, dacht ik dan. Hij wijst naar een volgende shot, waar Tiny gezellig kousenstoppend naast hem op een bankje zit. Ik zie ze lopen. Ik zie een jong stel lopen. Leo en Tiny zijn weer samen: jong, de kinderen het huis uit, op zoek naar de verliefdheid van hun jeugd. Na Burgos wandelen ze verder in de leegte van de meseta. Wonderlijk en toch heel gewoon. Er wordt een fotocompilatie van Tiny getoond, van meisje tot vrouw, met romantisch-meditatieve muziek op de achtergrond. Leo: Het gaat mij er vooral ook om in filmbeelden met muziek weer te geven wat ik voel. Bij het kruis waar iedere pelgrim symbolisch een steen kan neerleggen (het Cruz del Ferro, red.) neemt Leo er eentje mee als herinnering aan zijn vrienden van de camino. Leo en Tiny ervaren de tocht als beeld van hun leven. Ultreia pelegrino. Voort gaat het weer. Leo heeft Tiny en zichzelf weer leren waarderen en respecteren. Dat was hij kwijt 21

24 In verband met het vertrek per 1 juli 2008 van de huidige coördinator van ons Huis zijn wij op zoek naar een gedreven Coördinator Huis van Sint Jacob (vrijwillig) De taken van de Coördinator zijn: Draagt zorg voor de goede uitvoering van de activiteiten van de ledenservice. Regelt het ruimtelijke beheer van ons Huis. Verzorgt of laat verzorgen de voorlichting en pr van ons Genootschap. Verzamelt reis- en route-info. Werft en begeleidt vrijwilligers van ons Huis. Regelt het beheer van de winkel. Wij zoeken naar een kandidaat (m/v) met het volgende profiel: Sterke communicatieve vaardigheden, zowel mondeling als schriftelijk. Analytisch vermogen en creatief. Prioriteiten kunnen stellen en het maken en nakomen van afspraken. De Coördinator van het Huis werkt zelfstandig, maar aan de hand van door het bestuur vastgesteld beleid. Voor nadere informatie neemt u contact op met Bas Brouwer, bestuurslid van ons Genootschap, Uw reactie Stuur of mail uw brief voorzien van cv naar de secretaris van het Nederlands Genootschap van Sint Jacob: Lange Nieuwstraat 9A, 3512 PA Utrecht. Of per 22

Vanwege de warmte heb ik deze nacht nauwelijks geslapen. En ook vandaag wordt het 37 C en morgen zelfs 40 C. Deze avond bevind ik mij in een stad en

Vanwege de warmte heb ik deze nacht nauwelijks geslapen. En ook vandaag wordt het 37 C en morgen zelfs 40 C. Deze avond bevind ik mij in een stad en Vanwege de warmte heb ik deze nacht nauwelijks geslapen. En ook vandaag wordt het 37 C en morgen zelfs 40 C. Deze avond bevind ik mij in een stad en ben zinnens om daar een hotelkamer te nemen met airco

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Joachim en het Rode Paardenhoofd

Joachim en het Rode Paardenhoofd Joachim en het Rode Paardenhoofd Eerste druk, maart 2012 2012 Jurgen Heyn isbn: 978-90-484-2326-2 nur: 277 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze

Nadere informatie

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen.

Outback Australië. Je kunt een auto huren of kopen. Dat kan op veel plaatsen. Outback Australië Voor mij is Australië een heel bijzondere plek. Waarom? Dat zal ik uitleggen. Het begon al toen ik voor het eerst in Australië kwam. Ik stapte uit het vliegtuig. Meteen merkte ik dat

Nadere informatie

KINDEREN VAN HET LICHT

KINDEREN VAN HET LICHT KINDEREN VAN HET LICHT Verteller: Het gebeurde in een donkere nacht, heel lang geleden, dat er herders in het veld waren, die de wacht hielden over hun schapen. Zij stonden net wat met elkaar te praten,

Nadere informatie

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan.

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan. Geelzucht Toen ik 15 was, kreeg ik geelzucht. De ziekte begon in de herfst en duurde tot het voorjaar. Ik voelde me eerst steeds ellendiger worden. Maar in januari ging het beter. Mijn moeder zette een

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Jouw avontuur met de Bijbel

Jouw avontuur met de Bijbel Nieske Selles-ten Brinke Jouw avontuur met de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Uitgeverij Jes! is een samenwerking tussen Uitgeverij Boekencentrum en de HGJB. Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38

Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38 Ontmoetingskerk, Laren NH 6 december 2015 Lucas 1, 26-38 Als je de Bijbel goed leest merk je dat elk verhaal over jou en mij gaat. Over onze werkelijkheid, over wat wij dagelijks zien en meemaken. De theoloog

Nadere informatie

Mijn laatste nieuwsbrief

Mijn laatste nieuwsbrief Mijn laatste nieuwsbrief Lieve familie, vrienden en sponsors! Mijn laatste nieuwsbrief schrijf ik vanuit het prachtige en kleurrijke Sri Lanka! Hier vierde ik Kerst en Oud en Nieuw met de bemanning van

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden.

1 Werkwoord. (wonen, werken, lopen,...) 8 Grammatica is niet moeilijk. wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 1 Werkwoord (wonen, werken, lopen,...) wonen, werken, lopen,... noemen we werkwoorden. 8 Grammatica is niet moeilijk 1.1 woon, woont, wonen Ik woon nu in Nederland. Jij woont nu in Nederland. U woont nu

Nadere informatie

Verhaal: Jozef en Maria

Verhaal: Jozef en Maria Verhaal: Jozef en Maria Er was eens een vrouw, Maria. Maria was een heel gewone jonge vrouw, net zo gewoon als jij en ik. Toch had God haar uitgekozen om iets heel belangrijks te doen. Iets wat de hele

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

Als ik in Saint-Ferme aankom loop ik Henri-Pierre tegen het lijf. Hij komt evenwel uit een andere richting. Blijkt dat hij verloren gelopen is en

Als ik in Saint-Ferme aankom loop ik Henri-Pierre tegen het lijf. Hij komt evenwel uit een andere richting. Blijkt dat hij verloren gelopen is en Als ik in Saint-Ferme aankom loop ik Henri-Pierre tegen het lijf. Hij komt evenwel uit een andere richting. Blijkt dat hij verloren gelopen is en vandaag 6 km extra heeft moeten afleggen. Saint Ferme

Nadere informatie

Wie is deze pelgrim?

Wie is deze pelgrim? VOORSTELLING TOCHT Het is de bedoeling dat ik een pelgrimstocht onderneem naar Santiago de Compostela, vertrekkend aan de Waddenzee (in het noorden van Nederland) tot de Atlantische oceaan in Spanje, via

Nadere informatie

VOLG HET NEDERLANDS ELFTAL TIJDENS HET EK EN GA MEE MET DE ORANJE KARAVAAN MET VERBLIJF OP DE HOLLAND CAMPING

VOLG HET NEDERLANDS ELFTAL TIJDENS HET EK EN GA MEE MET DE ORANJE KARAVAAN MET VERBLIJF OP DE HOLLAND CAMPING EUROCULT LITO VOLG HET NEDERLANDS ELFTAL TIJDENS HET EK EN GA MEE MET DE ORANJE KARAVAAN MET VERBLIJF OP DE HOLLAND CAMPING Postbus 13050 3507 LB Utrecht Wittevrouwenstraat 36 3512 CV Utrecht Tel: 030

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

N o 2. Schatzoekers. Bijbelverhalen voor kinderen. Jaargang 83. 30 november 2014 t/m 4 januari 2015 KIND. OP ZONDAG www.kindopzondag.

N o 2. Schatzoekers. Bijbelverhalen voor kinderen. Jaargang 83. 30 november 2014 t/m 4 januari 2015 KIND. OP ZONDAG www.kindopzondag. N o 2 Jaargang 83 30 november 2014 t/m 4 januari 2015 Schatzoekers Bijbelverhalen voor kinderen KIND OP ZONDAG www.kindopzondag.nl Bijbelverhalen voor kinderen Vanaf september 2014 starten we in Kind op

Nadere informatie

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag

Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Toespraak Gerdi Verbeet bij de Indiëherdenking 15 augustus 2014 in Den Haag Elk jaar op de ochtend van 14 augustus is er een korte plechtigheid in de ontvangsthal van de oude Tweede Kamer. Een kleine groep

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen

Johanna Kruit. Gedichten, geïnspireerd door bomen. Geheimen 1 Gedichten, geïnspireerd door bomen Geheimen In het donker huizen bomen die overdag gewoner zijn. Wij slaan de bochten van een pad mee om en gaan, ontkomen aan het licht af op geheimen.kleine geluiden

Nadere informatie

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt.

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij kunt geen mensen haten en doet geen ander zeer misschien ben jij het wapen waarmee ik liefde leer.

Nadere informatie

Iris marrink Klas 3A.

Iris marrink Klas 3A. Iris marrink Klas 3A. 1 Inhoud. 1- Voorpagina 2- Inhoud, inleiding & mijn mening 3- Dag 1 4- Dag 2 5- Dag 3 6- Dag 4 7- Dag 5 Inleiding. Ik kreeg als opdracht om een dagverslag te maken over Polen. 15

Nadere informatie

Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis

Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende

Nadere informatie

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela Orde van dienst voor de gemeentezondag Thema: (Toekomst)-dromen -2- welkom en mededelingen intocht: lied 81 : 1, 2 en 4 zondag 3 april 2016 om 9.30 uur Laat de harpen slaan, klinken de trompetten. Vier

Nadere informatie

In gesprek met God. In gesprek met God. In gesprek met God. m n. Marlies Medema & Agnes Huizenga

In gesprek met God. In gesprek met God. In gesprek met God. m n. Marlies Medema & Agnes Huizenga Voelt bidden voor jou soms als het doen van een lange reeks verzoekjes aan God? Mis je inspiratie om met God in gesprek te gaan? Dit werkboekje geeft je handvatten om je gesprekken met God eens over een

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20

Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Ontmoetingskerk - Laren NH, 5 april 2015 - Pasen Johannes 20 Zal ik mijn man nog tegenkomen na de dood? Zullen we elkaar herkennen? Dat vroeg een vrouw me, enkele weken geleden. De vraag klinkt niet voor

Nadere informatie

Oasemoment 'Leer mij hoe ik bidden moet' Emmaüsparochie - donderdag 26 juni 2014

Oasemoment 'Leer mij hoe ik bidden moet' Emmaüsparochie - donderdag 26 juni 2014 Oasemoment 'Leer mij hoe ik bidden moet' Emmaüsparochie - donderdag 26 juni 2014 Muziek: Klokkengelui Gedicht Gij badt op enen berg alleen, en... Jesu, ik en vind er geen waar 'k hoog genoeg kan klimmen

Nadere informatie

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Zakelijke gegevens: 1. Titel van het boek: De jongen in de gestreepte pyjama. 2. Het boek heeft geen ondertitel. 3. De auteur van het boek is John Boyne 4. Het

Nadere informatie

Scandinavië en Baltische staten

Scandinavië en Baltische staten Scandinavië en Baltische staten 1 / 19 2 / 19 3 / 19 4 / 19 5 / 19 6 / 19 7 / 19 8 / 19 9 / 19 10 / 19 11 / 19 12 / 19 13 / 19 14 / 19 15 / 19 16 / 19 Hele gezellig avond gehad en na nog een lekker ontbijtje

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet.

Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen zien. Wie wil dat niet. 5 e zondag van Pasen - Een woning met vele kamers Bij Johannes 14 : 1-14 Hoe dorsten wij te weten wie Gij zijt. Dat is een verlangen dat wij allemaal, denk ik, wel kennen. Dat we zo graag eens God willen

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer

Jouw reis door de Bijbel. Uitgeverij Jes! Zoetermeer Nieske Selles-ten Brinke Jouw reis door de Bijbel Dagboek voor kinderen Uitgeverij Jes! Zoetermeer Onder de naam Jes! Junior verschijnen boeken voor kinderen tot twaalf jaar. Jes! Junior is een imprint

Nadere informatie

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost.

De twee zaken waarover je in dit boek kunt lezen, zijn de meest vreemde zaken die Sherlock Holmes ooit heeft opgelost. Sherlock Holmes was een beroemde Engelse privédetective. Hij heeft niet echt bestaan. Maar de schrijver Arthur Conan Doyle kon zo goed schrijven, dat veel mensen dachten dat hij wél echt bestond. Sherlock

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur.

14 God ging steeds voor hen uit, overdag in een wolk, s nachts in licht en vuur. Psalmen Psalm 78 1 Een lied van Asaf. De lessen van het verleden Luister allemaal naar mijn woorden. Luister goed, want ik wil jullie iets leren. 2 Wijze woorden wil ik spreken, wijze woorden over het

Nadere informatie

De naam Uilenspiegel zou hier betekenen Je kunt mijn kont afvegen. Of Ik heb overal schijt aan.

De naam Uilenspiegel zou hier betekenen Je kunt mijn kont afvegen. Of Ik heb overal schijt aan. Over dit boek Er bestaan veel verschillende boeken over Tijl Uilenspiegel. Het bekendste boek is uit 1867, van Charles de Coster. De Vlaamse Tijl Uilenspiegel strijdt in dit boek voor de vrijheid tijdens

Nadere informatie

Verteld door Schulp en Tuffer

Verteld door Schulp en Tuffer Verteld door Schulp en Tuffer Het allereerste kerstfeest Het allereerste kerstfeest Verteld door Schulp en Tuffer Vertaald en bewerkt door Maria en Koos Stenger Getekend door Etienne Morel en Doug Calder

Nadere informatie

Reflectie I Het is druk in Jeruzalem

Reflectie I Het is druk in Jeruzalem Reflectie I Het is druk in Jeruzalem Vijftig dagen na de dood van Jezus, is het druk hier in Jeruzalem. Maar dat heeft met Jezus niets te maken. De meeste bezoekers van de stad weten niet eens dat hij

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

Gerecht van je keuze. Kaarten op tafel. Hartstochten en verlangens. Uit je eigen keuken. Om aan te proeven. je eigen onderwerp

Gerecht van je keuze. Kaarten op tafel. Hartstochten en verlangens. Uit je eigen keuken. Om aan te proeven. je eigen onderwerp Uit je eigen keuken Gerecht van je keuze je eigen onderwerp We gaan rond de tafel met elkaar in gesprek over dat onderwerp dat jij graag aan wil kaarten in gezelschap van een groep vrienden en bekenden

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

2. Zegengroet Genade voor u en vrede van God onze Vader in de Heer Jezus Christus. Amen

2. Zegengroet Genade voor u en vrede van God onze Vader in de Heer Jezus Christus. Amen Liturgie Emmen, 13 september 2015 (buitendienst) Thema: samen onderweg (startzondag) 1. Votum 2. Zegengroet Genade voor u en vrede van God onze Vader in de Heer Jezus Christus. Amen 3. Zingen: Sela: breng

Nadere informatie

Preek verlamde man door het dak. Lieve Gemeente,

Preek verlamde man door het dak. Lieve Gemeente, Lieve Gemeente, Waar woont God? Waar is God thuis? Die vraag hebben we hier wel eens besproken n.a.v. ons mooie kerkgebouw. Een mooi huis van God is hier gebouwd. Maar zoals de eerste predikant van deze

Nadere informatie

Beaugency, 18 mei 2007

Beaugency, 18 mei 2007 Beaugency, 18 mei 2007 30 kilometer, totaal 303 kilometer Negenentwintig kilometer vanaf de kathedraal, zegt mijn routebeschrijving. Daar zie ik wel tegenop, vooral omdat de route helemaal de GR3 volgt.

Nadere informatie

De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan.

De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. De gelijkenis van de barmhartige Samaritaan. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen

Nadere informatie

Joachim en het Rode Paardenhoofd

Joachim en het Rode Paardenhoofd Joachim en het Rode Paardenhoofd Eerste druk, maart 2012 2012 Jurgen Heyn isbn: 978-90-484-2326-2 nur: 277 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van deze

Nadere informatie

Zondag 11 oktober 2015 - Stem van mensen, stem van God. Bij Marcus 10 : 17-27 en lied 828

Zondag 11 oktober 2015 - Stem van mensen, stem van God. Bij Marcus 10 : 17-27 en lied 828 Zondag 11 oktober 2015 - Stem van mensen, stem van God Bij Marcus 10 : 17-27 en lied 828 Het verhaal van de rijke jongeling is een heel confronterend verhaal. Het is denk ik het enige roepingsverhaal in

Nadere informatie

Thema: Aanvaard elkaar Tekst: Romeinen 15: 7. Liturgie: Paulus, wat doe je nou? Ik kan je nu even niet meer volgen. Je spreekt jezelf gewoon tegen.

Thema: Aanvaard elkaar Tekst: Romeinen 15: 7. Liturgie: Paulus, wat doe je nou? Ik kan je nu even niet meer volgen. Je spreekt jezelf gewoon tegen. Thema: Tekst: Romeinen 15: 7 Liturgie: Lied voor de dienst: EL 212: 1,2: Heer, wat een voorrecht Welkom Lied 971: 1,2,3: Zing een nieuw lied Stilte en begroeting Klein gloria Gebed Kinderkerk Zingen: Samen

Nadere informatie

Kinderliedboekje Inhoudsopgave

Kinderliedboekje Inhoudsopgave Kinderliedboekje Inhoudsopgave Jezus is de goede herder...2 Hoor de vogels zingen weer...2 Dank U voor deze nieuwe morgen...3 Jezus is geboren...4 Zit je deur nog op slot...4 Dank U voor uw liefde Heer...4

Nadere informatie

Welkom in het kartuizerklooster

Welkom in het kartuizerklooster Welkom in het kartuizerklooster Hallo, ik ben monnik Dionysius van Leeuwen. Mijn voornaam spreek je uit als di-o-ni-si-us. Ik ben geboren in 1402. Mijn bijnaam is Dionysius de Kartuizer, omdat ik namelijk

Nadere informatie

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht 1 Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht Betty: Ik ben Betty Cerda de Palou. Ik woon in Maastricht al 32 jaar. Ik ben 63 jaar. Ik ben arts, maar

Nadere informatie

Paasviering 2016 Achtergelaten Vergeet me niet

Paasviering 2016 Achtergelaten Vergeet me niet Paasviering 2016 Achtergelaten Vergeet me niet woensdag 23 maart 2016 8:45 uur 9:00 uur Openingslied: Het is Pasen Het is Pasen, laat het horen, het is Pasen, het is feest. Na het donker van de dood, nu

Nadere informatie

Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander.

Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander. Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander. HHKalender DEF_2 ct.indd 1 Romantiek in een liefdesbrief 01-06-15 21:37 ROMANTIEK in een liefdesbrief Schrijf een liefdesbrief aan je geliefde. Verwerk

Nadere informatie

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen

wat is passend? naar aanleiding van Paulus brief aan de Kolossenzen wil ik dat uitwerken voor 4 categorieën vier kringen vandaag wil ik dit gebod toepassen op het geloofsgesprek onderwerp van de gemeenteavond komende week onze overtuiging is dat zulke gesprekken hard nodig zijn voor de opbouw van onze gemeente tegelijk is

Nadere informatie

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser

Kom erbij Tekst: Ron Schröder & Marianne Busser Muziek: Marcel & Lydia Zimmer 2013 Celmar Music / Schröder & Busser Kom erbij Kom erbij, want ik wil je iets vertellen, het is heel bijzonder, dus luister allemaal. Ik ken honderdduizend prachtige verhalen, maar dit is echt het mooiste van allemaal. Het gaat over twee

Nadere informatie

Vakantie Onur Frankrijk september 2010

Vakantie Onur Frankrijk september 2010 Vakantie Onur Frankrijk september 2010 Inleiding Midden juni begon ons als team op te vallen dat Onur zich erg begon terug te trekken. Hij wilde vaak alleen op zijn kamer blijven terwijl heel Nederland

Nadere informatie

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen,

Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Gemeente van onze Heer Jezus Christus, lieve mensen, Het zijn wonderlijke verhalen, de verhalen rond de geboorte van Jezus: Maria, die zwanger is door de heilige Geest, Jozef, die in een droom een engel

Nadere informatie

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42.

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. Eén ding is nodig Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. We hebben met elkaar nagedacht over de wonderen die de Heere Jezus heeft gedaan toen Hij op de aarde was. Grote wonderen! Weet je t

Nadere informatie

Heer, U kent mij als geen ander U weet of ik zit of sta en U kent ook mijn gedachten voordat ik iets zeggen ga

Heer, U kent mij als geen ander U weet of ik zit of sta en U kent ook mijn gedachten voordat ik iets zeggen ga Hieronder staan de teksten van nieuwe liedjes, zodat jullie ze thuis ook kunnen oefenen: 'k Heb Jezus nodig heel mijn leven 'k Heb Jezus nodig, heel mijn leven. 'k Heb Jezus nodig, dag aan dag, in m'n

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Zondagsnacht, terwijl soldaten op wacht staan bij het graf, komt er een luide stem uit de hemel. Ze zien hoe de hemelen zich openen

Nadere informatie

De gelijkenis van de verloren zoon.

De gelijkenis van de verloren zoon. De gelijkenis van de verloren zoon. Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten. Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel dingen te leren.

Nadere informatie

VOLG HET NEDERLANDS ELFTAL TIJDENS HET EK EN GA MEE MET DE ORANJE KARAVAAN MET VERBLIJF OP DE HOLLAND CAMPING

VOLG HET NEDERLANDS ELFTAL TIJDENS HET EK EN GA MEE MET DE ORANJE KARAVAAN MET VERBLIJF OP DE HOLLAND CAMPING EUROCULT LITO VOLG HET NEDERLANDS ELFTAL TIJDENS HET EK EN GA MEE MET DE ORANJE KARAVAAN MET VERBLIJF OP DE HOLLAND CAMPING Postbus 13050 3507 LB Utrecht Wittevrouwenstraat 36 3512 CV Utrecht Tel: 030

Nadere informatie

Overal waar je als pelgrim komt tref je wel borden en wegwijzers aan die de pelgrim naar een onderkomen verwijzen. Vandaag is het terug een

Overal waar je als pelgrim komt tref je wel borden en wegwijzers aan die de pelgrim naar een onderkomen verwijzen. Vandaag is het terug een Overal waar je als pelgrim komt tref je wel borden en wegwijzers aan die de pelgrim naar een onderkomen verwijzen. Vandaag is het terug een prachtige, heerlijke, zonnig dag. De ooievaar heeft aanleiding

Nadere informatie

Liedjes Kerstmusical: Volg die ster

Liedjes Kerstmusical: Volg die ster 14-1: Waar ben je geboren Waar ben je geboren, waar kom je vandaan Waar is het begonnen, waar is het ontstaan Waar ken jij de weg zelfs met je ogen dicht Waar ben je geboren, waar zag jij het licht Iedereen

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer,

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28 Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, "Nu even niet", was ooit de reclameslogan van een landelijk bekend

Nadere informatie

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten

Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten Doortje Eerste druk, september 2009 2009 Tiny Rutten isbn: 978-90-484-0769-9 nur: 344 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgenomen

Nadere informatie

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll

Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Een dag uit het leven van een au pair Doëlla Kroll Weer een dag dat ik vroeg moet op staan, de ellende weer begint. De dagen worden steeds langer en vermoeiender. De dingen waaraan ik gedacht heb om het

Nadere informatie

sarie, mijn vriend kaspar en ik

sarie, mijn vriend kaspar en ik sarie, mijn vriend kaspar en ik Leen Verheyen sarie, mijn vriend kaspar en ik is een theatertekst voor kinderen vanaf 4 jaar en ging in première op 12 september 2009 bij HETPALEIS in Antwerpen 1 ik: het

Nadere informatie

Paasmorgen 2014: Wees niet bang!! Lezingen: Gen.2:2,3 en Gen.1:1-5 en Matt.28:1-10

Paasmorgen 2014: Wees niet bang!! Lezingen: Gen.2:2,3 en Gen.1:1-5 en Matt.28:1-10 1 Paasmorgen 2014: Wees niet bang!! Lezingen: Gen.2:2,3 en Gen.1:1-5 en Matt.28:1-10 Een goede traditie is het om op de vroege paasmorgen het licht tegemoet te lopen: opstaan in het nacht en de zon op

Nadere informatie

Voor Cootje. de vuurtoren

Voor Cootje. de vuurtoren Voor Cootje de vuurtoren De Koos Meinderts vuurtoren Lemniscaat & Annette Fienieg Nederlandse rechten Lemniscaat b.v. Rotterdam 2007 isbn 978 90 5637 909 4 Tekst: Koos Meinderts, 2007 Illustraties: Annette

Nadere informatie

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis.

Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. 1 Weer loop ik door de draaideur van het Lucasziekenhuis. Dat is nu al de derde keer in een paar dagen. We moeten vandaag op de eerste verdieping zijn, kamer 105. Mevrouw dr. W.H.F. Scheltema, internist,

Nadere informatie

Een mysterieuze uitnodiging

Een mysterieuze uitnodiging Een mysterieuze uitnodiging Het begon allemaal op een avond in september. Ik had net een nieuw artikel ingeleverd bij De Wakkere Muis, de krant van mijn broer, Geronimo Stilton. Het was een nogal eenvoudig

Nadere informatie

Bij u schuil ik, u bent mijn schild,

Bij u schuil ik, u bent mijn schild, Bij u schuil ik, u bent mijn schild, in uw woord stel ik mijn hoop. Psalm 119:114 inleiding Laten we eerlijk zijn: het is niet zo eenvoudig om regelmatig uit de Bijbel te lezen en te bidden. Onze volle

Nadere informatie

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde Gemeente van Christus Het is bijna niet te bevatten: vorig week zondag, om deze tijd, stond ik bij het

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd.

Voorwoord. Daarna ging ik praten met Chitra, een Tamilvrouw uit Sri Lanka. Zij zette zich in voor de Tamilstrijd. Voorwoord In dit boek staan interviews van nieuwkomers over hun leven in Nederland. Ik geef al twintig jaar les aan nieuwkomers. Al deze mensen hebben prachtige verhalen te vertellen. Dus wie moest ik

Nadere informatie

Zeesteen. Janneke Holwarda. roman

Zeesteen. Janneke Holwarda. roman Zeesteen Janneke Holwarda roman De wereld verzaakt; in het dorp van mijn ouders zijn de bladeren rood. Buson 1980 Ze is de jongste. En de vreemdste. Moeder had het zelf gezegd toen de tantes op bezoek

Nadere informatie

Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes.

Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes. Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes. Rust nu maar uit, je hebt je strijd gestreden. Je hebt het als een moedig man gedaan. Wie kan begrijpen hoe je hebt geleden en wie kan voelen,

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Deze veertig dagen staan we nadrukkelijk stil bij de vraag wie Jezus is. Welke beelden wij van Jezus hebben.

Deze veertig dagen staan we nadrukkelijk stil bij de vraag wie Jezus is. Welke beelden wij van Jezus hebben. 21-02-2016 Lucas 9: 28-36 Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Wie ben jij? Wie bent u? Als we iemand voor het eerst ontmoeten op een feestje, of misschien ook wel na de kerkdienst onder de koffie, wordt

Nadere informatie

Liturgie voor de dienst in de Doopsgezinde Gemeente Arnhem zondag 26 oktober 2014 om 10.00 uur. Voorganger: Harrie Hekkema Organist: Wijnand Klaver

Liturgie voor de dienst in de Doopsgezinde Gemeente Arnhem zondag 26 oktober 2014 om 10.00 uur. Voorganger: Harrie Hekkema Organist: Wijnand Klaver Liturgie voor de dienst in de Doopsgezinde Gemeente Arnhem zondag 26 oktober 2014 om 10.00 uur Voorganger: Harrie Hekkema Organist: Wijnand Klaver Thema: Onze Vader Aansteken van de kaars Staand zingen

Nadere informatie

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon

Op weg met Jezus. eerste communieproject. Hoofdstuk 5 Bidden. H. Theobaldusparochie, Overloon Op weg met Jezus eerste communieproject H. Theobaldusparochie, Overloon Hoofdstuk 5 Bidden Eerste communieproject "Op weg met Jezus" hoofdstuk 5 blz. 1 Joris is vader aan het helpen in de tuin. Ze zijn

Nadere informatie

Jimmy s thuiskomst. Er was echter één huis waar geen lichtjes brandden. Het leek haast alsof niemand daar kerstmis vierde.

Jimmy s thuiskomst. Er was echter één huis waar geen lichtjes brandden. Het leek haast alsof niemand daar kerstmis vierde. Jimmy s thuiskomst H et was kerstavond en het was bitter koud in het jaar 1953. De mensen deden nog snel hun laatste kerstinkopen en in de betere buurten waren de huizen gezellig verlicht. Er was echter

Nadere informatie

Goede buren. Startzondag 13 september 2015 m.m.v. Jeugdkoor Joy uit Streefkerk o.l.v. Vincent van Dam

Goede buren. Startzondag 13 september 2015 m.m.v. Jeugdkoor Joy uit Streefkerk o.l.v. Vincent van Dam Goede buren Startzondag 13 september 2015 m.m.v. Jeugdkoor Joy uit Streefkerk o.l.v. Vincent van Dam Voorganger: ds. Joke van der Neut Organist: Alex Hommel Orgelspel Welkom door ouderling van dienst Jan

Nadere informatie

8-stappen ONTDEK-JEZELF

8-stappen ONTDEK-JEZELF 8-stappen ONTDEK-JEZELF SCHATKAART #rust #richting #route VOORWOORD Als klein jongetje droomde ik al van het avontuur. Dat ik in mijn avonturenmobiel niet alleen de wereld, maar vooral mezelf zou ontdekken.

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

Ria Massy. De taart van Tamid

Ria Massy. De taart van Tamid DE TAART VAN TAMID Ria Massy De taart van Tamid De taart van Tamid 1 Hallo broer! Hallo Aziz! roept Tamid. Zijn hart klopt blij. Aziz belt niet zo dikwijls. Hij woont nog in Syrië. Bellen is moeilijk in

Nadere informatie

Uit de Regel voor de Nikola - kommuniteit:

Uit de Regel voor de Nikola - kommuniteit: Nikola-kommuniteit De Nikola-kommuniteit is een religieuze leefgemeenschap van mannen en vrouwen die een viertal huizen bewonen in Utrecht. De gemeenschap werd opgericht in 1964. Zij ontstond als de kerngroep

Nadere informatie

Rick de Leeuw. Hou me stevig vast

Rick de Leeuw. Hou me stevig vast Rick de Leeuw Hou me stevig vast Ik zit op de trap En luister naar de radio Er klinkt een mooi en triestig lied Ik neurie zachtjes mee Ik wil muziek als het sneeuwt Ook al sneeuwt het nu even niet Ik neem

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom Naam: Het Christendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

MARIAN HOEFNAGEL. Met alle geweld. in één klap alleen. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren

MARIAN HOEFNAGEL. Met alle geweld. in één klap alleen. Uitgeverij Eenvoudig Communiceren MARIAN HOEFNAGEL Met alle geweld in één klap alleen Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 1 Stoer Yung loopt de school uit. Zijn rugtas hangt over zijn rechterschouder. Zo ziet hij er stoer uit. Yung draagt

Nadere informatie

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen De ezel van Bethlehem Naar een verhaal van Jacques Elan Bewerkt door Koos Stenger Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen over iets wat er met me gebeurd is. Het

Nadere informatie

Matteüs 5: 13-16 Preek: Wees wat je bent Bijzonderheid: Uitzwaaidienst World Servants

Matteüs 5: 13-16 Preek: Wees wat je bent Bijzonderheid: Uitzwaaidienst World Servants Matteüs 5: 13-16 Preek: Wees wat je bent Bijzonderheid: Uitzwaaidienst World Servants Liturgie: Lied voor de dienst: EL 217: 1,2,3: Samen in de naam van Jezus Welkom Intochtslied: Psalm 98: 3,4 Stil gebed

Nadere informatie

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie