I N F O R M A T I E V

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "I N F O R M A T I E V"

Transcriptie

1 I N F O R M A T I E V E G H E L IVN-Info nummer 83 augustus 2009 Zomer-Info

2 IVN-INFORMATIE IS EEN UITGAVE VAN IVN VEGHEL Locatie IVN verenigingslokaal 't Baken J. P. Coenstraat 1, 5463 HN VEGHEL (Zuid) IVN afd. Veghel Antoniusstraat 11, 5469 EV Keldonk Postgiro (0413) Bestuur: Voorzitter: Fer Kalis, (0413) Marterweide 7, 5467 LK Veghel Secretaris: Karin Koppen (0413) Antoniusstraat 11, 5469 EV Keldonk Penningmeester: Vacant Lid: Marianne van Zeeventer (0413) Roekdonk 2, 5467 DP Veghel Lid: Wolter Brongers (0413) Lavendelaar BE Veghel Lid: Mark van Heijst (0413) Turfven 96, 5464 PL Veghel Financiële zaken: Harry Willemsen (0413) Redactie Info: Maria Kordewinders-v.d.Tillaar P.van Schijndelstraat PT Boerdonk Telefoon: Suzanne van Zutven De Kempkens 6A 5465 NB Eerde Telefoon: (0413) Peter van Beurden Heiveld VT Veghel Telefoon (0413)

3 inhoud blz Van het bestuur 4-5 Vanuit het secretariaat 6 Attentie...Contributie 6 In memoriam Johanna van Lieshout 7-9 Ommetje op 6 september 10 Ibissen aan de Algarve Keldonk blijft boeien Masterplan de Aa nu al een succes 17 Jaarprogramma van augustus tot december Jaarprogramma Heemnatuurgroep St. Oedenrode Een vreemde meidoorn Verslag excursie Oertijdmuseum Vreemde vogels in Portugal Hemelvaartsweekend 2009 in Buurse Verslag dagwandeling Groesgoorpad 33 Nieuwe dagwandeling van 13 september 34 Wat is het IVN 35 van de redactie Terwijl iedereen van zijn vrije dagen in het zonnetje geniet, is de redactie weer in touw geweest om een nieuwe info voor jullie samen te stellen. Veel bijdragen komen van Frank Lippe die de natuur en internet afspeurt naar vreemde vogels en vreemde meidoorns. Hij gaat hiervoor naar Portugal maar ook dichtbij en komt via veel naslagwerk tot verrassende conclusies. Vooral de natuur bij Keldonk blijkt onze IVN-ers te boeien. De nieuw aangelegde natuur langs de Aa tussen Veghel en Keldonk levert nu al goede resultaten op. Zo is de roodborsttapuit al gesignaleerd. Ook het 'ommetje' op 6 september gaat daar naartoe. Hopelijk krijgen we nog veel mooie dagen in het vooruitzicht zodat we al wandelend en fietsend nieuwe natuurwaarnemingen kunnen opdoen in Keldonk of elders. 3

4 van het bestuur, Poeff, eindelijk thuis na een IVN-wandeling van 16 km. Tenminste dat was de bedoeling, bij nameting op de kaart bleek het toch ruim 25 km te zijn. Gelukkig maar, ik begon me al zorgen te maken over oud worden en niet eens meer een forse wandeling te kunnen maken. Maar ja van een vierdaagse afstand mag je je best een beetje moe voelen. Klinkt niet echt als een IVN-wandeling, een wandeltocht van 25 km, ook deze wandeling was een nieuw onderdeel van het jaarprogramma. En bij een wandeling langs allemaal EVZ s komen natuurlijk veel IVN-zaken aan de orde. Het lukt alleen niet om alles in detail te bekijken en een lange wandeltocht op de IVN-manier, twee passen vooruit en één achteruit gaat wel heel lang duren. Al met al was het ondanks de overvloedige regen een leuke tocht met 10 deelnemers waarvan 6 buiten het IVN. Mooi om te horen dat het internet toch werkt en mensen speciaal reageren op de aankondiging op de website. Er stonden dit jaar meer nieuwe onderdelen op het jaarprogramma. Zoals de natuurweek, een hele week lang ingevuld met IVN-activiteiten voor het publiek. Er is door heel veel mensen ontzettend hard aan gewerkt om het allemaal voor te bereiden. We begonnen op zondag met het klimaatspel in de Aa-broeken. De spelletjes waren leuk om te doen en heel creatief uitgedacht, helaas waren er maar weinig deelnemers om mee te doen. Wethouder van Burgsteden heeft in ieder geval een goed beeld van het IVN gekregen en klimaatverandering is op die manier weer mooi onder de aandacht gebracht. De maandagavond was voor de bomenwandeling, een mooie groep had zich verzameld voor het vertrek om half acht, op dat moment brak ook een enorm onweer los, zo intens dat we na de bui de helft van de groep waren kwijtgeraakt. Helaas voor die mensen want ze hebben een interessante wandeling met uitleg van Peter van Beurden gemist. De dinsdag daarop was gereserveerd voor een wandeling langs de Aa en het waterbergingsgebied, een mooie zomeravondwandeling. Op woensdag was het waterdiertjes scheppen voor de jeugd in de Aa-broeken. Op donderdagmiddag waren er wandelingen vanuit de natuurtuin. Vrijdagavond, was er de zomerklassieker, de vleermuizenwandeling met Gerard van Leiden, zoals altijd een echte publiekstrekker. Terugkijkend kan je zeggen dat we een leuk, afwisselend programma hadden voor heel verschillende doelgroepen. De belangstelling was bij een aantal onderdelen teleurstellend, ondanks de prima publiciteit. Dat is misschien nog 4

5 wel de grootste winst van deze week want het IVN Veghel heeft deze zomer heel vaak in de krant gestaan, met die artikelen samen kan je bijna een INFO vullen, misschien dat een volgende keer het publiek wel komt. Ondanks de geringe belangstelling kunnen we als IVN trots zijn op het programma dat we hebben kunnen aanbieden, iedereen die zich daarvoor heeft ingezet verdient een pluim. De vlinderlezing van Pieter van Breugel werd goed bezocht, mede een gevolg van de samenwerking met afdeling Bernheze die ook ruimschoots vertegenwoordigd was. De inventarisatie-avond later in het Wijbosch was leuk om mee te maken. Kijken naar een wit laken met een felle lamp ervoor om de nachtvlinders te trekken, een natuurfilm pur sang. De vakantie is nu ook voor Brabant begonnen, zelfs dan zijn er nog activiteiten. Zoals de boottochten van de gemeente die nu ook een beetje een IVN-uitstraling hebben gekregen door een wandeling in het Wijboschbroek op te nemen. Dus, wie nog met vakantie gaat, veel plezier toegewenst en ben je al geweest of blijf je gewoon thuis dan is misschien een boottocht aan te raden, vakantietrip in de eigen omgeving onder leiding van IVN-gidsen, dat is altijd goed. Nog een fijne zomer. En natuurlijk niet vergeten, na de zomer starten we half september met een korte najaarscursus, dus maak je buurman enthousiast om zich op te geven. Namens het bestuur, Fer Kalis, voorzitter struikkikker? Nieuwe soort ontdekt in Veghel? Twee kikkers vonden wij in de voortuin, hoog in de conifeer. Dus iets meer voor een boomkikker, vonden wij. Maar omdat het duidelijk geen boomkikkers zijn, noemen wij ze voor het gemak 'struikkikkers'. Of de amfibieënwerkgroep het hiermee eens is... dat willen we graag horen! Pam en Fer 5

6 vanuit het secretariaat: Begin mei hebben wij bericht gekregen dat Johanna van Lieshout overleden is. Johanna was al meer dan 28 jaar lid van het IVN afdeling Veghel. Nieuwe leden/donateurs: Hans van Leverink, Grevelingenhof 3, 5463 NM Veghel, tel , In de vorige INFO is vermeld dat José van Sterkenburg (donateur) op de Klaverweide 10 te Veghel woont. Dit moet zijn Klaverlaar 10. Karin Koppen Volop aandacht en interesse bij het waterdieren kijken in de Aa-broeken attentie...contributie Beste leden, Na verwerking in de boekhouding van de ontvangen contributies over 2009 (dus zowel lidmaatschap, donatie als huisgenootlid) blijkt dat er nog een beduidend aantal van onze mensen aan hun betalingsverplichting over 2009 nog niet heeft voldaan. Daarom verzoek ik iedereen die dit betreft tot (omgaande) betaling van de bijdrage over 2009 over te gaan. Bij voorbaat dank. Harry Willemsen, financiën. 6

7 IN MEMORIAM JOHANNA VAN LIESHOUT Johanna, Mijn vriendin in het groen. Mijn vriendin van het IVN. Onze vriendschap gaat jaren terug. Voordat ik mijn eerste groencursus volg in Uden, kende ik haar als Juffrouw van Lieshout. Als zestienjarige ben ik lid van de KPJ (Katholieke Plattelands Jongeren) en oefenen we ritmische oefeningen voor de sportdag. Daar ontmoet ik op grote afstand- Johanna. Ze is streng en veeleisend als sportlerares. Voor mij is ze echt Juffrouw van Lieshout. Als ik haar, jaren later, ontmoet bij de groencursus blijkt ze Johanna te heten en 7

8 mag ik je en jou (ge en gij) zeggen. Het duurde een heel seizoen voor me dat lukte! De groencursus volgt: we worden gids. We komen in het bestuur van het IVN. Johanna voorzitter en m.i. een hele goeie. Ze heeft de kracht om iedereen aan te sporen en om uit iedereen de beste initiatieven te halen. s Avonds heeft ze dan de beste ideeën en belt ze. s Morgens is ze rustiger. Met haar capaciteiten heeft ze het IVN flink doen groeien, op verschillende fronten. Een andere eigenschap is om tijdens een lezing de zaal rond te kijken en om dan een vraag te stellen Leg t nog ns uit Vertel t eenvoudiger, zodat ik t begrijp. Zelf begrijpt ze het heus wel, maar de didacticus in haar zegt, dat iedereen het moet kunnen begrijpen. Een gevleugelde uitspraak van haar is dan ook: Om een beetje te kunnen vertellen, moet je zeker tien keer zoveel weten We volgen niet alleen cursussen over bomen, bloemen, insecten en andere friemelbeestjes. We hebben ook een B-Team (Biologie Team). Mieke, Hetty, Johanna en ik bestuderen de biologiemethode van de middelbare school. Iedere maandagochtend, in de winter. In de zomer wordt er gewandeld, in de tuin gewerkt of worden de bijen verzorgd. Niet alleen de natuur staat centraal. Gezelligheid en uit eten gaan hoort er ook bij. We zijn zelfs een keer in het Casino van Nijmegen geweest! Altijd vraagt ze naar me, mijn man, het werk, mijn kinderen. Hoe het gaat, wat ze doen. Zo zijn mijn kinderen en ik verscheidene keren uitgenodigd om pannenkoeken te komen eten: pannenkoeken met honing! Gebakken door Jule. En als moeder van een stel jonge kinderen ga ik dan na afloop vief en vrolijk weer op huis aan: zowel Johanna als Jule zijn altijd enthousiast over mijn 8

9 kroost. (Dat is goed pep voor moeders!) Dertig jaar kennen we elkaar. Al haar zussen en haar moeder heb ik er ontmoet. Koffie, koek en heel vaak taart van Sonnemans. Altijd gastvrij. Altijd vragend. Altijd belangstellend. Altijd een wandeling door hun park. Altijd al die Latijnse namen voor de bomen en planten. Altijd naar de bijen. Dan wordt Johanna stiller Liefdevol verzorgd door Jule. Ze ontroert me nog, veertien dagen geleden Ik kom binnen. Ze kijkt op. Ze lacht. Even. goed dat je er bent zonder woorden. Johanna, Mijn vriendin in het groen. Dank je wel voor je vriendschap. Deze morgen heb ik een boeketje geplukt in de tuin. Er is nu, in mei, veel paars, veel rose, veel lila, veel violet en veel purper bij iedereen in de tuin een toefje Johanna! Deze gedachten en herinneringen stromen uit mijn pen, als ik hoor dat Johanna is overleden, op 3 mei Jeanny Keurlings. 9

10 'ommetje' op 6 september Omdat dit jaar het thema van de 'groene maand' Natuur en Gezondheid is, worden er tijdens deze maand op vele plaatsen in Nederland, door IVNafdelingen, korte rondwandelingen oftewel 'ommetjes' gerealiseerd. Iedereen doet het op z'n tijd. 's Avonds even een blokje om of tussen de middag met of zonder collega's aan de wandel. Leuk en gezellig. Maar er zijn meer redenen om een ommetje te maken. Het ontspant en maakt het hoofd leeg. Verbetert de concentratie en creativiteit. En het is goed voor lijf en leden. Met een ommetje haalt u al snel de aanbevolen Nederlandse norm van 30 minuten bewegen per dag. Op zondag 6 september worden de 'ommetjes' begeleid door IVN-gidsen. Wilt u zelfstandig het ommetje lopen, dan kan dat, want de routebeschrijving is ook daarna nog te verkrijgen. In Veghel lopen we het ommetje in het gebied van de rivier de Aa. Het gaat grotendeels over onverharde paden, die bij slecht weer enigszins drassig kunnen zijn. U wandelt door nieuw, d.w.z. ruim een jaar geleden heringericht, gebied dat dienst doet als ecologische verbindingszone. Er bevinden zich meerdere poelen in het gebied en door de hoogteverschillen is er een grote diversiteit in vegetatie. Op zondag 6 september zal er om en uur vanaf de parkeerplaats van de begraafplaats Zuidergaard in de wijk 'de Leest' een ommetje starten onder begeleiding van IVN-gidsen. U bent van harte welkom. 10

11 ibissen aan de algarve Omdat de lente daar al in maart en april begint gaan wij al enkele jaren in die periode een paar weken naar de Portugese Algarve. Het is het uiterste randje van Europa, aan de Atlantische Oceaan, die ons scheidt van Afrika en Amerika. Niet alleen de bloemen maar ook de dieren en vooral de vogels maken van de Algarve een bijzonder gebied. Zolang je tenminste in een reservaat gaat vogelen, waar jacht niet toegestaan is, kun je heel wat bijzonders tegenkomen. Daarbuiten zijn wel vogels, maar uitgezonderd de ooievaars die blijkbaar door Sint Hubertus beschermd worden zijn vaak nogal schuw. Maar ga je naar een beschermd gebied dan weten de vogels dat blijkbaar goed, want daar laten ze zich volop bewonderen. Purperkoeten, lepelaars, flamingo's, krakeenden, krooneenden en zelfs wouwaapjes, je kunt er uren naar kijken, en vaak ook uit behoorlijke observatiehutten. Het gebied is daarom heel populair bij de vogelkijkers, ook hier uit de omgeving. Op internet vind je bij een heel bruikbare reisgids van de hand van Joop Bergsma van Vogelwacht Uden e.o. getiteld Algarve, vogels in de winter. Uit die bron leerde ik van het bestaan van Praia Grande, een natuurgebied tussen Albufeira en Pera, waar de 11

12 Zoute Lagune, Lagoa dos Salgadas, deel van uitmaakt. Ik ben daar al een aantal keren heen geweest en elke keer is het weer een verrassing wat je er dan weer te zien krijgt. Steltkluten, kluten, dodaarsjes, waterhoentjes, meerkoeten, purperkoeten enz. zijn er vaste prik. Maar dit jaar was er nog iets vreemders te zien. Eerst dacht ik dat het om een groepje wulpen ging. Vier grote vogels met een lange kromme snavel vlogen boven de oever aan de overkant, bij de golfbaan. Toen ze neerstreken was het evenwel duidelijk dat ze erg donker waren, niet bruinig gestreept zoals wulpen of regenwulpen, die ook vaak in die buurt voorkomen. Ibissen leken het. In mijn oude vogelgidsen kwamen zwarte ibissen alleen in Oostelijk Europa voor, ik had ze wel eens in de Roemeense Donaudelta gezien. Maar in 2006 had ik bij Castro Marim zelf al gezien dat daar op de grens van Spanje en Portugal een onmiskenbare zwarte ibis rondvloog. Ik nam dus aan dat het viertal ook tot die nieuwe Iberische vogelsoort zou behoren. Maar helemaal zeker voelde ik mij niet, ze leken in silhouet toch iets anders. Vooral in de nek hadden ze wat vreemds, alsof ze een kuif hadden. Dat is een eigenschap die ik wel kende van bepaalde ibissen in dierentuinen, de kaalkopibis, heremietibis of waldrapp. Maar die is in Europa al na de zestiende eeuw uitgestorven. Tot die tijd broedde de soort b.v. in Zwitserland en Oostenrijk op rotsige oevers van meren en rivieren. Ook in Turkije, bij Birecik, is de soort niet meer echt in het wild broedend, bij Palmyra in Syrië is nog een kleine kolonie en verder zijn in Noord Marokko nog een paar bescheiden broedkolonies aanwezig. Bij het determineren hanteer ik meestal een vrij botte regel: bij twijfel kies ik altijd de minst zeldzame soort als de meest waarschijnlijke. Dus dacht ik dat ik een paar gewone zwarte ibissen met een wat woeste vederdos gezien zou kunnen hebben. Een paar dagen later gingen we weer naar de Lagoa dos Salgadas. En kijk, terwijl we daar aan de oever stonden te kijken kwamen er wederom vier ibissen aanvliegen. Maar dit keer streken ze op nog geen dertig meter afstand neer. Ze gingen boven op een bord zitten met een verbod voor loslopende honden. De vogels lieten zich gemakkelijk tot op enkele meters benaderen. Ze leken qua kleur wel heel erg op wat de Engelsen een glossy ibis (glanzende ibis) noemen. Donkerpaars, groen, bruin, ze toonden het allemaal, afhankelijk van de lichtval. Maar ze hadden wel heel opvallend pluimen aan de achterkant van de kop. Kaal was die kop overigens niet, hooguit waren de wangen een beetje schaars bedekt. Opvallend was wel dat de poten niet zo lang en statig waren als bij een echte zwarte ibis. Alle vier de ibissen hadden overigens genummerde plastic ringen aan die poten. Het ging dus om exemplaren die door mensen vrijgelaten waren, 12

13 opzettelijk losgelaten of ontsnapt uit een dierentuin of vogelverzameling. Welke soort was me evenwel nog niet duidelijk. Thuis heb ik op Google nagezocht welke donkere ibissen met een kuif er eigenlijk bekend zijn. Dat zijn er wel een paar, maar die hebben dan toch ook witte of olijfkleurige stukken in het verenkleed. Voorlopig besloot ik dus maar dat het wellicht om ontsnapte Afrikaanse ibissen van de soort Olijfgroene Ibis (Bostrychia olivacea) zou gaan. Maar toen ontdekte ik dat bij een fraaie verzameling foto's van de door mij waargenomen ibissen gepubliceerd was. Die waren op dezelfde plaats, Salgados bij Albufeira, merendeels in oktober 2008 genomen. Uit het commentaar bleek onmiskenbaar dat het toch om echte heremietibissen, Geronticus eremita, ging. Bij Cadiz in Spanje heeft men al enkele jaren lang gekweekte exemplaren van die soort laten verwilderen, in de hoop dat er een vrij broedende populatie op het Iberische schiereiland zou kunnen ontstaan. Kennelijk waren mijn vier exemplaren bij Salgados daarvan afkomstig. Overigens bleek uit het commentaar bij de flickr-foto's dat er daar in oktober vijf exemplaren gezien waren, een is er sindsdien blijkbaar verdwenen. Of de soort Geronticus eremita ooit in historische tijden in Spanje of Portugal geleefd heeft lijkt mij twijfelachtig. Gesner heeft in 1555 in zijn boek Historia Animalium de soort met de namen Waldrab, Steinrab en Klausrab beschreven. Hij kwam toen onder meer bij Salzburg in Oostenrijk, bij Bad Ragaz en bij Zürich in Zwitserland en in de Italiaanse Alpen voor. Rab of tegenwoordig ook vaak rapp betekent raaf ofwel zwarte vogel. Gesner noemt ook de groene glans die de veren in het zonlicht tonen en de achterwaarts gerichte verenkuif. Een kale kop noemt hij niet. Dat mijn heremietibissen duidelijk geen kale kop hadden lijkt dus niet zo'n bezwaar te zijn tegen de determinatie. Hoogstwaarschijnlijk is die kale kop een eigenschap die pas later tot ontwikkeling komt en mogelijk waren mijn exemplaren nog te jong of was het te kort na de ruiperiode. Achteraf is het toch wel een sensationeel gevoel om zo'n bijna uitgestorven vogel vrij vliegend tegengekomen te zijn. Echt wild zijn er op de hele aarde niet meer dan zeshonderd heremietibissen. Verwilderd zijn het er misschien maar enkele honderden. Vier stuks is dan toch wel een belangrijk deel van de totale wereldpopulatie. Iets dergelijks overkwam me een aantal jaren geleden toen ik constateerde dat twee pelikanen op het Turkse Bafa-meer echte kroeskoppelikanen waren. Ook daarvan leefden toen nog maar erg weinig exemplaren in het wild (tegenwoordige schatting stuks). Maar die pelikanen gedroegen 13

14 zich toen toch wel wat meer zoals het wilde vogels betaamt. Ze vlogen weg toen ons bootje te dicht bij kwam. De Spaanse waldrapps mogen nog heel wat leren, want die gedroegen zich nog altijd alsof het eendjes bij de kinderboerderij waren. Of ze er in zullen slagen een nieuwe broedkolonie te vestigen zullen we nog moeten zien. Overigens komt mijn waarneming van een echte zwarte ibis, Plegadis falcinellus, bij Castro Marim hiermee toch wel in een iets ander licht te staan. Ik dacht eigenlijk dat de soort hetzij spontaan uit Oost-Europeaan naar Portugal gekomen was of dat er een uitbreiding van een oude kolonie ergens in Spanje of Portugal plaatsgevonden zou hebben. In werkelijkheid zijn de Iberische zwarte ibissen ook opzettelijk geïntroduceerd door mensen, de experimenten lijken wel succes te hebben gehad. Blijkens diverse fotoseries op Internet is het tegenwoordig wel een behoorlijk talrijke soort, op '07 zijn in de Ebro delta 400 zwarte ibissen gezien. De oudste internetvideo komt uit Catalonië in De Lagoa dos Salgadas wordt nu zelfs expliciet als broedgebied vermeld. Ik vraag mij af in hoeverre mijn oude vogelgidsen correct zijn voor de situatie in Spanje en Portugal in de tijd waarin ze uitgegeven werden. Kist uit 1956 vermeldt ergens in de buurt van Gibraltar een vraagteken, Elsevier uit 1977 en Sauer uit 1982 laten het Iberische schiereiland blank. Een en ander suggereert dat de soort toch echt wel een aantal jaren uitgestorven was. Bij de heremietibis is dat omstreeks drie eeuwen lang zo geweest. Frank Lippe 14

15 keldonk blijft boeien Keldonk blijft boeien; heb ik in de vorige INFO verteld over de Roost en de Bulten, nu wil ik jullie enthousiast maken voor een stukje nieuwe natuur bij Keldonk. In de gemeente Veghel is in 2005 het Masterplan Aa gelanceerd waarbij gemeente en waterschap hun intentie bekendmaakten om tot een gezamenlijke aanpak te komen van waterberging, recreatie, ecologische verbindingszones, landschapsontwikkeling en cultuurhistorie. Bij Keldonk zijn deze plannen voor mij zichtbaar geworden door de ecologische verbindingszone (EVZ) en de fietsbrug. De natuurvriendelijke oevers, de poelen en het terrein wat daar omheen ligt, zijn deel van de EVZ. En voor de recreatie is er een nieuwe fietsbrug over de Aa gemaakt waardoor mijn route naar Veghel wel 10 minuten korter is geworden en bovendien interessanter! Toen in oktober 2008 de brug geplaatst werd, hadden wij ineens een heel stuk natuur erbij. En dus gingen we bijna dagelijks op pad om te zien wat er zich allemaal afspeelde: In de winter zat er een paartje grote zaagbekken op de Aa bij de fietsbrug. s Winters zitten vaker zaagbekken op de Aa dus wel heel leuk, maar niet dankzij de reconstructie van de Aa. Wel zaten er tientallen groenlingen, kneu s, rietgorzen en geelgorzen in het riet en kruiden langs de Aa omdat voor de EVZ een flinke strook langs de Aa uit de landbouw onttrokken is. En langs de glooiende, natuurvriendelijke oevers liep een witgatje te pikken. In het voorjaar waren wij verrast om een kleine plevier te zien scharrelen rondom één van de nieuwe poelen. Toen bleek dat ze met z n tweeën waren, hoopten wij dat ze daar zouden gaan broeden. Helaas werd het stuk land om de poelen bewerkt (ingezaaid) en zijn zij waarschijnlijk daardoor op andere gedachten gebracht. 15

16 Later in het voorjaar zagen we dat de poelen door vele vogels al benut werden: Canadese ganzen, witte en gele kwikstaarten, vele kievieten, witgatje, groenpootruiter, hout- en holenduiven, kokmeeuwen, een groep van zeven Nijlganzen waarbij een Casarca zich verschanst had! Ondertussen werd het terrein steeds groener, veel pioniersplanten hadden zicht gevestigd. Gele ganzenbloem, amsinckia, wilde ridderspoor, zwarte mosterdplant zijn de leukere soorten. Een deel van het gebied is ingezaaid met een bloemenmengsel en zo heeft Keldonk een plukweide gekregen. Korenbloemen, bleke klaprozen springen eruit. In de hogere kruiden hebben we een paartje patrijzen zien scharrelen. Begin van de zomer bleek dat de huiszwaluwen de poelen gebruikten om modder te verzamelen voor hun nesten. En eindelijk blijven de nesten ook hangen onder de gevels van de huizen in de wijk Den Dries (door de modder of omdat men ze niet meer van de huizen afstoten sinds Keldonk een heuse huiszwaluwentil heeft?). Op twee verschillende plaatsen langs de Aa laten de roodborsttapuiten hun liedje horen. De kneu s hebben in ieder geval succesvol gebroed: een gezin van vijf vliegt rondom de brug! Langs de oevers van de Aa rusten s avonds honderden weidebeekjuffers met op de achtergrond het gekwaak van de groene kikkers die zich binnen een half jaar al in de nieuwe poelen gevestigd hebben. En soms, heel soms, hoor je de steenuil roepen terwijl die aan het foerageren is. Komt dat zien, komt dat zien Karin Koppen 16

17 Masterplan de Aa nu al succes Vorig jaar kwam de uitvoering van het Masterplan de Aa gereed. Een van de doelstellingen was dat de roodborsttapuit zich langs de Aa zou gaan vestigen. Hemelvaartsochtend trok een tweetal Veghelse vogelaars er in alle vroegte op uit. Tussen de Leest en de nieuwe fietsbrug bij Keldonk fietsten en liepen we langs de nieuw aangelegde Ecologische Verbindingszone die hier is aangelegd. Sommige stukken zijn nu reeds prachtige natuurgebiedjes. Een van de doelvogels die bij de plannen omtrent de EVZ langs de Aa tussen Veghel en Keldonk werd genoemd was de roodborsttapuit. Een vogel die het eigenlijk van wat drogere omstandigheden moet hebben. Op ca. 500 meter zuidelijk van de Leest werden we al verrast. Het geluid van de gele kwikstaart. We zouden dit vogeltje op nog 6 locaties tegenkomen. Voor de grote gele kwikstaart heb ik samen met leden van de vogelbeschermingsvereniging in Boerdonk nestkasten gehangen onder bruggen over de Aa. Deze vogel echter liet zich noch horen noch zien. Volgend jaar gaan we weer zoeken. Ook de rietgors, ook al geen alledaagse verschijning en de bosrietzanger hoorden en zagen we. De bosrietzanger op zeker 8 verschillende plaatsen. Verder een groot aantal kleine karekieten, Voorts natuurlijk weidevogels, roodborst, winterkoning, fitis, tjiftjaf en b.v. vinken. Maar verrassend was wel dat we de roodborsttapuit hoorden en zagen. Een prachtig vogeltje dat nu reeds gebruik maakt van het vorig jaar gereed gekomen Masterplan de Aa. Een klein beetje ruimte voor natuur loont, direct. En dan praten we nog niet eens over de sperwer, de torenvalk, de kuifeend of de tafeleend die we er zagen. In totaal zouden we in een paar uur tijd 35 soorten tellen. Lang niet gek. En eigenlijk in je achtertuin. Als je bij begraafplaats Zuidergaard langs de Aa gaat lopen en dan voor een bos met populieren linksaf gaat en het pad blijft volgen kom je langs een prachtig stukje nieuwe natuur. Uitstekend geschikt voor een ommetje. Wolter Brongers 17

18 jaarprogramma van augustus tot december 2009 Elke vrijdag Vondelstraat Vrijdagochtend wandeling Ad vd Donk Augustus 1x per 2 wkn Inventariseren plantenwerkgroep Zondag 2 augustus Zaterdag 15 augustus Stadhuis Stadhuis Wandeling: Publieksactiviteit Fietstocht: September 1x per 2 wkn Inventariseren plantenwerkgroep Zondag 6 september Dinsdag 8 september Baken Karin Koppen n Zestiental Groene Kilometers Gerard van Leiden Kilsdonkse Molen en Kasteel Zwanenburg Mia Rooijmans Karin Koppen Wandeling Ommetje Veghel Publieksactiviteit Wolter Brongers (nadere informatie volgt) Doe avond: Varens, Paardenstaarten en Wolfsklauwen door Toon van de Schans Lidou van Beurden Zondag 13 september Dinsdag 15 september Stadhuis Baken Wandeling (zie INFO) Cursus: Publieksactiviteit Dagwandeling Rob Knechten Najaars Cursus Annie Oudendijk Vrijdag 25 september Stadhuis Familie excursie: Stoelen voor Paddenheren en Publieksaktiviteit Paddendames (Start wandeling o.l.v. parkeerplaats Ant. Raaijmakers Boswachterhuis, Gemertsedijk 10) 18

19 Oktober Zaterdag 3 oktober Geerbos Geerboswerkdag Lidou van Beurden Vrijdag 9 oktober Maandag 12 oktober Stadhuis Baken Excursie: aanmelden verplicht) Korte Cursus: Publieksactiviteit Compostmakerij Vlagheide Wolter Brongers Dierensporen Annie Oudendijk Zaterdag 31 oktober Geerbos Geerboswerkdag Lidou van Beurden November Dinsdag 3 november Zaterdag 7 november Woensdag 11 november Baken Baken (nadere informatie volgt) Publieksactiviteit Lezing: Publieksactiviteit Foto s voor de vuist weg door Pieter van Breugel Lidou van Beurden Natuurwerkdag Fer Kalis Landschappen Lezen door Bert Lemmens Karin Koppen Zondag 22 november PBI Wandeling Aabroeken: Publieksactiviteit Opus van Oker en Overvloed Tonny Vlamings December Zondag Stadhuis 13 december Woensdag Baken 16 december Excursie: Sprokkelen: (Leden vertellen: Gerrit Bruggink De Vogelwerkgroep nodigt u uit! Gerard van Leiden Trektocht door Yukon Lidou van Beurden

20 jaarprogramma heem-natuurgroep uit sint-oedenrode Zondag 6 september Excursie naar Haanwijk te Sint-Michielsgestel. Het vertrek is om uur vanaf de Markt te Sint-Oedenrode. Zondag 4 oktober Paddenstoelenexcursie in Sparrenrijk te Boxtel. Het vertrek is om uur vanaf de Markt te Sint-Oedenrode. Maandag 9 november Lezing over de vogeltrek in Zuid-Zweden door Jeanne, Bert, Toon en Dirk. Aanvang is om uur in de ontmoetingsruimte van kringloop d n Einder, gelegen aan Sluitappel 17a in de wijk Eerschot te Sint-Oedenrode. Zondag 13 december Winterwandeling in de Scheeken te Sint-Oedenrode. Het vertrek is om uur vanaf de Markt te Sint-Oedenrode. Maandag 11 januari 2010 Vertoning van diverse natuurfilms van Mark Kapteijns uit Wintelre, winnaar van diverse filmprijzen. Aanvang is om uur in de ontmoetingsruimte van kringloop d n Einder, gelegen aan Sluitappel 17a in de wijk Eerschot te Sint- Oedenrode. Maandag 8 februari Dialezing van Rinie Kerstens met de titel: Ik zie, ik zie wat jij niet ziet. Kerstens gaat in op zien bij dieren en mensen. Aanvang van de lezing is om uur in de ontmoetingsruimte van kringloop d n Einder, gelegen aan Sluitappel 17a in de wijk Eerschot te Sint-Oedenrode. Maandag 8 maart Lezing over Suriname door Martien Bekkers. Aanvang om uur in de ontmoetingsruimte van kringloop d n Einder, gelegen aan Sluitappel 17a in de wijk Eerschot te Sint-Oedenrode. Maandag 12 april Lezing over Spechten van Nederland door Gerard Compiet. Aanvang is om uur in de ontmoetingsruimte van kringloop d n Einder, gelegen aan 20

21 Sluitappel 17a in de wijk Eerschot te Sint-Oedenrode. Zondag 2 mei Vroege vogelexcursie in Vossenholen te Gemonde. We vertrekken om uur vanaf de Markt te Sint-Oedenrode. Zondag 6 juni Een natuurwandeling in de Mortelen te Oirschot. Het vertrek is om uur vanaf de Markt te Sint-Oedenrode. Donderdag 1 juli Een natuurwandeling in de Koppelkes te Sint-Oedenrode. Het vertrek is om uur vanaf de Markt te Sint-Oedenrode. Inlichtingen bij: Hein de Koning, Heistraat BB te Sint-Oedenrode, tel en bij Jeanne Soetens, Passtraat 6, 5492 AL te St. Oedenrode, tel

22 een vreemde meidoorn Op dinsdag 19 mei had Karin Koppen ons uitgenodigd om de ijsbaan bij de Aa-brug aan het Hackerom te gaan inventariseren. Helaas bleek de beheerder net het hele baantje gemaaid te hebben. En dus gingen we maar een eindje verderop de Keldonkse Visvijver bekijken, die in hetzelfde kilometerhok ligt. Niet lang geleden is die vijver grondig opgeknapt, maar een groot deel van de vroeger aanwezige planten bleek nog altijd heel fraai aanwezig te zijn. De vijver is omgeven met een windscherm van bomen en struiken die zoals de meeste bomen in ons land netjes aangeplant zijn, maar het is gebruikelijk ze toch maar bij het inventariseren van natuurterreinen gewoon mee te inventariseren. Toen we bijna de hele vijver rondgelopen waren, kwam ik een boompje tegen dat ik echt niet kende. Het was duidelijk een meidoornachtige soort, met schermen witte bloemen als een van de normale inlandse meidoorns, maar de bladeren waren totaal niet ingesneden. Ze waren heel regelmatig elliptisch, met een duidelijke gezaagde rand. Dat laatste is overigens niets bijzonders, alle leden van de rozenfamilie hebben bladeren met een gezaagde rand. De takken hadden net als gewone meidoorns stekelige doorns, maar veel langer en gemeen spits. Ze waren wel 4 á 5 centimeter lang. Ik hoopte dat iemand van de rest van het gezelschap genoeg kennis van sierheesters had om de soort op naam te brengen, maar dat bleek ijdele hoop. Zelfs Ton, die een oneindige voorraad feitenkennis van planten heeft kon me niet wijzer maken. Maar, merkte hij op, het was duidelijk een aangeplante cultuursoort, en die hoeven we niet aan te strepen. Daar had hij dan wel gelijk in, maar daarmee was ik toch niet tevreden. Ik was vast van plan in de meidoorn-literatuur te duiken om die merkwaardige boom bij de Visvijver een naam te geven. Karin meende dat dat een hele klus zou worden. Maar dat bleek heel erg mee te vallen. Thuis sloeg ik als eerste de Heukels Flora, 23e Ed. op, op blz. 394 waar het geslacht Crataegus, Meidoorn staat. En kijk, de wonderen zijn de wereld nog 22

23 niet uit, in die nieuwste uitgave begint dat geslacht met een opsplitsing in soorten met ingesneden bladeren en korte doorns en soorten met niet gelobde bladeren en doorns van 3-8 cm lang. De Hanendoorn, Crataegus crus-galli, is een Amerikaanse soort die wel aangeplant wordt en die door verwildering mogelijk zou kunnen inburgeren. Met die namen is natuurlijk op internet wel wat te vinden. En op het eerste gezicht leek die mogelijk verwilderende Hanendoorn echt wel veel op de boom bij de Visvijver. Soortenbank.nl kende de Hanendoorn niet, dus daaruit kwam ik niets te weten over de plekken waar de soort al eerder gezien was. Bij Waarneming.nl was wel iets te vinden. Op heeft Hinko Talsma een Hanendoorn bij Leeuwarden - Westeinde [Fr) gevonden en op zag Herman G. de Heer er een bij Boerakker [Gr]. Op Waarneming.nl duidt men de soort als zeer zeldzaam aan. Maar er waren op die website ook foto s te vinden die door Wim Rubers in de Redichemse Waard, bij Culemborg, op genomen waren. Daarbij vond ik als details enerzijds de opmerking dat het duidelijk om aangeplante exemplaren ging, Maar anderzijds werd ook de soortaanduiding gecorrigeerd, waarschijnlijk ging het niet om een zuivere C. crus-galli, maar om een kweekvorm die wel als C. persimilis var. splendens of als C. prunifolia aangeduid wordt. Die kweekvorm heeft grotere bladeren en kortere doorns dan de natuurlijke Hanendoorn. Alles bij elkaar leek dat mij genoeg reden om op Hemelvaartsdag nog eens naar de Visvijver te fietsen. En dat bleek toch wel leerzaam te zijn. De bewuste boom had inderdaad vrij brede bladeren, mooi glimmend, maar ook flink aangevreten door insecten. De stekels waren wel flink lang maar beslist geen 8 cm. Hoogstwaarschijnlijk was het dus ook hier die kweekvorm die wel als Hanenspoordoorn of Hanendoorn verkocht wordt. Het is dus de vraag of de naamgeving van de Heukelsflora wel passend is voor de verwilderingen of aanplantingen in Nederland. Maar wat ook heel interessant bleek was het feit dat ongeveer vijf meter van mijn eerste Hanendoorn nog een tweede exemplaar bleek te staan. Bladvorm en stekels waren bij beide exemplaren gelijk. Maar terwijl boom nummer 1 een flinke omvang had, ruim twee meter hoog, stam ongeveer acht cm dik en breeduit bloeiend met honderden schermen inmiddels uitgebloeide bloesems, was nummer twee maar een kleintje. Een stam van onderaan hooguit twee cm dik amper manshoog en zonder een enkel bloeischerm, het leek echt een exemplaar van een jongere generatie. Wellicht is het dus een zaailing uit een vrucht van het andere exemplaar. Als dat waar is, is het misschien wel de eerste echt wilde Hanendoorn in Nederland. Meidoornbastaarden schijnen vaak goed kiemkrachtig zaad te produceren, schijnt het. Maar misschien heeft iemand de boom ooit tot aan het maaiveld ingesnoeid en is hij daarom zo ver op zijn familielid achtergebleven. Toen ik in 23

24 1997 de flora bij de Visvijver inventariseerde moet die Hanendoorn daar vast al gestaan hebben. De boom was nu echt wel flink genoeg uitgegroeid om meer dan tien jaar oud te zijn. Maar waarschijnlijk heb ik hem toen niet herkend of hooguit als een aangeplante exoot beschouwd, en dus niet genoteerd. Dat klopte dus wel, want in die tijd had de soort ook geen plaats in de Heukelsflora. Nu wel, hij staat zelfs al op de streeplijst, onder nummer FB En daar heb ik hem dus inderdaad maar aangestreept. Voor Florondistrict 19 Noord-Brabant Oost is het een primeur. Ik heb dus een paar takjes meegenomen om te drogen en op te sturen voor controle. De naam van de boom in het Nederlands, Hanendoorn, is kennelijk een moderne afkorting van de oudere naam Hanenspoordoorn, die nog wel in de Flora van Heimans, Heinsius en Thijsse staat. De takdoorns van de boom worden dus vergeleken met de sporen aan de poten van een haan. De Latijnse naam crus-galli betekent dan ook poot van een haan, hanenpoot. We kennen diezelfde Latijnse naam ook voor het gras dat we Hanenpoot noemen, Echinochloa crus-galli. Wat Crataegus betekent is mij niet duidelijk. Sommige deskundigen denken dat daarin het Griekse woord kataios ofwel krachtig, sterk verborgen zit, omdat meidoornhout zo sterk zou zijn. Maar dat klopt niet met die letter g in Crataegus. Alternatief zou krat- kop kunnen betekenen en aigos geit, maar geitenkop lijkt toch niet veel met meidoorns te maken te hebben. De soortnaam persimilis betekent sprekend lijkend op, dat zal wel slaan op de sterke overeenkomst met de echte Hanendoorn. Splendens betekent prachtig en prunifolia met pruimenbladeren. Frank Lippe 24

25 verslag excursie oertijdmuseum Helaas waren er weinig belangstellenden. We waren in totaal met 9 deelnemers. Door omleidingen in Schijndel en Boxtel zijn we over St.-Michielsgestel gereden. Ondanks verschillende vertrekpunten kwamen we gelijktijdig aan. Eerst zagen we een film over een vleesetende dinosaurus. Uit nauwkeurig botonderzoek was gebleken hoe die tenslotte, na meerdere optaters van verschillende prooidieren, aan zijn einde gekomen was. De botvergroeiingen ten gevolge van een gebroken klauw werden het dier tenslotte fataal. Na de film kregen we de gelegenheid vragen te stellen en werden we bevraagd over hoe oud we dachten dat de mensheid was en wat het verschil was tussen archeologie en geologie. Ook werd duidelijk hoe uit een contact met 2 tachtigjarige fossielenzoekende dames het Oertijdmuseum is voortgekomen. De fossiele sponsjes waar die dames naar zochten deden de vonk overslaan naar de toen nog jeugdige stichter van het huidige museum. Daarna werden we rondgeleid door het museum waar op interessante wijze de geschiedenis van de levende aarde is uitgebeeld en toegelicht. Er was zoveel te zien dat sommigen er voor kozen het museum na onze gezamenlijke meegebrachte lunch verder te bekijken. Het andere deel toog naar Banisveld. 25

26 Het was wat fris en bewolkt, maar verder vrijwel droog. Het wat lange aanlooppad naar de uiteindelijke routes was wat saai en bood behalve een flink plakkaat hengel en een uitbundig zingende karekiet niet zoveel nieuws. Eenmaal op de gekozen route bood het Winkelsven een aardige gelegenheid tot verpozen. Er zat warempel een jonge lepelaar. Verder kokmeeuwen, oeverlopertjes, kieviten, scholekster, aalscholver, dodaars, grauwe ganzen met jongen en wilde eenden. De weg door het bos toonde uitbundige tuilen koningsvaren en vele bloeiende exemplaren van knopig helmkruid dat goed bezocht werd door verschillende hommelsoorten. Adelaarsvaren en brede stekelvaren waren ook ruim vertegenwoordigd. Doorkijkjes boden een afwisselend beeld van de wijze waarin verschillende landschapjes in elkaar overgingen. Bosjes, grazige weitjes en heide wisselden elkaar af. Verder zagen we een kolonietje spieswespen. Voornamelijk mannetjes op zoek naar een vrouwtje. Vrouwtjes met een zweefvlieg als prooi aan haar angel zagen we niet en ook de bijbehorende satellietvlieg die we bij het voorwandelen wel gezien hadden, liet zich bij ons korte bezoek aan die plek niet zien. Het teer guichelheil en de klokjesgentiaan hebben we niet gevonden. Maar misschien was het daar de tijd nog niet voor. Al met al toch een geslaagde dag in goed gezelschap. Zeker een wat ruimere opkomst waardig. Maar keuzes maken moeten we allemaal. Peter van Beurden / foto's: Antoon Raaijmakers 26

27 vreemde vogels in portugal De Iberische Blauwe Ekster is een heel merkwaardige vogel, althans wat betreft zijn verspreiding. In Europa is die beperkt tot de zuidelijke delen van Portugal en Spanje. Elders in Europa en ook in Westelijk Azië komen geen vergelijkbare vogels voor, maar wel in Mongolië, Oost-China, Korea en Japan. Die Blauwe Eksters in het Verre Oosten lijken uiterlijk sprekend op die in het uiterste Zuidoosten van Europa. De kop is zwart, rug en buik zijn beige, vleugels en staart zijn blauw. Alleen bij de Europese vogels is ook de punt van de staart blauw, de Aziatische hebben witte punten aan de staartveren. Ook de afmetingen zijn niet helemaal gelijk, de Europese vogels zijn wat kleiner. Er zijn ook verschillen in DNA aangetoond. Men beschouwt de soorten daarom tegenwoordig als verschillende soorten. Cyanopica cooki heet de Iberische Blauwe Ekster, de oude naam Cyanopica cyanus (C. cyana? ) is behouden voor de Aziatische Blauwe Ekster. In de bodem bij Gibraltar zijn fossiele resten gevonden van vogels die men voor Blauwe Eksters houdt, met een ouderdom van maar liefst ca jaar, dat is dus nog voor de laatste IJstijd. Het blijft toch nog altijd vreemd dat er nergens in het gebied tussen die twee Blauwe Ekster arealen ooit soortgelijke vogels gezien zijn en dat ondanks een erg lange scheiding tussen beide soorten de uiterlijke verschillen zo gering zijn gebleven. Lang heeft men dan ook geloofd dat de soort uit het Verre Oosten door een middeleeuwse Portugese ontdekkingsreiziger mee naar huis genomen zou zijn. Eerlijk gezegd geloof ik zelf toch nog altijd een beetje aan dat sprookje, omdat ik het onwaarschijnlijk vind dat je fossiele botjes van zo oud zo secuur op naam zou kunnen brengen. DNA liegt natuurlijk niet, maar toch is het maar de vraag hoe groot de verschillen zijn in verhouding tot een tijdsverloop van 400 of jaar. Met het Sint Helena Fazantje in Portugal en in Afrika ligt de zaak veel duidelijker. Oorspronkelijk komt dit prachtvinkje wijd verspreid in Afrika ten zuiden van de Sahara voor, tot in Zuid-Afrika. Maar hij is ook opzettelijk 27

28 overgebracht naar diverse eilanden, o.a. naar Sint- Helena, vandaar zijn Nederlandse naam. Het is een tamelijk bescheiden vogeltje, kleiner dan een mus. Grauwgrijs op de rug, roodachtig van onderen, met een rood maskertje bij de ogen en ook een rode snavel, maar dat is alleen bij volwassen uitgekleurde exemplaren. Dat rode maskertje en vooral die rode snavel zijn in het veld, op een stoffig weggetje, niet opvallend. Klein en grauw, dat zijn de meest duidelijke eigenschappen. Een prachtvink is het alleen in naam, sommige familieleden zijn echt mooi, maar het Helena Fazantje niet zo erg. Waarom men het vogeltje zo kwistig verspreid heeft is mij eigenlijk niet zo duidelijk. Waarschijnlijk is hij gemakkelijk in een kooi te houden en te kweken, en dan ontsnapt er nog al eens een exemplaar. Op het Portugese vasteland is de soort in ieder geval bij Obidos in 1964 begonnen aan zijn vestiging in Europa. Inmiddels heeft hij ook de Algarve in het Zuiden bereikt. Als je dat niet beseft zoek je nog al lang tevergeefs bij de vinken en de gorzen naar zo'n onooglijk grauw vinkje in de meeste vogelgidsen. Dat opzoeken is zeker een probleem met de vogels die ik inmiddels al drie jaar achtereen in het Parque Ambiental bij Vilamoura zag. Een overwegend gele vink, donker gestreept op de vleugels en met een grotendeels zwarte kop is het. Zo zijn althans de mannetjes, de wijfjes lijken het meest op een wijfjesmus, maar dan in een dofgroenige tint afgewerkt. De Engelse birdwatcher die ik ontmoette bij mijn eerste waarneming was meteen overtuigd, dat moest een blackheaded bunting wezen. Maar die Zwartkopgors kende ik wel, uit Turkije. Die heeft een helemaal zwarte kop, tot in de nek en de rug is bruin. Bovendien komt hij alleen in het Oostelijke deel van de Middellandse zee voor, vanaf de Adriatische kust van Italië. Mijn reactie was: als ik in Afrika geweest zou zijn 28

29 zou ik het een 'Masked Weaver' genoemd hebben. En na het raadplegen van de nodige gidsen en van internet leek mijn eerste indruk wel in de buurt. Toen ik in het riet van het slootje waar ik mijn wevers ontdekte bolvormige nesten van grassprieten herkende gaf dat al heel veel steun aan mijn determinatie. Mijn Oost-Afrikaanse vogelgids toont wel negen verschillende soorten gemaskerde wevers. Hoewel de Maskergors mij wel passend leek bleef er toch wel twijfel over de juiste soortnaam. Volgens gegevens op het internet waren door Ron en Val Moat in 2004 bij Vilamoura Falesia Bridge ook wevervogels gezien, maar die determineerden ze als Zwartkopwevers, Ploceus melanocephalus. Het blijkt dat die soort ook al een aantal jaren geleden bij Barroca d'alva aan de monding van de Taag ingeburgerd is. Maar om de zaak nog wat moeilijker te maken zijn op diezelfde plaats in de buurt van Lissabon ook foto's gemaakt van een andere soort. Die heeft ook een zwarte kop en die wordt in het Engels ook Black-headed weaver genoemd wordt. Zijn Latijnse naam is evenwel Ploceus cucullatus. Omdat een foto uit Quinta do Lago van 15 april 2006 niet die P. cucullatus maar wel P. melanocephalus toont lijkt het mij heel aannemelijk dat ook bij Vilamoura, dat is op amper 15 kilometer afstand, ook de echte Zwartkopwevers broeden. Dat klopt ook met de determinatie door Ron en Val Moat. Die Nederlandse naam hoort officiëel bij Ploceus melanocephalus. Ik zag in 2007, 2008 en 2009 steeds in dezelfde afvoersloot van de afvalwaterzuivering ETAR nesten met mannetjes en vrouwtjes van zulke Zwartkopwevers Hoewel de dieren dus geen enkele neiging toonden om naar elders te verhuizen, is het broeden op die plek kennelijk succesvol genoeg om een kleine kolonie in stand te houden. Hoe al die wevervogels in Portugal terechtgekomen zijn weet ik niet. Dat er maar liefst twee verschillende soorten bij de monding van de Taag gefotografeerd zijn suggereert opzettelijke faunavervalsing. Als er een invasie vanuit Afrika plaatsgevonden zou hebben zou dat allicht alleen een enkele soort betroffen hebben. Ook de Napoleonwever is bij Barroca d'alva gevonden. De achtergrond van dit alles is waarschijnlijk toch vogelhandel. Volgens de AID in Nederland is handel in dergelijke niet-europese soorten in de EEG toegestaan, het zijn geen beschermde vogels. Laat ze verwilderen in een Portugees reservaat met niet al te veel toezicht en vang de vogels zodra ze vliegvlug zijn clandestien. In de EEG mag je de dieren dan zonder moeite verhandelen. Mijn waarnemingen van dit jaar zijn wel grappig om te vertellen. De betreffende sloot ligt langs een pad dat verderop naar een vogelkijkhut gaat bij een rietmoeras. Dat is een aardig doel voor een vogelkijkexcursie. Je ziet er niet altijd evenveel, dit jaar zaten er bij de kijkhut veel tafeleenden, een fuut, 29

30 wat dodaarsjes, purperreigers, bruine kiekendieven, aalscholvers, waterhoentjes, meerkoeten en een Moors moerasschildpadje. Na een uur onduidelijke geluiden gehoord te hebben zag ik in een flits een enkele purperkoet op enkele meters afstand uit het riet verschijnen meteen weer totaal onzichtbaar worden. Op de terugweg bleek dat van twee wevervogelnesten in het riet bij de ETAR-sloot nog maar één exemplaar intact was. De andere was tijdens onze afwezigheid in een uur tijd kennelijk door een ontevreden wevervogelwijfje sprietje voor sprietje uit elkaar gehaald. Dat is een goed gebruik bij wevervogels, als het nest dat door het mannetje gebouwd is niet voldoet aan de wensen van mevrouw dan wordt het meedogenloos gesloopt. Bij het volgende bezoek bleek ook het andere nest verdwenen. Ik weet dus niet wat het voortplantingssucces van de Zwartkopwevers dit jaar zal zijn, maar waarschijnlijk komt alles nog wel goed. Hoewel de dieren dus geen enkele neiging toonden om naar elders te verhuizen, is het broeden op die plek kennelijk succesvol genoeg om een kleine kolonie in stand te houden. Frank Lippe 30

31 hemelvaartsweekend 2009 in buurse Jaarlijks gaat de Geerboswerkgroep een weekend met Hemelvaart kamperen. Dit keer had ik een camping uitgezocht in Buurse, gemeente Haaksbergen. Deze eenvoudige maar goede camping ligt in de directe omgeving van het Buurserzand, Het Witteveen, Haaksbergerveen, en Buurserveen. Zoals elke keer gebeurt er iets opmerkelijks of bijzonders wat het vermelden waard is. Niet direct de adder die ontdekt is maar zoals Mia in de laatste zin met enig sarcasme schrijft de zwoegers die wel de zon en de warmte trotseerden door uren te lopen door het veen en niets ontdekten en de slapers als het ware er zo tegenaan liepen. Zie hieronder het verslag van Mia Rob Knechten Zaterdagochtend 23 mei uur zijn we met de hele groep naar het Buurserveen gegaan, naar het z.g. adderpad. ( zie kaartje) Wat was nl. het geval: gisteren hadden enkele leden van de kampeergroep hier op dit pad een adder gezien, d.w.z. ze hadden de adder nog net weg zien kruipen. hier hadden we de adder gezien. Dus gingen we vandaag met het hele gezelschap op zoek naar de adder. Het was mooi weer, de zon scheen en iedereen was zeer optimistisch. Ruim een uur hebben we met z`n allen naar de adder gezocht. Gekeken naar links, naar rechts, stilgestaan, ruime tijd gezeten, maar geen adder liet zich zien. De omgeving was prachtig, het veenpluis stond in bloei, de kikkers lieten zich goed bekijken en luidruchtig horen. Libellen in diverse soorten vlogen af en aan, maar geen adder te bekennen. Na verloop van tijd zijn we naar een andere plek in dit gebied gegaan, zodat de actieve leden een wandeling konden maken en de minder actieven op een mooi plekje konden gaan zitten.ik behoorde bij de laatste groep en we hadden een mooie plek in de zon tegenover een grote poel uitgekozen. We hebben naar het gedrag van vogels en mensen gekeken. In onze buurt, zo`n 50 meter verderop stond een Duits echtpaar met een zoon van een jaar of twintig ook vogels te observeren, alleen zij hadden een telescoop en wij 31

32 niet. Op een gegeven moment wisten we niet of de vogel die we zagen een tureluur was. Lidou wilde juist gaan vragen maar de Duitsers wenkten al dat we moesten komen kijken. En ja wat zagen we daar een adder. Hij kroop over het zandpad, trok zich van niemand iets aan en vervolgde gewoon z`n weg. Rieky ging vlug naar Toon die verderop lag te pitten en bracht alvast z`n fototoestel mee, want we moesten alles vastleggen om een bewijs te hebben. De adder strekte zich uit tot zo`n circa cm., dan weer kronkelde hij verder om tenslotte opgerold ergens te gaan liggen. Hij keek naar links en dan naar rechts en ook zagen we z`n tongetje. Alle bewegingen die hij kan maken heeft ie laten zien, het leek wel een demonstratie. Wat hebben we genoten en Toon heeft zoveel mogelijk alles vastgelegd. Nu waren we zeer benieuwd of de anderen tijdens de wandeling ook een adder hadden gezien. Het was een prachtige wandeling zeiden ze maar ze hadden helaas geen adder gezien. Hieronder de bewijzen, gemaakt door Toon Bekkers Mia Rooijmans 32

Donderdag 19 mei 2016: Avondexcursie Oostvaardersplassen. Gids: Pim

Donderdag 19 mei 2016: Avondexcursie Oostvaardersplassen. Gids: Pim Donderdag 19 mei 2016: Avondexcursie Oostvaardersplassen. Gids: Pim Om 18.15 uur trof ik mijn enthousiaste excursiedeelnemers uit het Nood Hollandse Uitgeest. We reden allereerst naar de Grote praambult

Nadere informatie

Excursie samen met Flevo Bird Watching uitgevoerd door: Ringheuvels Den Treek en Delta Schuitenbeek. Flevo Birdwatching, Rien Jans

Excursie samen met Flevo Bird Watching uitgevoerd door: Ringheuvels Den Treek en Delta Schuitenbeek. Flevo Birdwatching, Rien Jans Datum van de excursie: 4 mei 2016 Team: Flevo Birdwatching, Rien Jans Bezochte gebied: Ringheuvels Den Treek en Delta Schuitenbeek Vroege ochtend: Het Langeveen op landgoed Den Treek. En late ochtend/middag:

Nadere informatie

Van 11 tot 18 mei waren mijn vrouw en ik op Kreta. Zij was hier 27 jaar geleden als eens geweest, maar voor mij was het de eerste keer.!

Van 11 tot 18 mei waren mijn vrouw en ik op Kreta. Zij was hier 27 jaar geleden als eens geweest, maar voor mij was het de eerste keer.! Reisverslag Kreta 2012 Van 11 tot 18 mei waren mijn vrouw en ik op Kreta. Zij was hier 27 jaar geleden als eens geweest, maar voor mij was het de eerste keer. We hadden een hotel geboekt in Ano Vouves,

Nadere informatie

Routekaart 2011. Natura 2000-gebied en Nationaal Park Lauwersmeer 15 mei 2011. Inschrijving Bosschuur Staatsbosbeheer

Routekaart 2011. Natura 2000-gebied en Nationaal Park Lauwersmeer 15 mei 2011. Inschrijving Bosschuur Staatsbosbeheer Natura 2000-gebied en Nationaal Park Lauwersmeer 15 mei 2011 Routekaart 2011 Inschrijving Bosschuur Staatsbosbeheer Welkom op het Frysk Fûgelpaad 2011 Deze vogelspotwandeling wordt gehouden in Nationaal

Nadere informatie

NME-leerroute Vogels in het Wandelbos

NME-leerroute Vogels in het Wandelbos NME-leerroute Vogels in het Wandelbos 7 Groep 1 Tilburg, BS Jeanne d Arc Verhaal voor de kinderen Rinze de Wereldreiziger Rinze weet onwaarschijnlijk veel over vogels. Rinze is ook dol op het Wandelbos

Nadere informatie

BMP rapport. Gat van Pinte 2014. Bert van Broekhoven VWG De Steltkluut September 2014

BMP rapport. Gat van Pinte 2014. Bert van Broekhoven VWG De Steltkluut September 2014 BMP rapport Gat van Pinte 2014 Bert van Broekhoven VWG De Steltkluut September 2014 1 van 10 BMP Gat van Pinte 2014 Inhoud 1. Inleiding... 3 2. Gebiedsbeschrijving Gat van Pinte... 3 3. De telronden...

Nadere informatie

Nationale vogeltelling voor golfbanen in samenwerking met de NGF en Golf- & Countryclub Liemeer

Nationale vogeltelling voor golfbanen in samenwerking met de NGF en Golf- & Countryclub Liemeer Verslag Nationale vogeltelling Nationale vogeltelling voor golfbanen in samenwerking met de NGF en Golf- & Countryclub Liemeer GOLF- & COUNTRYCLUB LIEMEER 26 april 2015 Opgesteld door: Cees van de Noort

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Eend Inleiding Ik hou mijn werkstuk over eenden omdat ik het leuke dieren vind en ik wil er wat over leren. Dit wil ik er over weten: Wat doen eenden de hele dag? Wat eten eenden? Wat voor soorten eenden

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 3 en donderdag 5 maart 2015

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 3 en donderdag 5 maart 2015 De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 3 en donderdag 5 maart 2015 Beste natuurliefhebber/- ster, Op dinsdag heb ik maar weinig foto s gemaakt. Ik, of beter gezegd mijn camera, werd tijdelijk ingehuurd

Nadere informatie

Vaarexcursie Wormer- en Jisperveld, zondag 29 mei 2016

Vaarexcursie Wormer- en Jisperveld, zondag 29 mei 2016 Vaarexcursie Wormer- en Jisperveld, zondag 29 mei 2016 Arthur en Victor Schillemans samen met hun moeder Claudia Ter afsluiting van het seizoen werd dit jaar (ons eerste jaar bij de Vogelwerkgroep) deze

Nadere informatie

Een midden- en bovenbouwproject van het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem najaar 2015

Een midden- en bovenbouwproject van het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem najaar 2015 Een midden- en bovenbouwproject van het IVN Veldhoven Eindhoven Vessem najaar 2015 Doelgroep: Midden- en bovenbouw basisonderwijs: groep 5-8 Jaargetijde: Herfst, winter, lente en een stukje zomer. Plaats:

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

Het kweken met de Zosterops palpebrosus

Het kweken met de Zosterops palpebrosus Het kweken met de Zosterops palpebrosus De naam Zosterops palpebrosus heb ik zelf niet verzonnen het is de latijnse naam voor Indische brilvogel of Gangesbrilvogel, waarbij Zosterops staat voor brilvogel.

Nadere informatie

Activiteiten bij De Helderse Vallei - maart 2016

Activiteiten bij De Helderse Vallei - maart 2016 dinsdag 1 maart en donderdag 3 maart: Aan de slag op de kinderboerderij 14.30-16.00 uur Kom kijken welke dieren er allemaal op de kinderboerderij leven! Je ontdekt hoe de dieren heten, wat ze eten, welk

Nadere informatie

Voorbereiding post 3. Vogels op reis Groep 1-3

Voorbereiding post 3. Vogels op reis Groep 1-3 Voorbereiding post 3 Vogels op reis Groep 1-3 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de digitale voorbereiding op post 3: Vogels op reis voor groep 1, 2 en 3. Inhoud: Algemeen Verhaal Spel Werkvel Opruimen

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Hier zien jullie alweer de een uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw.

Hier zien jullie alweer de een uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Hier zien jullie alweer de een uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. De Specht Er zijn verschillende soorten spechten: de groene, de zwarte en

Nadere informatie

Birdwatching: hoofdstuk 1/3 evaluatie van de beheersmaatregelen

Birdwatching: hoofdstuk 1/3 evaluatie van de beheersmaatregelen Birdwatching: hoofdstuk 1/3 evaluatie van de beheersmaatregelen Alle bij de NGF aangesloten clubs worden jaarlijks uitgenodigd deel te nemen aan een vogelteldag. De bedoeling is op dezelfde dag eind april

Nadere informatie

Peter in de polder, week 20.

Peter in de polder, week 20. Peter in de polder, week 20. Vissen blijft toch vissen, en niet altijd vangen. Hemelvaartsdag was het prachtig weer, en dus gingen de Peters met een bootje naar het Overdie. Overal was brasem te zien,

Nadere informatie

Vogelexcursie Maasplassen

Vogelexcursie Maasplassen Vogelexcursie Maasplassen WML plas Roermo nd Brandt VWG De Peel, 2015-01-31 Deelnemers Rob Boesten, Jan van Deursen, Jaap Halma, Peter Hikspoors, Mario Joosten, Cor Speek, Karel Verhees en Nel en Jo van

Nadere informatie

HET VOGELTREKSTATION INFORMATIE VOOR EEN SPREEKBEURT OF WERKSTUK

HET VOGELTREKSTATION INFORMATIE VOOR EEN SPREEKBEURT OF WERKSTUK HET VOGELTREKSTATION INFORMATIE VOOR EEN SPREEKBEURT OF WERKSTUK Vogels zijn er in alle soorten en maten, zoals bijvoorbeeld de zeearend, die wel 90 centimeter groot kan worden. Of de Kleine Karekiet die

Nadere informatie

Spot diesperweruil met je Swarovski kijker

Spot diesperweruil met je Swarovski kijker Spot diesperweruil met je Swarovski kijker Rob Gordijn (28) is een fanatieke vogelaar, op zijn lijst staan al 3.100 soorten. Vogels zijn niet aaibaar, het is liefde op afstand. Maar het geeft een enorme

Nadere informatie

SPREEKBEURT MANDARIJNEEND

SPREEKBEURT MANDARIJNEEND SPREEKBEURT MANDARIJNEEND l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE MANDARIJNEEND

Nadere informatie

Spreekbeurt de grote Toppereend

Spreekbeurt de grote Toppereend Ra,ra wie ben ik. Spreekbeurt de grote Toppereend Inleiding Ik doe mijn spreekbeurt over de grote toppereend. Omdat ik dit een hele mooie vogel vind. En omdat jullie misschien veel te weinig weten over

Nadere informatie

SPREEKBEURT VINK VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n

SPREEKBEURT VINK VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN. l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT VINK l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n VOGELS OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE VINK BIJ ELKAAR GEZOCHT.

Nadere informatie

broedwaarde. Wilde eend - 1 zeker broedgeval. 9.05 : 1 w. met 3 pulli - regelmatig worden ongepaarde ex.

broedwaarde. Wilde eend - 1 zeker broedgeval. 9.05 : 1 w. met 3 pulli - regelmatig worden ongepaarde ex. Kleiputten 't Hoge 1983 2013 (2014) In deze kolom krijgen sommige soorten een andere kleur en dus een andere Broedende of waarschijnlijk broedende soorten broedwaarde. Wilde eend - 1 zeker broedgeval.

Nadere informatie

AMSTERDAM OPEN AIR FESTIVAL GAASPERPLAS

AMSTERDAM OPEN AIR FESTIVAL GAASPERPLAS NATUURBELEVEN AMSTERDAM OPEN AIR FESTIVAL GAASPERPLAS QUICKSCAN FLORA- EN FAUNAWET NatuurBeleven b.v. dr. M. Kuiper Oostermeerkade 6 1184 TV Amstelveen 020/4720777 mark@natuurbeleven.nl Opdrachtgever:

Nadere informatie

Werkblad Vogels in de Gement

Werkblad Vogels in de Gement Werkblad Vogels in de Gement Rinze de Wereldreiziger Rinze de Werelreiziger weet onwaarschijnlijk veel van vogels. Rinze is ook dol op de Gement, want daar zijn veel bijzondere vogelsoorten te zien. Bij

Nadere informatie

Lente. groep 3, 4 en 5

Lente. groep 3, 4 en 5 Lente groep 3, 4 en 5 Inhoud Lente 3 1. Langer licht 4 2. Bollen 5 3. Wakker worden 6 4. Frisse blaadjes 7 5. Kikkerdril 8 6. Op reis 9 7. In de wei 10 8. Er op uit! 11 9. Filmpjes 12 Werkblad lente 14

Nadere informatie

DE HUMBOLDT PINGUÏN. Een levend kostuum

DE HUMBOLDT PINGUÏN. Een levend kostuum DE HUMBOLDT PINGUÏN Een levend kostuum Er zijn verschillende soorten pinguïns. Die verschillen maar weinig van elkaar. Ze hebben immers allemaal een donkere rug en een witte buik. Toch zie je, als je goed

Nadere informatie

CARRABELLA NAAR MANATEE SPRINGS S.P., 2 FEBRUARI

CARRABELLA NAAR MANATEE SPRINGS S.P., 2 FEBRUARI CARRABELLA NAAR MANATEE SPRINGS S.P., 2 FEBRUARI CARRABELLA NAAR MANATEE SPRINGS S.P., 2 FEBRUARI De rit van Carrabella naar Manatee Springs State Park is erg mooi. Veel naaldbossen, grotendeels nieuw

Nadere informatie

= een stuk grond met fruitbomen. = hard materiaal dat uit de grond komt en waar je mee kunt bouwen.

= een stuk grond met fruitbomen. = hard materiaal dat uit de grond komt en waar je mee kunt bouwen. Woordenschat blok 3 gr5 Les 1 De boomgaard De steen De vijver De bloesem De stengel Het landschap De karper De alg De kikkerdril De kastanjeboom Het groen Kweken = een stuk grond met fruitbomen. = hard

Nadere informatie

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen

WERKBLAD OPDRACHTEN. Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen. 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen Dassenwerk WERKBLAD OPDRACHTEN Locatie: De Drie Linden Giersbergen 8 Drunen 2008 Nationaal Park De Loonse en Drunense Duinen 1. Waar ben je? Je gaat een onderzoek doen in een klein gebied van Nationaal

Nadere informatie

Verslag Excursie Kombos 28 5 2011 Ravon Utrecht

Verslag Excursie Kombos 28 5 2011 Ravon Utrecht Verslag Excursie Kombos 28 5 2011 Ravon Utrecht Op zaterdag 28 mei 2011 is er vanuit RAVON Utrecht een excursie georganiseerd naar het Kombos te Maarsbergen. Het doel van de excursie was om deelnemers

Nadere informatie

PROGRAMMA 2015 INSTITUUT VOOR NATUUREDUCATIE EN DUURZAAMHEID AFDELING BEST

PROGRAMMA 2015 INSTITUUT VOOR NATUUREDUCATIE EN DUURZAAMHEID AFDELING BEST PROGRAMMA 2015 INSTITUUT VOOR NATUUREDUCATIE EN DUURZAAMHEID AFDELING BEST KIJK OP ONZE WEBSITE VOOR MEER INFORMATIE OVER DE GENOEMDE ACTIVITEITEN EN OM U AAN TE MELDEN, INDIEN NODIG JANUARI 2015 vrijdag

Nadere informatie

Brandganzen in de Workumerwaard

Brandganzen in de Workumerwaard Brandganzen in de Workumerwaard foto Sieds Waarnemingen: GEBIED: Zuidwest Friesland DATUM: 22-11-2014 TIJD: WEER: hele dag Eerst bewolkt met wat regen, later lichter met zon; eerst vrij strakke ZO-wind,

Nadere informatie

Rivierenhof. Handleiding. Opgesteld door de domeinwachters. >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar. Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst

Rivierenhof. Handleiding. Opgesteld door de domeinwachters. >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar. Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst Rivierenhof Handleiding Opgesteld door de domeinwachters >> Ontdekkingstocht voor het 4, 5 en 6 leerjaar Tjakkie de specht Ontdekt de Herfst INLEIDING Het zelf -doe pakket bestaat uit een bewegwijzerde

Nadere informatie

Scholeksterweekend Ameland 2013

Scholeksterweekend Ameland 2013 Scholeksterweekend Ameland 2013 Van vrijdag 8 februari tot en met zondag 10 februari werd onder leiding van Bruno Ens en Kees Oosterbeek een scholeksterweekend georganiseerd op Ameland voor ringers en

Nadere informatie

Kopieer dit e-boek en stuur het door naar anderen.

Kopieer dit e-boek en stuur het door naar anderen. Lente groep 3/4 inhoud blz Lente 3 1 Langer licht 4 2 Bollen 5 3 Wakker worden 6 4 Frisse blaadjes 7 5 Kikkerdril 8 6 Op reis 9 7 In de wei 10 8 Er op uit! 11 9 Filmpjes 12 Werkblad winter 13 Schrijf je

Nadere informatie

Kom jij ook uit een ei?

Kom jij ook uit een ei? Kom jij ook uit een ei? Er was eens een prachtig bos. Er groeiden de hoogste bomen en allerlei prachtige bloemen. Er was een vijver en een groot grasveld, waar je lekker kon spelen. Maar om het bos stond

Nadere informatie

1.Inleiding De beheerder van een productiebos wil voordat de bomen gekapt worden

1.Inleiding De beheerder van een productiebos wil voordat de bomen gekapt worden BO 6 Tijdsinvestering: Bomen meten Tijdstip: lente, zomer of herfst 1.Inleiding De beheerder van een productiebos wil voordat de bomen gekapt worden Nodig: Materiaal hoogtemeter Meetlint werkbladen potloden

Nadere informatie

Welke uilen en roofvogels zijn dat?

Welke uilen en roofvogels zijn dat? . Welke uilen en roofvogels zijn dat? De vogels zijn volgens de kleurcode onderverdeeld in de volgende groepen: Uilen 10 Valken 30 Overige roofvogels 46 Extra: Vliegsilhouet van de belangrijkste soorten

Nadere informatie

Meer over de ooievaar. Even voorstellen. Hier wonen ze. Echte natuur. Hieraan herken je hem

Meer over de ooievaar. Even voorstellen. Hier wonen ze. Echte natuur. Hieraan herken je hem Overname en dupliceren van dit materiaal is alleen toegestaan voor educatieve en niet-commerciële doeleinden en alleen als het materiaal is voorzien van een bronvermelding. Vogelbescherming Nederland,

Nadere informatie

Ontdekkingstocht voor gezinnen

Ontdekkingstocht voor gezinnen Rivierenhof Ontdekkingstocht voor gezinnen Tjakkie de specht ontdekt de herfst INLEIDING TJAKKIE HERFST Tjakkie de specht voor gezinnen is een ontdekkingstocht met een bewegwijzerde route doorheen het

Nadere informatie

Valdelagrana - Alcalá de los Gazules.

Valdelagrana - Alcalá de los Gazules. Valdelagrana - Alcalá de los Gazules. 06-12-2012. Valdelagrana - Alcalá de los Gazules. In bewolkt weer, maar nog met een redelijke temperatuur rijden we om 11.15 na 4050 km van Valdelagrana weg. Een kwartier

Nadere informatie

En anders kijk je maar naar beneden, paddestoelen zijn ook mooi, en er waren vele varianten te vinden.

En anders kijk je maar naar beneden, paddestoelen zijn ook mooi, en er waren vele varianten te vinden. Op 16 september was er voor het eerst in Lelystad de 1000 soortenzoekdag, in de Gelderse hout. Een dag die stiekem op zaterdagavond al begon, om zoveel mogelijk soorten dieren, planten in de Gelderse hout

Nadere informatie

Natuurburen. In samenwerking met Stichting Welzijn Zorgcentra Basisscholen NME Centrum. Doel Saamhorigheid in de wijk versterken Elkaar leren kennen

Natuurburen. In samenwerking met Stichting Welzijn Zorgcentra Basisscholen NME Centrum. Doel Saamhorigheid in de wijk versterken Elkaar leren kennen Natuurburen In samenwerking met Stichting Welzijn Zorgcentra Basisscholen NME Centrum Doel Saamhorigheid in de wijk versterken Elkaar leren kennen Projectbeschrijving Ouderen en jongeren voeren samen activiteiten

Nadere informatie

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 15 december 2015. Beste natuurliefhebber/-ster,

De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 15 december 2015. Beste natuurliefhebber/-ster, De Wiershoeck-Kinderwerktuin, dinsdag 15 december 2015 Beste natuurliefhebber/-ster, De dag begon mistig en op meerdere plaatsen bleef de mist de hele dag hangen. Gelukkig scheen in Beijum de zon. Doordat

Nadere informatie

Camouflage is handig in het dierenrijk. Veel prooidieren vallen door hun kleur niet

Camouflage is handig in het dierenrijk. Veel prooidieren vallen door hun kleur niet William van den Akker camouflage opvallend onopvallend Camouflage is handig in het dierenrijk. Veel prooidieren vallen door hun kleur niet op in hun omgeving en worden daarom minder snel gevangen door

Nadere informatie

Een mysterieuze uitnodiging

Een mysterieuze uitnodiging Een mysterieuze uitnodiging Het begon allemaal op een avond in september. Ik had net een nieuw artikel ingeleverd bij De Wakkere Muis, de krant van mijn broer, Geronimo Stilton. Het was een nogal eenvoudig

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES 13 Plattegrond dreuzelpad KRIEBELENDE KRUIPERTJES Dit boekje is onderdeel van het eindproject van de IVN natuurgidsencursus van Henriëtte Beers, Fred van Hoof en Afke Schoo. Maart 2003. IVN afd. Bergeijk-Eersel

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES KRIEBELENDE KRUIPERTJES Een insectenwandeling over het dreuzelpad door natuurtuin 't Loo voor kinderen van groep 1-4 onder leiding van een volwassene. 2 Een insectentocht over het dreuzelpad door natuurtuin

Nadere informatie

Jeugdpuzzel 7. Om de puzzel op te lossen moet je naar alle zalen van het museum. Maak de zin zelf af! Natuurhistorisch Museum Maastricht

Jeugdpuzzel 7. Om de puzzel op te lossen moet je naar alle zalen van het museum. Maak de zin zelf af! Natuurhistorisch Museum Maastricht Jeugdpuzzel Om de puzzel op te lossen moet je naar alle zalen van het museum. Kijk goed wat er op de foto s staat. Zoek ze op in de tentoonstellingen. Schrijf de gevraagde letter van de naam boven het

Nadere informatie

Krabbie Krab wordt Kapper

Krabbie Krab wordt Kapper E-boek Geschreven en Vormgeving Esther van Duin Copyright Esthers Atelier www.esthersatelier.nl email info@esthersatelier.nl Krabbie Krab wordt Kapper Krabbie krab was een kunstenaar. Hij maakte beelden

Nadere informatie

Opa Vogel in het land van de neushoorns

Opa Vogel in het land van de neushoorns Opa Vogel in het land van de neushoorns Opa Vogel, hebben jullie echt neushoorns gezien? Jazeker! Een heleboel zelfs, en nog héél veel andere dieren. En opa heeft veel foto s gemaakt, dus kijk maar gauw

Nadere informatie

De Witgesterde blauwborst (Luscinia Svecica Cyanecula)

De Witgesterde blauwborst (Luscinia Svecica Cyanecula) De Witgesterde blauwborst (Luscinia Svecica Cyanecula) De Witgesterde Blauwborst Beknopte beschrijving De blauwborst is een vogel die voorkomt in Europa, Azië, west-alaska en noord Amerika. De man heeft

Nadere informatie

Struinen door De Stille Kern

Struinen door De Stille Kern 58 Horsterwold Struinen door De Stille Kern Een 900 hectare groot natuurgebied waar natuurlijke processen volop de ruimte krijgen. Het gebied wordt begraasd door een kudde konikpaarden, die zorgen voor

Nadere informatie

ASJEMENOU 8 t/m 15 april 2016. PROJECTWEEK Ter land, ter zee en in de lucht

ASJEMENOU 8 t/m 15 april 2016. PROJECTWEEK Ter land, ter zee en in de lucht ASJEMENOU 8 t/m 15 april 2016 PROJECTWEEK Ter land, ter zee en in de lucht A.s. maandag 11 april is het weer zover!! Om kwart voor negen wordt de projectweek, 'Ter land, ter zee en in de lucht' energiek

Nadere informatie

Natuur inventarisaties in de gemeente Arcen en Velden

Natuur inventarisaties in de gemeente Arcen en Velden Natuur inventarisaties in de gemeente Arcen en Velden 2006 Bosuil Inleiding: In begin 2006 is een hernieuwde poging gedaan om de natuur inventarisaties die in het verleden een belangrijke plaats innamen

Nadere informatie

Natuur en landschap van Witharen in 2008

Natuur en landschap van Witharen in 2008 Natuur en landschap van Witharen in 2008 C. Zoon Versie 5 8 augustus 2008 Inleiding Witharen is een buurtschap in het noorden van de gemeente Ommen. In het zuidwesten wordt het begrensd door het Varsenerveld

Nadere informatie

NME-leerroute Kabouters in het Westerpark

NME-leerroute Kabouters in het Westerpark NME-leerroute Kabouters in het Westerpark 1 Groep Tilburg, BS Jeanne d Arc Verhaal voor de kinderen In het Westerpark woont een kaboutervolk. Dat weten niet zoveel mensen, maar voor deze ene keer hebben

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 14 en woensdag 15 april 2015 vervolg. Dit is het vervolg op het eerste deel van mijn verslag.

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 14 en woensdag 15 april 2015 vervolg. Dit is het vervolg op het eerste deel van mijn verslag. De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 14 en woensdag 15 april 2015 vervolg Beste natuurliefhebber/- ster, Dit is het vervolg op het eerste deel van mijn verslag. Een week geleden zag ik alleen nog maar

Nadere informatie

Planten en dieren in de duinen. Interactief verhaal

Planten en dieren in de duinen. Interactief verhaal Interactief verhaal Doel: Leerlingen kennen na de les een aantal belangrijke eigenschappen van planten en dieren. Konijnen leven, hazen niet. Konijnen zijn sprinters, hazen zijn lange afstand renners.

Nadere informatie

Nieuwsbrief 3 november 2014

Nieuwsbrief 3 november 2014 Nieuwsbrief 3 november 2014 JNC-web JNC-facebook JNC seizoen 2014/2015 In deze editie verslagen van de Open middag 27 augustus Activiteit 1: Help de ringslangen van De Wieden 10 en17 september Activiteit

Nadere informatie

Pagodespreeuw (Sturnus Pagodarum)

Pagodespreeuw (Sturnus Pagodarum) Pagodespreeuw (Sturnus Pagodarum) Na een aantal jaren met zaadeters te hebben gekweekt heb ik toch weer besloten om spreeuwen te gaan houden. Een aantal jaren geleden heb ik ook verschillende koppels gehad

Nadere informatie

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman

Suzanne Peters. Blijf bij me! liefdesroman Suzanne Peters Blijf bij me! liefdesroman Hoofdstuk 1 Katja belde aan bij het huis. Ze vond het toch wel erg spannend. Het was de tweede keer dat ze op visite ging bij de hondenfokker en deze keer zou

Nadere informatie

BIBLIOTK-EK RIJKS: VOOR OE USSELMttRPOLDcRS WERKDOCUMENT. door. W. Dubbeldam. 1980-80 Abw maart. X 7t. ^TJ, 6wo

BIBLIOTK-EK RIJKS: VOOR OE USSELMttRPOLDcRS WERKDOCUMENT. door. W. Dubbeldam. 1980-80 Abw maart. X 7t. ^TJ, 6wo BIBLIOTK-EK RIJKS: VOOR OE USSELMttRPOLDcRS WERKDOCUMENT RESULTATEN VAN EEN VERKENNENDE BROEDVOGEL- INVENTARISATIE IN HET NATUURTERREIN HET HARDERBROEK door W. Dubbeldam 1980-80 Abw maart R 13381 X 7t

Nadere informatie

Nieuwsbrief Roofvogelwerkgroep Fruitstreek. Februari 2014

Nieuwsbrief Roofvogelwerkgroep Fruitstreek. Februari 2014 Nieuwsbrief Roofvogelwerkgroep Fruitstreek Februari 2014 Het is begonnen. Misschien iets vroeger dan anders, maar de laatste zonnige dagen levert al baltsgedrag op van buizerds. Het is dan ook deze soort

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie

Op pad met de Moeflon, een lesbrief over moeflons en hun leefomgeving op De Hoge Veluwe.

Op pad met de Moeflon, een lesbrief over moeflons en hun leefomgeving op De Hoge Veluwe. Op pad met de Moeflon, een lesbrief over moeflons en hun leefomgeving op De Hoge Veluwe. 1 Hallo jongens en meisjes, Het kan zomaar gebeuren dat je bij een wandeling door de bossen van Het Nationale Park

Nadere informatie

Rivierenhof. Handleiding. Opgesteld door de domeinwachters. >> Ontdekkingstocht voor het 1, 2 en 3 leerjaar. Tjakkie de specht Ontdekt de lente

Rivierenhof. Handleiding. Opgesteld door de domeinwachters. >> Ontdekkingstocht voor het 1, 2 en 3 leerjaar. Tjakkie de specht Ontdekt de lente Rivierenhof Handleiding Opgesteld door de domeinwachters >> Ontdekkingstocht voor het 1, 2 en 3 leerjaar Tjakkie de specht Ontdekt de lente INLEIDING Het zelf -doe pakket bestaat uit een bewegwijzerde

Nadere informatie

2012 Rebo International b.v. deze uitgave 2012 Rebo Productions b.v., Lisse www.rebo-publishers.com info@rebo-publishers.com

2012 Rebo International b.v. deze uitgave 2012 Rebo Productions b.v., Lisse www.rebo-publishers.com info@rebo-publishers.com Colofon Inhoud 2012 Rebo International b.v. deze uitgave 2012 Rebo Productions b.v., Lisse www.rebo-publishers.com info@rebo-publishers.com coverfoto s (Roodborst) Michel Geven (voorzijde) Nico van Kappel

Nadere informatie

Van het hoofdbestuur André van Helden

Van het hoofdbestuur André van Helden Week 46, 2013 46e jaargang http://usvhercules.nl/argo Van het hoofdbestuur André van Helden November en december zijn de maanden waarin de ledenvergaderingen worden gehouden van de afdelingen en algemeen.

Nadere informatie

Doe-bundel Neerpede. Klas:

Doe-bundel Neerpede. Klas: Doe-bundel Neerpede Naam: Klas: Datum: Gegevens Neerpede 1. De weg van de school naar Pede. 1.1 Zoek uit op welke manier we het goedkoopst en het snelst in Neerpede geraken. 1.2 Zoek ook uit hoe we na

Nadere informatie

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet.

De eekhoorn. œ œ œ œ œ. Ó Œ œ œ. œ œ œ œ. œ j. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ. œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ. œ J. - hoorn, de eek - hoorn eet. oktober 2010 tekst: Joke de Klerck muziek: Ton Kerkhof De eekhoorn Refrein Intro Ó Œ œ œ J œ œ œ œ eek stapelen: œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ Œ Al - hoorn, de eek - hoorn eet zich vol en rond. œ œ œ œ

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

De Leemvallei, ga je mee op onderzoek?

De Leemvallei, ga je mee op onderzoek? De Leemvallei, ga je mee op onderzoek? Hallo allemaal, welkom in dit waanzinnige park voor jong en oud! Vandaag krijgen jullie de kans om dit park in het echt te openen met elkaar. Dit gaan we doen op

Nadere informatie

Afgelopen maanden maart en april 2012:

Afgelopen maanden maart en april 2012: IVN Vereniging voor Natuur- en Milieueducatie Afdeling Nijkerk Natuurwerkgroep Bunschoten Winnaar Natuur- en Milieuprijs 2009 provincie Utrecht oördinator: Wim Smeets, Bachlaan 111, 3752 HG Bunschoten

Nadere informatie

De kleine beestjesclub

De kleine beestjesclub Thema: mini Biologie Dieren Insecten en spinnen Moeilijkheid: * Tijdsduur: ** Juf Nelly De kleine beestjesclub Doel: Na deze opdracht weet je meer over verschillende insecten Uitleg opdracht Je luistert

Nadere informatie

Een impressie van de excursie naar de Balij in Zoetermeer in het kader van de Nationale Vogelweek 2016 op zaterdag 15 mei 2016

Een impressie van de excursie naar de Balij in Zoetermeer in het kader van de Nationale Vogelweek 2016 op zaterdag 15 mei 2016 Een impressie van de excursie naar de Balij in Zoetermeer in het kader van de Nationale Vogelweek 2016 op zaterdag 15 mei 2016 Door Arno van Berge Henegouwen Om 9 uur verzamelen zich ruim 30 aangemelde

Nadere informatie

KOMODOVARAAN. Door: Jade Boezer

KOMODOVARAAN. Door: Jade Boezer KOMODOVARAAN Door: Jade Boezer 1 Voorwoord Mijn werkstuk gaat over Komodovaranen. Ik doe het erover omdat ik een onderwerp zocht voor mijn werkstuk en nog niets over Komodovaranen wist. Toen ik aan het

Nadere informatie

Vogelzang: waarom zingen vogels en

Vogelzang: waarom zingen vogels en Vogelzang: waarom zingen vogels en hoe herken je ze aan hun zang? Natuurpunt organiseert de Grote Vogelweek voor Scholen. Leer de vogels rondom je school kennen, tel hoeveel er zijn en doe mee aan belangrijk

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Apenheul Geschiedenis Apenheul ging voor het eerst open in 1971. Het eerste en enige park ter wereld waar apen vrij in het bos leefden en vrij tussen de bezoekers konden lopen. Het begon met wolapen, slingerapen

Nadere informatie

Nieuwsbrief 3. Openingsactiviteit J.N.C. De Wieden: Proeverij. Van de organisatie. JNC seizoen 2015/2016

Nieuwsbrief 3. Openingsactiviteit J.N.C. De Wieden: Proeverij. Van de organisatie. JNC seizoen 2015/2016 Nieuwsbrief 3 december 2015 JNC-web JNC-facebook JNC seizoen 2015/2016 Van de organisatie Aan het begin van het nieuwe JNC seizoen, zijn er weer heel wat nieuwe leden ingestroomd. Zowel de nieuwe leden

Nadere informatie

Leven vanuit Overvloed of Tekort?

Leven vanuit Overvloed of Tekort? Leven vanuit Overvloed of Tekort? Dank allereerst aan de Dijken van Wijven. Zonder jullie vrouwenhadden we hier nu niet met elkaar gestaan. Wat een prachtige traditie: om in het Zeeuwse landschap natuur

Nadere informatie

Bijzondere Vogels Strabrechtse Heide 2011

Bijzondere Vogels Strabrechtse Heide 2011 Bijzondere Vogels Strabrechtse Heide 2011 Dit overzicht bevat bijzondere vogelwaarnemingen die gemaakt zijn op de Strabrechtse Heide. Hieronder vallen fenologische waarnemingen, opmerkelijke trekvogels,

Nadere informatie

WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN?

WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? Lesboek dierverzorging WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? Werkbladen dierverzorging E xscaufarrsipiaerk Beekse Bergen Docent: Klas: ep) Naam (of naam gro 2 Welkom

Nadere informatie

Oefeningen niveau 2 Reeks 1

Oefeningen niveau 2 Reeks 1 Oefeningen niveau 2 Reeks 1 1 HOE LEER IK TEKSTEN? Oefeningen niveau 2 Reeks 1 Schrijf hieronder kort hoe je teksten meestal leert. Wat doe je eerst, wat erna, wat dan verder? Welke problemen heb je vaak?

Nadere informatie

Aan de kinderen en de ouders van de kinderen van de jeugdnatuurgroep De Biesboschonderzoekers

Aan de kinderen en de ouders van de kinderen van de jeugdnatuurgroep De Biesboschonderzoekers Nieuws brief Aan de kinderen en de ouders van de kinderen van de De Biesboschonderzoekers De laatste paar maanden hebben we weer interessante activiteiten ondernomen. Hiervan eerst weer wat korte verslagen.

Nadere informatie

jaargang 18 nummer 5 oktober 2015 Uitnodiging

jaargang 18 nummer 5 oktober 2015 Uitnodiging Secr. Gerard Thijssen Rozenbloemstraat 34, 4921 KG Made Tel: 0162-683323 Mail: heemkundemadedrimmelen@gmail.com NIEUWSBRIEF jaargang 18 nummer 5 oktober 2015. Uitnodiging Op dinsdag 20 oktober organiseert

Nadere informatie

Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt?

Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt? Beste kinderen, Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt? In mijn vrije tijd ben ik natuurgids. Met mijn verrekijker en vergrootglas trek ik naar allerlei plekjes om de natuur

Nadere informatie

Weilandberichten - Een vijfling!

Weilandberichten - Een vijfling! Weilandberichten - Een vijfling! Hans Simons, vanaf het begin lid van de agrarische natuurvereniging, heeft al sinds jaar en dag een paal in het weiland staan met een uilenkast. Niet dat er wel eens een

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 18 februari 2014. Beste natuurliefhebber/- ster,

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 18 februari 2014. Beste natuurliefhebber/- ster, De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 18 februari 2014 Beste natuurliefhebber/- ster, Het was afgelopen dinsdag beslist niet koud, de wind was ook niet echt hinderlijk, maar de zon liet helaas verstek

Nadere informatie

Wandelroute café du Midi (9,5 km)

Wandelroute café du Midi (9,5 km) Wandelroute café du Midi (9,5 km) 7 Wandelroute Café du Midi (9,5 km) Stempelplaats Café du Midi, Noordeindseweg 70, Delfgauw. wwwdumididelfgauw.nl Openingstijden: maandag t/m vrijdag vanaf 10.00 uur zaterdag

Nadere informatie

Voorjaar 2011. Midden-Frankrijk. 21 april t/m 7 mei

Voorjaar 2011. Midden-Frankrijk. 21 april t/m 7 mei Voorjaar 2011 Midden-Frankrijk 21 april t/m 7 mei Donderdag 21 april 2011 191 km Na het avondeten op weg. Even voorbij Vianen ontdekten we dat we de autopapieren vergeten waren. Teruggereden en weer opnieuw

Nadere informatie