Palliatieve radiotherapie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Palliatieve radiotherapie"

Transcriptie

1 Palliatieve radiotherapie Gemetastaseerd (mamma- en long)carcinoom C.G.M. Gadellaa-van Hooijdonk, AIOS Radiotherapie

2 Palliatie - definitie Palliatieve zorg is een benadering die de kwaliteit van het leven verbetert van patiënten en hun naasten die te maken hebben met een levensbedreigende aandoening, door het voorkomen en verlichten van lijden, door middel van vroegtijdige signalering en zorgvuldige beoordeling en behandeling van pijn en andere problemen van lichamelijke, psychosociale en spirituele aard. Multidisciplinaire aanpak World Health Organisation, 2002:

3 Een aantal getallen Radiotherapie bij +/- 50% van alle kankerpatiënten Radiotherapie UMCU: > 4000 nieuwe patiënten per jaar Palliatieve indicatie:?

4 Een aantal getallen Radiotherapie bij +/- 50% van alle kankerpatiënten Radiotherapie UMCU: > 4000 nieuwe patiënten per jaar Palliatieve indicatie: 50%

5 Palliatieve radiotherapie indicaties Pijnklachten Botmetastasen Fractuur(dreiging) Zenuwcompressie Subcutane metastasen Neurologische uitval Hersenmetastasen Myelumcompressie Caudasyndroom Hemostase Hemoptoe Hematurie Vaginaal bloedverlies Gastrointestinaal bloedverlies Obstructie Dyspnoe Passagestoornissen Vena cava superior syndroom Huid Ulcererende tumoren

6 Palliatieve radiotherapie indicaties Pijnklachten Botmetastasen Fractuur(dreiging) Zenuwcompressie Subcutane metastasen Neurologische uitval Hersenmetastasen Myelumcompressie Caudasyndroom Hemostase Hemoptoe Hematurie Vaginaal bloedverlies Gastrointestinaal bloedverlies Obstructie Dyspnoe Passagestoornissen Vena cava superior syndroom Huid Ulcererende tumoren

7 Radiotherapie fractioneringsschema Curatieve opzet: 16 x 2.66 Gy Palliatieve opzet 1 x 8 Gy 24 x 2.75 Gy 5 x 4 Gy 30 x 2 Gy (10 x 3 Gy) Doel: tumorcontrole Doel: controle van klachten kwantiteit van leven kwaliteit van leven Patiënt: goede conditie Patiënt: matige conditie

8 Botmetastasen

9 Botmetastasen algemeen Ossale metastasen: Bij uiteindelijk 85% van de kankerpatiënten Meest voorkomende primaire tumoren (70%): Mammacarcinoom Longcarcinoom Prostaatcarcinoom Met name in sterk doorbloede gedeelte van bot: Axiale skelet (wervelkolom inclusief bekken) Ribben Proximale femur

10 Botmetastasen algemeen Ossale metastasen: Bij uiteindelijk 85% van de kankerpatiënten Meest voorkomende primaire tumoren (70%): Mammacarcinoom Longcarcinoom Prostaatcarcinoom Met name in sterk doorbloede gedeelte van bot Axiale skelet (wervelkolom inclusief bekken) Ribben Proximale femur

11 Botmetastasen prognose (1) Prognose: 50% overlijdt < 6 maanden 1 65% overlijdt < 1 jaar 2 Levensverwachting wisselend en afhankelijk van (o.a.): Soort tumor Biologisch gedrag Conditie van patiënt 1. Richtlijn Botmetastasen (www.oncoline.nl) 2. Steenland ea. Radiotherapy & Oncology 1999;52:

12 Botmetastasen osteoblastisch vs osteolytisch Osteosclerotisch Gemengd Osteolytisch

13 Botmetastasen osteoblastisch vs osteolytisch Osteoblastisch: Prostaatcarcinoom Colorectaalcarcinoom Longcarcinoom (SCLC) Osteolytisch: Mammacarcinoom Niercelcarcinoom Longcarcinoom (NSCLC) Schildkliercarcinoom Multipel myeloom

14 Botmetastasen osteoblastisch vs osteolytisch Osteoblastisch: Prostaatcarcinoom Colorectaalcarcinoom Longcarcinoom (SCLC) Osteolytisch: Mammacarcinoom Niercelcarcinoom Longcarcinoom (NSCLC) Multipel myeloom

15 Botmetastasen complicaties Pijnklachten Fractuurrisico Radiotherapie Myelum-/caudacompressie Instabiele wervelkolom Verminderde mobiliteit Hypercalciemie Pancytopenie Verminderde QOL

16 Botmetastasen pijnklachten Oorzaak pijnklachten: Direct effect Prikkeling periost pijn Indirect effect Tumorcellen afgifte van interleukinen ed ontstekingsreactie myelum pijnsensatie Effect radiotherapie: Afname tumormassa afname periost prikkeling 1 Afname ontstekingsreactie myelum 2 1. Goblirsch ea. Clin Cancer Res 2006;12:6231-5s 2. Vit ea. Pain 2006;120:

17 Botmetastasen radiotherapie (1) Dutch Bone Metastases trial 1 Fractionering: 1 x 8 Gy vs 6 x 4 Gy Respons: 71% vs 73% Complete respons: 23% Effect na gemiddeld 2 tot 4 weken Duur effect gemiddeld > 1 jaar Steenland ea. Radiotherapy & Oncology 1999;52:101-9

18 Botmetastasen radiotherapie (1) Dutch Bone Metastases trial 1 Fractionering: 1 x 8 Gy vs 6 x 4 Gy Respons: 71% vs 73% Complete respons: 23% X Effect na gemiddeld 2 tot 4 weken Duur effect gemiddeld > 1 jaar Steenland ea. Radiotherapy & Oncology 1999;52:101-9

19 Botmetastasen radiotherapie (2) Fractioneringsschema: 1 x 8 Gy Ongecompliceerde metastase Fractioneringsschema: 10 x 3 Gy Lang interval primaire - metastase Geen/beperkt aantal overige metastasen Gunstige histologie Goede conditie (WHO 0-1)

20 Wervelmetastasen cervicaal niveau:

21 Wervelmetastasen thoracaal of lumbaal niveau:

22 Botmetastasen radiotherapie (3) Fractioneringsschema: 1 x 8 Gy Ongecompliceerde metastase Fractioneringsschema: 10 x 3 Gy Lang interval primaire - metastase Geen/beperkt aantal overige metastasen Gunstige histologie Goede conditie (WHO 0-1) Stereotactische radiotherapie?

23 Botmetastasen radiotherapie (4) Stereotactische radiotherapie Nauwkeurige afgifte hoge dosis met sterke dosisafval Bv 1 x 24 Gy of 5 x 10 Gy Beste fractioneringsschema? Tumoricide dosis Effectiviteit: > 90% respons (vs +/- 70%) 1 54% complete respons (vs 23%) 2 1. Gerszten ea. Spine 2007;32: Wang ea. Lancet Oncol 2012;13:

24 Stereotactisch

25 Botmetastasen radiotherapie (5) Toxiciteit: Painflare Afhankelijk van lokalisatie:

26 Myelum-/caudacompressie

27 Myelumcompressie algemeen Incidentie: 5-10% kankerpatiënten Bij 20% eerste presentatie, vooral bij: Multipel myeloom Lymfomen Bronchuscarcinoom Onbekende primaire tumor

28 Myelumcompressie symptomatologie Pijn in rug (90%) Vaak al weken/maanden voorafgaand aan uitval Spierzwakte (75%): Vooral van flexoren benen 25-50% nog ambulant ten tijde van diagnose Gevoelsstoornissen (50%) Tot 1-5 dermatomen onder compressieniveau Caudacompressie: perineum, billen, achterzijde bovenbenen Urineretentie of incontinentie voor defaecatie (40%) Ataxie (zeldzaam) Coördinatiestoornissen tijdens lopen

29 Myelumcompressie symptomatologie Pijn in rug (90%) Vaak al weken/maanden voorafgaand aan uitval Spierzwakte (75%): Gevoelsstoornissen (50%) Urineretentie of incontinentie voor defaecatie (40%) Ataxie (zeldzaam) Coördinatiestoornissen tijdens lopen

30 Myelumcompressie behandeling (1) Altijd overleg met orthopeed / neurochirurg! Chirurgie overwegen indien (oa): Goede algehele conditie Levensverwachting > 3 maanden Instabiele wervelkolom Weinig radiotherapiegevoelige tumor Radiotherapie: Vrijwel enige spoedindicatie (indien geen operatieindicatie) Binnen uur na diagnose Altijd combineren met corticosteroiden Fractioneringsschema: 1 x 8 Gy (soms 2 e fractie na een week) 10 x 3 Gy (zelfde indicatie als bij botmetastasen)

31 Hersenmetastasen

32 Hersenmetastasen algemeen Incidentie: Bij uiteindelijk 10-40% van de kankerpatiënten Enkelvoudig: 25-30% Multipel (1-3): 70-80% Prognose: Gemiddeld 3-4 maanden Overleving na 1 jaar: % Prognostische RPA classificatie

33 Hersenmetastasen symptomatologie Symptomatologie: Hersenoedeem: Hoofdpijn Misselijkheid en braken Focale neurologische uitval Insulten Cognitieve problemen Gedragsveranderingen Afname kwaliteit van leven

34 Hersenmetastasen radiotherapie (1) Schedelinhoud (WBRT): Bij RPA I of II Bij > 3 hersenmetastasen Fractionering: RPA I: 5 x 4 Gy RPA II: 10 x 3 Gy Stereotactisch: Bij RPA I of II Bij 1-3 hersenmetastasen Fractionering: 1 x 24 Gy 3 x 8 Gy

35 Hersenmetastasen radiotherapie (2) Acute toxiciteit: (meestal gering en tijdelijk) Toename hersenoedeem: Hoofdpijn Misselijkheid en braken Toename neurologische uitval Vermoeidheid en slaperigheid Alopecia Gehoorproblemen

36 Hersenmetastasen radiotherapie (3) Late toxiciteit: (met name na WBRT) Neurocognitieve achteruitgang en dementie Neuroendocriene dysfunctie, m.n. hypothyreoidie Radiatienecrose, symptomen gerelateerd aan plaats necrose Cerebrovasculaire ziekte t.g.v. vaatverkalking Probleem bij de 20% lange overlevers

37 Hemostase

38 Hemostase - indicaties Hemoptoë - longcarcinoom Hematurie Vaginaal bloedverlies Gastro-intestinaal bloedverlies Bloedende ulcererende huidlaesies - mammacarcinoom

39 Hemostase - radiotherapie Fractioneringsschema: Vaak 1 x 8 Gy Zo nodig na een week herhalen Snel effect (enkele dagen)

40 Oncologische ulcera Mammacarcinoom

41 Oncologische ulcera symptomatologie Zichtbare afwijkingen Pijn Jeukklachten Geurproblematiek Bloedingsneiging Functionele beperking Psychosociale problemen

42 Oncologische ulcera behandeling Behandeling onderliggende maligniteit Chirurgie Systemische therapie (chemotherapie, anti-hormonale therapie) Radiotherapie Preventie van ontstaan ulcus bij intacte huid Lokale controle bij reeds bestaande ulceratie Ter hemostase

43 Oncologische ulcera radiotherapie (1) Mamma: 10 x 4 Gy Boost: 3 x 4 Gy

44 Oncologische ulcera radiotherapie (2) x 3.5 Gy

45 Oncologische ulcera radiotherapie (2) x 3.5 Gy

46 Vena Cava Superior Syndroom (VCSS) Longcarcinoom

47 VCSS oorzaken Afsluiting vena cava superior Benigne (35%), bv trombose Maligne (65%): Maligne oorzaken: 72% bronchuscarcinoom Incidentie 2-4% NSCLC > SCLC Lymfekliermetastasen > primaire tumor 12% maligne lymfoom Met name non-hodgkin lymfoom 16% metastasen andere maligniteit Met name mammacarcinoom Richtlijn Vena cava superior syndroom (www.oncoline.nl)

48 VCSS symptomatologie (1) Veel voorkomende symptomen: Zwelling van hals/gelaat (en/of arm) Kraag van Stokes Toenemend bij bukken, plat liggen Stuwing aders hals / thoraxwand Hoestklachten Dyspnoe Heesheid Syncope

49 VCSS symptomatologie (1) Veel voorkomende symptomen: Zwelling van hals/gelaat (en/of arm) Kraag van Stokes Toenemend bij bukken, plat liggen Stuwing aders hals / thoraxwand Hoestklachten Dyspnoe Heesheid Syncope

50 VCSS symptomatologie (2) Minder vaak voorkomende symptomen: Stridor ten gevolge van larynxoedeem Hoofdpijn Duizeligheid Visusklachten ten gevolge van hersenoedeem Verwardheid Coma

51 VCSS - beeldvorming Verbreed mediastinum Compressie vena cava superior

52 VCSS behandeling Corticosteroïden Bij acute dyspnoe of hersenoedeem Dexamethason, 1dd 8-16 mg Chemotherapie Eerste keus bij bronchuscarcinoom of lymfoom (snelle respons) Effect binnen dagen Chirurgie stentplaatsing Eerste keus indien chemotherapie/radiotherapie geen optie is Snel effect Radiotherapie Voorkeur indien chemotherapie en chirurgie geen optie zijn Effect binnen dagen tot weken

53 VCSS radiotherapie Palliatieve radiotherapie: 2 x 8 Gy

54 Hoe gaat bestralen in zijn werk? Verwijzing door specialist Anamnese + lichamelijk onderzoek Beeldvorming correleren aan klachten Bepalen hoeveel bestralingen noodzakelijk zijn CT-scan in bestralingshouding + tatoeagepuntjes Maken bestralingsplan Bestralen Controles tijdens / na afloop bestralingen

55 One Stop Palliation (OSP) Patiëntselectie: Pijn ten gevolge van ongecompliceerde botmetastase Bloedende tumor Intake + bestraling op dezelfde dag Wachttijd vanaf 1 e aanmelding: Mediaan 2 dagen Gemiddeld 3.9 dagen Doorlooptijd: +/- 2 ½ uur

56 Take home message Radiotherapie: 50% palliatieve indicatie Wisselende indicaties, vooral pijn bij botmetastasen Denk aan One Stop Palliation poli Fractionering: kort en krachtig Doel: verbeteren / behoud van kwaliteit van leven

57 Dagje meekijken?

Radiotherapie bij botmetastasen. Nicolien Kasperts 24-11-2011

Radiotherapie bij botmetastasen. Nicolien Kasperts 24-11-2011 Radiotherapie bij botmetastasen Nicolien Kasperts 24-11-2011 Botmetastasen -Algemeen 70% van alle botmetastasen zijn afkomstig van mamma, long, prostaat, niercel en schildkliercarcinoom Schatting: 85%

Nadere informatie

Palliatieve radiotherapie radiotherapie gericht op symptoombestrijding. Angela van Baardwijk radiotherapeut oncoloog MAASTRO clinic

Palliatieve radiotherapie radiotherapie gericht op symptoombestrijding. Angela van Baardwijk radiotherapeut oncoloog MAASTRO clinic Palliatieve radiotherapie radiotherapie gericht op symptoombestrijding Angela van Baardwijk radiotherapeut oncoloog MAASTRO clinic Werkgroep Oncologie Verpleegkundigen MUMC 3 oktober 2014 Inhoud Radiotherapie

Nadere informatie

Radiotherapie in de palliatieve zorg

Radiotherapie in de palliatieve zorg Radiotherapie in de palliatieve zorg Radiotherapie bij myelumcompressie Karin Kleynen 24-11-2011 Casus: Dhr B 58 jaar Consult Urologie 21-7-2011 Patiënt had sinds 3 weken buik- en rugklachten, met name

Nadere informatie

Hersenmetastasen. Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 2 oktober 2014 Symposium Palliatieve Zorg

Hersenmetastasen. Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 2 oktober 2014 Symposium Palliatieve Zorg Hersenmetastasen Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 2 oktober 2014 Symposium Palliatieve Zorg Hersenmetastasen (HM) + Introductie + Enkele cijfers. + Wanneer denken we aan HM? + Behandeling van HM (Landelijke

Nadere informatie

Hersenmetastasen. Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 4e Voorjaars Symposium V&VN Landelijk Netwerk Verpleegkundig Specialisten Oncologie 24 maart 2016

Hersenmetastasen. Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 4e Voorjaars Symposium V&VN Landelijk Netwerk Verpleegkundig Specialisten Oncologie 24 maart 2016 Hersenmetastasen Jeroen van Eijk Neuroloog JBZ 4e Voorjaars Symposium V&VN Landelijk Netwerk Verpleegkundig Specialisten Oncologie 24 maart 2016 Disclosures (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

Achtergrond. QoL bij patiënten met wervelkolom metastasen. Number of surgeries in MCH for spinal metastases

Achtergrond. QoL bij patiënten met wervelkolom metastasen. Number of surgeries in MCH for spinal metastases QoL bij patiënten met wervelkolom metastasen Godard de Ruiter, Neurochirurg Claudine Nogarede, Verpleegkundig Specialist. Neuro & revalidatie congres 2016 Number of surgeries in MCH for spinal metastases

Nadere informatie

Radiotherapie in de palliatieve setting. Bussels Barbara Dienst Radiotherapie H Hartziekenhuis Roeselare

Radiotherapie in de palliatieve setting. Bussels Barbara Dienst Radiotherapie H Hartziekenhuis Roeselare Radiotherapie in de palliatieve setting Bussels Barbara Dienst Radiotherapie H Hartziekenhuis Roeselare Radiotherapie in de palliatieve setting 25-30% van de radiotherapeutische behandelingen Toename te

Nadere informatie

Palliatieve radiotherapie radiotherapie gericht op symptoombestrijding

Palliatieve radiotherapie radiotherapie gericht op symptoombestrijding Palliatieve radiotherapie radiotherapie gericht op symptoombestrijding Angela van Baardwijk radiotherapeut oncoloog MAASTRO clinic Netwerk Palliatieve Zorg Westelijke Mijnstreek 10 November 2011 Je moet

Nadere informatie

Radiotherapie bij botmetastasen

Radiotherapie bij botmetastasen Radiotherapie bij botmetastasen dr. Yvette van der Linden radiotherapeut-oncoloog, afd. Klinische Oncologie / hoofd, Expertisecentrum Palliatieve Zorg Leerdoelen Wat is radiotherapie? Curatief vs. Palliatief

Nadere informatie

Medische Workshop 2: De oncologische zorg: stap voor stap

Medische Workshop 2: De oncologische zorg: stap voor stap Medische Workshop 2: De oncologische zorg: stap voor stap Sara van Marle-Jeurissen, Huisarts Barbara van der Berg, Verpleegkundig specialist Danny Houtsma, Internist-Oncoloog Birgit Hollmann, Radiotherapeut-Oncoloog

Nadere informatie

25-3-2015. Radiotherapie. Multidisciplinaire oncologische zorg. Multidisciplinaire oncologische zorg. Multidisciplinaire oncologische zorg

25-3-2015. Radiotherapie. Multidisciplinaire oncologische zorg. Multidisciplinaire oncologische zorg. Multidisciplinaire oncologische zorg Multidisciplinaire oncologische zorg Binnen welke discipline bent u zelf werkzaam? Radiotherapie Nieuwe ontwikkelingen & praktische adviezen a. Chirurgie b. Interne GNK C.G.M. Gadellaa-van Hooijdonk, AIOS

Nadere informatie

Symptomatische behandeling hersenmetastasen. Jeroen van Eijk, neuroloog JBZ 3 e Regionale Symposium Palliatieve Zorg 07-11-2013

Symptomatische behandeling hersenmetastasen. Jeroen van Eijk, neuroloog JBZ 3 e Regionale Symposium Palliatieve Zorg 07-11-2013 Symptomatische behandeling hersenmetastasen Jeroen van Eijk, neuroloog JBZ 3 e Regionale Symposium Palliatieve Zorg 07-11-2013 Zo maar een paar vragen: -Moeten patiënten met HM standaard met dexamethason

Nadere informatie

- incidentele bevinding zonder klachten - weigering van chirurgische behandeling - slechte algehele conditie waardoor chirurgie niet verantwoord is

- incidentele bevinding zonder klachten - weigering van chirurgische behandeling - slechte algehele conditie waardoor chirurgie niet verantwoord is Auteur Soort studie Aantal patiënten Lee 2013 Qurashi Systematic review 1999-2011 Systematic review 1999-2011 Radiotherapie / Chirurgie (meestal gevolgd door ) 377 Conservatief waaronder Inclusiecriteria

Nadere informatie

RADIOTHERAPIE IN DE PALLIATIEVE FASE. 29 september e Regionale symposium palliatieve Zorg s-hertogenbosch

RADIOTHERAPIE IN DE PALLIATIEVE FASE. 29 september e Regionale symposium palliatieve Zorg s-hertogenbosch RADIOTHERAPIE IN DE PALLIATIEVE FASE 29 september 2011 2e Regionale symposium palliatieve Zorg s-hertogenbosch DOE MEER MET MINDER., mogelijkheden met kortdurende radiotherapie in de palliatieve fase introduceren

Nadere informatie

Darmcarcinoom. visie van de radiotherapeut. Dr Sarah Roels

Darmcarcinoom. visie van de radiotherapeut. Dr Sarah Roels Darmcarcinoom visie van de radiotherapeut Dr Sarah Roels Overzicht Inleiding Radiotherapie bij rectumcarcinoom rectaal carcinoom bestralingstechniek effect op tumor neveneffecten Radiotherapie bij darmcarcinoom

Nadere informatie

masterclass gemetastaseerd mamma- en longcarcinoom radiotherapie bij het gemetastaseerde mamma- en longcarcinoom 15 april 2014, V&VN Amersfoort

masterclass gemetastaseerd mamma- en longcarcinoom radiotherapie bij het gemetastaseerde mamma- en longcarcinoom 15 april 2014, V&VN Amersfoort masterclass gemetastaseerd mamma- en longcarcinoom radiotherapie bij het gemetastaseerde mamma- en longcarcinoom 15 april 2014, V&VN Amersfoort introductie Tilburg Luc Scheijmans radiotherapeut Breda Den

Nadere informatie

VII. Inhoud. Algemeen

VII. Inhoud. Algemeen VII Inhoud I Algemeen 1 Kanker, diagnostiek en stadiëring............................................... 3 1.1 Inleiding............................................................................. 4 1.2

Nadere informatie

Metastasen (uitzaaiingen)

Metastasen (uitzaaiingen) Metastasen (uitzaaiingen) Inleiding Metastasen zijn uitzaaiingen van kwaadaardige gezwellen (tumoren) elders in het lichaam (de z.g. primaire tumor). Uitzaaiingen van primaire tumoren kunnen overal in

Nadere informatie

Tumoren van centrale zenuwstelsel. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014

Tumoren van centrale zenuwstelsel. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014 Tumoren van centrale zenuwstelsel Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014 Indeling Metastasen van tumoren van elders In de parenchym van de hersenen In hersenvliezen: leptomeningeale

Nadere informatie

Behandelen in de palliatieve fase zin of onzin?

Behandelen in de palliatieve fase zin of onzin? Behandelen in de palliatieve fase zin of onzin? Palliatieve chemotherapie Birgit Mispelaere Algemene medisch oncologie 16.09.2010 Palliatieve therapie Behandelen en voorkomen van symptomen en klachten

Nadere informatie

Oncologische zorg bij ouderen

Oncologische zorg bij ouderen Oncologische zorg bij ouderen Balanceren tussen over- en onderbehandeling Johanneke Portielje, HagaZiekenhuis Kring ouderenzorg AMC & partners 12 juni 2013 mamma carcinoom

Nadere informatie

ZINGEVING VAN WERK. Palliatieve patiënten met Kanker en de Bedrijfsarts

ZINGEVING VAN WERK. Palliatieve patiënten met Kanker en de Bedrijfsarts ZINGEVING VAN WERK Palliatieve patiënten met Kanker en de Bedrijfsarts Tomas Rejda, Klinisch Arbeidsgeneeskundige Oncologie Afdeling Veiligheid, Gezondheid en Milieu LUMC EN UNIVERSITEIT LEIDEN ZINGEVING

Nadere informatie

mogelijkheden met kortdurende radiotherapie in de palliatieve fase Claudia Verheijen, huisarts Luc Scheijmans, radiotherapeut

mogelijkheden met kortdurende radiotherapie in de palliatieve fase Claudia Verheijen, huisarts Luc Scheijmans, radiotherapeut mogelijkheden met kortdurende radiotherapie in de palliatieve fase Claudia Verheijen, huisarts Luc Scheijmans, radiotherapeut kortdurende radiotherapie in de palliatieve zorg programma eigen ervaringen?

Nadere informatie

Analyse en behandeling bij verdenking op maligniteit bij de oudste ouderen

Analyse en behandeling bij verdenking op maligniteit bij de oudste ouderen Dr. M.E. Hamaker Klinisch geriater mhamaker@diakhuis.nl Analyse en behandeling bij verdenking op maligniteit bij de oudste ouderen Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

PALLIATIEVE (CHEMO)THERAPIE JA OF NEE?

PALLIATIEVE (CHEMO)THERAPIE JA OF NEE? PALLIATIEVE (CHEMO)THERAPIE JA OF NEE? Astrid Demandt Internist-hematoloog OMC 10 November 2011 CHEMOTHERAPIE/ TARGETED THERAPY Curatief (Neo)-adjuvant Palliatief: geen locale therapie mogelijk of gemetastaseerde

Nadere informatie

4e Post EAUN Meeting. Vermoeidheid en pijn, Natascha Schrama, MANP-verpleegkundig specialist oncologie

4e Post EAUN Meeting. Vermoeidheid en pijn, Natascha Schrama, MANP-verpleegkundig specialist oncologie 4e Post EAUN Meeting Vermoeidheid en pijn, Natascha Schrama, MANP-verpleegkundig specialist oncologie. Even voorstellen Natascha Schrama MANP- Verpleegkundig specialist oncologie Elkerliek ziekenhuis Helmond

Nadere informatie

Hersenmetastasen. Workshop Kasteel Maurick - 7 november 2013. Laurens Beerepoot - Internist-oncoloog

Hersenmetastasen. Workshop Kasteel Maurick - 7 november 2013. Laurens Beerepoot - Internist-oncoloog Hersenmetastasen Workshop Kasteel Maurick - 7 november 2013 Laurens Beerepoot - Internist-oncoloog Casus 1 - Man 57 jaar Sinds ongeveer 4 weken ander gedrag; Wat verwarder, vergeetachtiger, moeite met

Nadere informatie

APPENDIX C: Patiënteninformatie over uitzaaiingen in de wervelkolom.

APPENDIX C: Patiënteninformatie over uitzaaiingen in de wervelkolom. 3692 3693 3694 3695 3696 3697 3698 3699 3700 3701 3702 3703 3704 3705 3706 3707 3708 3709 3710 3711 3712 APPENDIX C: Patiënteninformatie over uitzaaiingen in de wervelkolom. Inleiding Kwaadaardige gezwellen

Nadere informatie

Uitzaaiingen in de wervelkolom

Uitzaaiingen in de wervelkolom Oncologie Uitzaaiingen in de wervelkolom Inleiding Kwaadaardige gezwellen (tumoren) kunnen soms uitzaaien naar andere delen van het lichaam. We spreken dan van uitzaaiingen of metastasen. Uitzaaiingen

Nadere informatie

Hoofd-hals kanker epidemiologie, etiologie, symptomatologie en diagnostiek

Hoofd-hals kanker epidemiologie, etiologie, symptomatologie en diagnostiek Hoofd-hals kanker epidemiologie, etiologie, symptomatologie en diagnostiek M. Lacko KNO-arts/Hoofd-hals oncoloog Oncologie symposium, Maastricht 21 mei 2015 Indeling presentatie 1. Incidentie en epidemiologie

Nadere informatie

Palliatieve zorg bij longkanker. Jeske Staal-van den Brekel, longarts ZGT, locatie Almelo

Palliatieve zorg bij longkanker. Jeske Staal-van den Brekel, longarts ZGT, locatie Almelo Palliatieve zorg bij longkanker Jeske Staal-van den Brekel, longarts ZGT, locatie Almelo Dhr E, 21-05-1943 Maart 2010:analyse dyspnoe Voorgeschiedenis: -2007 acuut myocard infarct, gevolgd door CABG -2008

Nadere informatie

Oncologische zorg: beschikbare therapieën en diagnostische middelen. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 27 september 2014

Oncologische zorg: beschikbare therapieën en diagnostische middelen. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 27 september 2014 Oncologische zorg: beschikbare therapieën en diagnostische middelen Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 27 september 2014 Beschikbare therapieën chirurgie radiotherapie: inwendig of uitwendig,

Nadere informatie

Metabolic emergencies probleem onderbelicht

Metabolic emergencies probleem onderbelicht 19 mei 2009 Jaarbeurs Utrecht Metabolic emergencies probleem onderbelicht Hella Bosch Verpleegkundig specialist oncologie Máxima medisch centrum Eindhoven Wat is een metabolic emergencie? Een acute, potentieel

Nadere informatie

Besluitvorming in de palliatieve fase

Besluitvorming in de palliatieve fase Besluitvorming in de palliatieve fase Riky Dorrestein Verpleegkundig specialist intensieve zorg/ oncologie Meander Medisch Centrum, Amersfoort Alexander de Graeff Internist-oncoloog UMC Utrecht Consulent

Nadere informatie

Casus oncologie minisymposium dd. 22-03-2012

Casus oncologie minisymposium dd. 22-03-2012 Casus oncologie minisymposium dd. 22-03-2012 Dhr. Braakman, 21-10-1933 fictief Medische voorgeschiedenis: Jaren 90 pijn op de borst e.c.i. waarvoor starten Ascal. Geen cardiologische onderliggende ziekte

Nadere informatie

APD-infuus bij uitzaaiingen in de botten

APD-infuus bij uitzaaiingen in de botten APD-infuus bij uitzaaiingen in de botten Albert Schweitzer ziekenhuis november 2013 pavo 0662 Inleiding Binnenkort wordt u behandeld met het medicijn APD. In deze folder leest u meer over deze behandeling

Nadere informatie

18 juni 2008 Jaarbeurs Utrecht

18 juni 2008 Jaarbeurs Utrecht 18 juni 2008 Jaarbeurs Utrecht Help, call 911 Structural Oncology Emergencies Oncologische spoedgevallen Henk Mallo MANP nurse practitioner medische oncologie Nederlands Kanker Instituut- Antoni van Leeuwenhoek

Nadere informatie

Als een donderslag bij heldere hemel

Als een donderslag bij heldere hemel Als een donderslag bij heldere hemel Ruud van der Kruijk, neuroloog Slingeland Ziekenhuis Doetinchem Mede namens Sarah Vermeer, neuroloog Rijnstate, Peter Coppens huisarts te Ulft en Rik van Dijk huisarts

Nadere informatie

Palliatieve zorg en Dementie verbinden. Jet van Esch Specialist ouderengeneeskunde

Palliatieve zorg en Dementie verbinden. Jet van Esch Specialist ouderengeneeskunde Palliatieve zorg en Dementie verbinden Jet van Esch Specialist ouderengeneeskunde Kennistoets Dementie kan alleen sluipend ontstaan ja/nee Bij dementie is ook het gevoel aangetast ja/nee Palliatieve zorg

Nadere informatie

Oncologische Wondzorg. Heleen Lintz-Luidens Vepleegkundig Consulent Radiotherapie

Oncologische Wondzorg. Heleen Lintz-Luidens Vepleegkundig Consulent Radiotherapie Oncologische Wondzorg Heleen Lintz-Luidens Vepleegkundig Consulent Radiotherapie Opzet presentatie Beknopte inleiding oncologische wondzorg Oncologisch ulcus Casus Samenvatting en Takehome message In de

Nadere informatie

HERSENMETASTASEN Landelijke richtlijn Versie 2.1

HERSENMETASTASEN Landelijke richtlijn Versie 2.1 HERSENMETASTASEN Landelijke richtlijn Versie 2.1 Regio: Vereniging van Integrale Kankercentra Datum goedkeuring: 01 11 2004 Methodiek: Evidence based Verantwoording: Landelijke werkgroep neuro oncologie

Nadere informatie

Alarmsymptomen van wervelmetastasen bij patiënten met kanker

Alarmsymptomen van wervelmetastasen bij patiënten met kanker Klinische les Alarmsymptomen van wervelmetastasen bij patiënten met kanker Yvette M. van der Linden, Christa A.M. Rolf, Alexander de Graeff, P.D.S. (Sander) Dijkstra, Jos M.A. Kuijlen en Walter Taal* +

Nadere informatie

INTERLINE DEVENTER CASUSSCHETSEN PALLIATIEVE SEDATIE

INTERLINE DEVENTER CASUSSCHETSEN PALLIATIEVE SEDATIE INTERLINE DEVENTER CASUSSCHETSEN PALLIATIEVE SEDATIE S.V.P. hierop geen aantekeningen maken! Februari 2010 INTERLINE DEVENTER PALLIATIEVE SEDATIE 2010 Februari CASUSSCHETSEN Casus 1 Patient Hr. P., 75

Nadere informatie

dr. Bente Felix, huisarts Antoine Engelen, radiotherapeut Jorg Oddens, uroloog

dr. Bente Felix, huisarts Antoine Engelen, radiotherapeut Jorg Oddens, uroloog dr. Bente Felix, huisarts Antoine Engelen, radiotherapeut Jorg Oddens, uroloog Bespreken van prostaatkanker en bijkomende klachten Verschillende stadia van ziekte Invalshoeken van huisarts, uroloog en

Nadere informatie

Botcomplicaties in de gemetastaseerde setting casuïstiek bespreking

Botcomplicaties in de gemetastaseerde setting casuïstiek bespreking Botcomplicaties in de gemetastaseerde setting casuïstiek bespreking Hella Bosch, MANP Verpleegkundig specialist Máxima medisch centrum Eindhoven/Veldhoven 2 oktober 2014 Functie van het skelet Ondersteuning

Nadere informatie

Wat kan de apotheek betekenen voor een palliatieve patiënt? Saskia Visser, Apotheker Transvaal apotheek Den Haag KNMP Voorjaarsjaarsdag 2016

Wat kan de apotheek betekenen voor een palliatieve patiënt? Saskia Visser, Apotheker Transvaal apotheek Den Haag KNMP Voorjaarsjaarsdag 2016 Wat kan de apotheek betekenen voor een palliatieve patiënt? Saskia Visser, Apotheker Transvaal apotheek Den Haag KNMP Voorjaarsjaarsdag 2016 Inhoud Fases in palliatieve zorg Netwerk palliatieve zorg Haaglanden-

Nadere informatie

Misselijkheid en braken in de palliatieve fase

Misselijkheid en braken in de palliatieve fase Misselijkheid en braken in de palliatieve fase Annemieke Delhaas: oncologie verpleegkundige hospice, consulent PTMN Franca Horstink-Wortel: Specialist ouderengeneeskunde/kaderarts palliatieve zorg, consulent

Nadere informatie

Richtlijn leptomeningeale metastasen van solide tumoren

Richtlijn leptomeningeale metastasen van solide tumoren Disclaimer / 1 januari 2015 De Richtlijnen van de afdeling Neurologie Erasmus MC zijn met zorg samengesteld op basis van de stand van de wetenschap ten tijde van het vaststellen van de Richtlijn. Deze

Nadere informatie

Ileus in de palliatieve setting. Patricia Quarles van Ufford Internist-oncoloog Palliatief consult team Hagaziekenhuis

Ileus in de palliatieve setting. Patricia Quarles van Ufford Internist-oncoloog Palliatief consult team Hagaziekenhuis Ileus in de palliatieve setting Patricia Quarles van Ufford Internist-oncoloog Palliatief consult team Hagaziekenhuis Inleiding Richtlijn palliatieve zorg 2009 www.pallialine.nl Richtlijn ileus Praktijkervaring

Nadere informatie

Nierfalen en pallia+eve zorg: wat is de rela+e?

Nierfalen en pallia+eve zorg: wat is de rela+e? Nierfalen en pallia+eve zorg: wat is de rela+e? Workshop 1 Be,e Hoekstra, Verpleegkundig specialist Maasstad Ziekenhuis (potentiële) Belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties

Nadere informatie

Casus 1 (3) Komt op poli, laat bloedbeeld prikken Uitslag: Normaalwaarden? T.a.v. Trombopenie: waar let je op? Wat nu? Hb 3.8 L 2.

Casus 1 (3) Komt op poli, laat bloedbeeld prikken Uitslag: Normaalwaarden? T.a.v. Trombopenie: waar let je op? Wat nu? Hb 3.8 L 2. Casus 1 Man, 67 jaar, NSCLC, stadium IIIA (tumor re-long+ positieve lymfklieren mediastinum) Bezig met radiotherapie (5 weken), met wekelijks korte kuur chemotherapie Nu in 3e week, afgelopen week geen

Nadere informatie

Richtlijn voor diagnostiek en behandeling van een onbekende primaire tumor in het hoofd-halsgebied: Unknown Primary

Richtlijn voor diagnostiek en behandeling van een onbekende primaire tumor in het hoofd-halsgebied: Unknown Primary VII Richtlijn voor diagnostiek en behandeling van een onbekende primaire tumor in het hoofd-halsgebied: Unknown Primary naar Algemeen 538 Epidemiologie 538 1. Screening 538 2. Diagnostiek 538 2.1 Anamnese

Nadere informatie

longcarcinoom: stadiëring en behandeling

longcarcinoom: stadiëring en behandeling Hoe actueel is de CBO richtlijn? Niet-kleincellig longcarcinoom: stadiëring en behandeling Prof. dr. Harry J.M. Groen UMCG Groningen Wat moet er veranderen? TBNA? Plaats van EUS-FNA? Plaats van EBUS-FNA?

Nadere informatie

Casusschetsen. Casusschets 1

Casusschetsen. Casusschets 1 Interline Pijnbehandeling Casusschetsen 29 mei 2001 Casusschets 1 Vrouw, 50 jaar Patiente is bekend met een gemetastaseerd mammaca met botmetastasen thoracale en lumbale werverkolom. Tot nu toe is de pijn

Nadere informatie

BASISPRINCIPES VAN KANKER

BASISPRINCIPES VAN KANKER BASISPRINCIPES VAN KANKER Prof.dr. D.J. Ruiter Afdeling Pathologie Cursus Introductie in de Fundamentele en Klinische Oncologie HET BEGRIP KANKER? a.alle gezwelgroei b.alle kwaadaardige gezwelgroei c.alle

Nadere informatie

Rol van de RT bij behandeling van botmeta s. 1- Literatuur 2- Effectiviteit Klinisch Radiologisch 3- Radiotherapeutische technieken

Rol van de RT bij behandeling van botmeta s. 1- Literatuur 2- Effectiviteit Klinisch Radiologisch 3- Radiotherapeutische technieken Rol van de Radiotherapie bij behandeling van botmeta s Johan Menten, MD PhD Radiotherapie-Oncologie Palliatieve Zorg Coördinator UZLeuven Klinisch Radiologisch Remineralization and pain relief in bone

Nadere informatie

Beentumoren (=bottumoren)

Beentumoren (=bottumoren) Beentumoren (=bottumoren) Inleiding Gezwellen in beenderen worden beentumoren genoemd. Er zijn verschillende typen beentumoren te onderscheiden. Zo zijn er vormen waarbij de tumor of het gezwel direct

Nadere informatie

Geneeskundige methodiek longcarcinoom met hersenmetastasen

Geneeskundige methodiek longcarcinoom met hersenmetastasen Geneeskundige methodiek longcarcinoom met hersenmetastasen Inleiding Longcarcinoom is een ander woord voor longkanker. Carcinoom is een kanker die zich ontwikkeld vanuit epitheelcellen, cellen die dienen

Nadere informatie

Palliatieve zorg. Bernarda Heslinga, huisarts, kaderarts palliatieve zorg palliatief consulent

Palliatieve zorg. Bernarda Heslinga, huisarts, kaderarts palliatieve zorg palliatief consulent Palliatieve zorg Bernarda Heslinga, huisarts, kaderarts palliatieve zorg palliatief consulent Palliatieve zorg, de WHO definitie 2002: Palliatieve zorg is een benadering die de kwaliteit van leven verbetert

Nadere informatie

Richtlijnen voor spinale beeldvorming en interpretatie "

Richtlijnen voor spinale beeldvorming en interpretatie Richtlijnen voor spinale beeldvorming en interpretatie " acuut, chronisch, postoperatief A. Rappaport Spinale beeldvorming RX CT MRI Guidelines spinale beeldvorming Focus on medical imaging: acute lage

Nadere informatie

Richtlijn Vena Cava Superior Syndroom

Richtlijn Vena Cava Superior Syndroom 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Colofon Richtlijn Vena Cava Superior Syndroom De richtlijn vena cava superior-syndroom werd in 2005 geschreven door A. de Graeff en R.J.A. Krol en opgenomen in de

Nadere informatie

Medicamenteuze behandeling van botmetastasen. Aafke Meerveld-Eggink, Internist-oncoloog i.o.

Medicamenteuze behandeling van botmetastasen. Aafke Meerveld-Eggink, Internist-oncoloog i.o. Medicamenteuze behandeling van botmetastasen Aafke Meerveld-Eggink, Internist-oncoloog i.o. Normale bothuishouding poc = voorloper osteoclast OC = osteoclast pob = voorloper osteoblast OB = osteoblast

Nadere informatie

Hildegard Buijl Verpleegkundig Consulent WIS ErasmusMC/Daniel den Hoed. Wondverzorging Incontinentie Stomazorg

Hildegard Buijl Verpleegkundig Consulent WIS ErasmusMC/Daniel den Hoed. Wondverzorging Incontinentie Stomazorg Hildegard Buijl Verpleegkundig Consulent WIS ErasmusMC/Daniel den Hoed Wondverzorging Incontinentie Stomazorg Doel van deze les Onderscheid kunnen maken tussen een oncologisch ulcus en een oncologische

Nadere informatie

Botproblematiek bij patiënten met kanker Botmetastasen

Botproblematiek bij patiënten met kanker Botmetastasen Botproblematiek bij patiënten met kanker Botmetastasen Jan Alex van Spil, MANP Docent/verpleegkundig specialist NHL-Leeuwarden/Weckenbach Instituut Groningen Ondersteund door Botmetastasen 2 50 % van alle

Nadere informatie

Diagnostiek en behandeling van botmetastasen

Diagnostiek en behandeling van botmetastasen Richtlijnen Diagnostiek en behandeling van botmetastasen Michiel A.J. van de Sande, Jos A.M. Bramer, Paul C. Jutte, H.W.Bart Schreuder en P.D. Sander Dijkstra Gerelateerd artikel: Ned Tijdschr Geneeskd.

Nadere informatie

Dexamethason - corticosteroïden in de palliatieve zorg - M.M.P.M. Jansen, ziekenhuisapotheker klinisch farmacoloog Elisabeth Tweesteden Ziekenhuis

Dexamethason - corticosteroïden in de palliatieve zorg - M.M.P.M. Jansen, ziekenhuisapotheker klinisch farmacoloog Elisabeth Tweesteden Ziekenhuis Dexamethason - corticosteroïden in de palliatieve zorg - M.M.P.M. Jansen, ziekenhuisapotheker klinisch farmacoloog Elisabeth Tweesteden Ziekenhuis Corticosteroïden Veel voorgeschreven in palliatieve fase

Nadere informatie

CASUÏSTIEK BESPREKING OVER DIABETESZORG IN DE PALLIATIEVE FASE

CASUÏSTIEK BESPREKING OVER DIABETESZORG IN DE PALLIATIEVE FASE CASUÏSTIEK BESPREKING OVER DIABETESZORG IN DE PALLIATIEVE FASE INLEIDING Diabeteszorg richt zich op leefstijl, scherpe streefwaarden en/of voorkoming van late complicaties (5-10 jaar) In de palliatieve/terminale

Nadere informatie

CASUSSCHETSEN. Patient Hr. P., 75 jaar, is bekend met een prostaatcarcinoom met meerdere botmetastasen.

CASUSSCHETSEN. Patient Hr. P., 75 jaar, is bekend met een prostaatcarcinoom met meerdere botmetastasen. INTERLINE PALLIATIEVE SEDATIE 20 mei 2008 CASUSSCHETSEN Casusschets 1 Patient Hr. P., 75 jaar, is bekend met een prostaatcarcinoom met meerdere botmetastasen. Hij heeft nog een tijd goed gefunctioneerd

Nadere informatie

KANKER GERELATEERDE VERMOEIDHEID WAT TE DOEN? CARLA AGASI-IDENBURG, MSC,PT

KANKER GERELATEERDE VERMOEIDHEID WAT TE DOEN? CARLA AGASI-IDENBURG, MSC,PT KANKER GERELATEERDE VERMOEIDHEID WAT TE DOEN? CARLA AGASI-IDENBURG, MSC,PT U BENT NIET ALLEEN. Toehoorders 50 40 30 20 10 0 KANKER GERELATEERDE VERMOEIDHEID (OVER)LEVEN EEN DING MOET IK MIJN VERMOEIDHEID

Nadere informatie

Palliatieve zorg bij COPD

Palliatieve zorg bij COPD Palliatieve zorg bij COPD Joke Hes Longverpleegkundige Palliatieve zorg bij COPD 26/06/2014 Joke Hes Inhoud presentatie Welkom Wat is COPD Wanneer is er sprake van palliatieve zorg bij COPD Ziektelast

Nadere informatie

Palliatieve zorg in de eerste lijn. Ruben S. van Coevorden, huisarts IKA Consulent palliatieve zorg

Palliatieve zorg in de eerste lijn. Ruben S. van Coevorden, huisarts IKA Consulent palliatieve zorg Palliatieve zorg in de eerste lijn Ruben S. van Coevorden, huisarts IKA Consulent palliatieve zorg Palliatieve zorg Geen Cure, maar Care streven naar een comfortabel einde Als genezing niet meer mogelijk

Nadere informatie

Botproblematiek bij patiënten met kanker Botmetastasen. Ondersteund door

Botproblematiek bij patiënten met kanker Botmetastasen. Ondersteund door Botproblematiek bij patiënten met kanker Botmetastasen Ondersteund door Filmpje 2 http://www.youtube.com/watch?v=q7b55yqp4g4&feature=relmfu 3 www.bonetumor.org 4 Stephan Paget (1855-1926) Lancet, 1, 1889

Nadere informatie

Maligne pleura exsudaat

Maligne pleura exsudaat Maligne pleura exsudaat Regionale richtlijn IKL, Versie: 1.1 Laatst gewijzigd: 25-10-2005 Methodiek: Consensus based Verantwoording: IKL werkgroep bronchuscarcinomen Inhoudsopgave Algemeen...1 Diagnostiek...2

Nadere informatie

Maligne hematologie. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014

Maligne hematologie. Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014 Maligne hematologie Asia Ropela, internist-oncoloog St.Jansdal ziekenhuis 22 maart 2014 Indeling Leukemie acuut AML (acute myeloïde leukemie) ALL (acute lymfoïde leukemie) chronisch CML (chronische myeloïde

Nadere informatie

Tumor eruit, patiënt beter? Sieger Leenstra Neurochirurg

Tumor eruit, patiënt beter? Sieger Leenstra Neurochirurg Tumor eruit, patiënt beter? Sieger Leenstra Neurochirurg Tumor eruit Ruime resectie in de neurochirurgie veelal niet mogelijk Dus: wanneer kunnen we spreken van geheel verwijderd Is dit altijd van belang?

Nadere informatie

Pancreascarcinoom en kansen voor de toekomst

Pancreascarcinoom en kansen voor de toekomst 18 mei 2006 Jaarbeurs Utrecht Pancreascarcinoom en kansen voor de toekomst Jan Ouwerkerk Research Coördinator Oncologie Leids Universitair Medisch Centrum Pancreas Carcinoom Incidencie: 33.730 nieuwe patiënten

Nadere informatie

Wat doet het palliatieve zorgteam en wat kan dit team voor u betekenen? An Reyners

Wat doet het palliatieve zorgteam en wat kan dit team voor u betekenen? An Reyners Wat doet het palliatieve zorgteam en wat kan dit team voor u betekenen? An Reyners Pieper 77144 Overzicht Achtergrond Werkwijze van het team Overzicht 2010 Casuïstiek Samenvatting Sterfteoorzaak Maligniteit

Nadere informatie

Stereotactische radiochirurgie bij hersenmetastasen in het ARTI De resultaten met betrekking tot de overleving en de mate van lokale controle

Stereotactische radiochirurgie bij hersenmetastasen in het ARTI De resultaten met betrekking tot de overleving en de mate van lokale controle Stereotactische radiochirurgie bij hersenmetastasen in het ARTI De resultaten met betrekking tot de overleving en de mate van lokale controle Nurer Gergin Radiotherapeutisch Laborant, UMC Utrecht Cancer

Nadere informatie

Woord vooraf 1 2. Redactionele verantwoording 1 3. Redactie 1 7. Auteurs 1 8

Woord vooraf 1 2. Redactionele verantwoording 1 3. Redactie 1 7. Auteurs 1 8 Inhoud Woord vooraf 1 2 Redactionele verantwoording 1 3 Redactie 1 7 Auteurs 1 8 1 De verpleegkundige in het algemeen ziekenhuis 1 9 1.1 Inleiding 1 9 1.2 Wat is specifieke ziekenhuiszorg? 2 0 1.2.1 Het

Nadere informatie

VIP²: resultaten borstkankerindicatoren

VIP²: resultaten borstkankerindicatoren VIP²: resultaten borstkankerindicatoren Borstkanker 1: Statusbepaling Aandeel van patiëntes met invasieve borstkanker waarbij een ER, PR en/of HER2 statusbepaling werd uitgevoerd vóór enige systemische

Nadere informatie

Een melanoom, wat nu?

Een melanoom, wat nu? Een melanoom, wat nu? Aanvullende diagnostiek Is er op gericht om aan te tonen dat er sprake is van gelokaliseerde ziekte Gelokaliseerde ziekte = een primair melanoom met ten hoogste satelliet-, intransit-

Nadere informatie

Casus oncologie,, D.R., 1930

Casus oncologie,, D.R., 1930 Casus oncologie,, D.R., 1930 Medische voorgeschiedenis 1992: prostatectomie wegens benigne prostaathypertrofie 2009: CVA met rechter hemiparese, volledige recuperatie 03/2013: paroxysmale VKF: echocor:

Nadere informatie

Oligometastasen: Echt of wishfull thinking? Dirk De Ruysscher, MD, PhD Radiation Oncologist University Hospitals Leuven/ KU Leuven Leuven, Belgium

Oligometastasen: Echt of wishfull thinking? Dirk De Ruysscher, MD, PhD Radiation Oncologist University Hospitals Leuven/ KU Leuven Leuven, Belgium Oligometastasen: Echt of wishfull thinking? Dirk De Ruysscher, MD, PhD Radiation Oncologist University Hospitals Leuven/ KU Leuven Leuven, Belgium Casus 65-jaar oude blanke vrouw 20 pak jaren Gestopt met

Nadere informatie

Comorbiditeit en oncologische zorg voor ouderen

Comorbiditeit en oncologische zorg voor ouderen Comorbiditeit en oncologische zorg voor ouderen Huub Maas, klinisch geriater TweeSteden ziekenhuis Tilburg IKZ Eindhoven Rotterdam 19-11-2008 Definities Comorbiditeit: bijkomende ziekte(n) naast de index

Nadere informatie

Spoedeuthanasie. Lous Konijnenberg Arts & zorgmanager Levenseindekliniek

Spoedeuthanasie. Lous Konijnenberg Arts & zorgmanager Levenseindekliniek Spoedeuthanasie Lous Konijnenberg Arts & zorgmanager Levenseindekliniek HAAS TIGE SPOED IS ZELDEN GOED MAAR MOET WÉL ZORGVULDIG! CASUS 1 68 jaar 11-2015 diagnose coloncarcinoom met peritonitis carcinomatosa

Nadere informatie

SCHEMA I: OVERZICHT ONCOLOGISCHE REVALIDATIE

SCHEMA I: OVERZICHT ONCOLOGISCHE REVALIDATIE SCHEMA I: OVERZICHT ONCOLOGISCHE REVALIDATIE SIGNALERING EN VERWIJZING INTAKE EN EVALUATIE ONCOLOGISCHE REVALIDATIE Gesprek plus lastmeter: Emotionele problemen Vermoeidheid Lichamelijke / functionele

Nadere informatie

Misselijkheid & Braken Jan de Heer Huisartsconsulent Palliatieve Zorg

Misselijkheid & Braken Jan de Heer Huisartsconsulent Palliatieve Zorg Misselijkheid & Braken Jan de Heer Huisartsconsulent Palliatieve Zorg Vragen bij de palliatieve helpdesks? Vragen bij de palliatieve helpdesks Pijn 43.5 % Obstipatie 15.1 % Misselijkheid 14.9 % Benauwdheid

Nadere informatie

Factsheet Indicatoren NABON Breast Cancer Audit (NBCA) NBCA 2015 [2015.3.ZIN besluit verwerkt; 05-11- 2015]

Factsheet Indicatoren NABON Breast Cancer Audit (NBCA) NBCA 2015 [2015.3.ZIN besluit verwerkt; 05-11- 2015] Factsheet en NABON Breast Cancer Audit () 2015 [2015.3.ZIN besluit verwerkt; 05112015] Inclusiecriteria Nabon Breast Cancer Audit Inclusie Alle primaire invasieve mammacarcinomen volgens de WHO classificatie

Nadere informatie

De indicatoren omtrent borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn :

De indicatoren omtrent borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn : Indicatoren VIP²-project Oncologie In België is, net als in Europa, borstkanker de meest voorkomende oorzaak van overlijden door kanker bij vrouwen (20,6 % van alle overlijdens ingevolge kanker). In 2009

Nadere informatie

Gemetastaseerd mammacarcinoom

Gemetastaseerd mammacarcinoom Gemetastaseerd mammacarcinoom Is helaas een niet curabele ziekte Mediane overleving ongeveer 2 jaar Grote heterogeniteit in overleving 5 jrs overleving verbeterd van 15% (1989-1994) naar 23%(2005-2009)

Nadere informatie

7.7.1. Neurologische oncologie

7.7.1. Neurologische oncologie 771 Neurologische oncologie Low-grade infiltratief supratentorieel astrocytoom/oligodendroglioma (uitgezonderd fibrocystisch astrocytoom) Intracranieel ependynoma Anaplastisch astrocytoom/anaplastisch

Nadere informatie

Bossche Samenscholingsdagen MAMMACARCINOOM 2.0

Bossche Samenscholingsdagen MAMMACARCINOOM 2.0 Bossche Samenscholingsdagen MAMMACARCINOOM 2.0 3-10-2014 Dr. M. (Maud) Bessems Chirurg-oncoloog JBZ Malaga DOELSTELLING Update van de huidige standaard in zorg rondom het mammacarcinoom Sneak preview in

Nadere informatie

Congres VLAS 8-11-2012. Dr. Sarah Roels, AZ Sint-Jan Brugge-Oostende AV

Congres VLAS 8-11-2012. Dr. Sarah Roels, AZ Sint-Jan Brugge-Oostende AV Congres VLAS 8-11-2012 Dr. Sarah Roels, AZ Sint-Jan Brugge-Oostende AV Overzicht Inleiding Radiotherapie bij RC colorectaal carcinoom bestralinstechniek effect op tumor neveneffecten symptomen diagnose

Nadere informatie

Galwegcarcinoom: ontwikkeling van een multidisciplinair, ziekenhuis overstijgend zorgpad 7 oktober 2016

Galwegcarcinoom: ontwikkeling van een multidisciplinair, ziekenhuis overstijgend zorgpad 7 oktober 2016 Galwegcarcinoom: ontwikkeling van een multidisciplinair, ziekenhuis overstijgend zorgpad 7 oktober 2016 Annuska Schoorlemmer, Verpleegkundig Specialist Academisch Medisch Centrum, Amsterdam Inhoud Het

Nadere informatie

De lange weg is vaak te kort.

De lange weg is vaak te kort. www.hhzhlier.be 1 h.-hartziekenhuis vzw De lange weg is vaak te kort. Dr. F. Krekelbergh Geriater Verantwoordelijke arts palliatieve zorgen Levenseinde is belangrijk moment Vroeg of laat Leven : veel verlieservaringen

Nadere informatie

Is er in Nederland behoefte aan de Palliative Performance Scale om terminale zorg te indiceren?

Is er in Nederland behoefte aan de Palliative Performance Scale om terminale zorg te indiceren? Is er in Nederland behoefte aan de Palliative Performance Scale om terminale zorg te indiceren? Wim Jansen coördinator Netwerk Palliatieve Zorg Amsterdam-Diemen coördinator Expertisecentrum Palliatieve

Nadere informatie

Radiotherapie bij de behandeling van non-hodgkin lymfoom

Radiotherapie bij de behandeling van non-hodgkin lymfoom Radiotherapie bij de behandeling van non-hodgkin lymfoom In deze folder leest u meer over radiotherapie (bestraling) bij de behandeling van non-hodgkin lymfoom (een vorm van lymfklierkanker). Deze informatie

Nadere informatie

Hoge precisie radiotherapie in hoofd- en halsregio. Hoe en waarom?

Hoge precisie radiotherapie in hoofd- en halsregio. Hoe en waarom? Hoge precisie radiotherapie in hoofd- en halsregio. Hoe en waarom? Prof. dr. D. Van den Weyngaert UZA / ZNA Middelheim Symposium Hoofd en Hals kanker - Erica Algemeen Ziekenhuis Campus Geel - 21 september

Nadere informatie

Overdracht in de palliatieve zorg Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant

Overdracht in de palliatieve zorg Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Overdracht in de palliatieve zorg Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Marlie Spijkers Arts symptoombestrijding en palliatieve zorg Sint Annaziekenhuis Medisch adviseur netwerk palliatieve zorg

Nadere informatie

Long lever beenmerg Opsporen van botmetastasen zeer cruciaal voor staging

Long lever beenmerg Opsporen van botmetastasen zeer cruciaal voor staging Inleiding myeloom incidentie (70-95%) osteolyse Long lever beenmerg Opsporen van botmetastasen zeer cruciaal voor staging niertumor melanoma (20-25%) (14-45%) Beeldvorming bij botmetastasen S. Pans Dienst

Nadere informatie