Rörstrand - geschiedenis van het bedrijf

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rörstrand - geschiedenis van het bedrijf"

Transcriptie

1 Rörstrand - geschiedenis van het bedrijf Inleiding Portugese zeelieden in de 16e eeuw waren de eersten die het porselein noemden. Portugal heerste over de zeven zeeën en China was een belangrijke aanloophaven. Kostbare goederen zoals specerijen, zijde en Chinees porselein werden opgepikt. Dat het Chinese porselein werd gemaakt van gebakken klei, net als de van thuis bekende dikke, broze borden, moet moeilijk zijn geweest om voor te stellen voor de zeilers. Dit was iets geheel anders; hard en glinsterend. Ze noemden het porzelana, oftewel: parelmoer. Het was pas in het begin van de 18e eeuw dat de Europeanen ontdekten hoe ze porselein konden maken. Meer dan duizend jaar nadat de Chinezen dit deden. Dat gebeurde in Duitsland en van daaruit reisden avonturiers de wereld rond om porselein te maken. Een van die avonturiers reisde naar het noorden, naar Zweden: Johan Wolff. Hij kon eigenlijk alleen faience, een poreus tin glazuur aardewerk, maken, maar dat werd nog steeds goed ontvangen. In 1726 werd een "Samenwerkingsovereenkomst tussen alle betrokkenen in de Zweedse porselein fabrieken, die Rörstrand zal worden genoemd, op de wijze van Delft" ondertekent. Rörstrand was opgericht. Bij de start deed Rörstrand het nog slecht. Meer dan 20 miljoen Chinese porseleinen voorwerpen werden naar Zweden geïmporteerd in de 18e eeuw. Maar na een moeilijke start volgde een betere toekomst. 18e eeuw De Zweedse porseleinwerken wordt opgericht door de Porselein Vereniging en proeven met afbakken vinden plaats. Johann Wolff, die beweert een "arkanist" te zijn (iemand die de geheimen van het maken van porselein kent), krijgt de opdracht om het Zweedse porselein voor de Porselein Vereniging te produceren. Hij maakte echter nooit porselein, alleen maar faience Anders Fahlström wordt Rörstrand's eerste Zweedse toezichthouder. De eerdere toezichthouders waren Duits of Nederlands. In de jaren 1740 wordt typisch Zweedse decoratie ontworpen voor de faience, het Noorder Ster patroon en het Rehn patroon bijvoorbeeld. Christian Precht en Jean Eric Rehn worden genoemd als de ontwerpers van het patroon. Omdat de fabriek de enige in zijn soort is in Zweden, worden alle producten gemerkt met "Stockholm".

2 1758. De Marieberg porselein fabriek wordt gebouwd. Rörstrand krijgt enige concurrentie en begint alle goederen met "Rörstrand" te merken. Marieberg is geen lang leven beschoren; zij werd opgekocht door Rörstrand en in 1788 gesloten Een Engelse innovatie, flintware, wordt geïntroduceerd bij Rörstrand. Flintware is geen faience of porselein, maar iets er tussenin. De kwaliteit was in het begin niet goed. Tot ver in de jaren 1790 klaagden klanten over verkleuringen en vreemd gekraak van kommen "als er soep in werd gegoten, ook al was de soep niet warm" (Anne-Marie Herlitz-Gezelius, Rörstrand). Gedrukte patronen worden gebruikt om de goederen te versieren. 19e eeuw De eerste stoommachine wordt gekocht, ter vervanging van het werk van twaalf paarden. Dit is een revolutie in het werken in de fabriek De eerste industriële tentoonstelling in Stockholm vindt plaats. Rörstrand neemt deel als exposant. Meerdere studiereizen worden gemaakt naar "The Potteries" in Engeland om hun techniek te bestuderen, en een nieuwe decoratiemethode met koperplaten wordt geïntroduceerd bij Rörstrand. Nieuwe serviesmodellen en patronen worden in een hoog tempo gemaakt Gustav Holdo Strale neemt de leiding van de fabriek over en Robert Almström wordt toezichthouder. De fabriek wordt uitgebreid, meer studiereizen naar het buitenland worden gemaakt en de productie wordt vernieuwd met onder andere tegelkachels (in 1871 wordt Erik Hugo Tryggelin in dienst genomen en hij werd een bekende ontwerper van tegelkachels). Rörstrand wordt een grootschalige keramische industrie Eindelijk produceert Rörstrand porselein, beenderporselein om te beginnen. Tot 50% van de massa bestaat uit beendermeel en dit ingrediënt maakt het porselein doorschijnend; een criterium dat de Zweden probeerden te bereiken sinds Chinees porselein bij de vleet wed geïmporteerd met de schepen van de Oost-Indische Compagnie in het begin van de 18e eeuw Rörstrand richt Arabia in Helsinki op om in staat te zijn de enorme Russische markt te bereiken, en de eerste jaren beginnen met de productie van veldspaat porselein Rörstrand introduceert de kroon-stempel en verwerft de auteursrechten. De kroon-stempel bestaat uit de cursieve naam Rörstrand, omringd door de drie kronen van het rijkswapen. De drie kronen waren eerder gebruikt door Marieberg, een andere keramiek fabriek die Rörstrand had opgekocht in Rörstrand begint serieus kunstenaars en ontwerpers aan te trekken. Alf Wallander, Rörstrand's bekende Art Nouveau / Jugendstil ontwerper, wordt ingehuurd om kunstvoorwerpen te maken voor de grote kunst en industriële tentoonstelling in Stockholm van De grote kunst en industriële tentoonstelling vindt plaats in Stockholm. Rörstrand ontvangt een gouden medaille voor de collectie, die niet alleen bestaat uit stukken van Alf Wallander, maar ook van vele andere kunstenaars, onder wie Anna Boberg, wiens pauw vaas veel positieve reacties krijgt. 20 e eeuw Rörstrand exposeert op de Parijse Wereldtentoonstelling. Dit wordt over het algemeen beschouwd als Rörstrand's internationale doorbraak. De nieuwe Art Nouveau / Jugendstil geïnspireerde kunstvoorwerpen zijn zeer succesvol en Rörstrand ontvangt een ere-diploma Het oude barokke kasteel in Stockholm heeft te weinig betekenis gekregen voor de fabriek. Het is noodzakelijk om de productie te verplaatsen, maar de vraag is of er een nieuwe fabriek buiten Stockholm moet worden gebouwd of dat de productie in zijn geheel moet worden verplaatst? Rörstrand koopt de Gothenburg porseleinfabriek op het eiland Hisingen in Göteborg. Deze fabriek was begonnen met porselein maken in 1898, geleid door directeur Simon Swartz Rörstrand verkoopt dochterbedrijf Arabia aan een aantal Finse zakenmensen. Tegelijkertijd begint kunstenaar Louise Adelborg te werken voor Rörstrand. Na verloop van tijd werd ze de grand old lady van Rörstrand genoemd, en ze hield het ontwerpen voor het bedrijf vol voor de rest van haar leven tot Haar handelsmerk was het korenaar reliëfpatroon, te zien in haar servies klassieker NS (Nationalservisen / Nationaal

3 tafelgerei), die nog steeds tot de dag van vandaag wordt geproduceerd; vanaf het jaar 2000 wordt het Zweedse gratie (Swedish Grace) genoemd De Huis en haard tentoonstelling in Liljevalch in Stockholm vindt plaats en Rörstrand neemt deel, geleid door Louise Adelborg Rörstrand begint samen te werken met ALP (Lidköping's porseleinfabriek). ALP werd opgericht in 1912 vanuit Nyman's Porseleinbeschildering (in Lidköping opgericht in 1898). ALP was in deze tijd een state of the art veldspaat porseleinfabriek De verhuizing van de fabriek is in gang gezet. Het onroerend goed in het centrum van Stockholm wordt verkocht en de fabrieken worden naar de nieuwe locatie in Göteborg verhuisd De Ifö fabrieken en Arabia, die ALP Lidköping porseleinfabriek in 1923 had kocht, kopen Rörstrand. In 1931 worden Rörstrand en ALP onafhankelijk. Het merk ALP bestaat tot in de vroege jaren De nieuwe directeur, Fredrik Wehtje, is zeer belangrijk voor de ontwikkeling van Rörstrand. Hij realiseert zich het belang van de tewerkstelling van goede kunstenaars en ontwerpers. Gunnar Nylund is een van de ontwerpers die gaat werken bij Rörstrand in de vroege jaren 1930, in dienst van Wehtje, en hij wordt gevolgd door vele beroemde kunstenaars. Wehtje blijft directeur tot In 1932 wordt het klassieke servies Ostindia (Oost-Indië) geïntroduceerd, om aan te sluiten bij de viering van de tweehonderdste verjaardag van de oprichting van de Zweedse Oost-Indische Compagnie Een moderne flintware fabriek wordt gebouwd in Lidköping, en dit wordt gevolgd door de verhuizing van het gehele bedrijf naar Lidköping in de periode In Lidköping worden grote stukken grond beschikbaar gemaakt voor toekomstige uitbreiding van de fabriek De ontwerper Carl-Harry Stålhane begint zijn carrière bij Rörstrand. Hij assisteerde onder andere de kunstenaar Isaac Grünewald, en studeerde in Parijs voordat hij zelf beroemd wordt met zijn steengoed, glazuur experimenten en serviezen. Stålhane werkt bij Rörstrand tot 1973, wanneer hij los breekt en een eigen keramisch bedrijf buiten Lidköping vestigt, Designhuset, dat zich uiteindelijk toelegt op keramisch onderwijs voor keramisten en modelbouwers Hertha Bengtson is werkzaam als ontwerper en kunstenaar. Ze had eerder gewerkt als een patroonontwerpster bij Hackefors porseleinfabriek voordat ze, op de leeftijd van 24, haar functie krijgt bij Rörstrand. Ze is uitstekend in het maken van objecten en serviezen voor "een mooier dagelijks leven" in de jaren Hertha Bengtson maakt twee van de nog steeds geldende Rörstrand-klassiekers van vandaag: Blå Eld en Koka Blå. Hertha ontwerpt ook kunstvoorwerpen en ze blijft bij Rörstrand tot 1964, wanneer ze een ontwerp-carrière bij Höganäs en later in Duitsland, begint Lidköping's porseleinfabriek, ALP, wordt definitief gesloten Een van de beste kunstenaars van Zweden, Isaac Grünewald, bezoekt Rörstrand en inspireert iedereen bij de kunstafdeling. Hij maakt kleurrijke patronen op faience stukken ontworpen door Gunnar Nylund. Deze vruchtbare samenwerking wordt abrupt beëindigd met de dood van Grünewald in een vliegtuigongeluk op de luchthaven van Fornebu, Oslo in Kunstenaar Sylvia Leuchovius wordt ingehuurd. Ze had haar zinnen gezet op een schilderscarrière, maar na een succesvolle laatste show in Slöjdföreningens skola (de school van de nationale ambachtelijke organisatie) in Göteborg krijgt ze van Rörstrand een aanbod dat ze niet kan weigeren. Ze moet in haar levensonderhoud voorzien. Ze is vooral bekend om haar prachtige kunstvoorwerpen, beschreven als poëzie in klei en kleur" (Anne-Marie Herlitz-Gezelius, Rörstrand). Zij maakt ook het patroon voor het jubileumservies van 1976, genaamd Sylvia. Sylvia Leuchovius blijft op Rörstrand tot 1971.

4 Marianne Westman wordt een dienstverband bij Rörstrand aangeboden, iets wat ze aarzelend accepteert. Al snel begint ze te schetsen aan het servies dat haar grootste succes wordt: Mon Amie. Ze werkte in artistieke vrijheid bij Rörstrand en introduceert vele goed verkopende serviezen, onder andere Picknick, Frisco, Pomona en My Garden. Er wordt gezegd dat haar productie bij Rörstrand ongeveer 45% van de omzet van het bedrijf genereert. In 1971 eindigt het sprookje als Marianne en 260 andere werknemers worden ontslagen Een nieuwe veldspaat fabriek wordt gebouwd. De jaren 1950 worden beschouwd als Rörstrand's allerbeste decennium Medewerkers werken in de fabriek, 10% van de inwoners van de gemeente Lidköping. Er komen meer kunstenaars en ontwerpers in dienst en het Rörstrand stempel wordt veranderd in "Rörstrand, Sweden" in plaats van "Rörstrand, Sverige" om tegemoet te komen aan het groeiende aantal internationale klanten Rörstrand wordt bezocht door een van Arabia s grote kunstenaars, Birger Kaipiainen. Hij maakt vooral fantasierijke kunstvoorwerpen met Oosterse / Russisch geïnspireerde decoratie. Zijn tijd bij Rörstrand wordt beschouwd als de beste van zijn werkzame leven Ontwerper Inger Persson arriveert bij Rörstrand. Ze wordt ontdekt door Fredrik Wehtje bij Konstfack (de Zweedse universiteit voor toegepaste en beeldende kunst) en ontwerpt naast dagelijks gebruiksvoorwerpen ook kunstvoorwerpen. Haar theepot Pop, in glanzend vrolijke kleuren, is een groot succes. Inger Persson is een van een aantal kunstenaars dat in de vroege jaren 1970 wordt ontslagen, maar haar wordt later opnieuw een baan bij Rörstrand aangeboden. Haar tweede periode bij de fabriek is van 1981 tot De Uppsala-Ekeby Groep koopt Rörstrand. Ze willen de productie efficiënter maken door het kopen van nieuwe machines die niet zo veel personeel nodig hebben. Veel werknemers worden ontslagen en het assortiment van producten daalt van artikelen tot Dit is een droevige tijd voor Rörstrand: men moet 200 medewerkers ontslaan om de winstgevendheid te verbeteren. De kennis van deze kunstenaars, ontwerpers, ambachtslieden en andere fabrieksarbeiders is verdwenen. Velen zien de jaren 1970 als een verloren hoofdstuk van de geschiedenis van Rörstrand De Ierse kunstenaar Jackie Lynd wordt in dienst genomen, net als Bertil Lundgren. Jackie Lynd heeft in de Engelse keramische industrie gewerkt en is gefascineerd door de Zweedse natuur en de overvloedige kleine rode huisjes. Dit komt tot uiting in haar ontwerpwerk Arabia koopt de Uppsala-Ekeby groep, bestaande uit Uppsala-Ekeby, Rörstrand, Gävle en Egersund Ter gelegenheid van het vieren van 250 jaar productie, houdt Rörstrand een grote tentoonstelling in kasteel Läckö, waar 2700 objecten uit de productiegeschiedenis van het bedrijf worden tentoongesteld. Rörstrand Museum wordt geïnitieerd. Een van Rörstrand s ontwerpers, Bertil Lundgren, wordt de eerste museumdirecteur. Vandaag beschikt het museum over een collectie van ongeveer objecten uit de productiegeschiedenis van het bedrijf Het Wärtsilä concern koopt Rörstrand Na een aantal magere jaren in de jaren 1970, huurt het bedrijf nu opnieuw kunstenaars in. Inger Persson komt terug bij Rörstrand, samen met o.a. Kerstin Hörnlund, Gösta Grähs en Suzanne Ohlen Hackefors porseleinfabriek, gestart in Linköping in 1929, wordt opgenomen in de groep van ondernemingen De Hackman Groep koopt Wärtsilä s porselein productie, bestaande uit onder andere Rörstrand, Arabia en Gustavsberg. Het bedrijf wordt voortgezet met de naam Hackman-Rörstrand Het Nobel-servies wordt geïntroduceerd op het Nobel jubileum. De ontwerper, Karin Björqvist, heeft eerder gewerkt bij de Gustavsberg fabriek, in de buurt van Stockholm.

5 1994. De Gustavsberg fabriek wordt opgenomen in de groep van ondernemingen Designer Pia Törnell wordt ingehuurd voor een project. Ze maakt achter elkaar het ene na het andere bekroonde product, zoals Sinus, Plateau, Cirrus en Arcus. Functie en vorm in harmonie is haar leidend beginsel, en in 2002 wordt het stapelbare servies Convito, met een op Japan geïnspireerd ontwerp, geïntroduceerd nu Kunstenaars werkend op free-lance basis, en vaak in andere materialen dan keramiek, zijn verbonden aan Rörstrand. De bekende meubelontwerper Jonas Bohlin maakt twee serviezen, Corona en Qvint en modeontwerper Filippa K maakt koffiemokken met textiel patronen Rörstrand wordt gekocht door Iittala Inc Op 8 december wordt de beslissing genomen om Rörstrand's fabriek in Lidköping sluiten. Alle productie wordt naar Hongarije en Sri Lanka verplaatst. Ongeveer 150 medewerkers worden ontslagen. Op diezelfde dag arriveert bij het Rörstrand Museum een grote privé donatie, bestaande uit 60 topstukken uit de periode de Hansson donatie In het najaar maken Västergötland Museum en Rörstrand Museum een documentaire van de fabriek, die stil komt te staan. Op 22 december om 01.30uur wordt de laatste nog bestaande, 80 meter lange, oven voorgoed gestopt. De Rörstrand fabriekswinkel en het Rörstrand Museum blijven in Lidköping Fiskars Inc, een internationale groep van ondernemingen, koopt de Iittala groep, met inbegrip van Rörstrand. Bron: website Rörstrand; vertaling: KeramiekMB

Ru de Boer: een halve eeuw keramiek

Ru de Boer: een halve eeuw keramiek Tekst: Rob Meershoek Foto s: Kunsthandel Artentique Zoetermeer, februari 2010 Alle rechten voorbehouden Voorwoord Deze publicatie is tot stand gekomen ter gelegenheid van de verkoopexpositie van werk van

Nadere informatie

WAT IS GOUDS PLATEEL?

WAT IS GOUDS PLATEEL? WAT IS GOUDS PLATEEL? Plateel betekent beschilderd aardewerk. Aardewerk is een verzamelnaam voor voorwerpen van gebakken klei. Dat kan van alles zijn: een vaas, een kop en schotel, een bord, een suikerpotje,

Nadere informatie

Tentoonstellingskalender 2009-2010

Tentoonstellingskalender 2009-2010 PRESS 1 Tentoonstellingskalender 2009-2010 Het Design museum Gent heeft een druk tentoonstellingsprogramma. Het accent ligt ook hier op 20ste-eeuwse vormgeving. Aansluitend bij de collecties varieert het

Nadere informatie

Vraag 1c. In welke plaatsen waren VOC- vestigingen in Nederland?...

Vraag 1c. In welke plaatsen waren VOC- vestigingen in Nederland?... Naam: DE VERENIGDE OOSTINDISCHE COMPAGNIE (VOC) In 2002 was het 400 jaar geleden dat de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) werd opgericht. Dit werd in binnen- en buitenland op diverse manieren herdacht.

Nadere informatie

Duizend en één dingen groep 6 t/m 8 Lees- en verteltekst

Duizend en één dingen groep 6 t/m 8 Lees- en verteltekst Duizend en één dingen groep 6 t/m 8 Lees- en verteltekst Voor de leerkracht Museumlesbeschrijving Deze cultureel erfgoedles sluit aan bij de schoolvakken Beeldende Oriëntatie en Oriëntatie op Mens en Wereld.

Nadere informatie

TERUGBLIK. De ledenavond van woensdag 26 oktober 1983

TERUGBLIK. De ledenavond van woensdag 26 oktober 1983 TERUGBLIK De ledenavond van woensdag 26 oktober 1983 Op deze avond fungeerde pastoor J.H. van Ditmarsch als gastheer voor onze Kringleden. Als herder van de Oud-Kathotlieke St. Vitus-parochie wilde hij

Nadere informatie

Méér en mooi : Verzamelen. Lees- en verteltekst groep 3 t/m 5

Méér en mooi : Verzamelen. Lees- en verteltekst groep 3 t/m 5 Méér en mooi : Verzamelen Lees- en verteltekst groep 3 t/m 5 Voor de leerkracht Museumlesbeschrijving Zonder verzameling geen museum! Aan alle musea ligt een verzameling ten grondslag. Ieder mens heeft

Nadere informatie

Henny Radijs (1915-1991)

Henny Radijs (1915-1991) Henny Radijs (1915-1991) Van pottenbakster naar keramisch kunstenares Tekst: Rob Meershoek Foto s: Kunsthandel Artentique Zoetermeer, september 2010 Alle rechten voorbehouden Vaas 1961, h. 42 cm. Inleiding

Nadere informatie

Geweldig, om de hele dag met klei te werken

Geweldig, om de hele dag met klei te werken 18 Keramiste Carola Zee maakte van haar passie haar werk Geweldig, om de hele dag met klei te werken Soms moet je gewoon je hart volgen. Carola Zee (36) zegde haar baan als grafisch ontwerper op en ging

Nadere informatie

examenkijkwijzer Taste it!

examenkijkwijzer Taste it! examenkijkwijzer Taste it! Deze kijkwijzer sluit aan bij het examenthema Proeven van kunst. vmbo 2008-2009 Deze kijkwijzer gaat over kunstwerken uit verschillende tijden en windstreken in het Gemeentemuseum

Nadere informatie

Keramiek. College kunstacademie Utrecht HKU

Keramiek. College kunstacademie Utrecht HKU Keramiek Keramiek College kunstacademie Utrecht HKU Materialen Keramiek - Inleiding / Geschiedenis - Keramiek in gebruik - Soorten keramiek - Soorten klei / basismateriaal - Verwerken basismateriaal -

Nadere informatie

Oost-West wat je van ver haalt. Kijktocht Voortgezet onderwijs havo vwo onderbouw

Oost-West wat je van ver haalt. Kijktocht Voortgezet onderwijs havo vwo onderbouw Oost-West wat je van ver haalt Kijktocht Voortgezet onderwijs havo vwo onderbouw zaal 3 zaal 4 zaal 5 4 5 Oost-West wat je van ver haalt zaal 2 2 3 zaal 1 1 Ingang Uitgang begane grond Nederlanders zijn

Nadere informatie

Johan Van Loon KERAMIEKCENTRUM TIENDSCHUUR TEGELEN

Johan Van Loon KERAMIEKCENTRUM TIENDSCHUUR TEGELEN Deze eenmansexpositie wordt georganiseerd ter gelegenheid van de 80e verjaardag die Johan van Loon in 2014 hoopt te vieren. Een mooie gelegenheid om terug te blikken op zijn bijna 60-jarige carrière. Na

Nadere informatie

Gymnasium. Op het Hondsrug College. Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst!

Gymnasium. Op het Hondsrug College. Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Gymnasium Op het Hondsrug College Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Gymnasium Hondsrug Het Gymnasium Hondsrug is een afdeling van het Hondsrug College. Het is onderdeel van het vwo,

Nadere informatie

Vietnam, land van de uitgestrekte rijstvelden, de vele scooters en vietnamese hoedjes van gevlochten plataanbladeren (non la s).

Vietnam, land van de uitgestrekte rijstvelden, de vele scooters en vietnamese hoedjes van gevlochten plataanbladeren (non la s). - Keramiek uit Vietnam - Vietnam, land van de uitgestrekte rijstvelden, de vele scooters en vietnamese hoedjes van gevlochten plataanbladeren (non la s). - Keramiek uit Vietnam - Vietnam is ongeveer 8

Nadere informatie

Adriana Baarspul (Amsterdam, 1940)

Adriana Baarspul (Amsterdam, 1940) Adriana Baarspul (Amsterdam, 1940) Een beeldende (on)werkelijkheid Tekst: Rob Meershoek Foto s: Kunsthandel Artentique Zoetermeer, september 2010 Alle rechten voorbehouden Kip op bal,1981 Voorwoord Keramiste

Nadere informatie

Vies eten. Eten is toch nooit vies, of toch wel? Drilpudding, een vel op de chocolademelk, kippenlever of kalfstong.

Vies eten. Eten is toch nooit vies, of toch wel? Drilpudding, een vel op de chocolademelk, kippenlever of kalfstong. Lekker eten. Een patatje oorlog, een suikerspin, een firebal, Engelse drop. Heerlijkheden waar je naar zou kunnen snakken en die je achter elkaar naar binnen zou kunnen proppen. Of die je juist in een

Nadere informatie

kunstlessen voor het primair onderwijs

kunstlessen voor het primair onderwijs 2013 2015 kunstlessen voor het primair onderwijs kunst gaat over nu over jou en over mij In kunst kan en mag bijna alles. Je kunt het zo gek niet bedenken of je kunt het maken. Met kunst kun je dromen

Nadere informatie

Beeldbeschrijving. Kunstnijverheid. Kijkwijzer

Beeldbeschrijving. Kunstnijverheid. Kijkwijzer Beeldbeschrijving Kunstnijverheid Kijkwijzer Inhoud Inleiding I. De bedoeling van deze kijkwijzer II. Opdrachten p. 1 p. 2 p. 3 schetsopdracht opdrachten algemeen opdrachten over de functie Slotopdracht

Nadere informatie

in wit Binnenkijken Zomerse charme * * Shoppen in Bergen Tafellinnen om zelf te maken Shopping tuinmeubels

in wit Binnenkijken Zomerse charme * * Shoppen in Bergen Tafellinnen om zelf te maken Shopping tuinmeubels nummer 8 ariadne at Home 2010 waar wonen genieten is Shopping tuinmeubels in wit Zomerse charme waar wonen genieten is Zomers binnenkijken Tuinmeubels in wit Tafellinnen om zelf te maken nr 8 augustus

Nadere informatie

Fivelmonde - Steenfabriek Hijlkema BV

Fivelmonde - Steenfabriek Hijlkema BV gro 195 Fivelmonde - Steenfabriek Hijlkema BV Historie De geschiedenis van de familie Hijkema uit Vledderveen, waar men als vervener en reder zijn boterham verdiende, is bepalend geweest voor de steenfabriek

Nadere informatie

Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift zijn twee aanvullingen op het correctievoorschrift opgenomen.

Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift zijn twee aanvullingen op het correctievoorschrift opgenomen. Examen VMBO-GL en TL 2015 tijdvak 1 woensdag 13 mei 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Achter het correctievoorschrift zijn twee aanvullingen op het correctievoorschrift

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2008 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 64 punten

Nadere informatie

The Arts & Crafts Movement

The Arts & Crafts Movement Engeland, de Victoriaanse tijd 2 e helft van de 19e eeuw The Arts & Crafts Movement Bakermat en inspiratiebron voor Art Nouveau en Art Deco Het ontstaan van de A & C M - Engeland was in sociaal economisch

Nadere informatie

Thema Op reis. De reis van de archeologische voorwerpen van Baduhenna

Thema Op reis. De reis van de archeologische voorwerpen van Baduhenna Thema Op reis De reis van de archeologische voorwerpen van Baduhenna 4 vuurstenen sikkels afkomstig uit Helgoland, Denemarken 1 bronzen sikkel uit Mikene, Griekenland Gevonden rond 1930 aan de Krommelaan

Nadere informatie

China. Chinees porselein versieren. Vakgebied: Beeldende Vorming. Lesduur: 60 minuten

China. Chinees porselein versieren. Vakgebied: Beeldende Vorming. Lesduur: 60 minuten China Chinees porselein versieren Vakgebied: Beeldende Vorming Lesduur: 60 minuten China Pagina 1 - Chinees porselein versieren - Colofon Chinees porselein versieren Les voor groep 5/6 60 minuten Tekenen

Nadere informatie

een vaas voor de prinses Lees- en verteltekst groep 1 t/m 4

een vaas voor de prinses Lees- en verteltekst groep 1 t/m 4 een vaas voor de prinses Lees- en verteltekst groep 1 t/m 4 voor de leerkracht Museumles beschrijving Lin komt als een verstekeling op een VOC-ship aan in Amsterdam. Maar wat komt een Chinese muis eigenlijk

Nadere informatie

Een geschiedenis die het toestaat om mee op te groeien.

Een geschiedenis die het toestaat om mee op te groeien. Een geschiedenis die het toestaat om mee op te groeien. Het bedrijf werd in 1936 in Culemborg opgericht als Meubelfabriek Gelderland door de heer Oberman. Uit het verhaal blijkt onomstoten dat de peilers

Nadere informatie

ABSOLUUT. architectuur design kunst lifestyle n 3 herfst-winter 11/12-7,00. Tussen kunst en design

ABSOLUUT. architectuur design kunst lifestyle n 3 herfst-winter 11/12-7,00. Tussen kunst en design ABSOLUUT architectuur design kunst lifestyle n 3 herfst-winter 11/12-7,00 Tussen kunst en design AMPERSAND HOUSE DE LIVING GALLERY VAN IKE KATHRYN Hoe kan je kunst en design op een levendige manier voorstellen

Nadere informatie

Dineren met de tsaren. Dit werkboekje is van:

Dineren met de tsaren. Dit werkboekje is van: Dineren met de tsaren Dit werkboekje is van: Hallo! Je gaat binnenkort op bezoek in het museum Hermitage Amsterdam. Het woord Hermitage spreek je uit als hermitaasje. Een museum is een gebouw waarin je

Nadere informatie

DE STIJL OF TOCH JE EIGEN STIJL? NIVEAU ++

DE STIJL OF TOCH JE EIGEN STIJL? NIVEAU ++ NIVEAU ++ 1/5 Deze leskaart gaat over (misschien wel) Nederlands beroemdste kunststroming: De Stijl. Initiatiefnemer was kunstenaar Theo van Doesburg. Samen met o.a. Bart van der Leck en Piet Mondriaan

Nadere informatie

Docentenhandleiding Maastrichts Aardewerk voor Geheugen van Nederland

Docentenhandleiding Maastrichts Aardewerk voor Geheugen van Nederland Docentenhandleiding Maastrichts Aardewerk voor Geheugen van Nederland 1. Inleiding 2. Inhoud 3. Doelgroep 4. Lesduur en lesopbouw 5. Voorbereiding voor de docent 6. Benodigde software 7. Bibliografie 8.

Nadere informatie

Evaluatieverslag Old Amsterdam Food Tour Cultuurbudget 2014

Evaluatieverslag Old Amsterdam Food Tour Cultuurbudget 2014 Evaluatieverslag Old Amsterdam Food Tour Cultuurbudget 2014 Evaluatieverslag Old Amsterdam Food Tour CITIES Foundation / Cultuurbudget 2014 Achtergrond & Activiteiten In januari 2014 werd CITIES Foundation

Nadere informatie

Van spinnen en bloemen groep 6 t/m 8. Lees- en verteltekst

Van spinnen en bloemen groep 6 t/m 8. Lees- en verteltekst Van spinnen en bloemen groep 6 t/m 8 Lees- en verteltekst Voor de leerkracht Museumlesbeschrijving Deze gloednieuwe museumles sluit niet alleen aan bij Kunstzinnige Oriëntatie maar ook bij natuuronderwijs

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b Bijlage VMBO-KB 2014 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-14-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een politieke prent over een biddende fabrikant (1907): Onderschrift

Nadere informatie

Stijlvol. overwinteren. Met kleur, verlichting, accessoires GESPOT WOONTRENDS UIT LONDEN EN PARIJS + ANDERE DOE EENS GEK

Stijlvol. overwinteren. Met kleur, verlichting, accessoires GESPOT WOONTRENDS UIT LONDEN EN PARIJS + ANDERE DOE EENS GEK ELLE DECORATION STYLINGLESSEN VAN PRO S DESIGN IN STOCKHOLM INTERIEURTRENDS NUMMER 6 2014 nummer 6 december/januari 2014/15 adviesprijs 5,99 DOE EENS GEK + ANDERE STYLINGLESSEN VAN PRO S DESIGN IN STOCKHOLM

Nadere informatie

Eline's Silhouetten. Kunst van Eline Janssens. Werkstuk door Isis Uiterwaal Op de groene Alm groep 7

Eline's Silhouetten. Kunst van Eline Janssens. Werkstuk door Isis Uiterwaal Op de groene Alm groep 7 Eline's Silhouetten Kunst van Eline Janssens Werkstuk door Isis Uiterwaal Op de groene Alm groep 7 1 Inleiding Mijn werkstuk gaat over Eline Janssens, ik vind het leuk om het over haar te hebben omdat

Nadere informatie

Relatiegeschenken catalogus

Relatiegeschenken catalogus Relatiegeschenken catalogus 01. Interieurdecoratie: handgemaakte beelden in serpentijnsteen en speksteen vanaf blz. 2 11. Interieurdecoratie: handgemaakte beelden in hout vanaf blz. 6 21. Interieurdecoratie:

Nadere informatie

KERAMIEK BLIJVEND GOED. Keramische kunst- en gebruiksvoorwerpen: duurzaam en bijzonder

KERAMIEK BLIJVEND GOED. Keramische kunst- en gebruiksvoorwerpen: duurzaam en bijzonder KERAMIEK BLIJVEND GOED Keramische kunst- en gebruiksvoorwerpen: duurzaam en bijzonder KERAMIEK BLIJVEND GOED Keramische kunst- en gebruiksvoorwerpen: duurzaam en bijzonder DUURZAAMHEID. 2 Jong geleerd,

Nadere informatie

2. Uit welke sectoren waren de werknemers afkomstig (procentueel) die opleidingscheques aanvroegen, respectievelijk in 2003, 2004, 2005, 2006?

2. Uit welke sectoren waren de werknemers afkomstig (procentueel) die opleidingscheques aanvroegen, respectievelijk in 2003, 2004, 2005, 2006? VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN FRANK VANDENBROUCKE VICEMINISTER-PRESIDENT VAN DE VLAAMSE REGERING, VLAAMS MINISTER VAN WERK, ONDER- WIJS EN VORMING Vraag nr. 95 van 7 februari 2007 van HILDE CREVITS

Nadere informatie

Smaak makers. Hun tassen, hoeden, sieraden, kleding en schoenen slaan aan. Zes succesvolle ontwerpers over roem en inspiratie.

Smaak makers. Hun tassen, hoeden, sieraden, kleding en schoenen slaan aan. Zes succesvolle ontwerpers over roem en inspiratie. ELEGANCE carrière Smaak makers Hun tassen, hoeden, sieraden, kleding en schoenen slaan aan. Zes succesvolle ontwerpers over roem en inspiratie. T e k s t : N a t h a l i e d e G r a a f, F o t o g r a

Nadere informatie

書 票 Het Ex Libris in China

書 票 Het Ex Libris in China D 1101a 書 票 Het Ex Libris in China Het Ex Libris in China Een Ex Libris is meestal een bedrukt stukje papier van ongeveer 5 x 5 centimeter (maar er zijn legio uitzonderingen) dat doorgaans geplakt wordt

Nadere informatie

Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- )

Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- ) Koninklijk Zeeuwsch Genootschap Der Wetenschappen (1768- ) Oprichting In 1768 werd het Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen officieel opgericht. De aanleiding vormde een initiatief uit Vlissingen tot

Nadere informatie

MAKING A DIFFERENCE / A DIFFERENCE IN MAKING

MAKING A DIFFERENCE / A DIFFERENCE IN MAKING MAKING A DIFFERENCE / A DIFFERENCE IN MAKING De tentoonstelling onderzoekt de toegevoegde waarde van 3D-printing een baanbrekende productietechnologie die de volgende decennia een grote impact zal hebben

Nadere informatie

Museum in de klas. Leerlingenboek klas 1 voortgezet onderwijs. Naam: Klas:

Museum in de klas. Leerlingenboek klas 1 voortgezet onderwijs. Naam: Klas: Museum in de klas Leerlingenboek klas 1 voortgezet onderwijs Naam: Klas: Les 1 introductie project op school In dit project staan musea centraal. Er zijn zeer veel verschillende musea. Je kent er vast

Nadere informatie

Nederland. Op welke dag is deze foto gemaakt?.. Welke bekende persoon is er altijd bij?

Nederland. Op welke dag is deze foto gemaakt?.. Welke bekende persoon is er altijd bij? Nederland Op welke dag is deze foto gemaakt?.. Waar? (vul in) Op de. in (plaats) Waarom zijn al die mensen daar?... Welke bekende persoon is er altijd bij?. Hoe heet het meisje rechts? Haar moeder viert

Nadere informatie

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw

Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Latijn en Grieks in de 21ste eeuw Kiezen voor Latijn en/of Grieks? Als leerling in het laatste jaar van de basisschool sta jij voor een belangrijke keuze. Welke studierichting moet je gaan volgen in het

Nadere informatie

3.2 De omvang van de werkgelegenheid

3.2 De omvang van de werkgelegenheid 3.2 De omvang van de werkgelegenheid Particuliere bedrijven en overheidsbedrijven nemen mensen in dienst. Collectieve sector = Semicollectieve sector = De overheden op landelijk, provinciaal en lokaal

Nadere informatie

Mijn Mokum is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het Amsterdam Museum.

Mijn Mokum is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het Amsterdam Museum. 2 INTRODUCTIE is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het. In het wordt de geschiedenis verteld aan de hand van schilderijen en voorwerpen. Je gaat met de groep naar het museum. In dit werkboekje

Nadere informatie

Het werkproces - Van klei tot pot

Het werkproces - Van klei tot pot Het werkproces - Van klei tot pot Op deze pagina wil ik, voor degenen die daar nog niet mee bekend zijn, het werkproces van klei tot pot beschrijven. Klei Het hele gebeuren begint met de klei. Tegenwoordig

Nadere informatie

#GOUDENEEUW Chatten met Hollanders uit de 17e eeuw

#GOUDENEEUW Chatten met Hollanders uit de 17e eeuw ONDERZOEKSBLAD KUNST ALGEMEEN De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden maakt in de 17e eeuw een gigantische bloeiperiode door. Holland heeft als rijkste gewest de meeste invloed in de Republiek. Meer

Nadere informatie

De 17 principes van lean working

De 17 principes van lean working De 17 principes van lean working Lean working kan samengevat worden in 17 basis principes. De totale aanpak is hieruit opgebouwd. Het kennen en beheersen van de principes is belangrijk voor de continu

Nadere informatie

Textile Research Centre, maart 2010

Textile Research Centre, maart 2010 Textile Research Centre, maart 2010 Speciale nieuwsbrief ter gelegenheid van het nationale Textiel Festival, Leiden, 24-28 maart Het laatste half jaar is het wel heel erg druk geweest bij de TRC. Samen

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info De Chinese Muur 1. Voorwoord. 2. Wat is de Chinese Muur? 3. Waar ligt de Chinese Muur? 4. Waarom bouwden de Chinezen de Chinese Muur? 5. Hoe bouwden de Chinezen de Chinese Muur? 6. Hoe lang en hoe groot

Nadere informatie

Vertaald door Humphrey Clerx

Vertaald door Humphrey Clerx De ontwerper: Michael Schacht De professionele spellenontwerper houdt van muziek en wielrennen Met meer dan 100 producties en het grootste succes, Spiel des Jahres in 2007 Op wwwmichaelschachtnet biedt

Nadere informatie

Gaudi Parc Guel Barcelona

Gaudi Parc Guel Barcelona voorkant Gaudi Parc Guell Barcelona 12 Gaudi De architectuur die te vinden is Architectuur in het park zegt veel over het werk van Antonio Gaudi. De architectuur is herkenbaar en opvallend. De architectuur

Nadere informatie

Kunst in Dierdonk 7 oktober 2012 13:00 17:00 uur

Kunst in Dierdonk 7 oktober 2012 13:00 17:00 uur Anne Lier-van Hest De korte geer 2 www.ffoxxann.nl/annesmodernekunst/ Het werk van Anne Lier Van Hest speelt zich vooral af op grote doeken. Het creëren, interpreteren en vormgeven waarbij het doek de

Nadere informatie

Archief N.V. Verenigde bedrijven Beckers, Becking & Bongers, 1920-1974

Archief N.V. Verenigde bedrijven Beckers, Becking & Bongers, 1920-1974 Archief N.V. Verenigde bedrijven Beckers, Becking & Bongers, 1920-1974 1 Stukken betreffende de inwisseling van bewijzen van aandeel tegen certificaten van aandeel, met bijlagen, 1967 2 Krantenartikelen

Nadere informatie

Nieuw! Open Kleiwerkplaats in Hazerswoude-Rijndijk. goed bereikbaar: 200 meter vanaf de N11

Nieuw! Open Kleiwerkplaats in Hazerswoude-Rijndijk. goed bereikbaar: 200 meter vanaf de N11 Nieuw! Open Kleiwerkplaats in Hazerswoude-Rijndijk goed bereikbaar: 200 meter vanaf de N11 U werkt graag met klei, heeft al één of meer cursussen gevolgd, maar heeft geen ruimte? U ziet op tegen de investering

Nadere informatie

werkblad YIN & JAN, VAN VOC-FACTORIJ TOT MAINPORT onderbouw (Naam leerling) NAAM:

werkblad YIN & JAN, VAN VOC-FACTORIJ TOT MAINPORT onderbouw (Naam leerling) NAAM: werkblad YIN & JAN, VAN VOC-FACTORIJ TOT MAINPORT NAAM: (Naam leerling) onderbouw HAVO en VWO WWW.MARITIEMMUSEUM.NL 2011 Yin & Jan, van VOC-factorij tot mainport WERKBLAD onderbouw HAVO en VWO Nǐ hao,

Nadere informatie

Les 14 Dutch design. Presentatieopdracht 1 Rem Koolhaas

Les 14 Dutch design. Presentatieopdracht 1 Rem Koolhaas Les 14 Dutch design Presentatieopdracht 1 Rem Koolhaas U gaat een presentatie geven van 5 minuten aan mensen die deze Nederlandse architect niet goed kennen aan de hand van drie gebouwen die door hem zijn

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Kleuren Inleiding Hallo allemaal. Ik hou mijn spreekbeurt over kleuren omdat ik het een leuk en interessant onderwerp vind en ook omdat kinderen er niet zo snel op komen denk ik. Ik heb mijn spreekbeurt

Nadere informatie

Online winkelen bij Tim www.tim-menswear.nl/webshop VOORJAAR 2010. TIMMagazine

Online winkelen bij Tim www.tim-menswear.nl/webshop VOORJAAR 2010. TIMMagazine Online winkelen bij Tim www.tim-menswear.nl/webshop VOORJAAR 2010 TIMMagazine Voorpagina Colberts 199, 95 Das 49, 95 Lieve mensen! In het vernieuwde TIM MAGAZINE presenteren wij u de nieuwe collectie voorjaars-/zomermode

Nadere informatie

gedroomde Met directeur Arnoud Odding

gedroomde Met directeur Arnoud Odding Het gedroomde museum Met directeur Arnoud Odding Wat hebben ipods, 140 vrijwilligers, web 2.0 en twee 19de-eeuwse villa s met elkaar te maken? De directeur van het Nationaal Glasmuseum, Arnoud Odding,

Nadere informatie

THOLEN. Streekmuseum De Meestoof. Type museum Cultuurhistorisch

THOLEN. Streekmuseum De Meestoof. Type museum Cultuurhistorisch THOLEN Streekmuseum De Meestoof Streekmuseum De Meestoof Bierensstraat 6 4697 GE Sint-Annaland Telefoon 06-2826192 demeestoof.nl Type museum Cultuurhistorisch Karakteristiek Streekmuseum De Meestoof toont

Nadere informatie

Wat doe je in deze les? Zo staat het in het stappenplan

Wat doe je in deze les? Zo staat het in het stappenplan Strategieles Ophelderen van onduidelijkheden Wat doe je in deze les? Bij Nieuwsbegrip lees je altijd een tekst. Je gebruikt dan het stappenplan Lezen en de woordhulp. Een stap op het stappenplan is ophelderen

Nadere informatie

Amsterdam DNA is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam

Amsterdam DNA is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam INTRODUCTIE is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam Museum. In het wordt de geschiedenis verteld aan de hand van schilderijen en voorwerpen. Je gaat met de groep naar het

Nadere informatie

Suriname in de kijker

Suriname in de kijker 44 2012 Suriname in de kijker Dit boekje brengt jullie naar een land, ver hier vandaan. Een vliegtuig doet er ongeveer 9 uur over om van Schiphol (in Nederland) naar de hoofdstad Paramaribo te vliegen.

Nadere informatie

A-tekst. De aquarel. Mesdag Israëls Mauve Breitner Mondriaan

A-tekst. De aquarel. Mesdag Israëls Mauve Breitner Mondriaan A-tekst De aquarel Mesdag Israëls Mauve Breitner Mondriaan In de 19de eeuw maakte de Nederlandse aquarel een ongekende bloeiperiode door. De artistieke idealen van die tijd vonden in dit medium een perfecte

Nadere informatie

EEN SELECTIE VOORWERPEN uit tentoonstelling Handelswaar en Souvenirs. Islamitische kunst uit het Rijksmuseum, Amsterdam

EEN SELECTIE VOORWERPEN uit tentoonstelling Handelswaar en Souvenirs. Islamitische kunst uit het Rijksmuseum, Amsterdam EEN SELECTIE VOORWERPEN uit tentoonstelling Handelswaar en Souvenirs. Islamitische kunst uit het Rijksmuseum, Amsterdam Aardewerken kom met grote schrifttekens, Nishapur (Iran), 10de eeuw Kalligrafie geldt

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

TULPENGEKTE. 1. Streep door wat niet van toepassing is.

TULPENGEKTE. 1. Streep door wat niet van toepassing is. TULPENGEKTE Je leraar of lerares heeft je een tulpenbol laten zien. Zo n bol stop je in de herfst in de grond, en in de lente groeit er een tulp uit. Niets bijzonders zou je zeggen. Maar vierhonderd jaar

Nadere informatie

Workshops & Arrangementen

Workshops & Arrangementen Workshops & Arrangementen A r t i h o v e W W W. A R T I H O V E. N L Pagina 2 Middelpunt van creativiteit en ambacht LANDGOED ARTIHOVe Een bezoek aan Landgoed Artihove in Bergschenhoek (Lansingerland)

Nadere informatie

Opkomst en ondergang van de VOC

Opkomst en ondergang van de VOC Les 5 De eerste multinational ter wereld. presentatieopdracht 1 Een typisch VOC-schip: de fluit In een presentatie van 5 minuten geeft u antwoord op de vraag: Hoe heeft de scheepsbouwtechniek bijgedragen

Nadere informatie

De inktpotten van. v/h P.J. van der Want Azn

De inktpotten van. v/h P.J. van der Want Azn Zenith Plateel- Pijpenfabriek v/h P.J. van der Want Azn Reclamepijp van Zenith, ook wel etalage- of presentatiepijp genoemd. Omstreeks 1920. De inktpotten van Van begin... Zenith was een van de vele aardewerkfabrieken

Nadere informatie

.22. Hoe ziet een centrum eruit?

.22. Hoe ziet een centrum eruit? Hoe ziet een centrum eruit? Hoofdstuk 2 les 1 Wat ga je leren? In deze les leer je hoe een centrum eruitziet. Je leert ook hoe het komt dat sommige steden of plekken een centrum zijn geworden. Begrippen

Nadere informatie

Opkomst en ondergang van de VOC

Opkomst en ondergang van de VOC Les 5 De eerste multinational ter wereld. gatentekst versie 1 Ontstaan In het voorjaar van 1594 staken Amsterdamse kooplieden de koppen bij elkaar. wilden proberen het Portugese monopolie op handel in

Nadere informatie

Change the world shopping

Change the world shopping Change the world shopping V.U./E.R.: Erik Devogelaere, Hoogstraat 35 E, 3360 Bierbeek, België - Belgique Op een plezierige manier de wereld veranderen Kies voor eerlijke kwaliteitsproducten Het hoeft

Nadere informatie

Wat een vreemde bromfiets!

Wat een vreemde bromfiets! Wat een vreemde bromfiets! Waarom rijden er nu geen paarden meer met karren? Reed er vroeger een tram in ons dorp?! Met die bus zou ik ook wel eens willen rijden! 1. Voetgangers baas! Opdracht Lees het

Nadere informatie

NATUURLIJK RITME. Kunstproject Oranjewoud W E R K D O C U M E N T. Versie # 1. Museum Belvédère, Stichting Tijd/Stichting Passages.

NATUURLIJK RITME. Kunstproject Oranjewoud W E R K D O C U M E N T. Versie # 1. Museum Belvédère, Stichting Tijd/Stichting Passages. NATUURLIJK RITME Museum Belvédère, Stichting Tijd/Stichting Passages november, 2010 W E R K D O C U M E N T Versie # 1 Kunstproject Oranjewoud Natuurlijk Ritme, Museum Belvédère, Stichting Tijd/Stichting

Nadere informatie

Javier Gómez en Arian Winterink exposeert in Museum vd Togt

Javier Gómez en Arian Winterink exposeert in Museum vd Togt Bijgewerkt: 20 oktober 2008 Zoek: ga. Begin: Nieuws Amstelveen Geschiedenis Foto's Gebeurtenissen Monumenten Partnersteden Straten Kerken Exposities Links Sponsoren Over de site Javier Gómez en Arian Winterink

Nadere informatie

Hoe de heer Arend Roosje de Hindelooper meubel- en schilderkunst tot nieuwe bloei bracht.

Hoe de heer Arend Roosje de Hindelooper meubel- en schilderkunst tot nieuwe bloei bracht. Hoe de heer Arend Roosje de Hindelooper meubel- en schilderkunst tot nieuwe bloei bracht. Hindelooper cultuur Het was de levendige cultuur in de zeventiende en achttiende eeuw die het stadje Hindeloopen

Nadere informatie

anwb.nl/watersport, de site voor watersporters

anwb.nl/watersport, de site voor watersporters ALBUM-NEDERLAND B.V. 7? T» T r* TT i s w A 1974 ALBIIJ 50 JAAR ITT IIZDSRLAITD. (van bootmotor tot pleziervaartuig) Erik Larsson construeerde in 1906 de eerste Albin bootmotor. De naan Albin - een veel

Nadere informatie

Vaas voor een wiskundige

Vaas voor een wiskundige Vaas voor een wiskundige Vendu Notarishuis (Rotterdam) Designveiling 29-6-2015, lot no. 2007 Onderzoek en tekst: Laurens Geurtz Een nieuwe richting Eind jaren 30 ontstaat een figuratieve richting in het

Nadere informatie

Fonds René Carcan. Uitreiking van de Internationale Prijs voor Gravure René Carcan Persdossier. René Carcan

Fonds René Carcan. Uitreiking van de Internationale Prijs voor Gravure René Carcan Persdossier. René Carcan Uitreiking van de Internationale Prijs voor Gravure René Carcan Persdossier René Carcan René Carcan was een Belgische graveur en aquarelschilder die in de jaren 80 internationale faam verwierf. Zijn werken

Nadere informatie

CATALOGUS mei 2011 richard.pdf 1 24-5-2011 15:15:23

CATALOGUS mei 2011 richard.pdf 1 24-5-2011 15:15:23 CATALOGUS mei 2011 Voor u ligt de catalogus van AB wonen. AB Wonen waar AB staat voor Altijd Balans omdat wij denken dat je pas in balans bent als lichaam, geest en (woon-)omgeving met elkaar in harmonie

Nadere informatie

Les 12 Agendapunt: welk museum?

Les 12 Agendapunt: welk museum? Les 12 Agendapunt: welk museum? Presentatieopdracht 1 Het Van Goghmuseum Geef aan mensen die nog nooit in het van Goghmuseum zijn geweest in een presentatie van 5 minuten een goede indruk van het Van Goghmuseum.

Nadere informatie

INFORMATIE ROTTERDAM CULTUURDAG CKV1 donderdag 18 april 2013

INFORMATIE ROTTERDAM CULTUURDAG CKV1 donderdag 18 april 2013 INFORMATIE ROTTERDAM CULTUURDAG CKV1 donderdag 18 april 2013 SCAPINO BALLET EN HET WERELDMUSEUM Het Scapino Ballet is een Nederlands ballet- en dansgezelschap uit Rotterdam. Het Scapino Ballet was de eerste

Nadere informatie

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648)

Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) 1 Ontstaan van de Gouden Eeuw (1588-1648) H!to"sche context Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden 1515-1648 meneervanempel.nl 2 Hoofdvraag Waardoor ontstond in de Republiek de Gouden Eeuw, 1588-1648?

Nadere informatie

Welkom bij restaurant Heren 17

Welkom bij restaurant Heren 17 Welkom bij restaurant Heren 17 Wilt u op de hoogte blijven van onze menukaart en maandmenu, download dan nu de Bantam App. (voor Android, iphone & ipad) www.tinyorca.com/bantam Maandmenu januari Paddenstoelensoep

Nadere informatie

Wenen. Wenen. Belvedere

Wenen. Wenen. Belvedere Wenen Belvedere Het Belvedere is een prachtig paleiscomplex in Wenen. Twee barokke paleizen, het Unteres en Oberes Belvedere, staan tegenover elkaar aan weerzijden van een hellend park met formele Franse

Nadere informatie

Vaar je rijk! Scheepvaart in de Gouden Eeuw

Vaar je rijk! Scheepvaart in de Gouden Eeuw Vaar je rijk! Scheepvaart in de Gouden Eeuw Klassikale les Lesduur: 25-30 minuten 18 dia s totaal Belangrijke dia s zijn onderstreept (dianummers 11, 12, 13, 14 en 16) 10 genummerde groepjes maken Deze

Nadere informatie

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE

Lesbrief MAASVLAKTE 2 OPDRACHT 1 - TOPOGRAFIE EN AARDRIJKSKUNDE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - HAVO MAASVLAKTE 2 De haven van Rotterdam wordt te klein, omdat we steeds meer goederen bestellen uit verre landen. Daarom komt er een nieuw stuk haven: Maasvlakte

Nadere informatie

Eten en Drinken. Retail Trainingen. alles over glas, keramiek, bestek, koffie en thee. Onderdeel van de opleiding Verkopen in de Gemengde Branche

Eten en Drinken. Retail Trainingen. alles over glas, keramiek, bestek, koffie en thee. Onderdeel van de opleiding Verkopen in de Gemengde Branche alles over glas, keramiek, bestek, koffie en thee Onderdeel van de opleiding Verkopen in de Gemengde Branche Retail Trainingen 2 Dit vakinformatieboek is een uitgave van: Vereniging Gebra, Zoetermeer Ontwikkeld

Nadere informatie

De laatste wens van Maarten Ouwehand

De laatste wens van Maarten Ouwehand De laatste wens van Maarten Ouwehand Een verhalend ontwerp voor CKV waarin leerlingen op school een museum ontwerpen, inrichten en openen. Gemaakt voor en door: Andreas College Katwijk en Bureau voor Educatief

Nadere informatie

1. VAN OUDHEID TOT MIDDELEEUWEN 13. 1.1. Egypte 15 1.2. Griekenland 17 1.3. Rome 21 1.4. De romaanse tijd 23 1.5. De gotiek 27

1. VAN OUDHEID TOT MIDDELEEUWEN 13. 1.1. Egypte 15 1.2. Griekenland 17 1.3. Rome 21 1.4. De romaanse tijd 23 1.5. De gotiek 27 INHOUDSOPGAVE HET MEUBELBOEK 1. VAN OUDHEID TOT MIDDELEEUWEN 13 1.1. Egypte 15 1.2. Griekenland 17 1.3. Rome 21 1.4. De romaanse tijd 23 1.5. De gotiek 27 2. VAN RENAISSANCE TOT BAROK 37 2.1. Italië 39

Nadere informatie

Design tot in de perfectie

Design tot in de perfectie Deze zoons van een Duitse vader en een Nederlandse moeder ontwerpen met hetzelfde gemak een stijlvolle lijn stropdassen als een porseleinen servies dat wordt vervaardigd in Fürstenberg, een schilderachtig,

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2008 tijdvak 1 maandag 19 mei 13.30-15.30 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 32 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 67 punten

Nadere informatie

Bestuur: Hans Vermeulen (voorzitter), Remmelt de Jong (penningmeester), Jan-Roel Timmer (secretaris)

Bestuur: Hans Vermeulen (voorzitter), Remmelt de Jong (penningmeester), Jan-Roel Timmer (secretaris) Beleidsplan Stichting de Middendijk 2012-2013 KvK nummer 55726550 / RSIN 851835818 Bestuur: Hans Vermeulen (voorzitter), Remmelt de Jong (penningmeester), Jan-Roel Timmer (secretaris) Doelstelling: Het

Nadere informatie