Oorlog zonder vader. kunst- en cultuurmenu: Kunstmenu. discipline: Literatuur

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Oorlog zonder vader. kunst- en cultuurmenu: Kunstmenu. discipline: Literatuur"

Transcriptie

1 groep 7-8 Oorlog zonder vader kunst- en cultuurmenu: Kunstmenu discipline: Literatuur

2 Colofon Dit is een uitgave van: Kunst Centraal Postbus CD Bunnik tel: fax: internet: Ontwikkeling: Carla Huisman Augustus 2011 Redactie: Tekstbureau Van der Kooij, Odijk Eindredactie: Discipline literaire vorming Vormgeving: BMD, Bunnik Lay-out: Mariëlle Adriaanse Copyright: Dit materiaal is bedoeld voor gebruik binnen uw school en mag niet vermenigvuldigd of openbaar gemaakt worden voor gebruik daarbuiten zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Kunst Centraal. Laatst gewijzigd: Colofon

3 Inhoudsopgave Voorwoord... 5 Uitgangspunten... 6 Organisatie en planning... 7 Historische verhalen en literatuurgeschiedenis... 8 Over het boek en de schrijfster Martine Letterie... 9 De lessen: Les 1 Oorlog zonder vader Les 2 Het bezoek van de schrijfster Les 3 Vrijheid is spijbelen omdat de zon schijnt Les 4 Vrijheid is vooral de schrijfopdracht Bijlagen: 1. Wat is filosoferen? 2. Vrijheid is 3. RTV Utrecht en Omroep Amersfoort 4. Kamp Amersfoort Inhoudsopgave

4 4

5 Voorwoord Het project Oorlog zonder vader is onderdeel van het Kunst- en Cultuurmenu (ook wel bekend als Kunstmenu en Cultuurprogramma) van Kunst Centraal. Bij het Kunstmenu staan professionele kunstenaars of gezelschappen centraal. Bij het Cultuurprogramma maken de leerlingen kennis met hun eigen culturele omgeving. Voor dit programma werkt Kunst Centraal samen met talloze culturele partners uit de eigen gemeente. Doelgroep Dit project is voor groep 7 en 8 van het primair onderwijs. Op deze leeftijd hebben leerlingen veel technieken en vaardigheden opgedaan in hun schoolloopbaan. Zij kunnen nu denken, kijken en luisteren vanuit diverse perspectieven. Zij kunnen zich verplaatsen in een ander personage of een andere tijd. Oorlog zonder vader is een literair project dat aansluit bij geschiedenis en het lees- en taalonderwijs. Historische verhalen vormen een belangrijk genre in de jeugd- en volwassenenliteratuur. Het zijn verhalen die ons meenemen naar tijden van weleer. Ze prikkelen de fantasie en het voorstellingsvermogen, en stimuleren ons wellicht op zoek te gaan naar onze eigen geschiedenis. Doelstelling De leerlingen maken kennis met het literaire genre historische verhalen, leren hoe een schrijver werkt, filosoferen over vrijheid en schrijven een gedicht hierover. Ze worden zich bewust van het aanwezige culturele erfgoed en de daaraan verbonden verhalen en gebeurtenissen. Ze leren dat vormgeving geplaatst kan worden in een historische, culturele of maatschappelijke context en dat kunst betekenis krijgt vanuit deze context. Tip Wellicht vindt u het interessant om aansluitend bij dit project met de leerlingen een bezoek te brengen aan kamp Amersfoort. In het boek en op de DVD Oorlog zonder vader speelt het kamp een belangrijke rol. Het kamp verzorgt rondleidingen voor kinderen en zij hebben onder andere een rondleiding die aansluit bij het boek. (zie bijlage 4) Inhoud Het project bestaat uit drie actieve onderdelen op school en 1 activiteit op locatie. De leerlingen maken kennis met het boek Oorlog zonder vader van Martine Letterie, een schrijfster van historische jeugdboeken, en vervolgens met de schrijfster zelf. Terug in de klas bekijken zij de documentaire die speciaal voor dit project door RTV Utrecht is gemaakt. U vindt deze documentaire (DVD) bij het lesmateriaal. Het derde onderdeel van het project is een schrijfopdracht voor de leerlingen. Dat begint met een filosofieles over vrijheid om daarna daarover een gedicht te schrijven. U verzorgt zelf de afsluiting in de klas. 5 In dit lesboekje vindt u alles wat u nodig hebt om de leerlingen te begeleiden bij het schrijversbezoek en met het schrijven van hun gedicht. In de bijlagen vindt u informatie over Omroep Amersfoort /RTV Utrecht en Kamp Amersfoort. Deelnemende culturele instellingen worden door Kunst Centraal benaderd. Kunst Centraal zal ook zorg dragen voor de indeling van de scholen en voor passende roosters. Kwaliteit We vragen u nadrukkelijk na afloop van het project uw bevindingen met ons te delen via het waarderingsformulier. Uw reactie/uw beoordeling is voor ons stimulerend en richtinggevend bij de kwaliteitsverbetering van onze diensten. Namens alle betrokken medewerkers wens ik u en de leerlingen veel lees- en schrijfplezier en veel inspiratie bij het project. Carla Huisman, consulent literaire vorming Voorwoord

6 Uitgangspunten Bij het schrijven van het project stonden ons de volgende doelen en uitgangspunten voor ogen: Historische verhalen Als genre in de jeugdliteratuur nemen historische verhalen een belangrijke plek in. Op het moment verschijnen er weer veel verhalen en boeken gebaseerd op bijvoorbeeld mythen, sagen, Keltische verhalen en Middelnederlandse verhalen. In een tijd waarin onze eigen culturele identiteit minder zichtbaar wordt door mondialisering, lijkt er meer behoefte te ontstaan om onderzoek te doen naar onze wortels. Ook voor nieuwe Nederlanders is het buitengewoon interessant om kennis te maken met verhalen uit de eigen cultuur. Literatuurgeschiedenis Literatuurgeschiedenis hoort onder het vakgebied taal en lezen thuis. In de jeugdliteratuur worden steeds meer van deze oude verhalen herverteld, waardoor ze ook voor basisschoolleerlingen toegankelijk worden. Met soms wat extra toelichting en uitleg geven deze verhalen ons de kans om zowel het geschiedenisonderwijs als het lezen te verlevendigen. Schrijver in de klas Voor kinderen kan de kennismaking met een schrijver een bijzondere ervaring zijn. Hoe is het om schrijver te zijn? Hoe verzin je een verhaal? Hoe schrijf je eigenlijk een verhaal? Waarom schrijf je een historisch verhaal? Is het verhaal waar gebeurd? Dit zijn vragen waarop de leerlingen antwoord krijgen tijdens het bezoek van de schrijver. We hopen dat de leerlingen door dit bezoek meer waardering krijgen voor het vak van schrijver en gestimuleerd worden om te (gaan) lezen. Wij hopen bovendien dat ze oog krijgen voor de schoonheid van historische verhalen en dat ze zich realiseren dat sommige verhalen niet verloren mogen gaan. Voorlezen en lezen Tijdens het project leest u, ter voorbereiding, een (historisch) boek voor van de schrijver, zodat de leerlingen bekend zijn met schrijver en genre. Door het voorlezen verhoogt u de betrokkenheid van de leerlingen, waardoor het effect van het klassenbezoek vergroot wordt. 6 Cultureel erfgoed Onder cultureel erfgoed verstaan wij alles wat men belangrijk vindt om voor volgende generaties te bewaren. Daartoe behoren o.a. verhalen, boeken, gebouwen en gedachtegoed. Ook hier wordt in de kerndoelen extra aandacht voor gevraagd. De leerlingen leren in dit project over historische verhalen, literatuurgeschiedenis en over verhalen, gebeurtenissen en gebouwen uit hun eigen culturele omgeving. Zo ervaren zij dat historische verhalen niet alleen verhalen zijn van ver weg en andere mensen, maar dat ze net zo goed actueel kunnen zijn of zich dichtbij hebben afgespeeld. Schrijven Het filosoferen en het zelf schrijven van een gedicht vormt het actieve deel van dit project. De leerlingen schrijven een gedicht waarbij het thema vrijheid het uitgangspunt vormt. Zij ervaren op die manier het plezier in het schrijven, maar ook dat het schrijfproces lastig kan zijn. Door het zelf doen zullen de leerlingen het schrijversvak wellicht met andere ogen gaan zien. Uitgangspunten

7 Organisatie en planning De planning Het project Oorlog zonder vader bestaat uit verschillende onderdelen: 1. U begint met het voorlezen van het boek Oorlog zonder vader. 2. De leerlingen bezoeken de schrijfster Martine Letterie. 3. U bekijkt met de leerlingen de documentaire Oorlog zonder vader 4. U filosofeert met de leerlingen over het onderwerp vrijheid. Daaruit ontstaan diverse uitspraken. 5. De leerlingen schrijven een gedicht over vrijheid. 6. Mogelijk brengt u een bezoek aan kamp Amersfoort. (Op eigen initiatief). 7. U sluit het project af Het lesmateriaal Het lesmateriaal bestaat uit: - deze handleiding met daarin bijlagen 1 t/m 4 - het boek Oorlog zonder vader van Martine Letterie - de documentaire Oorlog zonder vader (DVD) - roosters voor het bezoek van de schrijfster 7 Organisatie en planning

8 Historische verhalen en literatuurgeschiedenis Historische verhalen vormen een belangrijk genre in de literatuur. Ook in de jeugdliteratuur spelen historische verhalen een grote rol. Wie kent niet de boeken van schrijvers als Thea Beckman en Jan Terlouw? Historische boeken zijn vaak spannend en buitengewoon informatief. Ze prikkelen het voorstellingsvermogen en de fantasie. Daarnaast gaan kinderen vaak anders kijken naar hun eigen culturele achtergrond, omgeving of naar gebeurtenissen in hun eigen gemeente. Het zijn verhalen die door jongens net zo graag worden gelezen als door meisjes. Bovendien sluiten ze heel goed aan bij het geschiedenisonderwijs. Oorlogsverhalen, verhalen uit de middeleeuwen en uit de Romeinse tijd zijn allemaal verhalen die tot het genre gerekend worden. Historische boeken zijn onder te verdelen in fictie (verzonnen) en non-fictie (waar gebeurd). In het laatste genre horen ook verhalen thuis die uit mondelinge of schriftelijke overlevering zijn ontstaan. Ook niet verzonnen verhalen hebben een fictieve component. Niet alle informatie is nog te achterhalen, zodat de schrijver bepaalde dingen zelf invult. Sommige schrijvers verzinnen hun eigen verhaal aan de hand van historische personages, locaties of gebeurtenissen. Zij proberen zich zo goed mogelijk te informeren en bedenken dan een verhaal dat aansluit bij wat kinderen van nu (nog) zullen herkennen. Andere schrijvers gaan veel meer uit van een historisch(e) personage, locatie of gebeurtenis en proberen deze zo helder mogelijk te laten zien en horen. Daar passen zij de rest van het (bedachte) verhaal op aan. Literatuurgeschiedenis Literatuurgeschiedenis hoort eigenlijk niet bij het lespakket van de basisschool. Toch komen kinderen in aanraking met verhalen als Mariken (van Nimwegen) of Reinaert de Vos. In de eigentijdse jeugdliteratuur zie je een belangrijke tendens, namelijk het hervertellen van oude verhalen. Deze verhalen zijn nog steeds spannend en ze kunnen ons veel leren over de tijd waarin ze geschreven zijn en over het leven van toen. Historische verhalen zijn van alle tijden. Mythologieën, sagen, sprookjes en oorlogsverhalen zijn voorbeelden van historische verhalen. Zolang mensen leven, schrijven ze al verhalen over moed, rituelen, nietigheid en angst. Wilt u meer weten over literatuurgeschiedenis en historische verhalen, kijkt u dan eens op de volgende websites: en Ook voor leerlingen zijn deze websites buitengewoon informatief en interessant. 8 Historische verhalen en literatuurgeschiedenis

9 Over het boek en de schrijfster Martine Letterie Ik heb Nederlandse taal- en letterkunde gestudeerd met als hoofdvak Middelnederlandse letterkunde. Na mijn studie werkte ik tot 1997 als docent Nederlands in Zutphen en Doetinchem. Vanaf 1987 werkte ik naast mijn lesgeven mee aan verschillende schoolboeken. Van was ik lid van de Griffeljury. In 1991 werd ik medewerker van het blad Bumper en vervolgens redacteur van het blad Tikker, een blad over jeugdliteratuur voor middelbare scholieren. Dat deed ik tot de opheffing van het blad in In 1996 verscheen mijn eerste jeugdboek: Het schorriemorrie van de Pruk. Tijdens mijn jaren in de Griffeljury werd mijn smaak gevormd. Het werd me steeds duidelijker hoe kinder- en jeugdboeken eruit moesten zien. Bovendien zag ik dat er één soort boek weinig geschreven werd, en dat was de historische jeugdroman. In die onafzienbare stroom van jeugdboeken was daar nog plaatsje. Dat was en is mijn plek. Ik vind geschiedenis heel belangrijk. Wanneer je de geschiedenis van je omgeving kent, geeft dat een extra dimensie aan je bestaan. Je kijkt bewuster naar gebeurtenissen om je heen en je kunt ze soms ook beter relativeren. Echt gebeurd Vanaf mijn eerste boek kijk ik naar anderen, maar ook naar mezelf als lezer, en als kind al viel ik voor verhalen die echt gebeurd waren. Dat geeft een verhaal iets extra s. Mijn boeken gaan dus vaak over iets wat echt gebeurd is. Voor mijn eerste boek Het schorriemorrie van de Pruk vond ik het onderwerp in mijn eigen stamboom: twee broers Letterie die in Den Haag in de 18e eeuw een inbrekersbende hadden geleid. Ze waren zo n beetje de laatsten die op de pijnbank hebben gelegen. Bovendien is een van hen ontsnapt uit de gevangenpoort en nooit meer teruggevonden. Alle gebeurtenissen in dat eerste boek haalde ik uit de politieverhoren van die tijd. Helmaal echt gebeurd dus en iedereen die erin voorkomt heeft echt bestaan. Toen het boek af was, bleek dat ik één ding vergeten was: hoe de hoofdpersoon Willem van Esch zich voelde. Natuurlijk had deze jongen van elf echt bestaan; hij was lid van de bende en heeft ervoor gezorgd dat die bende opgepakt werd. Maar hoe die jongen zich nou voelde Ik was zo druk met de feiten bezig geweest dat ik daar niet aan gedacht had. Of liever gezegd: ik durfde niet. Ik vond het te eng om daarover te schrijven. Door dat eerste boek realiseerde ik me dat het schrijven over je eigen stamboom ook een manier is om dicht bij je lezers te komen en dat het heel belangrijk is het gevoelsleven van de hoofdpersoon zo goed mogelijk tot leven te brengen. Dat is de manier om je lezers te interesseren voor je onderwerp. Een van mijn volgende boeken werd Focke en het geheim van Magnus. Daarvoor nam ik een moment uit de geschiedenis van de Groninger Ommelanden. Natuurlijk kwam er een echte gebeurtenis in voor en mensen die echt bestaan hadden. Dat boek heeft veel teweeg gebracht in Groningen. Er waren bijvoorbeeld echte Fockedagen waarin de veldslag uit het boek werd nagespeeld. Naar de laatste kwamen achtduizend bezoekers 9 Eigen regio Door dit boek heb ik ervaren hoe de geschiedenis van de eigen regio de lezers kan raken. Dit is hun geschiedenis, daar kunnen zij trots op zijn. Ze identificeren zich niet met hun land, maar met hun regio. Sindsdien schrijf ik boeken waarin de omgeving heel herkenbaar is. Vluchtroute New York speelt in Rotterdam, De gevaarlijke voorspelling in Oldambt in Groningen en Het verdwenen zwaard in het dorp Ginneken bij Breda. Het ideale boek en met ideaal bedoel ik het boek waarmee ik mijn lezers het best kan bereiken combineert voor mij dus: - echt bestaande personen; - een reële omgeving die voor de lezer herkenbaar is met een zo mogelijk waar gebeurd verhaal; - een herkenbaar gevoelsleven van de hoofdpersoon. Het belangrijkste is hoe de gebeurtenissen voor de hoofdpersoon zijn, zodat mijn lezer zich in hem/haar kan verplaatsen. Dat betekent overigens niet dat mijn hoofdpersonen moeten denken als moderne jongeren. Hun denkwijze moet historisch verantwoord zijn. Over het boek en de schrijfster Martine Letterie

10 Oorlog zonder vader Oorlog zonder vader voldoet hier in alle opzichten aan. Mijn eigen vader Frank is de hoofdpersoon en hij heeft alles als kind echt meegemaakt. De omgeving zal kinderen uit Leusden zeker raken. Martinus, Franks vader en mijn opa, komt in het boek (en in het echt) in Kamp Amersfoort. Het terrein daarvan ligt in de gemeente Leusden. Ik hoop dat de lezers zich goed in Frank kunnen verplaatsen én dat ze iets leren over de geschiedenis van hun eigen gemeente. Het was voor mij in ieder geval een heel bijzonder boek om te schrijven. Nog iets anders: Oorlog zonder vader gaat over een vergeten onderwerp van de Tweede Wereldoorlog. Bijna geen mens weet, dat niet alleen joden vervolgd werden, maar ook communisten. Mijn opa was namelijk communist, en daarom kwam hij in Kamp Amersfoort terecht. Vergeten oorlog Samen met vijftien andere kinderboekenschrijvers zit ik in een clubje. We noemen onszelf: De Schrijvers van de Ronde Tafel. Tijdens een van onze vergaderingen vertelde ik over mijn boek, en ik zei dat het een vergeten onderwerp was. En al snel kwamen we al pratend over nog veel meer vergeten onderwerpen. Ik zei bijvoorbeeld: Weet je wat gek is? Er zijn al heel veel boeken geschreven over de Tweede Wereldoorlog, maar nog nooit over het bombardement op Middelburg. Ook niet over Suriname in de oorlog, zei Joyce Pool. Ook niet over kinderen van foute ouders, zei Theo Engelen. Ook niet over de kinderen van zigeuners, zei Lydia Rood. En ook niet over dwangarbeid, zei Arend van Dam. Zo is het project Vergeten Oorlog ontstaan: een serie boeken over vergeten onderwerpen. Van het ministerie van Volksgezondheid kregen we geld om er een mooi project van te maken, met 1500 koffertjes voor 1500 scholen. Wil je er meer over weten? Kijk op de website Als je op het etiket klikt van de koffer op de openingspagina, zie je een filmpje. Daarin vertel ik meer over Oorlog zonder vader. Ik hoop dat jullie Oorlog zonder vader met plezier lezen en ik verheug me op ons project! 10 Bibliografie 2010 Het verdwenen zwaard 2009 Bommen op ons huis 2009 De gevaarlijke voorspelling 2008 Ik wil later ridder worden Oorlog zonder vader Mijn tweede Van Dale luisterboek De brugklas door 2006 Scherven in de nacht Mechteld op wolvenjacht 2005 Aanval op het fort Fakkels voor de prinses Focke en de belegerde stad Focke en het geheim van Magnus 2001 Vreemde mail De klassenfoto Het jaar van de Bataafse opstand 1998 Ver van huis 1996 Het Schorriemorrie van De Pruk Zie ook Over het boek en de schrijfster Martine Letterie

11 Les 1 Oorlog zonder vader Doel: Tijd: Nodig: De leerlingen maken kennis met de schrijfster Martine Letterie en met haar boek Oorlog zonder vader 15 minuten voor de introductie regelmatig voorleestijd - het boek Oorlog zonder vader - eventueel andere boeken van Martine Letterie - hoofdstuk Over het boek en de schrijfster Martine Letterie Korte inhoud les U introduceert het boek Oorlog zonder vader en de schrijfster Martine Letterie bij de leerlingen. U vertelt de leerlingen dat dit het begin is van een project, waarbij ze uiteindelijk ook zelf gaan schrijven. Voorbereiding Lees het boek en bekijk het lesmateriaal. Neem een kijkje op de websites: en Zorg dat u weet waar en wanneer u verwacht wordt voor het bezoek aan de schrijfster. Bedenk of u een bezoek wilt brengen aan kamp Amersfoort en organiseer dit. Inleiding Opdracht 1 Oorlog zonder vader Vertel de leerlingen dat ze de schrijfster Martine Letterie gaan ontmoeten en dat zij (o.a.) gaat vertellen over haar boek Oorlog zonder vader. Kern Opdracht 2 - Oorlog zonder vader Haal het boek Oorlog zonder vader tevoorschijn en laat de omslagillustratie zien, terwijl u de titel afgedekt houdt. Wat zien de leerlingen? Wat zou er aan de hand zijn? Wie zou die jongen zijn? Wat is verte zien aan het vliegtuig? Wat zie je onderop de bladzijde? Waar zou dit verhaal zich af (kunnen) spelen? Waar zou het boek over (kunnen) gaan? - Laat vervolgens de titel zien en fantaseer verder. Wat zou dit betekenen? In wat voor sfeer zou dit verhaal zich afspelen? - Lees het stukje tekst op de achterflap van het boek voor. Wat voor verhaal zou dit worden? Waarnaar worden de leerlingen vooral nieuwsgierig? - Bekijk de titelpagina. Hier zie je de foto van de voorkant van het boek vergroot. Deze foto is van de Hongerwinter in Mensen gingen op zoek naar eten. In het boek gaat Frank, de hoofdpersoon, ook op zoek naar eten. Hoe zie je op de foto dat het koud is? Zouden deze mensen al wat eten hebben gevonden? Zou je zo n foto nu ook kunnen maken? Waarom? - Zorg ervoor dat u ruim van tevoren met voorlezen begint, zodat de leerlingen het boek tenminste t/m blz 22 kennen voor ze de schrijfster ontmoeten. 11 Les 1 Oorlog zonder vader

12 Les 2 Het bezoek van de schrijfster Doel: Tijd: Nodig: De leerlingen maken kennis met de schrijfster Martine Letterie en ontdekken wat er allemaal komt kijken om een boek te schrijven. Voorbereiding 30 minuten Bezoek 60 minuten Nabespreking 30 minuten Kijken DVD 15 minuten - papier en pen - het boek Oorlog zonder vader - evt. andere boeken van Martine Letterie - rooster waarop bezoek schrijfster staat Korte inhoud les De leerlingen brengen een bezoek aan de schrijfster. Zij vertelt hoe zij werkt, wat er nodig is om een verhaal te schrijven en wat je daarbij tegenkomt. Leerlingen kunnen vragen stellen. En ze kunnen met de schrijfster in gesprek over het schrijversvak. De voorbereiding U bent goed voorbereid en helemaal klaar om de schrijfster te ontmoeten. De leerlingen weten wat er op het programma staat, hebben vragen voorbereid en hebben er zin in. Neem de vragen van de leerlingen en het boek van Martine Letterie mee. Zorg dat u weet wanneer en waar u wordt verwacht. 12 Opdrachten Vragen aan de schrijfster 1. Vertel de leerlingen dat zij Martine Letterie, de schrijfster van het boek Oorlog zonder vader gaan ontmoeten. De leerlingen kennen het boek in ieder geval t/m bladzijde 22 en weten iets meer over Martine Letterie. Wat zouden ze nog meer willen weten? Waar zijn ze door het lezen van het boek nieuwsgierig naar geworden? Welke vragen hebben ze over het schrijverschap? 2. Laat andere boeken van de schrijfster zien. Kennen de leerlingen die? Wie heeft een boek van Martine Letterie? Welk? Praat met elkaar over haar boeken, lees af en toe een fragment voor. Zijn de fragmenten verschillend? Hoe? Of lijken ze juist op elkaar? Hoe? 3. De leerlingen kennen het boek en weten iets over Martine Letterie. Wat zouden ze nog meer willen weten? Waar zijn ze door het lezen van het boek nieuwsgierig naar geworden? Welke vragen hebben ze over het schrijverschap? 4. Zoek samen naar vragen die vooral over het schrijven en het boek gaan. Het gaat hier immers om de schrijfster, het boek en het schrijversvak en niet om de persoonlijke omstandigheden van de schrijfster. Verzamel ook vragen naar aanleiding van het (voor)gelezen boek. Bijvoorbeeld: Hoe komt u op ideeën? Waar gaan uw boeken meestal over? Wat is moeilijk bij het schrijven? Wat vindt u leuk aan het schrijven? Wat vindt u zelf een mooi stukje in het boek Oorlog zonder vader? Hoe was het om de herinneringen van uw vader te gebruiken? Wat of wie heeft u verzonnen en wat is echt gebeurd? 5. Verzamel met elkaar vragen; zorg dat er geen dubbele vragen zijn. Verdeel de vragen: wie stelt welke vraag aan de schrijver? Bedenk dat niet iedereen aan de beurt hoeft te komen. Les 2 Het bezoek van de schrijfster

13 6. Schrijf alle vragen op een vel papier en kopieer ze voor de schrijfster. Misschien kan zij zelf een paar vragen kiezen die zij graag wil beantwoorden? Het bezoek Wat gaat Martine Letterie doen bij haar bezoek? Martine vertelt over haar schrijverschap. Hoe zij begon met schrijven, hoe de verschillende boeken tot stand kwamen en wat zij daarbij ontdekte. Daarna gaat zij natuurlijk in op het boek Oorlog zonder vader, hoe zij daar mee begon en wat ze daarbij tegenkwam. Ze leest fragmenten uit het boek voor en laat met behulp van foto s en filmfragmenten meer zien over de achtergrond van het verhaal. Zij vertelt ook over de documentaire die van het boek is gemaakt. Daarnaast is er gelegenheid voor het stellen van vragen. De nabespreking Bespreek met de leerlingen het bezoek na. Laat ze eerst kort reageren en ga daarna wat meer de diepte in. Denk aan vragen als: - Hoe was het bezoek? - Wat is je vooral opgevallen? - Wat vond je van de documentaire? Hoe was het om stukjes van het boek in een film te zien? Herkende je de fragmenten? Was het zoals jij het had bedacht? - Wat vond je mooi, moeilijk, verdrietig of misschien grappig? - Wat vond je een speciaal moment? Waarom? - Wat weet je nu meer van de schrijver? En van het schrijversvak? - Wat weet je nu (meer) over het boek Oorlog zonder vader? - Welke antwoorden heb je op vragen gekregen? - Als je het boek nu bekijkt, is er dan iets veranderd? Wat? Afsluiting Kies een moment waarop u als afsluiting van dit bezoek, de documentaire Oorlog zonder vader (DVD) laat zien. 13 Les 2 Het bezoek van de schrijfster

14 Les 3 Vrijheid is spijbelen omdat de zon schijnt Doel: Tijd: Nodig: Leerlingen leren, op een filosofische manier, nadenken en praten over het thema vrijheid gesprek variërend van minuten, afhankelijke van moment, groep en betrokkenheid Afsluiting 15 minuten - het boek Oorlog zonder vader - strook papier en stift - bijlage 1 Een filosofisch gesprek - bijlage 2 Vrijheid is (uitspraken) Korte inhoud les In deze les voert u met de leerlingen een filosofisch gesprek aan de hand van de startvraag: Vrijheid is spijbelen omdat de zon schijnt! Voorbereiding In deze les gaat u met de leerlingen filosoferen. Filosoferen over vrijheid. Wat is filosoferen? Een filosofisch gesprek klinkt misschien zwaar en ingewikkeld, maar het gaat gewoon om een open gesprek waarin alles mogelijk is. Vaak levert dit een plezierig moment met veel verrassende uitspraken op. In een filosofisch gesprek bestaan geen goede of foute antwoorden. Er zijn meerdere antwoorden mogelijk en soms zelfs dat niet. Het gaat vooral om het samen zoeken en onderzoeken. Vertel dit de leerlingen voordat u met het filosoferen begint. Denk na over enkele regels. Zoals: vinger opsteken/ bedenktijd geven / twee aan twee overleggen voor het een kringgesprek wordt/ werken met binnen en buitenkring. Lees deze les en bijlage 1 Een filosofisch gesprek en bijlage 2 Vrijheid is ( uitspraken) alvast door. Denk na over het thema vrijheid en wat vrijheid voor u betekent. 14 Inleiding Opdracht 1 - Terughalen Om de leerlingen te stimuleren en te inspireren begint u met het terughalen van alle informatie en indrukken die de leerlingen tot nu toe hebben gekregen: bij het boek Oorlog zonder vader, bij het bezoek en bij de DVD Oorlog zonder vader. Vanuit het gesprek maakt u een draai naar de tegenhanger van oorlog: vrijheid. Kern Opdracht 2 - Filosoferen Het openingscenario Lees onderstaand fragment uit Oorlog zonder vader voor (bladzijde 127/128). De volgende dag gaat Frank met zijn fiets naar Maarten. Zijn vader wil die eerst goed nakijken voordat ze gaan. In hun schuur zet hij de fiets ondersteboven neer. Zorgvuldig druppelt hij olie op de ketting. Frank en Maarten kijken toe, hun handen diep in de zakken gestoken. Het vriest. Ik wil ook wel mee, zegt Maarten voorzichtig. Samen kunnen we meer eten meenemen dan jij alleen, pap. Zijn adem bevriest terwijl hij praat. Maarten, nergens bang voor. Maarten zijn goede vriend. Nee, zegt Maartens vader kortaf. Zijn ogen schieten even naar Frank. Met een ruk zet hij de fiets weer goed. Volgens mij Les 3 Vrijheid is spijbelen omdat de zon schijnt

15 is je fiets er klaar voor, Frank. Ik kom je morgenochtend om zeven uur halen. Dan loopt hij met grote stappen de schuur uit. Frank kijkt naar Maarten, die aandachtig naar Franks fiets staart. Hij schaamt zich voor het verschil tussen hen, maar ze weten allebei dat het er is. Maarten heeft een vader, en Frank niet. Je vader vindt het voor jou te gevaarlijk, stelt Frank vast. Maarten knikt alleen maar. Hij veegt met de achterkant van zijn hand langs zijn ogen, draait zich om en gaat ook de schuur uit. Het is oorlog. Veel mensen zijn opgepakt en gevangen genomen. En de Duitsers zijn de baas in Nederland. Je mag niet meer zomaar doen wat je wilt. Als je dit fragment hoort, wat kun je dan zeggen over de vrijheid van Frank, Maarten of zijn vader? Is Maarten vrij omdat hij niet hoeft te fietsen? En Frank? Is hij vrij(er) omdat de vader van Maarten meefietst? En wat kun je zeggen over de vader van Maarten? Waarom vind je dat? Voer hierover een kort gesprek met de leerlingen. Vrijheid is Lees een aantal uitspraken van de lijst met uitspraken vrijheid is voor. De startvraag Vraag de leerlingen een of twee uitspraken te noemen waarvan ze vinden dat die vrijheid goed omschrijft. Waarom vinden ze dat? Begin vanuit hier het filosofisch gesprek met de startvraag: Vrijheid is spijbelen omdat de zon schijnt! Vervolg- en verdiepingsvragen De beginvraag is er en als het goed is komt het gesprek daarmee wel op gang. Daarna is het zaak een aantal vragen achter de hand te houden om het gesprek meer mogelijkheden te geven met vervolg en verdiepingsvragen. Hieronder een aantal mogelijke vragen op een rijtje. Vervolgvragen: Kun je vrijheid voelen? Hoe voelt vrijheid? En waar voel je dat? Moet je iets weten of kunnen om vrij te kunnen zijn? Is de één meer vrij dan de ander? Voelt vrijheid voor iedereen hetzelfde? Hebben kinderen meer vrijheid dan volwassenen? Wat is vrijheid? Verdiepingsvragen: Ben je vandaag al vrij geweest? Kan je de ene dag meer vrij zijn dan de andere? Hoe zou het zijn als er overal op de wereld vrijheid was? (Of als er nergens vrijheid was?) Kan er ook teveel vrijheid zijn? Is vrijheid altijd goed? Kun je voorbeelden geven wanneer vrijheid niet goed is? En wanneer is vrijheid juist wel goed? Weet je een moment dat je je echt vrij voelde? 15 De afsluiting van het gesprek Eindig het gesprek met de vraag: Wat is vrijheid voor jou? Welke voorbeelden kun je hiervan geven? Gebruik eventueel een eigen situatie als voorbeeld. Maak vervolgens duidelijk dat het filosofisch gesprek voorbij is en sluit het af. Kijk met elkaar losjes terug. Is er iets ontdekt over vrijheid? Zijn er nieuwe gedachten opgekomen? Opdracht 3 - Uitspraken verzamelen Geef de leerlingen de gelegenheid om twee aan twee of in een groepjes uitspraken te verzamelen. Alle uitspraken beginnen met: Vrijheid is Lees de zinnen achter elkaar voor in een voorlees ronde. Les 3 Vrijheid is spijbelen omdat de zon schijnt

16 Slot Kies een uitspraak, schrijf deze op een strook papier en hang hem goed zichtbaar op in de klas. 16 Les 3 Vrijheid is spijbelen omdat de zon schijnt

17 Les 4 Vrijheid is vooral... De schrijfopdracht Doel: Tijd: Nodig: De leerlingen schrijven een stapelgedicht over wat vrijheid voor hen betekent minuten - uitspraken van leerlingen uit de vorige les - pen en papier, tekenmateriaal - evt. computer Korte inhoud les De leerlingen schrijven een gedicht van 3 strofen over wat vrijheid voor hen betekent. Ze gebruiken hierbij de uitspraken uit de vorige les. Ze stapelen de uitspraken in volgorde van belangrijkheid. De les begint met twee oefeningen om de leerlingen te helpen bij het schrijven van het gedicht. U kunt deze oefeningen ook op een ander moment (voorafgaand aan de les) uitvoeren. Voorbereiding Lees de les door en verzamel de uitspraken van de leerlingen van de vorige les. Leg pen, papier en tekenmateriaal klaar. Inleiding Opdracht 1 - Even oefenen De leerlingen gaan een gedicht schrijven. Om een start te maken, vindt u hieronder twee oefeningen. Oefening 1 Hoe schrijf je zo beeldend mogelijk? Dat wil zeggen dat de toehoorder als het ware voor zich ziet wat jij bedoelt. Het helpt daarbij om zintuigen te gebruiken: wat zie je, wat hoor je, wat ruik je, wat voel je. - Beschrijf aan de leerlingen een wandeling door het bos. U gebruikt daarbij zoveel mogelijk zintuigwoorden, maar u noemt het woord bos niet. Loop het rijtje zintuigen af als hulpmiddel: Wat zie je, hoor je, ruik je, voel je? (bijvoorbeeld hoge kale bomen, lichtgroen mos, het mos voelt nat aan, wind langs de wangen/ het ruikt fris en groen/ er knapt een takje/ er schiet een eekhoorntje langs/ blaadjes horen ruisen/ ) Kunnen zij aan de hand van uw verhaal voor zich zien waar u loopt? - Geef de leerlingen de opdracht 2 aan 2 hetzelfde te doen. Ze bedenken een plek en vertellen daar de ander over zonder de plek te noemen. Geef ze de gelegenheid om zintuigwoorden te verzamelen als spiekbriefje bij hun verhaal. Let wel op dat het niet een raadspelletje zonder meer wordt: Het gaat hier vooral om het oefenen met zintuigen! Oefening 2 Waar kun je een zin afbreken en hoe werkt dat in een gedicht? In een gedicht worden zinnen vaak in stukjes gebroken. Dat kan een gewone zin bijzonder maken. Maar waar breek je de zin? In welke stukjes zou je onderstaande zinnen bijvoorbeeld kunnen breken? Probeer meerdere mogelijkheden. Wat gebeurt er? Wat vind je de beste optie hier en waarom? Versie 1 Vrijheid is me van een duin laten rollen met mijn nieuwe kleren aan en me niets aantrekken van groene vlekken Versie 2 Vrijheid is me van een duin laten rollen met mijn nieuwe kleren aan en me niets aantrekken van groene vlekken 17 Les 4 Vrijheid is vooral... De schrijfopdracht

Historische verhalen

Historische verhalen groep 7-8 Historische verhalen De Ronde Venen variant Abcoude - Baambrugge kunst- en cultuurmenu: Cultuurprogramma domein: Professionele instellingen Amateur- en vrijwilligersorganisaties discipline: Literatuur

Nadere informatie

Uitleg boekverslag en boekbespreking

Uitleg boekverslag en boekbespreking Uitleg boekverslag en boekbespreking groep 7 schooljaar 2014-2015 Inhoudsopgave: Blz. 3 Blz. 3 Blz. 3 Blz. 4 Blz. 6 Blz. 7 Blz. 7 Stap 1: Het lezen van je boek Stap 2: Titelpagina Stap 3: Inhoudsopgave

Nadere informatie

1.1 Vragenlijst: Wat ik leuk Vind

1.1 Vragenlijst: Wat ik leuk Vind 1.1 Vragenlijst: Wat ik leuk Vind 1. Wat kijk je graag op tv? 2. Wat is je lievelingsfilm? 3. Wat doe je op internet? 4. Welke games speel je? 5. Waar praat je over op facebook, twitter, enzo? 6. Wat doe

Nadere informatie

lesmateriaal Taalkrant

lesmateriaal Taalkrant lesmateriaal Taalkrant Toelichting Navolgend vindt u een plan van aanpak en 12 werkbladen voor het maken van de Taalkrant in de klas, behorende bij het project Taalplezier van Stichting Wereldleren. De

Nadere informatie

Praten over boeken in de klas Het vragenspel van Aidan Chambers

Praten over boeken in de klas Het vragenspel van Aidan Chambers Praten over boeken in de klas Het vragenspel van idan hambers We weten pas wat we denken als we het onszelf horen zeggen. (idan hambers). Elk individu, kind en volwassene, beleeft een tekst op geheel eigen

Nadere informatie

Handleiding les 1: Een verhaal schrijven over jouw dag in 2034 voor een toekomsttentoonstelling

Handleiding les 1: Een verhaal schrijven over jouw dag in 2034 voor een toekomsttentoonstelling Handleiding les 1: Een verhaal schrijven over jouw dag in 2034 voor een toekomsttentoonstelling Deze schrijfles sluit aan bij het Nieuwsbegriponderwerp van deze week: Vuurwerk bij Oud en Nieuw. De schrijftaak

Nadere informatie

Document vertellen en presenteren voor de groepen 1, 2, 3 en 4. Doelen van vertellen en presenteren in groep 1 en 2:

Document vertellen en presenteren voor de groepen 1, 2, 3 en 4. Doelen van vertellen en presenteren in groep 1 en 2: Document vertellen en presenteren voor de groepen 1, 2, 3 en 4 Doelen van vertellen en presenteren in groep 1 en 2: Leerlingen raken vertrouwd met het presenteren voor een groep Leerlingen raken vertrouwd

Nadere informatie

Hoe maak ik een werkstuk?

Hoe maak ik een werkstuk? Hoe maak ik een werkstuk? Je gaat, misschien wel voor de eerste keer, een eigen werkstuk maken. Dat is leuk, maar ook best moeilijk. Je moet er namelijk een heleboel voor doen. Heb je al eens een eigen

Nadere informatie

Doel. Doelgroep. Een film in je hoofd

Doel. Doelgroep. Een film in je hoofd Doel Het op gang brengen of houden van leesplezier! Van wat voor soort boeken houden de kinderen en waarom? Zouden ze zelf graag de hoofdpersoon zijn in één van hun lievelingsboeken? Welke omslagen spreken

Nadere informatie

Fotopuzzels. Vianen. kunst- en cultuurmenu: Cultuurprogramma. domein: Gebouwde omgeving Landschap en natuur. discipline: Audiovisuele Vorming

Fotopuzzels. Vianen. kunst- en cultuurmenu: Cultuurprogramma. domein: Gebouwde omgeving Landschap en natuur. discipline: Audiovisuele Vorming groep 1-2 Fotopuzzels Vianen kunst- en cultuurmenu: Cultuurprogramma domein: Gebouwde omgeving Landschap en natuur discipline: Audiovisuele Vorming 2012-2013 Colofon Dit is een uitgave van: Kunst Centraal

Nadere informatie

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift -

Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - Zin in schrijven! Workshop vrij en creatief schrijven voor jonge anderstaligen door Fros van der Maden - auteur Op Schrift - I Oefenen met observeren 1. Het woordenschilderij A Kijk 60 seconden heel goed

Nadere informatie

Lesbrief. Voetstappen Kader Abdolah

Lesbrief. Voetstappen Kader Abdolah Lesbrief Voetstappen Kader Abdolah Doe meer met Leeslicht! Bij een aantal boeken in de serie Leeslicht kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan vragen,

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken - 2 - Weer huiswerk? Nee, deze keer geen huiswerk, maar een boekje óver huiswerk! Wij (de meesters en juffrouws) horen jullie wel eens mopperen als je huiswerk opkrijgt.

Nadere informatie

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 Inhoud 1 > Uitgangspunten 9 2 > Kerndoelen 11 3 > Materialen 12 4 > Aan de slag 15 5 > Introductie van de manier van werken 22 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 7 > Waarom samenwerkend

Nadere informatie

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs.

Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de belangrijkste tips en trucs. R.K. Basisschool Anselderlaan 10 6471 GL Eygelshoven Tel: 045-5351434 De fijne kneepjes van het voorlezen Voorlezen is leuk en nuttig. Maar hoe doe je dat eigenlijk, goed voorlezen? Hieronder vindt u de

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent? Workshop Handleiding Verhalen schrijven wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Even voorstellen stelt zich kort voor en vertelt

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau A, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK

FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK FICTIEDOSSIER NEDERLANDS LEERJAAR 3 EN 4 BK Pagina 0 WOORD VOORAF Je zit nu in 3 VMBO en het eindexamen lijkt nog ver weg... Maar niets is minder waar. Dit jaar start je namelijk al volop met de voorbereidingen

Nadere informatie

DOCENTEN HANDLEIDING

DOCENTEN HANDLEIDING BESTEL OOK DE EDUCATIEVE KRANT! Ga naar www. oorlogsgeheimendefilm.nl DOCENTEN Een film over vriendschap, vertrouwen & verraad HANDLEIDING Bij de digitale les over de film Oorlogsgeheimen Op 3 juli gaat

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

Liefdesgedichten schrijven

Liefdesgedichten schrijven Deze les hoort bij het boek Wil jij... met mij? geschreven door Rian Visser met tekeningen van Annet Schaap en gepubliceerd door uitgeverij Moon. Doel: leerlingen zelf gedichten laten schrijven Leeftijd:

Nadere informatie

OPDRACHTEN BIJ THEMA 9 FEEDBACK

OPDRACHTEN BIJ THEMA 9 FEEDBACK OPDRACHTEN BIJ THEMA 9 FEEDBACK Van positieve feedback leer ik niets. INLEIDING Feedback geven en ontvangen moet je eerst oefenen en dan toepassen. In de opdrachten hieronder ga je ermee aan de slag. Doelstellingen

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent? Workshop Handleiding Verhalen schrijven wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Even voorstellen stelt zich kort voor en vertelt

Nadere informatie

LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6

LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6 LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6 Lesdoel: De kinderen vergroten hun tekstbegrip door interactie over het verhaal en hun metacognitieve vaardigheden door het oefenen en toepassen van

Nadere informatie

2.1 FaVoriete leestips

2.1 FaVoriete leestips Verhalend 2.1 FaVoriete leestips Van klasgenoten heb ik de volgende tips gekregen van boeken/tijdschriften die mij leuk lijken: 1.... 2.... 3.... Van de leraar heb ik de volgende tips gekregen van boeken/tijdschriften

Nadere informatie

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Modelen. Contactgegevens Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Modelen WWW.CPS.NL Contactgegevens Willem Rosier w.rosier@cps.nl 06 55 898 653 Hoe ziet het modelen er in de 21 ste eeuw uit? Is flipping the classroom dan

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen

Waarom ga je schrijven? Om de directeur te overtuigen week 17 20 april 2015 - Schrijfopdrachten niveau B, les 1 Les 1: Een overtuigende tekst schrijven Beantwoord deze vragen: Een mooie manier om te herdenken 1. Waarom is het volgens jou belangrijk om de

Nadere informatie

De volgende onderdelen moeten in het verslag worden verwerkt:

De volgende onderdelen moeten in het verslag worden verwerkt: Het maken van een leesverslag in klas 3 en 4 VMBO Basis Voor het examenonderdeel fictie moet je een aantal boeken lezen. Gebruik bij het maken van het leesverslag het schema hieronder. Werk het schema

Nadere informatie

DOCENTEN HANDLEIDING

DOCENTEN HANDLEIDING BESTEL OOK HET WERKBOEKJE! Ga naar www. oorlogsgeheimendefilm.nl DOCENTEN Een film over vriendschap, vertrouwen & verraad HANDLEIDING Bij de digitale les over de film Oorlogsgeheimen Op 3 juli gaat de

Nadere informatie

Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland

Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland week 2 9 januari 2012 Handleiding Schrijven niveau A Nieuwsbegrip Schrijven 2012 week 2 Hoog water in Nederland Inhoud Eenmalig afdrukken: Handleiding les 1 en 2 Hardopdenk-tekst Voor de leerlingen: Leerlingblad

Nadere informatie

De Voorleesvogel. Tips bij interactief voorlezen

De Voorleesvogel. Tips bij interactief voorlezen De Voorleesvogel Tips bij interactief voorlezen 1 Dienst Openbare Bibliotheek Den Haag Onderwijsbureau 070-3534552 hwi@dobdenhaag.nl 2 Interactief voorlezen Het is de kunst van interactief voorlezen om

Nadere informatie

LESBRIEF. Informatie VOOR DOCENTEN LEERDOELEN. Let op! Wanneer u het lesmateriaal

LESBRIEF. Informatie VOOR DOCENTEN LEERDOELEN. Let op! Wanneer u het lesmateriaal LESBRIEF Informatie VOOR DOCENTEN De lesbrief is te gebruiken voor het VMBO en de onderbouw van HAVO/VWO. De lesbrief is bedoeld om leerlingen kennis te laten maken mét en in te gaan óp de verschillende

Nadere informatie

Een filosofisch gesprek is geen gewoon kringgesprek waarin meningen, ervaringen en gevoelens worden gedeeld, want filosoferen:

Een filosofisch gesprek is geen gewoon kringgesprek waarin meningen, ervaringen en gevoelens worden gedeeld, want filosoferen: Denken over denken Gratis lesbrief Fabien van der Ham Alles is rond www.filosofiejuf.nl Kringgesprek? Leuk dat u wilt gaan filosoferen met de klas. Filosoferen is niet moeilijk, het is hooguit even wennen

Nadere informatie

Drie nieuwe methodes van Malmberg Een kennismaking in de vorm van een lesidee

Drie nieuwe methodes van Malmberg Een kennismaking in de vorm van een lesidee Drie nieuwe methodes van Malmberg Een kennismaking in de vorm van een lesidee Malmberg introduceert in juni 2008 drie nieuwe kennisgebiedenmethodes voor groep 3 t/m 8: Naut voor natuur en techniek, Meander

Nadere informatie

VERKORTE DOCENTENHANDLEIDING VAN WIE IS DIE KOFFER? Project voor groep 1 en 2

VERKORTE DOCENTENHANDLEIDING VAN WIE IS DIE KOFFER? Project voor groep 1 en 2 VERKORTE DOCENTENHANDLEIDING VAN WIE IS DIE KOFFER? Project voor groep 1 en 2 COLOFON Erfgoed Nederland heeft Van wie is die koffer? als pilotproject (laten) ontwikkelen in samenwerking met de gemeente,

Nadere informatie

Uitleg boekverslag en boekreclame

Uitleg boekverslag en boekreclame Uitleg boekverslag en boekreclame groep 7 schooljaar 2015-2016 Inhoudsopgave: Blz. 3 Blz. 3 Blz. 3 Blz. 4 Blz. 6 Stap 1: Het lezen van je boek Stap 2: Titelpagina Stap 3: Inhoudsopgave Stap 4: Inhoud boekverslag

Nadere informatie

Werkwijzer Verslagkring:

Werkwijzer Verslagkring: Werkwijzer Verslagkring: 1. Je maakt een tweetal. 2. Met zijn tweeën kies je een onderwerp, waarin jullie je willen verdiepen en waarover jullie meer willen weten. 3. Samen ga je op zoek naar informatie

Nadere informatie

Het houden van een spreekbeurt

Het houden van een spreekbeurt Het houden van een spreekbeurt In deze handleiding staan tips over hoe je een spreekbeurt kunt houden. Waar moet je op letten? Wat moet je wel doen? En wat moet je juist niet doen? We hopen dat je wat

Nadere informatie

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels

Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Fictiedossier Op blote voeten Maren Stoffels Mariska Wijlens Klas 3T2 Docent: Mevrouw Scholten 1. Zakelijke gegevens Titel: Op blote voeten Auteur: Maren Stoffels Uitgever: Leopold Jaar van verschijnen:

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen

Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen Spreekopdrachten thema 1 Voorstellen Opdracht 1 bij 1.2 * Doe de opdracht met de groep. Uitleg voor de docent: De cursisten lopen door elkaar door het lokaal. Laat de cursisten elkaar in tweetallen begroeten,

Nadere informatie

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA Hotel Hallo - Thema 4 Hallo opdrachten OPA EN OMA 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer om en

Nadere informatie

Hoe maak ik in groep 6 een werkstuk?

Hoe maak ik in groep 6 een werkstuk? Hoe maak ik in groep 6 een werkstuk? Jij gaat de komende weken thuis een werkstuk maken. Een werkstuk is een lange weettekst. Het wordt geschreven om iemand iets te leren of te laten weten. Net als in

Nadere informatie

Bepaal eerst de probleemstelling of hoofdvraag

Bepaal eerst de probleemstelling of hoofdvraag Bepaal eerst de probleemstelling of hoofdvraag De probleemstelling is eigenlijk het centrum waar het werkstuk om draait. Het is een precieze formulering van het onderwerp dat je onderzoekt. Omdat de probleemstelling

Nadere informatie

Lesbrief voor leerlingen: hoe ontwerp je een omslag voor een boek

Lesbrief voor leerlingen: hoe ontwerp je een omslag voor een boek Lesbrief voor leerlingen: hoe ontwerp je een omslag voor een boek KIEZEN Een goed begin is het kiezen van het juiste boek. Er zijn zo veel mooie verhalen waardoor het soms lastig is om een goede keuze

Nadere informatie

IK ZIE, IK ZIE... BENNER

IK ZIE, IK ZIE... BENNER IK ZIE, IK ZIE... BENNER onderwijsprogramma primair onderwijs groep 5 t/m 8 INLEIDING Gerrit Benner vond de gewone wereld lang niet altijd even leuk, dus die schilderde hij ook niet. Maar achter die gewone

Nadere informatie

Het maken van een werkstuk

Het maken van een werkstuk Het maken van een werkstuk Deze papieren geven informatie over: A. De verzorging : Hoe hoort een werkstuk er uit te zien? B. De indeling : Hoe wordt een werkstuk ingedeeld? C. Het onderwerp : Waarover

Nadere informatie

DE ROZENTUIN- KAMP AMERSFOORT Docentenhandleiding

DE ROZENTUIN- KAMP AMERSFOORT Docentenhandleiding DE ROZENTUIN- KAMP AMERSFOORT Docentenhandleiding DE ROZENTUIN- KAMP AMERSFOORT Docentenhandleiding Door : Priscilla de Kock Joey Larioza Wesley van Vliet Cursus: Minor, Tweede Wereldoorlog Educatie Docent:

Nadere informatie

Anne Frank. Lezen & schrijven. met. Laat het ons weten! Handleiding voor de docent en de tentoonstellingsbegeleider. (Werkboek 1)

Anne Frank. Lezen & schrijven. met. Laat het ons weten! Handleiding voor de docent en de tentoonstellingsbegeleider. (Werkboek 1) Laat het ons weten! Wij zijn reuze benieuwd naar de gedichtjes van de leerlingen. U kunt ons hiervan laten meegenieten via de Facebookpagina van het nne Frank Huis. Post de resultaten door naam, land en

Nadere informatie

Tuin van Heden 3 en 4 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij?

Tuin van Heden 3 en 4 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij? Tuin van Heden 3 en 4 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

Hoe maak ik in groep 6 een werkstuk?

Hoe maak ik in groep 6 een werkstuk? Hoe maak ik in groep 6 een werkstuk? Je gaat de komende weken thuis een werkstuk maken. Een werkstuk is een lange weettekst. Het wordt geschreven om iemand iets te leren of te laten weten. Net als in een

Nadere informatie

Lesbrief. Zat Annie van Gansewinkel

Lesbrief. Zat Annie van Gansewinkel Lesbrief Zat Annie van Gansewinkel Doe meer met Thuisfront! Bij de boeken in de serie Thuisfront kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan vragen, tips

Nadere informatie

Tijdsplanning werkstuk groep 5

Tijdsplanning werkstuk groep 5 Naam: Groep 5 Tijdsplanning werkstuk groep 5 Wat wanneer Aan de juf het onderwerp van maandag 21 januari 2013 mijn werkstuk doorgeven inleveren opdracht 1 maandag 28 januari 2013 inleveren opdracht 2 donderdag

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

lesbrief Een aap op de wc bij het boek

lesbrief Een aap op de wc bij het boek lesbrief lesbrief bij het boek Een aap op de wc Joukje Akveld (tekst) en Martijn van der Linden (illustraties) Uitgeverij Hoogland & Van Klaveren 2015 Bestemd voor leerkrachten om met leerlingen van ±

Nadere informatie

Voor de paboopleider. Werkvorm 6: voor de opleider (1) Anne Frank in groep 5 en 6

Voor de paboopleider. Werkvorm 6: voor de opleider (1) Anne Frank in groep 5 en 6 Werkvorm 6: voor de opleider (1) Hoe kun je lesgeven over Anne Frank in groep 5 en 6? De bezoekers van het Anne Frank Huis worden steeds jonger. In 2009 kwamen er 13.000 kinderen tussen de 5 en 10 jaar

Nadere informatie

De Drakendokter: Gideon

De Drakendokter: Gideon De Drakendokter: Gideon Om hulp vragen Vervolgverhalen Groep 5 en 6 (SO en SBO) Overzicht De opdrachten zijn het leukst om te doen, als het hele boek in de klas is voorgelezen. Dit kan door elke dag in

Nadere informatie

Handleiding bij de digitale les voor de Nederlandse Kinderjury 2012

Handleiding bij de digitale les voor de Nederlandse Kinderjury 2012 Handleiding bij de digitale les voor de Nederlandse Kinderjury 2012 Ieder jaar stemmen duizenden basisschoolleerlingen op hun favoriete boeken van het afgelopen jaar. Om zo veel mogelijk kinderen enthousiast

Nadere informatie

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX.

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX. LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX. Omschrijving van de activiteit De leerlingen lezen tips over correct handelen als je het uitmaakt met je lief. Ze bespreken

Nadere informatie

Knabbel en Babbeltijd.

Knabbel en Babbeltijd. Knabbel en Babbeltijd. (zorg ervoor dat je deze papieren goed leest, uitprint en meeneemt naar de VBW) Het thema van deze VBW-week is Zeesterren. Het thema is de titel van de week (dus geen kreet of korte

Nadere informatie

Beginnerslessen. Lesbrief 42. Het inburgeringsexamen

Beginnerslessen. Lesbrief 42. Het inburgeringsexamen Beginnerslessen Lesbrief 42. Het inburgeringsexamen Wat leert u in deze les? Gesprekken over het inburgeringsexamen begrijpen. Welke examens bij het inburgeringsexamen horen. Waar u kunt oefenen met de

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

Spreekbeurt, en werkstuk

Spreekbeurt, en werkstuk Spreekbeurt, krantenkring en werkstuk Dit boekje is van: Datum spreekbeurt Datum krantenkring Inleverdatum werkstukken Werkstuk 1: 11 november 2015 Werkstuk 2: 6 april 2016 Bewaar dit goed! Hoe bereid

Nadere informatie

Voordoen (modelen, hardop denken)

Voordoen (modelen, hardop denken) week 11-12 maart 2012 - hardop-denktekst schrijven B Voordoen (modelen, hardop denken) Waarom voordoen? Net zoals bij lezen, leren leerlingen heel veel over schrijven als ze zien hoe een expert dit (voor)doet.

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN

AMIGA4LIFE. Hooggevoelig, wat is dat? WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN AMIGA4LIFE Hooggevoelig, wat is dat? 7-10 jaar WWW.AMIGA4LIFE.NL T. 06-424 99985 @AMIGA4LIFECOACH VLAARDINGEN 1 voorlichtingsbrochure hooggevoeligheid - www.amiga4life.nl Ik heb een talent! Ik kan goed

Nadere informatie

Het circus komt 3+ Clair de Lune Théâtre (België)

Het circus komt 3+ Clair de Lune Théâtre (België) lesbrief Het circus komt 3+ Clair de Lune Théâtre (België) onderbouw (groep 1 t/m 4) bezoekadres Markendaalseweg 75a Het doek gaat op. Er komt een schaduwcircus aan en alles is ineens mogelijk! Schaduwen

Nadere informatie

HEMELS HUWELIJK KALENDER 52 X WIJ TIJD VOOR ELKAAR. Willem en Marian de Vink

HEMELS HUWELIJK KALENDER 52 X WIJ TIJD VOOR ELKAAR. Willem en Marian de Vink HEMELS HUWELIJK KALENDER 52 X WIJ SAMEN TIJD VOOR ELKAAR Willem en Marian de Vink Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander. Romantiek in een liefdesbrief ROMANTIEK in een liefdesbrief Schrijf

Nadere informatie

het begin van dit boek

het begin van dit boek De autisme survivalgids 9 het begin van dit boek Ken je dat gevoel? Je bent een kind. Een jongen of een meisje. Om je heen zijn er heel veel andere kinderen. Allemaal zien ze er net een beetje anders uit.

Nadere informatie

WORKSHOP CREATIEF SCHRIJVEN: POËZIE

WORKSHOP CREATIEF SCHRIJVEN: POËZIE WORKSHOP CREATIEF SCHRIJVEN: POËZIE TIMING DOELEN STRATEGIE LEERSTOF - LEERINHOUD MEDIA 5 I. SFEERSCHEPPING: een vel en een vel. 1 Opdracht: neem een vel papier. De leerkracht legt uit dat het de volgende

Nadere informatie

Lesbrief. Mongens en Jeisjes

Lesbrief. Mongens en Jeisjes Lesbrief Mongens en Jeisjes Blauw of roze, vanaf de geboorte wordt het onderscheid tussen jongens en meisjes benadrukt. Maar wat als de baby zelf geen kleur bekent? Zes dansers, drie mannen en drie vrouwen,

Nadere informatie

Checklist Sollicitatiebrief schrijven 2F - handleiding

Checklist Sollicitatiebrief schrijven 2F - handleiding Checklist Sollicitatiebrief schrijven 2F - handleiding Inleiding De checklist Sollicitatiebrief schrijven 2F is ontwikkeld voor leerlingen die moeten leren schrijven op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht

Nadere informatie

Vakantieland of crisisland

Vakantieland of crisisland Vakantieland of crisisland Crisis graad 1 Lesvoorbereiding Projecteer de foto's van Zuid-Europa. Print de 4 tekeningen van kinderen: Dora uit Griekenland, Carlos uit Spanje, Sofia uit Italië, Thomas uit

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Handleiding. UNICEF Handleiding lessuggestie Gedicht groep 7-8. Gedicht

Handleiding. UNICEF Handleiding lessuggestie Gedicht groep 7-8. Gedicht UNICEF Handleiding lessuggestie Gedicht groep 7-8 Handleiding Gedicht In het Kinderrechtenverdrag van de Verenigde Naties zijn de rechten voor het kind opgenomen. U maakt deze rechten concreet en zichtbaar,

Nadere informatie

Anne Frank. Lezen & schrijven. met. Laat het ons weten! Handleiding voor de docent en de bibliotheekmedewerker

Anne Frank. Lezen & schrijven. met. Laat het ons weten! Handleiding voor de docent en de bibliotheekmedewerker Laat het ons weten! Wij zijn reuze benieuwd naar de mooie zinnen of gedichtjes van de leerlingen. U kunt ons hiervan laten meegenieten via de Facebookpagina van het nne Frank Huis. Post een van de resultaten

Nadere informatie

Lesbrief. Een echte man Yvonne Kroonenberg

Lesbrief. Een echte man Yvonne Kroonenberg Lesbrief Een echte man Yvonne Kroonenberg Doe meer met Leeslicht! Bij een aantal boeken in de serie Leeslicht kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief staan

Nadere informatie

Informatieboekje. Spreekbeurt, leeskring en nieuwskring. 2015 / 2016 groep 8

Informatieboekje. Spreekbeurt, leeskring en nieuwskring. 2015 / 2016 groep 8 Informatieboekje Spreekbeurt, leeskring en nieuwskring 2015 / 2016 groep 8 Informatie In dit informatieboekje vind je informatie voor je spreekbeurt, je leeskring en je nieuwskring. De voorbereiding is

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Spelenderwijs rijmen. Linda Willemsen. www.klasvanjuflinda.nl. www.klasvanjuflinda.nl

Spelenderwijs rijmen. Linda Willemsen. www.klasvanjuflinda.nl. www.klasvanjuflinda.nl Spelenderwijs rijmen Linda Willemsen www.klasvanjuflinda.nl www.klasvanjuflinda.nl Spelenderwijs rijmen Spelenderwijs rijmen Tekst & vormgeving: Linda Willemsen 2014 www.klasvanjuflinda.nl Linda Willemsen

Nadere informatie

Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij?

Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode. Kernles 1: Kunstenaar, wat vertel je mij? Tuin van Heden 5 en 6 Werken met kunst in de paasperiode Opmerking vooraf: Voor de uitwerking van deze lessen hebben we doelen gehaald uit verschillende thema s van de betreffende graad. Na elk doel verwijzen

Nadere informatie

Praktische Opdracht (p.o.) brugklassen 2015-16. De Romeinen! NAAM: KLAS: ONDERWERP: 01-02-2016 p.o. inleveren!

Praktische Opdracht (p.o.) brugklassen 2015-16. De Romeinen! NAAM: KLAS: ONDERWERP: 01-02-2016 p.o. inleveren! Praktische Opdracht (p.o.) brugklassen 2015-16 NAAM: KLAS: ONDERWERP: 01-02-2016 p.o. inleveren! De Romeinen! Inhoudsopgave Hoe gaan jullie te werk? Blz. 2 Hoofd- en deelvragen bedenken Blz. 3 Inleiding

Nadere informatie

Mijn computer is leuk

Mijn computer is leuk Handleiding Mijn computer is leuk Ouders praten samen over computers, kinderen en opvoeding Pharos, 2014 Marjolijn van Leeuwen INHOUDSOPGAVE Inleiding blz. 3 De themabijeenkomst blz. 5 Thema 1, oefeningen

Nadere informatie

Basisschool de Triangel. Het houden van een spreekbeurt.

Basisschool de Triangel. Het houden van een spreekbeurt. Basisschool de Triangel Het houden van een spreekbeurt. 1 INHOUDSOPGAVE SPREEKBEURT GROEP 5 1 GROEP 6 5 GROEP 7 EN 8 9 2 HOE BEREID IK MIJN SPREEKBEURT VOOR? SPREEKBEURT IN GROEP 5 Wat is een spreekbeurt?

Nadere informatie

Werkloos, hoezo? Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les:

Werkloos, hoezo? Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Werk graad 3 Lesvoorbereiding Werkloos, hoezo? Bij lesmateriaal, bij deze les op de site, vind je het nodige lesmateriaal voor deze les: Zet het luisterverhaal klaar op het smartboard. Print de memory

Nadere informatie

LEREN LEREN LEREN. een overzicht met leerhulpjes voor de diverse vakgebieden. Hieronder kun je lezen over het leren/maken van:

LEREN LEREN LEREN. een overzicht met leerhulpjes voor de diverse vakgebieden. Hieronder kun je lezen over het leren/maken van: LEREN LEREN LEREN een overzicht met leerhulpjes voor de diverse vakgebieden Hieronder kun je lezen over het leren/maken van: 1. DICTEE 2. TAFELS 3. VRAGEN EN OPDRACHTEN 4. STUKKEN TEKST (bijv. hoofdstuk

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

september 2013 Huygens College Kernuur Leesles Muziek Engels Dans PROJECT TITEL Werkboek First ID

september 2013 Huygens College Kernuur Leesles Muziek Engels Dans PROJECT TITEL Werkboek First ID september 2013 Huygens College Kernuur NAAM JAAR KLAS VAK PROJECT TITEL Leesles Muziek Engels Dans Werkboek First ID Inhoud Werkboek First ID 4 Het gebruik van de Powerpoint 7 Instructie voor het gebruik

Nadere informatie

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding

Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Checklist Gesprek voeren 2F - handleiding Inleiding De checklist Gesprek voeren 2F is ontwikkeld voor leerlingen die een gesprek moeten kunnen voeren op 2F. In deze handleiding wordt toegelicht hoe de

Nadere informatie

Is jouw eurocent al gevallen

Is jouw eurocent al gevallen Crisis graad 3 Is jouw eurocent al gevallen Lesvoorbereiding Projecteer de krantenkoppen of verzamel zelf krantenkoppen over de economische crisis. Knip het verhaal van de crisis in 6 stukken (1 deel voor

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama

Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Boek 1 De jongen in de gestreepte pyjama Zakelijke gegevens: 1. Titel van het boek: De jongen in de gestreepte pyjama. 2. Het boek heeft geen ondertitel. 3. De auteur van het boek is John Boyne 4. Het

Nadere informatie

LEZEN FICTIE BK 1 LEKKER LEZEN PERRON 1

LEZEN FICTIE BK 1 LEKKER LEZEN PERRON 1 LEZEN FICTIE BK LEKKER LEZEN PERRON Lekker lezen Daar lag de molen. Donker en dreigend lag hij daar in de sneeuw, als een sterk, gevaarlijk dier dat loert op zijn prooi. Ik hoef er helemaal niet heen,

Nadere informatie

Randvoorwaarden In les 2 hebben leerlingen individueel een computer met internet nodig. Alternatief: leerling voert les 2 thuis uit.

Randvoorwaarden In les 2 hebben leerlingen individueel een computer met internet nodig. Alternatief: leerling voert les 2 thuis uit. Brief over Annie M.G. Schmidt Schrijf een overtuigende brief aan een basisschool Korte lesomschrijving De lessen Advies over Annie M.G. Schmidt gaan over Nederlands bekendste kinderboekenschrijfster. Leerlingen

Nadere informatie

Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander.

Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander. Liefde is vrij van zichzelf, om te leven voor de ander. HHKalender DEF_2 ct.indd 1 Romantiek in een liefdesbrief 01-06-15 21:37 ROMANTIEK in een liefdesbrief Schrijf een liefdesbrief aan je geliefde. Verwerk

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

Oefenen 1 punt verdienen Onderwerpen van de presentaties

Oefenen 1 punt verdienen Onderwerpen van de presentaties Presenteren vmbo-4 Presenteren is aan de ene kant een kunst de één is er beter in dan de ander maar aan de andere kant valt of staat elke presentatie met een goede voorbereiding en veel oefening. Bij presenteren

Nadere informatie