NIET-LIMITATIEVE ASPECTEN VAN DE THEMA S BINNEN DE VERSCHILLENDE THEMAVELDEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "NIET-LIMITATIEVE ASPECTEN VAN DE THEMA S BINNEN DE VERSCHILLENDE THEMAVELDEN"

Transcriptie

1 THEMAVELD 5 : Mooi «anders». Leven zonder vooroordelen. Het recht op gelijkwaardigheid en rechtvaardigheid. Bescherming tegen discriminatie - artikel 2. Alle rechten gelden voor alle kinderen, zonder enige uitzondering. De staat is verplicht kinderen te beschermen tegen elke vorm van discriminatie en dient zich actief in te zetten voor de bevordering van de rechten van kinderen. Normaal is anders : Iedereen is anders. Wie om zich heen kijkt, ziet dat ieder mens verschillend is, niet alleen van uiterlijk, maar ook van karakter, temperament en mogelijkheden. Verschillen vragen om een positieve waardering, omdat we daardoor kennis kunnen maken met het unieke van de mensen. Niemand is gelijk aan de ander en toch scheren we mensen vaak over één kam, vergeten we dat kenmerken van een groep niet automatisch voor elk individu gelden. Iedereen generaliseert. Iedereen is geneigd om anderen te beoordelen zonder de ander te kennen. Velen reageren en oordelen intuïtief en primair op nieuwe gezichten. Generalisaties leiden gemakkelijk tot stereotype beeldvorming, tot het plakken van etiketten en tot vooroordelen. Als we vooroordelen gaan verwoorden, doen we de ander tekort. Als we naar onze vooroordelen gaan handelen, leidt dit tot discriminatie. Onderwijs kan een bijdrage leveren aan een manier van denken en handelen, die gericht is op een grotere mate van gelijkwaardigheid en rechtvaardigheid. Niet alleen in de eigen leefomgeving, maar wereldwijd. Indien we dat vertalen naar een doelstelling, dan luidt deze als volgt : het bewust worden en tegengaan van vooroordelen en etnocentrisme door het bevorderen van een nieuwsgierige, open en tolerante houding voor mensen in de eigen omgeving en elders in de wereld. Het stimuleren van een actieve en onderzoekende houding bij kinderen en het leren stellen van vragen over het waarom en waartoe, spelen een belangrijke rol bij het tegengaan van vooroordelen. De bewustwording en het tegengaan van vooroordelen is onlosmakelijk verbonden met het bevorderen van een open en tolerante houding ten opzichte van andere mensen. We moeten streven naar een manier van denken en handelen die gericht is op een grotere mate van gelijke kansen voor iedereen en rechtvaardigheid, niet alleen in eigen land, maar wereldwijd. Daarom moeten we kinderen inzicht bieden in de achtergronden van vooroordelen, discriminatie en het zondebokverschijnsel. Hen uitdagen antwoorden te bedenken, meningen te geven en oplossingen te zoeken. Een eigen cultuur : taal, leefgewoonten, feesten, kunst, levensbeschouwingen, Het is belangrijk dat kinderen kennis en inzicht verwerven over zichzelf en hun eigen culturele achtergronden en waarden. De persoonlijke identiteit vormt de basis voor een nieuwsgierige houding naar en respect voor mensen die vanuit andere culturele achtergronden en andere waarden denken en handelen. Het beleven en waarderen van de persoonlijke identiteit wordt als een voorwaarde gezien om de ander, die anders is, te ontmoeten en te leren waarderen. Juist vanuit een eigen identiteit kunnen mensen hun cultuur relativeren en met andere mensen samenleven. Kinderen moeten een eigen plek in een wereld vol verschillen zien te verwerven. Het verwerven van kennis en inzicht over zichzelf en hun eigen culturele achtergronden en waarden vormt de basis voor een nieuwsgierige houding naar en respect voor mensen die vanuit een andere culturele achtergrond en andere waarden denken en handelen. Themaveld 5 pag. 1

2 Een volgende stap is kennis en inzicht verwerven over andere culturen. Kinderen een juister en genuanceerd beeld geven over andere culturen (wonen, muziek, voeding, kleding, feesten, taal, verhalen, spel, gebruiken, waarden, ). Leefwerelden van kinderen dichter bij elkaar brengen. Het bevorderen van een positieve houding t.o.v. meertaligheid, etnische en culturele diversiteit. Kinderen afkomstig uit minderheidsgroepen - artikel 30. Kinderen afkomstig uit minderheidsgroepen hebben het recht hun eigen cultuur te beleven, hun eigen godsdienst te belijden en hun eigen taal te spreken. Vooroordelen, stereotypen, racisme, seksisme en discriminatie Vanuit de waardering voor elkaars identiteit kan ruimte ontstaan om te onderzoeken hoe de ongelijke behandeling van groepen mensen in onze samenleving aanwezig is. Uiteraard moet dat onderzoek aangepast worden aan de leeftijd en het ontwikkelingsniveau van de kinderen. De leerlingen moeten de achtergronden van vooroordelen, racisme, seksisme, discriminatie en het zondebokverschijnsel leren kennen, ze moeten in staat zijn om voorbeelden te noemen en deze maatschappelijke verschijnselen te plaatsen in hun leefwereld. Naast kennis en inzicht, moeten de activiteiten handelingsperspectief bieden. De kinderen moeten in staat gesteld worden om in hun eigen leefomgeving concreet aan de slag te gaan. Beelden en beeldvorming Hoe wordt onze beeldvorming over «anderen» beïnvloed? De eerste beïnvloeding komt van het gedrag van mensen uit onze directe leefomgeving (familieleden, buren, vrienden, leerkrachten, ), dat dikwijls onbewust wordt overgenomen. Later nemen kinderen en jongeren, maar ook heel wat volwassenen, stereotype opvattingen over uit de media (boeken, televisie, films, tijdschriften, kranten, strips, ). Zelfs de afwezigheid in de media van bepaalde groepen (b.v. etnische minderheden, gehandicapten, homoseksuelen, ) kan de indruk wekken dat deze groepen minder waard zijn in onze samenleving. Om de aandacht van kijkers, luisteraars, lezers te trekken, is men in de media vaak uit op sensationele verhalen en rampen. Dat laat de indruk na dat bepaalde sociale eenheden / landen verzinken in problemen of dat bepaalde sociale entiteiten de oorzaak zijn van heel wat moeilijkheden. Goed bedoelde campagnes van hulporganisaties om geld in te zamelen voor projecten, kunnen in sommige gevallen eveneens de stereotypen nog versterken. Tevens moeten we ons, in lessen multiculturele opvoeding, ervoor hoeden op een oppervlakkige manier de nadruk te leggen op het exotische van een cultuur (b.v. muziek, kleding, voeding). Hierdoor worden vooroordelen eerder versterkt dan afgebroken. In sommige gevallen legt multicultureel lesmateriaal uitsluitend de nadruk op aspecten uit het verleden van een land, terwijl in werkelijkheid culturen zich voortdurend aanpassen aan nieuwe omstandigheden. In andere gevallen probeert men negatieve stereotypen te vervangen door positieve, waardoor de leerlingen weer geen juist beeld krijgen over andere culturen / sociale entiteiten. Ook hoe bepaalde feiten uit het verleden, de geschiedenis, worden weergegeven bepaalt eveneens onze beeldvorming. Een eeuwenlange geschiedenis van veroveringen en kolonialisme bijvoorbeeld heeft ons met andere volkeren, culturen, talen en religies in contact gebracht, maar door de verhouding overheerser overheerste heeft dat tot een bepaalde Themaveld 5 pag. 2

3 eenzijdige beeldvorming geleid, die zich tevens uit in bepaalde maatschappelijke structuren en instellingen. Veroverde culturen werden / worden vaak beschouwd als primitief en onbeschaafd. Deze benadering is hardnekkig omdat ze ontstaat vanuit het gevoel, de idee, dat de «westerse beschaving» het summum is van beschaving en dat alle andere culturen dan wel niet altijd minderwaardig zijn, maar dan toch wel minder beschaafd en minder ontwikkeld. Ook wat we menen waar te nemen, beantwoordt niet altijd aan de werkelijkheid. Die is soms anders dan ze lijkt. Vergissen is menselijk en komt regelmatig voor. Tevens is het zo dat wat mensen waarnemen, ze verschillend kunnen interpreteren. Bron : Handleiding VOOROORDELENKOFFER, Stichting Vredeseducatie Utrecht. De ANDERE KIJKdoos, Stichting Vredeseducatie Utrecht. Opvoeden tot Wereldburger 1. Gehandicapte kinderen - artikel 23 Elk gehandicapt kind heeft het recht op aangepaste zorg, onderwijs en training, waardoor het in staat is een bevredigend, volwaardig en behoorlijk leven te leiden, de zelfstandigheid van het kind wordt bevorderd en het kind actief kan deelnemen aan de samenleving. Ben je normaal? Ben je een standaardmens? De mens met alle zintuigen en alle ledematen wordt als volmaakte mens aangezien. In de oertijd was dat een noodzaak om in leven te blijven. Lang gold het recht van de sterkste. In sommige regimes (o.a. het nazi-regime) werden / worden gehandicapten massaal opgesloten en / of gesteriliseerd, omdat het systeem ze als lastposten en minderwaardig beschouwde / beschouwt. Maatschappelijke integratie kost veel inspanningen en is duur zowel voor de gehandicapte en zijn familie als voor de maatschappij. Maar een humane samenleving zal de nodige inspanningen leveren om gehandicapten de aangepaste zorgen, onderwijs en training te geven, waardoor hun zelfstandigheid bevorderd wordt, ze een bevredigend, volwaardig en behoorlijk leven kunnen leiden en zo actief mogelijk aan het maatschappelijk leven kunnen participeren. Dat is zorgethiek. Andersvaliden zijn niet noodzakelijk zielig, meelijwekkend of beklagenswaardig. Ook zij leren, spelen, stoeien, werken, denken, voelen, beleven, Ze zijn «anders», maar gelijkwaardig en hebben recht op een gelijkwaardige behandeling en benadering, zonder overcompensatie. Elk mens is gewoon anders ; sommigen kunnen niet lopen of zien, anderen kunnen andere dingen niet. Er zijn voor iedereen verschillende omstandigheden; er zijn geen verschillende kinderen / mensen. We dienen de leerlingen hiervan bewust te maken. Zien we de mens of enkel zijn handicap? Als we iets willen weten van een gehandicapte, durven we dat aan de gehandicapte zelf vragen of vragen we het aan zijn ouders of begeleider? We zijn wel altijd bereid om iets te doen voor een gehandicapte, maar durven we aan een gehandicapte hulp vragen? Niet om hem een goed gevoel te geven, maar gewoon omdat hij het even goed of beter kan dan wij. Hij kan misschien niet lopen, maar haalt de beste punten van de klas voor taal en rekenen; hij kan misschien niet zien, maar maakt de mooiste gedichten, Tevens moeten we de leerlingen sensibiliseren voor het feit dat kinderen met een handicap andere problemen en soms andere percepties hebben. Blind zijn, slechtziend zijn, doof en/of stom zijn, mongool zijn, lichamelijk of geestelijk gehandicapt zijn, heeft als gevolg dat er Themaveld 5 pag. 3

4 anders omgegaan wordt met anderen en dat er op een andere, maar evenwaardige manier, geleerd en geleefd moet worden. Een positieve houding t.a.v. elke gehandicapte is van groot belang. We kunnen kinderen inzichten laten verwerven in de extra inspanningen die een gehandicapt kind moet opbrengen om vaardigheden en kennis te ontwikkelen. We kunnen kinderen trachten te laten ervaren wat het betekent om in onze samenleving gehandicapt te zijn. Vanuit de kennis en het inlevingsvermogen van kinderen in de moeilijkheden, mogelijkheden en beperkingen van gehandicapten, kunnen we trachten een fijngevoelige en respectvolle manier van omgaan met mensen met een handicap trachten te stimuleren. Tevens kunnen we kinderen zich ervan bewustmaken dat niet alle handicaps aangeboren zijn. Zorg en voorzichtigheid voor het eigen lichaam en dat van anderen kunnen ontwikkeld worden vanuit deze kennis. We kunnen de kinderen andere methoden van leren, lezen, spreken, horen laten ontdekken: brailleschrift, gebarentaal,... Het nut van alle zintuigen leren inzien. Andere communicatiemethoden ontdekken en leren ontcijferen en gebruiken. We kunnen met de kinderen onderzoeken of de school (klassen, toiletten, refter, speelplaats, ), openbare gebouwen in de buurt (musea, bibliotheek, gemeentehuis, zwembad, ), straten, het openbaar vervoer, aangepast zijn voor mensen met diverse handicaps, zodat ze aan het maatschappelijk leven kunnen deelnemen. We kunnen hen laten kennismaken met dieren die opgeleid werden voor gehandicapten, zodat ze onafhankelijk en zelfstandig kunnen leven. We kunnen contacten organiseren met mensen met een handicap. We kunnen kinderen laten kennismaken met bekende / beroemde mensen met een handicap. Muziek: Beethoven, Andrea Bocelli, Stevie Wonder,... Sport: Paul van Winkel, Kurt van Raeffelgem, Gino de Keersmaker,... Kunst: Toulouse-Lautrec, Wetenschap: Braille, Jongens en meisjes op gelijke voet?! Rolpatronen In de voorbije jaren is er een belangrijke verschuiving gebeurd in de traditionele rollen die mannen en vrouwen in het gezins- en maatschappelijk leven vervullen. Toch blijven tradionele rolpatronen doorwerken via rolbevestigende manieren van opvoeden, via sommige reclameboodschappen, in strips, kranten, tijdschriften, film, Historische en sociale omstandigheden (opvoeding, onderwijs, cultuur, ) leiden ertoe dat jongeren vaak niet de kans krijgen om hun mogelijkheden (talenten, interesses,intelligentie) te ontwikkelen. Het streven naar gelijke rechten en kansen voor jongens en meisjes, voor mannen en vrouwen is niet alleen een kwestie van mentaliteit, doch ook van structuurwijzigingen. Opvoeding en onderwijs kunnen een voorname rol spelen in de emancipatie van mannen en vrouwen. Diverse aspecten kunnen zijn : - Rolpatronen in de media. - Rolpatronen en opvoeding. - Rolpatronen in het gezin, de school, de maatschappij. - Rolpatronen uit de eigen cultuur vergelijken met andere culturen. - Themaveld 5 pag. 4

5 Sociale opvoeding : omgaan met stereotypen, vijandigheid, vooroordelen, discriminatie en racisme Hoe we elkaar waarnemen en beoordelen, hoe we ons tegenover elkaar gedragen, is in belangrijke mate het gevolg van de wijze waarop we sociale relaties waarnemen en ervaren. Deze relaties worden weer in belangrijke mate beïnvloed door de groep waarvan we deel uitmaken. Zo vinden er in een groep leerprocessen plaats. Elementen van de cultuur van de groep, zoals taal, waarden en normen, worden door de oudere leden van de groep doorgegeven aan de jongere. Op deze manier leren ook de jongere leden van de groep opvattingen die bij oudere leden bestaan over andere groepen. Dat leerproces vindt in vele gevallen spontaan plaats. We leren onze kinderen onbewust overgeleverde denkpatronen en gedragswijzen. Binnen een groep worden denkpatronen over een andere groep vaak overgenomen door de andere en / of nieuwe leden van de groep. Andere, afwijkende meningen worden meestal moeilijk getolereerd binnen de groep. Groepsdruk, die loyaliteit eist, tracht te voorkomen dat er afwijkende meningen zijn. Men vermijdt, bewust of onbewust, de informatie die niet past in de eigen opvatting of deze van de groep en blijft verkeerd waarnemen of (her)interpreteren. De lessen moeten bewustmaken en het bewust worden van aangeleerde denkpatronen, die tot stereotiep denken, vijandigheid, vooroordelen, racisme en discriminatie kunnen leiden, tot doel hebben. De moeilijkheden en storingen die bij waarnemen en ervaren van sociale relaties optreden, zijn vergeleken met zintuiglijke waarneming ernstiger en hebben verstrekkende gevolgen: stereotypen, vijandigheid, vooroordelen, discriminatie en racisme. Stereotypen Tussen mensen bestaan allerlei verschillen. We merken die verschillen op, wanneer we over anderen spreken en naar anderen kijken. Maar tegelijk hebben we de neiging de verschillen aan te dikken. In het beeld dat we van de anderen vormen, krijgt die overdreven voorstelling een vaste plaats. Zo een vast en overdreven beeld noemen we een stereotype. Stereotypen gebruiken we soms om een andere groep te beschrijven. Vaak krijgen we deze stereotiepe beelden door bepaalde ervaringen met de leden van de andere groep en ze bevatten meestal een kern van waarheid. Deze kern van waarheid wordt aangescherpt en gegeneraliseerd. Hoe verder mensen van ons afstaan, hoe sneller we generaliseren. Bij het veralgemenen vergeet men dat kenmerken van één individu niet automatisch voor ieder lid van de groep gelden en dat kenmerken van een groep niet automatisch voor elk individu gelden. Een generalisatie kan in meerdere of mindere mate waar zijn, maar als we deze overdrijven ontstaat er een stereotype. We kunnen pas een onderscheid maken tussen een geldige generalisering en een stereotype, wanneer we over de juiste gegevens beschikken. Hoewel stereotypen als vaste beelden worden omschreven, kunnen we ze veranderen. Stereotypen zijn de cognitieve kant van een vooroordeel en we gebruiken ze om onze afkerige en vijandige houding te rechtvaardigen en ons vooroordeel verstandelijk te verklaren. Stereotypen passen zich aan bij het op dat moment bestaande vooroordeel of aan de situatie. Ze kunnen bestreden worden, maar dat is niet voldoende om de wortels van het vooroordeel uit te roeien. Vijandigheid Stereotypie of het gebruiken van een stereotype om een individu of groep te beschrijven, wordt vaak gekenmerkt door het denken in termen van vriend of vijand. Het stereotiepe beeld Themaveld 5 pag. 5

6 van de ander gaat een eigen leven leiden. Een vijandbeeld berust op een negatieve ervaring of een negatieve beeldvorming, die slechts na lange tijd en na nieuwe beeldvorming en / of gunstige ervaringen opgeheven kunnen worden. Het vijandbeeld kan ook berusten op vooruitzien, bijvoorbeeld in een machtsconflict, waarbij men bevreesd is voor de verzwakking van de eigen macht. Vaak ook zoekt men een zondebok als de onderlinge verschillen in een groep niet opgelost kunnen worden. Men zoekt een gemeenschappelijke vijand buiten de groep om de samenhorigheid binnen de groep te versterken. Vijandigheid is een houding die gekenmerkt wordt door ongunstige opvattingen, negatieve en agressieve opmerkingen en negatieve en agressieve gevoelens jegens een persoon of groep en de neiging om het contact met die persoon of de leden van die groep te vermijden. Doordat men contact schuwt kan men geen ander beeld vormen, noch zijn mening en houding herzien, laat staan wijzigen. Tegenover vijandigheid staat vriendschap. Vijandige groepen met gemeenschappelijke vrienden krijgen via de contacten van deze individuen wel de kans hun mening te herzien en hun gedrag te wijzigen. Dat kan leiden tot minder vijandigheid en zelfs vriendschap. Doch is dat niet altijd en automatisch het geval. Als de vijandigheid erg groot is kunnen de contacten tussen groepen ook de vooroordelen en vijandigheid versterken, b.v. als tijdens die contacten negatieve opmerkingen worden gemaakt, er sprake is van agressief en / of provocerend gedrag, er conflicten ontstaan. Vaak gaan vooroordelen en vijandigheid ten opzichte van anderen samen. Groepen of individuen die in hun gedrag en opvattingen het meest van de meerderheid afwijken, worden meestal bevooroordeeld en vijandig bekeken, omdat er een grote tegenstelling in normen en waarden is. Dat zien we gebeuren ten aanzien van minderheidsgroepen en excentriekelingen die als een bedreiging worden ervaren. Vooroordelen Het zijn gedachten of beweringen zonder voldoende grond of fundering. Het zijn voorbarige oordelen, die ontstaan als mensen niet kritisch nadenken. Generalisaties kunnen leiden tot vooroordelen. Tevens zijn vooroordelen veelal gebaseerd op gevoelens en leiden daarom zo n hardnekkig bestaan. Er bestaan niet enkel negatieve vooroordelen. We kunnen ook gunstig over iemand of iets denken zonder dat we er voldoende inzicht over hebben. Positieve vooroordelen worden o.a. gehanteerd in de reclame. Vooroordelen kunnen dus voor of tegen iets of iemand (een individu of groep) gericht zijn. De positieve of negatieve gedachte of bewering zonder voldoende informatie en kennis bepalen onze benadering van dat fenomeen of die persoon of groep. Daarom is het goed om personen in verschillende situaties waar te nemen. Zo objectief mogelijke kennis proberen te verzamelen. Te leren kritisch denken. Voorbarige oordelen die niet worden herzien, worden immers vooroordelen. Een voorbarig oordeel verschilt van een vooroordeel, omdat het bespreekbaar is en kan gewijzigd worden zonder emotionele weerstanden. Een vooroordeel leidt vaak tot een afkerige of vijandige houding. Naarmate we een fenomeen of een individu of groep beter leren kennen, kunnen onze vooroordelen verdwijnen. Soms zijn we geneigd vooroordelen in stand te houden, omdat ze ons zekerheid geven of voordeel opleveren. Discrimineren Als stereotiepe beelden, foute generalisaties, vooroordelen en eigenbelang de basis van onze houding en ons handelen vormen, leidt dat tot discriminatie. Discriminatie is het achterstellen, uitsluiten, beledigen, negatief beoordelen en behandelen van iets, iemand of een groep op basis van het anders zijn. Discriminatie kan ook het ophemelen, het bevoordelen, het Themaveld 5 pag. 6

7 positief beoordelen en behandelen van iets, iemand of een groep zijn op basis van het anders zijn. ( Anders : ander ras, sekse, levensovertuiging, politieke overtuiging, uiterlijk, persoonlijke voorkeuren of smaken, tot een andere bevolkingsgroep behoren, een andere mening hebben, ziek of gehandicapt zijn, ). Er is m.a.w. sprake van discriminatie wanneer iets, iemand of een groep op grond van een onveranderlijk verschil of voor een situatie niet relevant kenmerk ongelijk behandeld wordt met het doel een veranderlijk verschil te handhaven, zodat de eigen bevoorrechte positie gehandhaafd blijft. Discriminatie kan alleen ongedaan gemaakt worden als gediscrimineerde groepen gelijke kansen en gelijke rechten krijgen. Racisme Racisme is een vorm van discriminatie. Onder de term racisme verstaan we behalve een houding ook een bepaald gedrag tegenover mensen van een ander ras. Racisme is dus rassendiscriminatie. Racisme komt voor uit de omzetting van rassenvooroordelen in het uitoefenen van macht en het geloof in de eigen superioriteit. Het is ook het actief in praktijk brengen van dit geloof en deze houding. Er zijn verschillende soorten racisme: individueel racisme, institutioneel racisme, cultureel racisme. Om een echte gedragsverandering tot stand te brengen, is meer nodig dan alleen informatie over andere culturen en groepen. We moeten trachten bij de leerlingen de bereidheid te creëren om de wortels van vooroordelen aan te pakken. Ze moeten zich bewust worden van hun eigen stereotiepe opvattingen, uitingen en gedrag. We moeten hun vaardigheden leren ontwikkelen om vooroordelen in de samenleving te bekampen. We moeten er naar streven dat ze zich persoonlijk inzetten voor gelijkheid en rechtvaardigheid. Volgende begrippen en aspecten kunnen binnen dit themaveld aan bod komen: (ab)normaal vreemd waarnemen - vergissen (voor)oordelen anders zijn jezelf kunnen zijn opkomen voor een ander angst en vertrouwen veiligheid en geborgenheid stereotypen feit / mening generaliseren racisme seksisme - discriminatie. Themaveld 5 pag. 7

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN 3.1 Exploreren, verkennen en integreren van de mogelijkheden van de mens 3.2 Exploreren, verkennen en integreren van de grenzen van de mens 3.3 Ontdekken

Nadere informatie

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT VISIE PEDAGOGISCH PROJECT van daltonschool De Kleine Icarus Algemene visie De opdracht van daltonschool De Kleine Icarus bevat naast het onderwijskundig eveneens een maatschappelijk aspect Wij brengen

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info. Racisme

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info. Racisme Racisme Ik heb een onderwerp gekozen dat jullie misschien een beetje vreemd zullen vinden, namelijk het thema 'racisme'. Als je dat woord opzoekt dan staat er: Racisme: racisme is het discrimineren van

Nadere informatie

www.deandereverbeeld.wordpress.com

www.deandereverbeeld.wordpress.com Tentoonstelling 24/04/2014 22/05/2014 BERINGEN www.deandereverbeeld.wordpress.com 1. Wie is KMS? Kerkwerk Multicultureel Samenleven (KMS) is een open socioculturele organisatie met als opdracht te sensibiliseren,

Nadere informatie

PROCESDOEL 4 VERANTWOORDELIJKHEID VOOR HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE GENERATIES

PROCESDOEL 4 VERANTWOORDELIJKHEID VOOR HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE GENERATIES PROCESDOEL 4 VERANTWOORDELIJKHEID VOOR HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE GENERATIES Bijzondere procesdoelen 4.1 Verantwoordelijkheid tegenover zichzelf 4.2 Eerbied voor de anderen 4.3 Zorg voor de anderen 4.4 Eerbied

Nadere informatie

Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein

Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein Liefde, relaties en seksualiteit 17 april Nieuwegein Inhoud Wat is seksualiteit? Seksuele vorming in de school? Draagvlak bij school, ouders en leerlingen De rol van de leerkracht Vaardigheden van de leerkracht

Nadere informatie

Discriminatie? Niet in onze school! voorlichting, training, lesmateriaal en advies. basisscholen

Discriminatie? Niet in onze school! voorlichting, training, lesmateriaal en advies. basisscholen Discriminatie? Niet in onze school! voorlichting, training, lesmateriaal en advies basisscholen Zíj zijn stom, gemeen, lelijk Uitsluiten, uitschelden en pesten horen niet bij een school waar leerlingen

Nadere informatie

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE Heutink ICT ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE op de C.B.S. De Bruinhorst 22-5-2012 Inhoudsopgave Inleiding 3 Pagina 1. Burgerschap op de Bruinhorstschool 3 2. Kerndoelen 3 3. Visie 4 4. Hoofddoelen

Nadere informatie

GIBO HEIDE. pedagogisch project

GIBO HEIDE. pedagogisch project GIBO HEIDE pedagogisch project gemeenteraadsbesluit van 26 mei 2015 Het pedagogisch project is de vertaling van de visie van directie en leerkrachten die betrekking heeft op alle aspecten van het onderwijs

Nadere informatie

& Sociale Integratie. Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP. Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1

& Sociale Integratie. Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP. Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1 Beleidsstuk ACTIEF BURGERSCHAP & Sociale Integratie Actief burgerschap & Sociale integratie. Het Palet MeerderWeert 1 INHOUDSOPGAVE Hoofdstuk 1: Visie op actief burgerschap & sociale integratieactie Hoofdstuk

Nadere informatie

-Onze school behoort tot het officieel gesubsidieerd onderwijsnet. Het schoolbestuur is de gemeente Olen.

-Onze school behoort tot het officieel gesubsidieerd onderwijsnet. Het schoolbestuur is de gemeente Olen. Pedagogisch project 1. situering onderwijsinstelling 2. levensbeschouwelijke uitgangspunten 3. visie op ontwikkeling en opvoeding 4. het schoolconcept 1. Situering onderwijsinstelling 1.1 Een gemeenteschool:

Nadere informatie

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be

Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Gemeentelijke basisschool De Knipoog Cardijnlaan 10 2290 Vorselaar 014/51 27 00 0478/28 82 63 014/ 51 88 97 directie@deknipoog.be Elementen van een pedagogisch project 1 GEGEVENS M.B.T. DE SITUERING VAN

Nadere informatie

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN

PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN PROCESDOEL 1 VRIJ EN ZELFSTANDIG LEREN DENKEN EN HANDELEN Bijzondere procesdoelen 1.1. Groei naar volwassenheid 1.2. Zelfstandig denken 1.3. Zelfstandig handelen 1.4. Postconventionele instelling 1.1 Groei

Nadere informatie

Wat zeur je nou?! Discriminatie gestript

Wat zeur je nou?! Discriminatie gestript Lesbrief bij de strip- en cartoontentoonstelling Wat zeur je nou?! Discriminatie gestript Voor de leerling Lesbrief bij de strip- en cartoontentoonstelling Wat zeur je nou?! Discriminatie gestript Voor

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Flexkidz

Pedagogisch beleid Flexkidz Pedagogisch beleid Flexkidz Voor u ligt het verkorte pedagogisch beleidsplan van Flexkidz. Hier beschrijven we in het kort de pedagogische visie en uitgangspunten. In dit pedagogisch beleidsplan beschrijven

Nadere informatie

Discriminatie? Niet in onze school!

Discriminatie? Niet in onze school! Discriminatie? Niet in onze school! voorlichting, training, lesmateriaal en advies voortgezet onderwijs Hé homo, doe s normaal! Uitsluiten, uitschelden en pesten horen niet bij een school waar leerlingen

Nadere informatie

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015 Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel 1 november 2015 Dit document is bedoeld als verantwoording voor wat wij op dit moment doen aan actief burgerschap en sociale integratie en welke ambities

Nadere informatie

1. Iedereen is welkom in de opvang DE KINDEROPVANG HEEFT EEN BELANGRIJKE SOCIALE TAAK

1. Iedereen is welkom in de opvang DE KINDEROPVANG HEEFT EEN BELANGRIJKE SOCIALE TAAK 1. Iedereen is welkom in de opvang DE KINDEROPVANG HEEFT EEN BELANGRIJKE SOCIALE TAAK Kinderen krijgen in de opvang volop kansen om zich te ontwikkelen. Ouders kunnen intussen werk zoeken of gaan werken,

Nadere informatie

Identiteit van de Koos Meindertsschool

Identiteit van de Koos Meindertsschool Identiteit van de Koos Meindertsschool 1. Identiteit - het karakter van de school Wij zijn een open school waarin een ieder gelijkwaardig is. Wij heten elk kind welkom op de Koos Meindertsschool, ongeacht

Nadere informatie

Workshop: Sociale vaardigheden Sociaal emotionele ontwikkeling Oplossingsgericht werken

Workshop: Sociale vaardigheden Sociaal emotionele ontwikkeling Oplossingsgericht werken Workshop: Sociale vaardigheden Sociaal emotionele ontwikkeling Oplossingsgericht werken Sociale vaardigheden Menselijke eigenschappen die er voor zorgen om goed met je medemens te kunnen omgaan. Deze vaardigheden

Nadere informatie

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten Hoofdstuk 2: werken Werkwijze en opdrachten Boek en laptop nodig voor iedere

Nadere informatie

Non-Discriminatiecode

Non-Discriminatiecode Horizon College Home www.horizoncollege.nl Gedragscode Non-Discriminatiecode Uitgangspunten Deze code is ontwikkeld conform de intenties gesteld in de missie en de statuten van het Horizon College. Met

Nadere informatie

Omgaan met diversiteit als sleutelcompetentie Omgaan met diversiteit als leerkrachtencompetentie Omgaan met diversiteit als doelstelling van een

Omgaan met diversiteit als sleutelcompetentie Omgaan met diversiteit als leerkrachtencompetentie Omgaan met diversiteit als doelstelling van een I II III Omgaan met diversiteit als sleutelcompetentie Omgaan met diversiteit als leerkrachtencompetentie Omgaan met diversiteit als doelstelling van een schoolbeleid I. Omgaan met diversiteit als sleutelcompetentie

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan 2015-2019

Cultuurbeleidsplan 2015-2019 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Cultuurbeleidsplan 2015-2019 1. Inleiding Dit is het cultuureducatieplan van de CBS Maranatha in Winschoten. Een plan dat is opgesteld om een bijdrage te leveren

Nadere informatie

Samen doen. Zorgvisie. Zorg- en dienstverlening van A tot Z

Samen doen. Zorgvisie. Zorg- en dienstverlening van A tot Z Samen doen Zorgvisie Zorg- en dienstverlening van A tot Z Wat en hoe? 3 W Samen met de cliënt bepalen we wát we gaan doen en hóe we het gaan doen. Mensen met een verstandelijke beperking kunnen op diverse

Nadere informatie

obs Jaarfke Torum 15 9679 CL Scheemda Postbus 60 9679 ZH Scheemda 0597 592524 jaarfke@planet.nl

obs Jaarfke Torum 15 9679 CL Scheemda Postbus 60 9679 ZH Scheemda 0597 592524 jaarfke@planet.nl obs Jaarfke Torum 15 9679 CL Scheemda Postbus 60 9679 ZH Scheemda 0597 592524 jaarfke@planet.nl 1 Actief burgerschap en sociale integratie: Door de toenemende individualisering in onze samenleving is goed

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE . > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat

Nadere informatie

GELIJKE KANSEN IN BELGIË

GELIJKE KANSEN IN BELGIË GELIJKE KANSEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. EEN WOORDJE UITLEG Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot een democratie

Nadere informatie

Peer to peer interventie copyright Marieke Kroneman les 3 van 4 debat

Peer to peer interventie copyright Marieke Kroneman les 3 van 4 debat 3. Derde bijeenkomst over gender stereotype verwachtingen Gender stereotype verwachtingen zijn een belangrijke determinant voor een homonegatieve houding. KERNBOODSCHAP van deze les: je hoeft niet je houding

Nadere informatie

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE

ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE 1 ACTIEF BURGERSCHAP EN SOCIALE INTEGRATIE OP DE VALKENHEUVEL De wetgever schrijft scholen in Nederland voor om zich actief in te spannen om het besef van kinderen

Nadere informatie

3.6 Diversiteit is meer dan verschil in cultuur 91 3.7 Antwoorden uit de gezondheidswetenschappen

3.6 Diversiteit is meer dan verschil in cultuur 91 3.7 Antwoorden uit de gezondheidswetenschappen Inhoud Inleiding 7 1 Diversiteit in jouw leven 13 1.1 Identiteit 13 1.2 Sociale identiteit 15 1.3 Sociale deelidentiteiten 17 1.4 Multiculturele persoonlijkheden 20 1.5 Aspecten van persoonlijkheden 24

Nadere informatie

Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen

Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen Thema in de kijker : Filosoferen met kinderen Wat is filosoferen met kinderen? Samen op een gestructureerde wijze nadenken en praten over filosofische vragen. Zoeken naar antwoorden op vragen die kinderen

Nadere informatie

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014.

Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014. Actief burgerschap en sociale integratie op de Schakel Mei 2014. Dit document is bedoeld als verantwoording voor wat wij op dit moment doen aan actief burgerschap en sociale integratie en welke ambities

Nadere informatie

Onderwijssociologie & Diversiteit

Onderwijssociologie & Diversiteit Onderwijssociologie & Diversiteit Hoorcollege 1: inleiding sociologie en burgerschap IVL Leike van der Leun Om deze presentatie te kunnen volgen op je mobiele telefoon, tablet of laptom, ga je naar: www.presentain.com

Nadere informatie

Buna Tetu (kort overzicht)

Buna Tetu (kort overzicht) Buna Tetu (kort overzicht) Kinderen met een handicap tellen ook mee! Stichting Joni Social Education Project Voor een samenleving waarin iedereen zich thuis kan voelen Achtergrond project Ouders van gehandicapte

Nadere informatie

Inhoud Inleiding Een nieuw beroep, een nieuwe opleiding Een nieuwe start bouwt voort op het voorgaande Relaties aangaan Omgaan met gevoelens

Inhoud Inleiding Een nieuw beroep, een nieuwe opleiding Een nieuwe start bouwt voort op het voorgaande Relaties aangaan Omgaan met gevoelens Inhoud Inleiding 9 1 Een nieuw beroep, een nieuwe opleiding 11 1.1 Het beroep Social Work 11 1.2 Beelden over leren mentale modellen 15 1.3 Competentiegericht leren 16 1.4 Een open leerhouding 17 1.5 Leren

Nadere informatie

Visiedocument. Actief Burgerschap. Januari 2010

Visiedocument. Actief Burgerschap. Januari 2010 Visiedocument Actief Burgerschap Januari 2010 Gereformeerde scholen voor speciaal basisonderwijs Het Baken en De Drieluik Inleiding Actief Burgerschap U staat op het punt ons visiestuk actief burgerschap

Nadere informatie

Openingsuren en bereikbaarheid: Ma Di Wo Do Vrij ZA

Openingsuren en bereikbaarheid: Ma Di Wo Do Vrij ZA PEDAGOGISCHE FICHE Laatst gewijzigd op: 27/Mar/09 ORGANISATIE: ECUADORGALLERY METHODIEK: CREATIEVE SCHILDEREN 1. Algemene info Adres: Bretagnestraat 25, 17 1200 Brussel Tel: 027704310-0494486164 Fax: /

Nadere informatie

Leerdoelen en kerndoelen

Leerdoelen en kerndoelen Leerdoelen en kerndoelen De leerdoelen in de leerlijn vallen in het leerdomein Oriëntatie op jezelf en de wereld. Naast de gebruikelijke natuur en milieukerndoelen (kerndoelen 39, 40 en 41) zijn ook de

Nadere informatie

ACTIEF BURGERSCHAP & SOCIALE INTEGRATIE. Visie. Actief Burgerschap & Sociale Integratie

ACTIEF BURGERSCHAP & SOCIALE INTEGRATIE. Visie. Actief Burgerschap & Sociale Integratie ACTIEF BURGERSCHAP & SOCIALE INTEGRATIE Visie Actief Burgerschap & Sociale Integratie Zuukerschool Epe Januari 2010 Hoofdstuk 1, Kenmerken van de omgeving en de leerlingen De Zuukerschool is een landelijk

Nadere informatie

Brief voor ouder over thema 1

Brief voor ouder over thema 1 Brief voor ouder over thema 1 Steeds meer scholen besteden aandacht aan sociaal-emotionele vaardigheden en gezondheidsvaardigheden. Niet alleen om probleemgedrag te bestrijden en om ongewenst gedrag te

Nadere informatie

Leren op een prachtige school

Leren op een prachtige school Meerwerf basisschool Tuindorpschool www.meerwerf.nl Leren op een prachtige school midden in Den Helder R Rust en ruimte In het oude centrum van Den Helder ligt onze prachtige Tuindorpschool. Al generaties

Nadere informatie

Pestprotocol Het Mozaïek

Pestprotocol Het Mozaïek Pestprotocol Het Mozaïek Een leerling wordt gepest als hij of zij geregeld en voor een langere periode wordt blootgesteld aan negatieve acties van welke soort dan ook door één of meerdere leerlingen, een

Nadere informatie

Dit is een rollenspel dat de volgende thema s behandelt: geweld tussen individuen, pesten.

Dit is een rollenspel dat de volgende thema s behandelt: geweld tussen individuen, pesten. Kan het anders? (Uit: Kompas) Dit is een rollenspel dat de volgende thema s behandelt: geweld tussen individuen, pesten. Behandelende onderwerpen het recht veilig in vrijheid te leven het recht op respect

Nadere informatie

Non-discriminatiecode van vrijescholen (vastgesteld in de ALV van 17 december 2008)

Non-discriminatiecode van vrijescholen (vastgesteld in de ALV van 17 december 2008) Non-discriminatiecode van vrijescholen (vastgesteld in de ALV van 17 december 2008) Inleiding In 1998 heeft de Bond van Vrije Scholen een non-discriminatiecode vastgesteld. Het bestuur van de Vereniging

Nadere informatie

GEDRAGSCODE/REGELING TER VOORKOMING VAN SEKSUELE INTIMIDATIE, AGRESSIE, GEWELD (WAARONDER PESTEN) EN DISCRIMINATIE

GEDRAGSCODE/REGELING TER VOORKOMING VAN SEKSUELE INTIMIDATIE, AGRESSIE, GEWELD (WAARONDER PESTEN) EN DISCRIMINATIE GEDRAGSCODE/REGELING TER VOORKOMING VAN SEKSUELE INTIMIDATIE, AGRESSIE, GEWELD (WAARONDER PESTEN) EN DISCRIMINATIE Breda, maart 2013 1 Voorwoord In artikel 1 van de grondwet is te lezen: Allen die zich

Nadere informatie

OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE

OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE OPVOEDINGSPROJECT DE LINDE DOELSTELLING De Linde is een school voor buitengewoon lager onderwijs. Onze doelstelling kadert volledig binnen de algemene doelstelling van de Vlaamse Overheid met betrekking

Nadere informatie

Is een klas een veilige omgeving?

Is een klas een veilige omgeving? Is een klas een veilige omgeving? De klas als een vreemde sociale structuur Binnen de discussie dat een school een sociaal veilige omgeving en klimaat voor leerlingen moet bieden, zouden we eerst de vraag

Nadere informatie

Weten waar we goed in zijn 1

Weten waar we goed in zijn 1 Inburgering als voortdurend proces voor allen Lezing ter gelegenheid van de Conferentie Burgerschapsvorming. Islamitisch Onderwijs Ingeburgerd. Jaarbeursgebouw Utrecht Zaterdag 4 juni 2005. A.M.L. van

Nadere informatie

Studiedag Ethnic Profiling Dienst diversiteit

Studiedag Ethnic Profiling Dienst diversiteit Studiedag Ethnic Profiling Dienst diversiteit Isaac De Vos 21 mei 2015 Cel Diversiteit Doel: Discriminatie binnen de geïntegreerde politie tegen te gaan. Sensibiliseringscampagnes, het coördineren van

Nadere informatie

Verbinden vanuit diversiteit

Verbinden vanuit diversiteit Verbinden vanuit diversiteit Krachtgericht sociaal werk in een context van armoede en culturele diversiteit Studievoormiddag 6 juni 2014 Het verhaal van Ahmed Een zoektocht met vele partners Partners De

Nadere informatie

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld.

Zelfbeeld. Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Zelfbeeld Het zelfvertrouwen wordt voor een groot deel bepaald door de ideeën die het kind over zichzelf heeft: het zelfbeeld. Een kind dat over het algemeen positief over zichzelf denkt, heeft meer zelfvertrouwen.

Nadere informatie

PTA maatschappijleer 1&2 KBL Bohemen cohort 14-15-16

PTA maatschappijleer 1&2 KBL Bohemen cohort 14-15-16 Dit is een gecombineerd PTA voor twee vakken: voor maatschappijleer 1 (basis, behorend tot het gemeenschappelijk deel van het vakkenpakket) en voor maatschappijleer 2 (verdieping, behorend tot de sectorvakken

Nadere informatie

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE

SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel SOCIALE EN BURGERSCHAPSCOMPETENTIE Algemene vorming op het einde van de derde graad secundair onderwijs Voor de sociale

Nadere informatie

Gedragscode ter voorkoming van ongewenst gedrag

Gedragscode ter voorkoming van ongewenst gedrag Gedragscode ter voorkoming van ongewenst gedrag Kinderdagverblijf Eigenwijs, handelend onder Vertah BV, verder te noemen organisatie: hanteert deze Gedragscode ter voorkoming van ongewenst gedrag voor

Nadere informatie

7. Hoe werken we op school

7. Hoe werken we op school 7. Hoe werken we op school 7. Wat doen we? a. Groepen en lesuren per week Wat willen we en hoe werken we heeft u in hoofdstuk 2 kunnen lezen. Om aan de wettelijke eisen te voldoen, moeten we 940 uur per

Nadere informatie

Voor de paboopleider. Werkvorm 9: voor de opleider (1) Reageren op discriminatie

Voor de paboopleider. Werkvorm 9: voor de opleider (1) Reageren op discriminatie Werkvorm 9: voor de opleider (1) Hoe kun je reageren op discriminatie op school? Iedereen in het onderwijs krijgt er vroeg of laat mee te maken: vooroordelen en discriminatie. Het is zaak om hier goed

Nadere informatie

Vooroordelen, waar komen die vandaan?

Vooroordelen, waar komen die vandaan? HANDLEIDING Vooroordelen, waar komen die vandaan? Korte omschrijving werkvorm Vooroordelen, iedereen heeft ze, maar waarom eigenlijk? En wanneer is het erg, wanneer heb jij of hebben anderen er last van?

Nadere informatie

Meerwerf basisschool. De Dijk. www.meerwerf.nl. Sportief en ondernemend

Meerwerf basisschool. De Dijk. www.meerwerf.nl. Sportief en ondernemend Meerwerf basisschool De Dijk www.meerwerf.nl Sportief en ondernemend GGezond en een goede mentaliteit Op De Dijk vormen gedegen taal- en rekenonderwijs de basis in iedere klas. We maken elke dag tijd vrij

Nadere informatie

MAATSCHAPPIJLEER II VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

MAATSCHAPPIJLEER II VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 MAATSCHAPPIJLEER II VMBO KB VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens. Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname

Nadere informatie

Keurmerk: Duurzame school

Keurmerk: Duurzame school Keurmerk: Duurzame school Doorlopende leerlijn voor duurzame ontwikkeling van basisonderwijs (PO) t/m voortgezet onderwijs (VO) PO-1 Kennis en inzicht (weten) Vaardigheden (kunnen) Houding (willen) Begrippen

Nadere informatie

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010

EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum. A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 EINDTERMEN en ONTWIKKELINGSDOELEN Zoektocht in het Maascentrum Derde graad LO A. Eindtermen voor het basisonderwijs vanaf 01/09/2010 Lichamelijke opvoeding Motorische competenties 1.1 De motorische basisbewegingen

Nadere informatie

Competenties verbonden aan het ComPas

Competenties verbonden aan het ComPas Competenties verbonden aan het ComPas 5 kerncompetenties en 8 erg waardevol competenties 1. Kunnen samenwerken... 2 2. Contactvaardig zijn... 3 3. Inlevingsvermogen/empathie bezitten... 4 4. Zelfreflectie...

Nadere informatie

Inleiding. 08-03-13 model code

Inleiding. 08-03-13 model code Model Gedragscode Ongewenste Omgangsvormen voor Gelderse en Overijsselse organisaties vallend onder de CAO Welzijn & Maatschappelijke Dienstverlening en Kinderopvang opgesteld oktober 2006, gewijzigd maart

Nadere informatie

Kies 2. Leerwerkboek burgerschap SANDER HEEBELS PETRI BENSCHOP MENNO BEEKHUIZEN MARK OOMEN HANNEKE SCHOTTERT

Kies 2. Leerwerkboek burgerschap SANDER HEEBELS PETRI BENSCHOP MENNO BEEKHUIZEN MARK OOMEN HANNEKE SCHOTTERT Kies 2 Leerwerkboek burgerschap SANDER HEEBELS PETRI BENSCHOP MENNO BEEKHUIZEN MARK OOMEN HANNEKE SCHOTTERT Heb je een leeshandicap en wil je dit boek in een toegankelijke leesvorm, bel dan Dedicon: 0486-486486,

Nadere informatie

Omgaan met culturele diversiteit. Vorming 19 maart 2016

Omgaan met culturele diversiteit. Vorming 19 maart 2016 Omgaan met culturele diversiteit Vorming 19 maart 2016 Hoe gaan we te werk? Enkele voorbeelden ter inleiding Enkele theoretische aspecten van interculturaliteit Enkele oefeningen Besluit 1. Inleiding Wat

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

VERKORTE DOCENTENHANDLEIDING VAN WIE IS DIE KOFFER? Project voor groep 1 en 2

VERKORTE DOCENTENHANDLEIDING VAN WIE IS DIE KOFFER? Project voor groep 1 en 2 VERKORTE DOCENTENHANDLEIDING VAN WIE IS DIE KOFFER? Project voor groep 1 en 2 COLOFON Erfgoed Nederland heeft Van wie is die koffer? als pilotproject (laten) ontwikkelen in samenwerking met de gemeente,

Nadere informatie

2013-2017. Actief burgerschap en sociale integratie

2013-2017. Actief burgerschap en sociale integratie 201-2017 Actief burgerschap en sociale integratie Inhoudsopgave: Kwaliteitszorg actief burgerschap en sociale integratie Visie en planmatigheid Visie Doelen Invulling Verantwoording Resultaten Risico s

Nadere informatie

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland)

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Programma 1. Seksuele ontwikkeling van kinderen en jongeren 2. Criteria om normaal

Nadere informatie

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje.

Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. 1-1. HET PROBLEEM Pesten en plagen worden vaak door elkaar gehaald! Het probleem is dat pesten soms wordt afgedaan als plagerij of als een onschuldig spelletje. Als je gepest bent, heb je ervaren dat pesten

Nadere informatie

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29%

Grafiek 26.1a Het vóórkomen van verschillende vormen van discriminatie in Leiden volgens Leidenaren, in procenten 50% 18% 19% 17% 29% 26 DISCRIMINATIE In dit hoofdstuk wordt ingegaan op het vóórkomen en melden van discriminatie in Leiden en de bekendheid van en het contact met het Bureau Discriminatiezaken. Daarnaast komt aan de orde

Nadere informatie

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen

In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen 14 In de eeuwigheid van het leven waarin ik ben is alles volmaakt, heel en compleet en toch verandert het leven voortdurend. Er is geen begin en geen einde, alleen een voortdurende kringloop van materie

Nadere informatie

WORKSHOP HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL

WORKSHOP HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL WORKSHOP HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL NAAM ORGANISATIE : AFRIKA AT HOME vzw TITEL WORKSHOP: HET AFRIKAANSE SCHOONHEIDSIDEAAL. Beleef de schoonheid in Afrika DOELGROEP : Kleuter / Lager Onderwijs 3

Nadere informatie

LEREN LEREN WAT? HOE?

LEREN LEREN WAT? HOE? LEREN LEREN WAT? Bij leren leren ondersteunt de school je schoolse leren en biedt de school je methodieken om toe te passen in leersituaties buiten de school. HOE? Als school hebben we gekozen voor het

Nadere informatie

Bijzonder procesdoel 1: Groei naar volwassenheid

Bijzonder procesdoel 1: Groei naar volwassenheid Bijzonder procesdoel 1: Groei naar volwassenheid 1ste leerjaar 2de graad 2 de leerjaar 2de graad Mijn Lichaam: Gezondheid: - Gezonde voeding - Roken (en drugs) - Gezonde geest, gezond lichaam - (top)sport

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 7 Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 7 Inleiding 11 1 Gevoel en verstand in de liefde 15 2 De partnerkeuze 21 3 Mythes over de liefde 29 4 De liefde ontraadseld 35 5 Verbetering begint bij jezelf 43 6 De vaardigheden

Nadere informatie

Het waarom van ons aanbod

Het waarom van ons aanbod Pagina 1 van 5 - scroll Het waarom van ons aanbod Mensen laten zich leiden door ervaringen en de betekenis die zij daaraan hebben gegeven. Daarmee besturen zij zichzelf en daarmee geven zij iedere keer

Nadere informatie

Dit is een digitale voorbeeldversie van de opdrachten voor de leerlingen. Mail naar kiesvaardig@lerenkiezen.nl voor de originele versie.

Dit is een digitale voorbeeldversie van de opdrachten voor de leerlingen. Mail naar kiesvaardig@lerenkiezen.nl voor de originele versie. Dit is een digitale voorbeeldversie van de opdrachten voor de leerlingen. Mail naar kiesvaardig@lerenkiezen.nl voor de originele versie. Via dit mailadres kunt u ook informatie aanvragen over de docentenhandleiding

Nadere informatie

Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels

Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Ouderbijeenkomst Week van de Lentekriebels Relationele en seksuele opvoeding op school en thuis Naam Christel van Helvoirt GGD Hart voor Brabant Waar denken jullie aan bij seksualiteit? Gevoelens Veiligheid

Nadere informatie

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 In het leven van alle dag speelt Wetenschap en Techniek (W&T) een grote rol. We staan er vaak maar weinig bij stil, maar zonder de vele uitvindingen in de wereld van

Nadere informatie

Nederlands. Mondeling onderwijs

Nederlands. Mondeling onderwijs Nederlands Mondeling onderwijs - Kerndoel 1: De leerlingen leren informatie te verwerven uit gesproken taal. Ze leren tevens die informatie, mondeling of schriftelijk, gestructureerd weer te geven. Gebruik

Nadere informatie

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen.

Groep 1, 2 Thema 1 De groep? Dat zijn wij! 1. Hallo, hier ben ik! Samen plezier maken en elkaar beter leren kennen. Groep 1, 2 1. Hallo, hier ben ik! 2. Prettig kennis te maken Kinderen leren elkaar beter kennen en ontdekken verschillen en overeenkomsten. 3. Samen in de klas Over elkaar helpen, geholpen worden en afspraken

Nadere informatie

2 Algemene doelstelling en visie

2 Algemene doelstelling en visie 2 Algemene doelstelling en visie 2.1 Algemene doelstelling De groene kikker heeft als doel huiselijke en persoonlijke kinderopvang te bieden, die optimaal tegemoet komt aan de behoeften van de kinderen.

Nadere informatie

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode:

Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Thema's per klas die aangeboden worden in de methode: Groep 1-2 Hierbij zijn de kinderen bezig met specifieke lichaamskenmerken van zichzelf en van anderen. Ook gaan ze op zoek naar onderlinge overeenkomsten.

Nadere informatie

Bijzonder procesdoel 5: oefenen in sociale verantwoordelijkheid

Bijzonder procesdoel 5: oefenen in sociale verantwoordelijkheid Bijzonder procesdoel 5: oefenen in sociale verantwoordelijkheid Eerste leerjaar B Omgaan met mijn zelfstandigheid * Opkomen voor mezelf: mijn rechten: - eerlijke behandeling - ik word gepest: maatregelen

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling

Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling Richtlijn JGZ-richtlijn Seksuele ontwikkeling 5. Determinanten van seksuele gezondheid-aanbevelingen Om kinderen en jongeren te kunnen ondersteunen in hun seksuele ontwikkeling is het van belang om de

Nadere informatie

Controversiële en emotionele onderwerpen in de klas

Controversiële en emotionele onderwerpen in de klas Controversiële en emotionele onderwerpen in de klas Inhoud Spannend... 2 Belang... 2 Onbalans... 2 Reflectieve dialoog... 2 Verschillen tussen dialoog en debat... 3 Praktische aandachtspunten voor een

Nadere informatie

De psychiatrische cliënt in beeld Terugkeer in de maatschappij Psychiatrisch stigma bekeken vanuit client, familie en samenleving Job van t Veer Wat is het psychiatrisch stigma? Psychiatrisch stigma Kennis

Nadere informatie

BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE VOOR Ú

BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE VOOR Ú BESCHERMING TEGEN DISCRIMINATIE VOOR Ú De Socialistische Fractie in het Europees Parlement streeft naar de garantie dat iedereen zich volledig aanvaard voelt zoals hij of zij is, zodat we in onze gemeenschappen

Nadere informatie

Flyer relaties en seksualiteit

Flyer relaties en seksualiteit Inleiding Kinderen komen dagelijks via de media, ervaringen thuis of op straat in aanraking met positieve en negatieve aspecten van relaties en seksualiteit. Logisch dat ze daar op school over vertellen

Nadere informatie

Universiteit Opleiding Cursus Beschrijving Link. Vaardigheidsonderwijs 2e jaar

Universiteit Opleiding Cursus Beschrijving Link. Vaardigheidsonderwijs 2e jaar Overzicht bachelorcursussen Dit overzicht geeft een groot aantal bachelorcursussen weer die aandacht besteden cultuur en/of gender op het gebied van gezondheidszorg. Het overzicht betreft cursussen uit

Nadere informatie

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman

Compassie leven. 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie. PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Compassie leven 52 wekelijkse inspiraties vanuit Geweldloze Communicatie PuddleDancer Press Samengesteld door Monie Doodeman Inhoudsopgave Voorwoord Wekelijkse inspiraties 01 Geweld in de taal? Wie, ik?

Nadere informatie

Brief voor ouder over thema 1

Brief voor ouder over thema 1 Brief voor ouder over thema 1 Steeds meer scholen besteden aandacht aan sociaal-emotionele vaardigheden en gezondheidsvaardigheden. Niet alleen om probleemgedrag te bestrijden en om ongewenst gedrag te

Nadere informatie

Pestprotocol It Twaspan

Pestprotocol It Twaspan Pestprotocol It Twaspan It Twaspan wil de kinderen een omgeving bieden waarin zij zich op een prettige en positieve wijze kunnen ontwikkelen. De leerkrachten willen deze ontwikkeling bevorderen door het

Nadere informatie

Filosofie en actualiteit. Zevende avond

Filosofie en actualiteit. Zevende avond Filosofie en actualiteit Zevende avond Over gelijkheid Emancipatie Gelijke behandeling Beloningen Mensenrechten Confucius Racisme Vrouw zijn Crisis Emancipatie Pauline Kleingeld: huwelijk is primair vrijwillige

Nadere informatie

Informatie over de deelnemers

Informatie over de deelnemers Tot eind mei 2015 hebben in totaal 45558 mensen deelgenomen aan de twee Impliciete Associatie Testen (IATs) op Onderhuids.nl. Een enorm aantal dat nog steeds groeit. Ook via deze weg willen we jullie nogmaals

Nadere informatie