HU MAGAZINE INTERVIEW PAUL SCHNABEL HET HBO ALS EMANCIPATIEMACHINE VOOR MEDEWERKERS SEPTEMBER HUMAG-NR1-def.indd :08:58

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HU MAGAZINE INTERVIEW PAUL SCHNABEL HET HBO ALS EMANCIPATIEMACHINE VOOR MEDEWERKERS SEPTEMBER 2009. HUMAG-NR1-def.indd 1 21-09-2009 10:08:58"

Transcriptie

1 VOOR MEDEWERKERS SEPTEMBER 2009 INTERVIEW PAUL SCHNABEL HET HBO ALS EMANCIPATIEMACHINE Tips voor docenten Neem studenten bij de hand Brave burgers op de HU? Practice what you teach! HUMAG-NR1-def.indd :08:58

2 #036 HU Magazine, tweede jaargang nummer 3, september 2009 Uitgever Stafdienst marketing en communicatie Hoofdredactie Janny Ruardy Eindredactie Femke Bakkeren Medewerkers Jaan van Aaken, Lisette Blankestijn, Erik Hardeman, Mariek Hilhorst, Quirijn Metz, Anne van der Poel, Gilbert Silvius Ontwerp en opmaak Karel Oosting Fotografie Ed van Rijswijk tenzij anders vermeld Cartoon Arend van Dam Druk Drukkerij Tuijtel Hardinxveld-Giessendam Contact Bezoekadres: Padualaan 99, Utrecht Post: Postbus 8611, 3503 RP Utrecht 1 1 Rechten Overname van teksten alleen in overleg met de uitgever. Aan de inhoud van dit magazine kunnen geen rechten worden ontleend. 2 HUMAG-NR1-def.indd :09:02

3 3 6 Paul schnabel 6 Een interview met de directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau. Over onderzoek, onderwijs en het belang van goed vakmanschap. 10 De kenniscirkel Vanuit de faculteit Educatie is een onderzoek naar inclusief onderwijs gaande. Vier verschillende schakels in de kenniscirkel vertellen over hun rol. 12 huishoudboekje Bezuinigen of juist extra investeren? Hoe staat de hogeschool er in deze krappe tijden financieel voor en wat zijn de plannen? 18 goed burgerschap 12 De term goed burgerschap domineert het publieke debat sinds premier Balkenende de slogan fatsoen moet je doen lanceerde. Ook de hogeschool mengt zich in de strijd. 26 HOMO ZAPPIENS Docenten uit het voortgezet onderwijs over de nieuwe lichting eerstejaars. Als we spelling belangrijk vinden, kunnen we het hen zo leren. 18 EN VERDER Kortom Werk & Werk Column Gilbert Silvius Toespraak Geri Bonhof Toespraak Huib de Jong Vijf vragen over ouderschapsverlof Werk & Studie 26 HUMAG-NR1-def.indd :09:06

4 Vernieuwde website KORTOM Roos Roodnat, coördinator content van heeft een drukke tijd achter de rug. Samen met het centrale team en webredacteuren op alle HU-locaties zorgde ze ervoor dat begin september de vernieuwde site van de hogeschool online ging. Heel de zomer doorgebuffeld? Nou, ik ben nog weggeweest, maar veel collega's hebben deze zomer zitten zweten achter hun pc. Petje af. Was het een grote klus? Ik ben in november vorig jaar in dienst gekomen en gelijk hiermee aan de slag gegaan. We moesten én de oude site in de lucht houden én de nieuwe maken en vullen. Een behoorlijke klus. Zowel technisch als inhoudelijk. Op de nieuwe site moesten bijvoorbeeld alle links gecheckt en hersteld worden. We zijn nog steeds bezig om alles na te lopen, maar de grootste hausse is wel voorbij. Wat zijn de grootste veranderingen? We hebben de doelgroepen gescheiden zodat iedereen in een eigen omgeving terechtkomt. Professionals op zoek naar een cursus worden nu bijvoorbeeld niet meer geconfronteerd met content voor studiekiezers. Verder hebben we veel filmpjes toegevoegd waarin medewerkers en studenten iets vertellen. Ten slotte hebben we de tak onderzoek goed geclusterd en streven we ernaar alle publicaties online leesbaar te maken. Uniek in hbo-land. Nog meer plannen? In oktober komt er een extra applicatie, via Google Earth hebben we De Uithof en Amersfoort in 3D laten nabouwen. Scholieren kunnen hier straks rondlopen en kennis maken met het leven van negen HU-reporters; studenten die het komende jaar hun studentenleven bijhouden door middel van blogs, film, foto en twitter. Een heel bijzonder project. Al veel complimenten ontvangen? Ja behoorlijk. Ook al zijn foutjes natuurlijk sneller opgemerkt met 3200 kritische medewerkers. Typefoutjes of technische zaken. We krijgen veel mailtjes en lossen eventuele problemen binnen twee dagen op. Voorlopig blijven we dus nog wel even druk. Discussie over kwaliteit HUlp van de mediatheek Eind augustus presenteerde de HBO-raad haar nieuwe agenda 'Kwaliteit als opdracht'. Studium Generale organiseert in oktober een debat over het stuk op de HU. In de agenda staan stevige ambities voor de hbo-sector vermeld, die deels ook al in het oudere hogeschooldocument Koers 2012 zijn verwoord. Tijd om de beide agenda's kritisch tegen het licht te houden, vindt coördinator van Studium Generale Joost de Bruin. Lopen we als HU op de troepen vooruit, hebben we de goede keuzes gemaakt of moeten we misschien iets nieuws gaan doen? De HBO-raad zet met haar agenda vooral in op kwaliteit, wat voor studenten onder andere moet resulteren in meer kennis, meer aandacht voor onderzoek en intensievere begeleiding. Flinke ambities worden verder kenbaar gemaakt over het niveau van docenten; in 2014 moet 70 procent van hen minimaal een master hebben en 10 procent gepromoveerd zijn. En ook wat betreft rendement gaan de eisen omhoog; in 2013 moet het post-propedeutisch studierendement 90 procent zijn, aldus de HBO-raad. De verschillende onderwerpen zullen 15 oktober HUbreed besproken worden. De Bruin: Wij zijn, net als het CvB, benieuwd wat deze agenda binnen de HU losmaakt. Na dit debat gaan we in de organisatie op zoek naar wat studenten en medewerkers merken van al die mooie papieren woorden. Wie is zich bijvoorbeeld nou in de opleidingen allemaal bewust van de strategische doelen van de HU en de HBO-raad en wie zorgt er voor dat al die mooie ambities straks ook werkelijkheid worden? Praat mee: 15 oktober, faculteit Educatie, lokaal 2018, meer informatie en aanmelden: Bericht van de mediatheken: Iedereen kan googelen, maar hoe krijg je het optimale resultaat? Hoe maak je een streaming video en hoe gebruik je deze in de les? Wil je antwoord op deze vragen en meer, volg dan gratis een training bij de mediatheken en leer efficiënter gebruik te maken van databanken en internetbronnen. Je kunt je via Sharepoint aanmelden. De eerste training gaat op 12 oktober van start. Tip van de organisatie: Wellicht kun je met een training bij de mediatheek invulling geven aan je RGW-doel. 4 SEPTEMBER 2009 HUMAG-NR1-def.indd :09:06

5 29 september Jaaropening faculteit Gezondheidszorg, De gezonde school 1 oktober Start training ZIN, bureau Talent 1 en 2 oktober Symposium European Communication Projects en de tienjarige opleiding mediatechnologie, faculteit Natuur en Techniek 5 oktober Projectleidercafé, programma en locatie op Sharepoint 7 oktober Oratie lector Petra Ponte & symposium Onderzoek in de educatieve praxis, faculteit Educatie 15 oktober HU-brede discussie over de nieuwe strategische agenda van de HBO-raad t/m 18 oktober Kandidaatstelling medezeggenschapsraden en opleidingscommissies FOTO JAN WILLEM GROEN HUgenotenprijs UTRECHT Enthousiast neemt John van den Boogaard, facilitair beleidsadviseur bij Communicatie en Journalistiek, de HUgenotenprijs in ontvangst van faculteitsdirecteur Desiree Majoor. Van den Boogaard werd samen met student Mustapha Esadik en Erlijn Eweg (projectleider bij Natuur en Techniek) tijdens de jaaropening 27 augustus in het zonnetje gezet wegens hun bijzondere en waardevolle prestatie voor de hogeschool. Wat maakt hen bijzonder en wie gunnen de winnaars zelf de prijs? Lees er alles over in Trajectum #2 van 17 september of kijk op Verkiezingen in aantocht HUplanner 6 november Installatie Paul Breman, lector Organiseren en Innovatie 21 november Open dag HU Utrecht & Amersfoort 25 november HU-brede docentendag, programma en locatie op Sharepoint Tot en met 18 oktober kunnen medewerkers zich verkiesbaar stellen voor de centrale, facultaire medezeggenschapsraden (CMR en FMR) én de opleidingscommissies (oc). Even mailen met Emi Stikkelman, projectleider verkiezingen. Waar praat je over? Financiën, onderwijsplannen, eigen initiatieven, de organisatie... Hoeveel macht heb je eigenlijk, mag je ook plannen van de directie weigeren? De FMR, CMR en personeelsraad hebben instemmingsrecht en kunnen dus op sommige stukken geen instemming verlenen. Hoeveel tijd kost het gemiddeld? Wisselend. Als oc-lid ben je ongeveer één uur per week kwijt. Leden van de CMR en FMR moeten rekening houden met gemiddeld vier uur. Bij de personeelsraad is het ook wisselend. Deze schattingen zijn zonder vergadertijd. Hoe lang duren die vergaderingen? Weer verschillend. De CMR ongeveer vier uur, FMR tussen de twee en drie uur en de oc's vergaderen gemiddeld anderhalf uur. Het kan erg per faculteit verschillen, dus vraag het eventueel na bij de huidige leden. Krijg je er vrij en/of geld voor? Studenten krijgen een financiële vergoeding, medewerkers worden gecompenseerd in fte. Hoeveel stukken moet je wekelijks lezen? Dat is moeilijk te zeggen.van veel (CMR) tot weinig (oc) en dan verschilt het nog per periode. Houd het op gemiddeld twee uur per week. SEPTEMBER HUMAG-NR1-def.indd :09:09

6 INTERVIEW Onderzoek in het hbo moet altijd ondergeschikt blijven aan onderwijs PAUL SCHNABEL 6 SEPTEMBER 2009 HUMAG-NR1-def.indd :09:12

7 Het hbo als emanicipatiemachine Met het verzoek aan Paul Schnabel om het collegejaar te openen koos het CvB dit jaar niet voor de harde confrontatie. Uiteraard deelde de hoogleraar en directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau op zijn terloopse manier enkele speldenprikken uit, maar zijn hoofdboodschap was positief. Rond de lijn van het vakmanschap en de beroepstrots zouden onze hogescholen zichzelf best wat meer op de borst mogen slaan, want daarin zijn ze redelijk uniek. tekst erik hardeman Ja zeker, hij kent het hbo van nabij, zegt hij aan het begin van het gesprek. Hij heeft weliswaar zelf aan de universiteit gestudeerd, maar zowel zijn vader als zijn jongere broer hebben een diploma HTS werktuigbouwkunde en in het gezin Schnabel stond vakmanschap dan ook in hoog aanzien. Mijn vader en mijn broer konden alles maken. Er was geen sprake van dat de universiteit bij ons thuis meer status had dan het beroepsonderwijs en dat ze bewonderend naar mij opkeken omdat ik sociologie studeerde. Hij lacht. Het was eerder omgekeerd, ik was de kluns want ik kon niks met mijn handen. Studenten voorbereiden op een beroep en hen daartoe vakmanschap bijbrengen, wat Schnabel betreft is dat een taak van groot maatschappelijk belang. Ik noem het hbo wel eens wat oneerbiedig een emancipatiemachine. Het is bij uitstek de vorm van onderwijs die mensen uit milieus waarin studeren niet vanzelf spreekt, kan helpen om de stap te zet ten naar de hogere functies. Bij het SCP doen we nogal wat onderzoek naar sociale mobiliteit en het valt me telkens weer op hoe belangrijk het hbo in dat opzicht is. Op dit moment vervult het die functie met name voor etnische minderheden, maar in zekere zin heb ook ikzelf er mijn huidige positie aan te danken. In de jaren dertig, toen mijn ouders jong waren, was de stap naar de universiteit nog erg groot en voor hun ouders ook onbetaalbaar, maar dankzij het hbo van toen voor mijn moeder de kweekschool konden ze toch gaan studeren. Datzelfde zie je nu bij veel tweedegeneratieallochtonen. Toch vormt juist de relatief grote uitval van allochtonen op dit moment een probleem. Dat is waar, maar ook in dit opzicht is er een parallel met dertig, veertig jaar geleden. Toen hadden we identieke problemen met de uitval van de toch nog heel weinige studenten uit de traditionele arbeidersmilieus. Het is heel lastig om jarenlang een moeilijke studie vol te houden en geen geld te verdienen in een omgeving waarin studeren niet vanzelf spreekt. Dat geldt in extreme mate voor Marokkanen en ook Turken van wie de ouders vaak bijna of helemaal analfabeet zijn. Het is eigenlijk verbluffend dat zoveel allochtonen uit de tweede generatie er wél in slagen om een hbo-opleiding te voltooien. Ik zal dus zeker niet ontkennen dat er sprake is van een probleem, maar ik ben wel zo optimistisch dat ik denk dat de oplossing een kwestie van tijd is. Die moeten we hen dan ook wel gunnen. U hamerde op het belang van het bijbrengen van vakmanschap. Dreigt dat er nu bij in te schieten? Laat ik voorop stellen dat ik niet het hele hbo kan overzien, maar op sommige terreinen mag er inderdaad wel een tandje bij. In het SCP-onderzoek Gelukkig voor de klas? bleek dat in de lerarenopleidingen de inhoudelijke vakkennis toch echt tekort schiet. Het accent is de afgelopen jaren erg komen te liggen op de begeleiding van leerlingen, op het leren leren. Gelukkig realiseert men zich nu zelf ook dat het accent weer terug moet naar de vakkennis. Dat versterkt ook het gevoel van professionaliteit en wordt maatschappelijk meer gewaardeerd.» SEPTEMBER HUMAG-NR1-def.indd :09:13

8 INTERVIEW Paul Schnabel (17 juli 1948), studeerde sociologie in Utrecht en Duitsland en is sinds 1998 directeur van het Sociaal en Cultureel Plan bureau. Daarnaast is hij universiteitshoogleraar bij de Univer siteit Utrecht en columnist bij onder andere NRC-Handelsblad. Schnabel opende eind augustus het nieuwe collegejaar van de HU. Is het tegen die achtergrond wel zo wenselijk dat hogescholen steeds maar weer met nieuwe, vaak nogal modieuze opleidingen komen? Tegen nieuwe opleidingen heb ik geen bezwaar, maar toen ik hoorde dat de HU een opleiding aanbiedt voor het organiseren van evenementen, was ik inderdaad een tikkeltje verbaasd. Het doet me denken aan al die vakken zoals vrijetijdskunde die de universiteiten een jaar of tien geleden lanceerden en waarvan men inmiddels al weer goeddeels is teruggekomen. Ik vind het best om mensen in het kader van hun beroepsopleiding te leren hoe je een evenement organiseert, maar om daar een aparte studie van te maken Het hbo moet mensen een vak leren of een ambacht bijbrengen. Het organiseren van evenementen kan daar uit voortvloeien, maar we moeten het niet omdraaien. Relatief nieuw is de groeiende belangstelling voor onderzoek binnen het hbo. Dat moet een universitair onderzoeker toch aanspreken. Dat klopt. Kwalitatief goed hoger onderwijs is ondenkbaar zonder de regelmatige toevoer van nieuwe kennis. Ik juich het toe dat het hbo met de komst van lectoren ruimte heeft gecreëerd voor toepassingsgericht onderzoek binnen de opleidingen. Maar toch hebben veel lectoren een vrij marginale positie binnen hun opleiding. Dat vind ik niet zo n probleem. Hier en daar bespeur ik binnen het hbo verdergaande ambities op onderzoeksgebied, maar ik vraag me af of je de onderzoekskant in het beroepsonderwijs wel zo sterk moet aanzetten. Het hoofddoel van het hbo is om mensen op een hoog niveau voor te bereiden op de beroepspraktijk. Mijn belangrijkste advies aan het hbo is: ken je plaats, ga niet concurreren met de universiteit, probeer geen eigen instituten en laboratoria op te zetten, maar maak gebruik van elders ontwikkelde kennis. U bent er dus niet voor dat hogescholen zelf een onderzoekstraditie ontwikkelen en daarvoor ook budget krijgen? Ik denk dat het hbo veel beter kan kiezen voor een goede samenwerking met bedrijven en met universitaire groepen, die voor hen relevant onderzoek doen. Of dat onderzoek toepassingsgericht genoeg is? Misschien niet altijd en in die gevallen kan eigen hbo-onderzoek onder leiding van lectoren meerwaarde hebben. Maar mijn punt is dat onderzoek in het hbo altijd ondergeschikt moet blijven aan onderwijs. Lectoren moeten aan hogescholen wat mij betreft een soortgelijke rol spelen als bijzonder hoogleraren aan de universiteit, specifieke kennis aandragen waarmee de opleiding zijn voordeel kan doen.de lectoren zijn de verbinding met de buitenwereld. Dat kan onderzoek zijn, maar heel vaak juist ook de praktijk. Zou het hbo er niet bij gebaat zijn als meer universitaire hoogleraren lector zouden worden? Dat denk ik zeker en de universiteiten zouden zich daar ook meer voor mogen inzetten. De aanwezigheid van een hoogleraar zou als bijkomend voordeel kunnen hebben dat hogeschooldocenten worden gestimuleerd om bij hem of haar te promoveren op een onderwerp waarin reflectie op het vak centraal staat. Op die manier zou er een prachtige keten van kennisoverdracht kunnen ontstaan. Universiteiten richten hun eigen onderzoek vooral op het internationale wetenschappelijke forum. De nationale behoeften kunnen in samenwerking met de hogescholen bediend worden. De wens van hogescholen om eigen masters bekostigd te krijgen, lijkt eerder te duiden op concurrentie. Dat klopt, en dat vind ik niet in alle opzichten een goede ontwikkeling. Eerlijk gezegd vind ik dat het huidige vierjarige hbo-programma voldoende ruimte biedt voor een gedegen opleiding van professionals. Voor hbo-afgestudeerden, Verbluffend dat zoveel allochtonen uit de tweede generatie er wél in slagen om een hbo-opleiding te voltooien 8 SEPTEMBER 2009 HUMAG-NR1-def.indd :09:15

9 Dankzij het hbo van toen konden mijn ouders toch gaan studeren die meer willen, zou ik het zinniger vinden om de doorstroommogelijkheden naar de universiteit te verbeteren. Ik roep nog even mijn verhaal over het hbo als emancipatiemachine in herinnering. Ik vind het van groot belang dat hbostudenten die dat willen en kunnen, de mogelijkheid krijgen om een academische master te volgen. De blokkades die universiteiten soms op die route opwerpen vind ik onterecht. NVAO-voorzitter Dittrich had het vorig jaar over het Calimero-gevoel van de hogescholen ten opzichte van de universiteiten. Zou het schelen als alle afgestudeerden dezelfde titel zouden krijgen? O jee, die eindeloze kwestie van de titulatuur, die speelt nog steeds, hè? Een jaar of zeven geleden heb ik bij de opening van het academisch jaar in Maastricht gezegd dat we al die rare titels beter kunnen afschaffen. Titels zijn nuttig als ze aan het publiek laten zien waarin mensen zich onderscheiden. In Nederland kijken we nog altijd te veel naar de status van de titel voor de betrokkene en te weinig naar de functie van de titel voor anderen. We hanteren nu alweer titels die net als vroeger drs. of mr in het buitenland niet worden begrepen. De overstap naar bachelor en master was bedoeld om aan die verwarring een eind te maken. Dat is niet gelukt. Nog even over dat Calimerogevoel. Herkent u dat? Eigenlijk niet, nee. Ik spreek regelmatig met hogeschoolbestuurders en ik krijg geen moment het idee dat ze zich ten opzichte van de universiteiten tweederangs voelen. Ze zijn behoorlijk zelfbewust en in korte tijd hebben ze ook een enorme prestatie geleverd in wat vroeger een wel heel erg verbrokkeld veld was. Ik verbaas me eerder over al die universiteiten die zichzelf tegenwoordig maar in alles top en excellent noemen. Mij lijkt dat toch een oordeel dat anderen over je horen uit te spreken. Dat mag wel zo zijn, maar zou het de hogescholen niet sieren om zelf ook iets meer aan de weg te timmeren. Laten ze hun licht niet te veel onder de korenmaat schijnen? Daar zit misschien wel iets in, ja. Rond de lijn van het vakmanschap en de beroepstrots zouden onze hogescholen zichzelf best wat meer op de borst mogen slaan, want daarin zijn ze redelijk uniek. Amerikaanse universiteiten zijn er heel goed in om trots uit te stralen zonder arrogant te worden. Daar zouden de Nederlandse hogescholen wat mij betreft wel wat vaker een voorbeeld aan mogen nemen. Onderwijsstelsel ter discussie Even zorgde minister Plasterk voor beroering, toen hij onlangs het binaire onderwijsstelsel ter discussie stelde. Schnabel vindt het ook be - langrijk dat studenten op de voor hen beste plaats terecht komen. Maar anders dan hij denk ik niet dat ons huidige stelsel dat verhindert. In ieder geval niet meer, nu doorstroming en stapeling van studies gelukkig weer mogen. Als voorbeeld noemde Plasterk het Californische model, maar tot op zekere hoogte hebben we dat hier eigenlijk ook al. Voor de toppers hebben we speciale trajecten, terwijl de meer modale student zich kan beperken tot een gedegen bacheloropleiding. En binnen het hbo hebben we de vierjarige en de tweejarige variant. Natuurlijk is ons systeem allesbehalve volmaakt en moeten we serieus kijken naar belemmeringen. Maar ik wil wel pleiten voor de weg der geleidelijkheid. Laat alles nu eerst maar eens een tijdje groeien en zich ontwikkelen. Laten we alsjeblieft niet meteen weer aan het stelsel gaan morrelen en van alles en nog wat veranderen. Ik was thuis de kluns want ik kon niks met mijn handen SEPTEMBER HUMAG-NR1-def.indd :09:18

10 ONDERZOEK AAN DE HU De kenniscirkel Onderzoek rukt op. Wie doet er aan mee en wie heeft er iets aan? Vanaf nu elk nummer een onderzoek onder de loep. Deze keer vanuit het lectoraat Gedrag en onderzoek in de educatieve praxis. Het onderwerp: inclusieve en exclusieve onderwijsprocessen op basisscholen. Diverse schakels in de kenniscirkel over het onderzoek en hun rol daarin. tekst Mariek Hilhorst Symposium 10 SEPTEMBER 2009 Woensdag 7 oktober vindt de inauguratie van Petra Ponte plaats, lector Gedrag en onderzoek in de educatieve praxis. Tijdens deze dag zullen deskundigen uit binnen- en buitenland ingaan op het thema 'Onderzoek in de educatieve praxis. Meer informatie op HUMAG-NR1-def.indd :09:21

11 NICOLIEN MONTESSORI senior onderzoeker Educatie De discussie over de voor- en nadelen van inclusief onderwijs is al een tijd actueel, vertelt Montessori. Inclusief onderwijs wil zeggen dat alle kinderen op reguliere basisscholen terecht kunnen, ook kinderen met speciale behoeften vanwege leerachterstanden, gedragsproblemen of handicaps. De speciale onderwijszorg komt naar de leerling toe. Doel van ons onderzoek is zicht te krijgen op inclusieve en exclusieve onderwijsprocessen in de context van deze discussie. Je kunt nooit honderd procent het een of het ander bereiken in de klas, maar het is goed als de mogelijkheden voor inclusie zo groot mogelijk zijn. Handelen en communicatie van docenten staan centraal in het onderzoek. Onze methode is narratief: we laten leerkrachten hun eigen verhaal vertellen en analyseren volgens bepaalde instructies. Deelnemende leraren trainen we om in de rol van onderzoeker hun eigen leerlingen te observeren en analyseren, evenals hun eigen gedrag en communicatie in de klas. Ze zoeken op die manier zelf naar werkzame en haalbare mogelijkheden in de eigen praktijk. De leerkrachten zijn in het begin alleen informanten, maar op een gegeven moment maken ze de switch naar medeonderzoeker. Dat vormt voor ons een onderzoeksresultaat op zich. Het is dus collaborative action research, waarin academische onderzoekers nauw samenwerken met docenten en studenten op opleidingen en met leraren en leerlingen op scholen. We combineren dit met de kritisch discoursanalyse, die zich richt op de rol van taal in maatschappelijke machtsverhoudingen. Momenteel doen acht leraren van vier scholen mee die al een aantal jaren met inclusief onderwijs werken. Binnenkort gaan we meer scholen benaderen. We zijn nu een jaar bezig en medio 2012 moet het onderzoek zijn afgerond. ANNETTE BERTELS leerkracht basisschool Achttien jaar alweer geeft Bertels les op de katholieke basisschool Mariëngaarde in Gorinchem. Net als veel van mijn collega s volg ik aan de HU een avondopleiding voor inclusief onderwijs. Als onderdeel van die opleiding werk ik mee aan het onderzoek naar inclusieve praktijken. We analyseren als leraren hoe sensitief en responsief we reageren op leerlingen in de klas, met name op bumpy moments, momenten met een pedagogische lading, waarop je je invloed in een groep dreigt kwijt te raken. We analyseren onszelf en elkaar in alle groepen. Het onderzoek confronteert je met je eigen gedrag als leerkracht. Je leert op een andere manier kijken en ziet dan ineens dat je sommige dingen beter anders kunt aanpakken, zodat je meer grip krijgt op de leerlingen. Juist op een school met inclusief onderwijs, waar de diversiteit zo groot is, is goede communicatie met alle leerlingen essentieel. Je moet als leraar voor iedere leerling de juiste benaderingswijze hebben. HANS SCHUMAN onder andere lid van het Collectief Inclusief Schuman benadrukt de praktijkgerichtheid en de actualiteit van het onderzoek. Hij is docent bij het Seminarium voor Orthopedagogiek en begint binnenkort als lector bij de Fontys Hogeschool. Ook is hij lid van het Collectief Inclusief, dat inclusief onderwijs in Nederland wil bevorderen, en coördinator van het Expertisecentrum Inclusief Onderwijs bij de FE. Lector Petra Ponte heeft het onderzoek opgezet, zegt hij. Maar als docenten hebben wij wortels in het werkveld, zodat we kunnen zorgen dat er praktijkmensen meedoen. Er wordt veel geschreven óver leerkrachten, maar ouders en leraren worden niet bereikt. Er gaat veel mis omdat de diverse disciplines binnen zorg en onderwijs slecht samenwerken. Daarom is dit onderzoek belangrijk: leraren toetsen hun eigen praktijk en worden bevraagd op hun ervaringen. Wat zijn belemmerende factoren en wat zijn succesfactoren om alle kinderen in je klas te houden? Staatssecretaris van Onderwijs Sharon Dijksma wil graag een bottom-up-proces, maar daar komt tot nu toe weinig van, de discussie blijft vooral op het niveau van de schoolbesturen hangen. In dit onderzoek is echt sprake van bottom-up, wij beginnen bij de basis, de leerkrachten. De politiek worstelt er al vanaf de jaren tachtig mee; hoe de omvang van het speciaal onderwijs kan afnemen. Eerst hebben we het Weer Samen Naar School-project gehad, toen kwam passend onderwijs. Inclusief onderwijs gaat nog een stap verder, omdat iedereen in dezelfde klas blijft. Diversiteit is de kern: we hebben het hier niet alleen over kinderen met handicaps, maar ook over allochtone kinderen, die vaker in het speciaal onderwijs terechtkomen. Uitsluiting uit het reguliere onderwijs blijkt in het latere leven ook een grote kans te geven op langdurige maatschappelijke uitsluiting. Je moet dat dus zoveel mogelijk zien te voorkomen. janine VOgEL pabo-studente Vierdejaars pabo-student Vogel neemt deel aan het onderzoek in het kader van een minor passend onderwijs op stageschool Mariëngaarde. We gaan vooral observeren hoe de communicatie tussen leraar en leerlingen verloopt. Gewoonlijk observeren we tijdens de opleiding vooral de kinderen. Maar in dit onderzoek ligt de focus vooral bij de leerkrachten. Hoe communiceren zij, welke handelingen verrichten ze, hoe reageren kinderen daarop? Wat bij het ene kind werkt, pakt bij het andere kind juist averechts uit. Ieder kind heeft dus een eigen manier van communiceren nodig. Al die observaties spreken we door met de leraren. We hopen dat ze meer inzicht krijgen in wat ze goed doen en wat beter anders kan. Voor ons als leraren in opleiding is het heel leerzaam, je leert te reflecteren en je realiseert je bijvoorbeeld: die manier van communiceren werkt helemaal niet bij dit kind, dus waarom doe ik dat eigenlijk? SEPTEMBER HUMAG-NR1-def.indd :09:24

12 MILjOENENNOTA HUISHOUdBOEkjE Het hoger onderwijs kan volgend jaar 36,5 miljard euro tegemoet zien, in 2008 was dat nog 35,1 miljard. De personele lasten worden wel zwaarder; vanaf volgend jaar wordt de relatief flinke loonstijging in het hbo niet meer gecompenseerd door het Rijk. Hierdoor moeten de budgethouders straks zelf ergens twee procent vandaan halen. 12 SEPTEMBER 2009 HUMAG-NR1-def.indd :09:25

13 HUishoudboekje De recessie is in volle gang, meer jongeren gaan studeren en de HU kampt met een gat in de begroting. Prangende vragen plús antwoorden over het HUishoudboekje. tekst quirijn metz Hoe gaat het financieel met de HU? Dat ligt eraan vanuit welk perspectief je het bekijkt. Wie uitgaat van de vermogenspositie, ziet een financieel gezonde organisatie. De HU is in principe structureel in staat aan haar verplichtingen op korte en lange termijn te voldoen. Met de solvabiliteit het vermogen om langlopende schulden te voldoen zit het wel goed. Die schommelt met ongeveer dertig procent rond de norm van 25 procent. Als je de begroting over 2009 ziet, doemt echter een minder rooskleurig beeld op. Het huishoudboekje laat een tekort zien van 4,7 miljoen euro. Het college doet er alles aan om dat op te lossen, want een gat op de begroting zet de vermogenspositie onder druk. De hogeschool kan tenslotte niet eindeloos een beroep blijven doen op haar reserves. Het college streeft volgend jaar naar een begroting die, met uitzondering van de faculteit Educatie (FE), minimaal sluitend is. Waardoor is er een tekort? Het gat van 4,7 miljoen euro is veroorzaakt door tekorten op de deelbegrotingen huisvesting, FE en enkele Shared Service Centra.» Een flink deel van de rijksbijdrage is gespendeerd aan bouwprojecten van de HU, zoals de bouw van de faculteit Educatie SEPTEMBER HUMAG-NR1-def.indd :09:29

14 HUISHOUDBOEKJE Een flink deel van de rijksbijdrage is de laatste jaren gespendeerd aan huisvesting. De huisvestingslasten laten een flinke overschrijding zien, deels door dubbele lasten vanwege bouw- en renovatieprojecten én deels door niet optimaal gebruik te maken van de beschikbare ruimtes. Het is onwaarschijnlijk dat er in hetzelfde tempo wordt doorgebouwd als de afgelopen tijd (FE en Oudenoord 700). Veel gebouwen zijn ingericht op klassikaal onderwijs, terwijl er behoefte is aan ruimte voor ontmoetingen, presentaties en dergelijke. Van de lasten van de HU bestaat 72 procent uit personele lasten. De overige 28 procent zijn instellingslasten, waaronder afschrijvingen en huisvesting. Daarnaast speelt de bekostiging van het hbo een rol. Hogescholen worden bekostigd op basis van t-2-financiering, dat inhoudt dat je geld voor een groter aantal studenten pas ontvangt twee jaar nadat ze zijn ingestroomd of afgestudeerd. En het aantal studenten op de HU groeit nog steeds substantieel. Sinds 2003 is de HU gegroeid van naar rond de , zo zei collegevoorzitter Geri Bonhof onlangs in haar jaarrede. Een ander punt is wat wel wordt genoemd de kwalitatieve frictie. Daarmee wordt bedoeld dat de hogeschool niet altijd de benodigde expertise in huis heeft, waardoor zij zich gedwongen ziet extern personeel in te huren. Ook de implementatie van projecten als Microsoft Dynamics is een kostbare aangelegenheid. In hoeverre speelt de recessie mee? Wat de situatie op de HU er financieel niet beter op maakt, is uiteraard de recessie. In 2009 blijft het onderwijs als het gaat om bezuinigingen nog buiten schot. Wat het kabinet de jaren daarna doet, is echter onduidelijk. De HU houdt er rekening mee dat de groei achterblijft bij de ontwikkelingen. Een ander punt is dat de pensioenpremies omhoog zijn gegaan, wat aardig aantikt. De stijging van de energieprijzen leidt vooral dit jaar tot een forse stijging van de lasten. Het nieuwe contract, dat in 2010 ingaat, is dankzij de recessie voordeliger. Wat wordt er gedaan aan het tekort? De instellingslasten zullen naar beneden moeten. Dat betekent dat de hogeschool gaat werken aan een betere benutting van gebouwen: zorgen dat ruimten zo min mogelijk leegstaan. Verder moeten de kosten voor de ondersteuning bij de centrale diensten en de faculteiten omlaag. Van de genoemde 72 procent aan personeelslasten gaat momenteel 31 procent naar overhead en ondersteuning, wat in vergelijking met andere onderwijsinstellingen aan de hoge kant is. De overige 41 procent gaat naar de kerntaken onderwijs en onderzoek. En dat is relatief laag, als je naar andere hbo-instellingen kijkt. Duidelijk is dat de HU op korte termijn een pas op de plaats moet maken. Ge - volg: minder ruimte voor innovatie en meer aandacht voor de kerntaken, dus bijvoorbeeld meer scholing. Is er dan helemaal geen extra geld? Toch wel: het ministerie van OCW komt de HU op drie punten tegemoet. Ten eerste krijgt de hogeschool de zogenaamde G5-gelden die speciaal zijn bedoeld voor allochtone studenten. Ten tweede zijn er de Sirius-gelden, gericht op excellentieprogramma s (briljante studenten). En ten derde komt er geld beschikbaar voor de upgrading van medewerkers. Hoe vangen we de eerstejaars op? Mede onder invloed van de economische crisis slaat Nederland massaal aan het studeren. Toch is het nog even afwachten of het op de HU echt allemaal zo n vaart loopt, tot 1 oktober om precies te zijn. Vooralsnog zijn er geen signalen dat er een tekort aan medewerkers en faciliteiten zou ontstaan door de toeloop aan studenten. Hoe zit het met mijn baan? De omloopsnelheid van personeel op de HU is hoog. Zo hoog dat de hogeschool flexibel genoeg is, of in ieder geval verwacht te zijn, om het personeelsbestand naar believen aan te passen, Gedwongen ontslagen lijken nergens aan de orde. Er zijn natuurlijk wel faculteiten waar het wat minder gaat of ging, zoals de FE, de FEM en de FMR. Bij de eerste moeten binnen twee jaar twintig fulltime banen weg bij het ondersteunend personeel. Daarbij zullen, naar het zich nu laat aanzien, mensen met een tijdelijke aanstelling het eerst aan de beurt komen. Medewerkers met een vast contract zitten voorlopig safe. Ook hoeven zij niet bang te zijn, gezien de cao-afspraken die zijn gemaakt, dat bijvoorbeeld hun salaris wordt bevroren. De HU gaat van start met een mobiliteitscommissie om iedereen te helpen een passende plaats te vinden. Wel zal de HU kiezen voor verhoudingsgewijs meer OP en minder OBP dan nu. En mijn geld? Dat komt er. De personele lasten stijgen in 2009 met 4,7 procent. De stijging bestond uit een periodiek afgelopen augustus, een verhoging naar aanleiding van de cao-afspraken van 1 procent in oktober 2009 en en verhoging van de eindejaarsuitkering naar 8,3 procent van het jaarloon. 14 SEPTEMBER 2009 HUMAG-NR1-def.indd :09:34

15 WERk & WERk TEKST ANNE VAN DER POEL De student een stapje voor blijven Lesgeven aan de HU en werken in het veld. Volgens sommigen de ideale combinatie. Dat geldt in elk geval voor Nerko Hadziarapovic (32 ), marketeer én docent bij de studierichting Sport en Entertainment Marketing. Sinds dit collegejaar staat Hadziarapovic vier dagen voor de klas, specialiteiten: entertainmentmarketing en new media skills. In de uren dat hij niet op de HU rondloopt, runt Hadziarapovic twee bedrijfjes. Via Different Cake waarvan hij medeeigenaar is biedt hij zijn diensten aan als muziekmarketeer, gericht op het strategische en marketingaspect van (pop)artiestenmanagement. Zijn eenmanszaak Konnekt is gespecialiseerd in online marketing en promotie door het inzetten van nieuwe media. Zijn studenten voelen zich vaak sterk aangetrokken door de glamour van het artiestenvak. De entertainmentbusiness is leuk, maar ook hard werken, weet Hadziarapovic. Hoe het er in de praktijk aan toegaat, realiseren studenten zich pas als managers van bekende popartiesten als Roel van Velzen en Eddy Zoey langskomen. Of als mensen van platenmaatschappijen en de games industrie hier over hun eigen ervaringen vertellen. Een tijdje geleden hadden we de bandleden van Moke over de vloer om studenten te laten zien wat artiesten van marketeers mogen verwachten. Kijk, dat zijn natuurlijk de krenten uit de pap. Ook zijn collega s betrekken regelmatig grote spelers uit de sport- en entertainmentsector bij het onderwijs. Hadziarapovic: Via gastdocentschappen en plaatsing van stagiaires willen we de afstand tussen het hbo en de praktijk verkleinen. Marketing is een dynamisch vak en de ontwikkelingen volgen elkaar in ijltempo op laat Hadziarapovic weten. Wat studenten het eerste jaar leren, is in het derde jaar soms alweer achterhaald. Je zult ogen en oren dan ook goed de kost moeten geven en vooral voeling moeten houden met de beroepspraktijk. De marketeer prijst het docententeam dat hem omringt en waarmee hij kennis en ervaringen uitwisselt. Dat ook zij nog met één been in de beroepspraktijk staan, noemt hij een grote plus. Samen bezoeken ze regelmatig congressen. Goed voor het uitbreiden van onze netwerkcontacten. En de manier om de student nèt dat stapje voor te blijven. Want je moet hoe dan ook zien te voorkomen dat studenten meer weten dan jij. Zo aan het begin van het collegejaar is het wel hard aanpoten. Het team moet met minder docenten meer studenten bedienen. We draaien momenteel meer lesuren en staan voor groepen van soms wel 31 studenten. Niet ideaal, maar te doen. SEPTEMBER HUMAG-NR1-def.indd :09:40

16 HUMAG-NR1-def.indd :09:43

17 Een nieuw collegejaar, een nieuw begin! En ja, dat is even dringen. Overvolle parkeerplaatsen en goedgevulde fietsenstallingen haalden De Uithof uit zijn stille zomerslaap. HUMAG-NR1-def.indd :09:45

18 BURgERSCHAP HBO-RAAd: BEROEPSETHIEk EN MAATSCHAPPELIjkE ORIËNTATIE HBO-bachelors zijn geen eenzijdige toepassers, maar beroepsbeoefenaren die relaties moeten leggen met maatschappelijke en soms ethische vraagstukken, die beschikken over een culturele bagage, die in de ware betekenis van het woord academische vorming hebben genoten. Het wordt steeds belangrijker professionals voor de zorg op te leiden die kritisch kunnen reflecteren op de waardigheid van het leven, economen op te leiden die zichzelf vragen stellen over de relatie tussen winstmaximalisatie op de korte termijn en het vertrouwen in het economisch stelsel op de langere termijn en ingenieurs voor te bereiden op een werkzaam leven waar aandacht voor duurzaamheid meer centraal komt te staan. Het gaat om het bewustzijn van de betekenis van aangeleerde kennis en vaardigheden in hun maatschappelijke context. Van studenten mag worden verwacht dat zij beschikken over het vermogen om kennis kritisch te beoordelen aan de hand van morele waarden. De standaard is het ijkpunt voor de hogescholen. Het laat zien dat in bachelor-opleidingen de beroepspraktijk en het praktijkonderzoek onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Uit Kwaliteit als opdracht, de nieuwe kwaliteits agenda van de HBO-raad, augustus SEPTEMBER 2009 HUMAG-NR1-def.indd :09:49

19 Practice what you teach Sinds Balkenende in 2005 met de slogan 'fatsoen moet je doen' op de proppen kwam, is de discussie over moraal en verantwoordelijk burgerschap niet meer weg te denken uit Nederland. Ook de HU zingt een aardig deuntje mee. Maar wat is het eigenlijk en hoe vertaalt zich dat in het hoger onderwijs? tekst lisette blankestijn Geri Bonhof repte erover in haar jaaropeningsspeech, Huib de Jong stipte het ook al aan. En het was tijdens het Onderwijscongres jongstleden een van de populairste discussietafels: 'HU en burgerschap, een goede docent leidt ook op tot goed burgerschap'. Tijdens een debat, en later enkele workshops, gingen medewerkers uitgebreid met elkaar in gesprek over het onderwerp. Want wat is het eigenlijk, goed burgerschap? De overheid hanteert de pijlers respect, betrokkenheid bij elkaar, gerichtheid op de toekomst en inzet voor de samenleving. Bij een kleine rondvraag na afloop van de hogeschoolbijeenkomst klinken soortgelijke interpretaties. Van het respecteren van maatschappelijke waarden en (fatsoens)normen tot zorg en aandacht en verantwoordelijkheid nemen. Iedereen lijkt het er in elk geval over eens dat de HU hieraan bijdraagt door kritisch denkende professionals af te leveren. In hbo-land wint het onderwerp snel terrein. De HBO-raad heeft de 'Bildungstaak' van hogescholen een prominente plek gegeven in haar nieuwste agenda (zie kader links). De Onderwijsraad pleit er bovendien voor dat het hoger onderwijs een inhoudelijk debat faciliteert over de kwaliteit van de samenleving. Dat debat kan bijvoorbeeld plaatsvinden via Studium Generale. Iets wat Joost de Bruin (docent pedagogiek en coördinator van Studium Generale) uiteraard onderstreept: 'We leiden mensen op die teams gaan aansturen, verpleegkundigen die doorligplekken aan de kaak moeten stellen, mensen die ouders gaan vertellen hoe ze hun kinderen moeten opvoeden. We moeten meer praten met onze studenten over de ethische consequenties van wat zij als beroepsoefenaar gaan doen.' Het hbo staat niet alleen. Ook andere partijen roeren zich. Zo moeten leerlingen uit het voortgezet onderwijs straks verplicht op een maatschappelijk stage en bedrijven zijn al langer maatschappelijk verantwoord aan het ondernemen. SIRE mengt zich in de strijd met campagnes als 'De maatschappij, dat ben jij' en het huidige 'Onbewust asociaal'. En om iedereen te laten meepraten heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken dit voorjaar zelfs een complete site opgericht (handvestburgerschap.nl) rond het thema. Wat moet en kan het hoger onderwijs doen? De meeste medewerkers zien het ontwikkelen van goed burgerschap niet als hoofdtaak maar als logisch effect van hun vak. Judith Hokke, directiesecretaris Seminarium voor Orthopedagogiek vertelt: 'Ik vind het de taak van het (hoger) onderwijs om studenten op te leiden tot kritische professionals, die verder kunnen kijken dan hun eigen leefomgeving, beroeps- en onderzoekspraktijk.' Jan Visser, docent verpleegkunde vult aan: 'Het gaat over maatschappelijk engagement, we leven niet in een bastion. Ik leer mijn studenten nadenken. Niet alleen zieken behandelen, maar ook: hoe komt het, dat deze mensen ziek worden? Welke politieke factoren zijn hier mede schuldig aan?'» SEPTEMBER HUMAG-NR1-def.indd :09:50

20 BURgERSCHAP Studenten laten nadenken dus. Ze opleiden tot kritische en bewuste beroepsbeoefenaren. Dat kan deels in het curriculum worden verweven (zie ook kader rechts), maar minstens zo belangrijk lijkt de houding van de docent zelf. Studente Sylvia Birnie merkt op dat docenten zelf 'goede burgers' moeten zijn en het voorbeeld moeten geven. En daar schort het praktisch en organisatorisch gezien nog weleens aan. Niet voor niets klagen studenten in de tevredenheidsonderzoeken graag over late toets uitslagen en onbereikbare docenten. Terwijl ze zelf geacht worden op tijd te komen, hard te leren en hun best te doen. De aanwezigen bij het congres steken de hand veelvuldig in eigen HU-boezem. Met een voorkeur voor andermans boezem overigens, men vindt zichzelf meestal niet schuldig. Docent Visser is eerlijk: 'Ook ik neem wel eens een blokje Post-it s mee, of ik bel mijn vrouw op een HU-telefoon. Maar op principieel niveau hecht ik aan fundamentele waarden. Op een vervelende manier over studenten praten bijvoorbeeld, achter hun rug om, dat vind ik niet kunnen en dat laat ik ook niet gebeuren.' Kortom, zoals het tijdens het Onderwijscongres vaak klinkt: Practice what you preach. Of, toepasselijker: Practice what you teach. de METHOdE kritisch denken Goed burgerschap vraagt om zelfstandige oordeelsvorming, en daarvoor zijn kritisch denkende burgers nodig. Een van de manieren waarop een aantal docenten binnen de HU daaraan bijdraagt is door in hun onderwijs te werken met de methodiek Kritisch Denken met Rationale. Deze methodiek van de Universiteit van Melbourne is door HU-docenten bruikbaar gemaakt voor Nederland. Studenten ontwikkelen er hun kritische denkvaardigheden mee: analytisch en logisch redeneren, een betoog opzetten, en ook andermans redeneringen kritisch onderzoeken. Door redeneringen te visualiseren, bijvoorbeeld. De methodiek wordt sinds vorig jaar door vrijwel alle faculteiten op verschillende manieren ingezet in het bachelor- en/of masteronderwijs. Bureau Talent gebruikt Kritisch Denken bij trainingen van docenten. Ook andere hogescholen werken er inmiddels mee. Docent Timo ter Berg, coördinator van de minor Filosofie, Ethiek en Praktijk, introduceerde de methode in Nederland: Kritisch denken staat als zodanig in geen enkel competentieprofiel. Als je deze methodiek bijvoorbeeld in het eerste jaar in een cursus aanreikt en de vaardigheden verder op curriculumniveau traint, dan kan het niet anders dan dat studenten na vier jaar stukken hoger scoren waar het analytisch denken betreft. De methode biedt ons eenduidige criteria, een gemeenschappelijk kader. Waarschijnlijk komt de software HU-breed ter beschikking. Dan kunnen docenten en studenten deze op elk moment gebruiken om hun denken te structureren. geen BAAS-kNECHTOMgANg Marco Oteman is docent ethiek en duurzaamheid en trekker van de specialisatie Business en Human Resource Management. Wat versta jij onder 'goed burgerschap'? Het gaat om zorg, aandacht, verantwoordelijkheid, bewustzijn, met als doel een prettige samenleving. Burgerschap betekent je daarvan bewust te zijn, er verantwoordelijkheid voor te nemen. Zijn hbo-studenten niet al gevormd? De HU heeft te maken met studenten in een levensfase waar zij overgaan van een leven met weinig invloed op de maatschappij en anderen, naar een (werk)situatie met veel invloed. Wij moeten studenten er binnen alle lesonderdelen van bewustmaken dat wat zij gaan doen een grote impact krijgt. En natuurlijk moeten we het goede voorbeeld geven door onze eigen burgerlijke verantwoordelijkheid te nemen. Hebben docenten extra competenties nodig? Eigenlijk is het voldoende dat docenten beseffen welke rol zij spelen in deze levensfase van studenten, en dat uitdragen. Ieder op zijn eigen manier, maar wel vanuit respect voor de onderliggende waarden in onze samenleving. Een baasknechtomgang met studenten past daar bijvoorbeeld niet bij. g De methodiek Kritisch Denken won de zilveren HBO-innovatieprijs 2008, zie ook kritischdenken.nl Zitten docenten wel op een extra pedagogische taak te wachten? Het gaat niet om een extra taak, maar om het invullen van verantwoordelijkheid. Dat geldt niet specifiek voor docenten, maar voor iedereen. Vanwege de speciale levensfase van studenten, de speciale band die wij met hen hebben en het feit dat wij hen (op)leiden richting beroepspraktijk, hebben wij als docenten wat extra verantwoordelijkheid. Het is onderdeel van ons vak om dat adequaat in te vullen. 20 SEPTEMBER 2009 HUMAG-NR1-def.indd :09:53

21 Het waait wel over COLUMN Onlangs gehoord op de radio: De files zijn afgenomen. In Engeland met wel 30 procent. In Nederland ietsje minder, zo n procent of 10. Goed nieuws? Helaas, niet voor iedereen. De oorzaak ligt namelijk in de economische crisis. Hoe meer werkloosheid, hoe minder wielen op de weg. Even wrang als eenvoudig. Tja, de crisis. Daar zaten we ook op de hogeschool niet op de wachten. Nu komt een crisis nooit gelegen, maar dit was echt bad timing. In mijn lectoraat hebben we anderhalf jaar hard gewerkt om de eerste Master of Project Management in Nederland op de markt te zetten, heeft de doelgroep op het moment van de lancering net geen cent te makken. Pech dus! We hebben de crisis nu eenmaal niet voorzien. Maar ook als we em wel voorzien hadden, hadden we die master toch ontwikkeld. Je kunt tenslotte maar één keer de eerste zijn. En een beetje ondernemer laat zich niet door een crisis tegenhouden, toch? gilbert SILVIUS Geduld hebben lijkt het devies. Het waait wel weer over, hoor ik dan. Of wie geschoren wordt, moet nu eenmaal stilzitten. Maar is dat zo? Gaat een crisis automatisch voorbij? Moeten we stil blijven zitten? Helpt dat bij u om een crisis over te laten gaan? Bij mij helpt dat stilzitten helemaal niet. Als ik stevige tegenwind heb, in mijn werk of in mijn leven, dan kom ik alleen maar verder door er tegenaan te gaan. Rug recht, kop in de wind, en met frisse moed de wind trotseren. Niet altijd gemakkelijk, maar het brengt je vaak tot nieuwe ideeën. Iets nieuws, een andere route, een andere tactiek, innovatie eigenlijk. En dat is hoe we de crisis moeten zien. Als een kans, of een must, om tot nieuwe dingen te komen. De crisis als innovatiemotor. Dat is nog eens een blessing in disguise. Het innovatieplatform heeft haar taak volbracht: de crisis helpt ons verder. Iedere crisis betekent het doodlopen van oude inzichten en het ontstaan van nieuwe. De huidige economische recessie markeert het einde van het begin jaren tachtig ingezette monolithische streven naar aandeelhouderswaarde. Een streven dat naast economische groei individuele excessen en een graaicultuur gaf. Het besef dat we niet onbeperkt sociale waarden en natuurlijke bronnen kunnen opofferen voor economische welvaart wint terrein. Het is tijd voor een nieuwe moraal in ondernemen. Ondernemen met een triple bottom line van sociale, ecologische én economische belangen. Duurzaam ondernemen. En niet als maatschappelijke verantwoorde liefdadigheid, maar als strategische visie. Een visie voor een innovatieve uitweg uit deze crisis. Een visie ook die centraal staat in ons nieuwe masterprogramma. Voor professionals die de wind trotseren. Een crisis waait niet over, een crisis wordt verdreven. We zijn zelf aan de bal, u en ik. Wie geeft em een schop? SEPTEMBER HUMAG-NR1-def.indd :09:56

22 JAAROPENING Bericht van HET COLLEGE Kwaliteit in onderwijs en onderzoek GERI BONHOF 'We leven in turbulente tijden waarin bewegingen in onze samenleving sterk worden beïnvloed door mondiale ontwikkelingen. De kredietcrisis, de Mexicaanse griep, het zijn allemaal voorbeelden van het feit dat we leven in een Global Village. De geschetste economische, sociale en maatschappelijke ontwikkelingen vragen om kennisintensieve oplossingen. Deze hogeschool wil een relevante bijdrage leveren aan het oplossen van de problemen van deze tijd. Wat moeten wij onze studenten meegeven, of anders geformuleerd, wat is de identiteit van de hbo-professional? Onze economie kan binnen de mondiale verhoudingen alleen concurrerend zijn als we steeds slimmer produceren. Dit betekent producten en diensten innoveren door de toepassing van hoogwaardige kennis. Vooral het MKB heeft impulsen nodig om concurrerend te kunnen blijven werken. Zo heeft Creative Xcellerator als doel innovatie en ondernemerschap in de creatieve industrie een impuls te geven. De ontwikkeling van het Sciencepark in De Uithof is na jaren van voorbereiding in een stroomversnelling gekomen met de vestiging van de Research & Development-afdeling van Danone en het RIVM De sociale samenhang in onze samenleving staat onder druk. De leerkrachten, pedagogen en maatschappelijk werkers die wij opleiden, worden daar in hun dagelijks werk mee geconfronteerd. Samen met onderwijs- en welzijnsinstellingen doen we onderzoek naar methoden van aanpak die onze professionals ondersteunen en die effectief bijdragen aan oplossingen. Ons onderwijs en onderzoek staan midden in de samenleving. Dus houden onze sociaal agogische professionals zich bezig met de problemen rond tbs en de ontzetting uit de ouderlijke macht. Leiden wij op om les te geven in multiculturele klassen. Besteden we veel aandacht aan het verbeteren van het taal- en rekenonderwijs. Het hbo is voor veel allochtone studenten de toegangspoort tot het hoger onderwijs. Deze studenten zijn belangrijke rolmodellen. Velen zijn ook binnen de hogeschool betrokken in mentorprojecten. Als het gaat om de grote vragen op het gebied van duurzaamheid, dan zijn pasklare oplossingen niet door ons te geven. Maar wij streven ernaar onze studenten op te leiden met aandacht voor de wereld om hen heen. De centrale medezeggenschapsraad van de HU heeft het thema duurzaamheid pregnant op de agenda geplaatst onder het motto practice what you preach. Duurzaamheid, sociale samenhang en versterking van de economie vragen om een kennisintensieve aanpak. Terecht is in de structuurvisie Randstad 2040 aan Utrecht de status van kennisstad toegekend. De regio Utrecht vervult een cruciale rol binnen de Randstad als het gaat om kennisontwikkeling en innovatie. Universiteit, Universitair Medisch Centrum en de Hogeschool werken samen met de provincie en de gemeenten aan de versterking van de kennisinfrastructuur in de regio. Wat betekent dit voor de hogeschool? Wij stellen drie prioriteiten: Het verhogen van de kwaliteit van het bacheloronderwijs, het selectief uitbreiden van onze masteropleidingen, en inbedding van onderzoek in onderwijs. 22 SEPTEMBER 2009 Dit red tijd op te v HUMAG-NR1-def.indd :09:56

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten?

Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Hoe kan Hogeschool Utrecht social media inzetten om een duurzame relatie op te bouwen met haar (oud) studenten? Deadline: 27 juni 2010 Prijzengeld: 5000,- Battle Type: (Zie voor meer informatie over de

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld

Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld reageren bijlagen attenderen printversie Recensie: Wat wij moeten weten over jongeren en hun digitale wereld Datum 01/02/2007 Auteur publicatie Guus Wijngaards, Jos Fransen, Pieter Swager (INHOLLAND) Titel

Nadere informatie

DE GRAAF THOM. knowing what to do, when you re not knowing what to do

DE GRAAF THOM. knowing what to do, when you re not knowing what to do 30 magazine MAART 2015 De razendsnelle veranderingen in de wereld om ons heen maakt het moeilijk te voorspellen hoe de arbeidsmarkt van de toekomst er precies uit zal zien, en ook welke strategie het hoger

Nadere informatie

Deze versie treedt in werking op 1 september 2013 en vervangt alle voorgaande versies.

Deze versie treedt in werking op 1 september 2013 en vervangt alle voorgaande versies. III FACULTEIT Maatschappij & Recht vastgesteld door de faculteitsdirectie op 26-02-2013 instemming van de facultaire medezeggenschapsraad op. 2013. Deze versie treedt in werking op 1 september 2013 en

Nadere informatie

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl De terugkomdagen Najaar 2014 van de Nationale Opleiding MediaCoach werden als goed en zelfs uitstekend beoordeeld,

Nadere informatie

Datum 2 april 2013 Betreft Beleidsreactie op de evaluatie van de islam- en imamopleidingen in Nederland

Datum 2 april 2013 Betreft Beleidsreactie op de evaluatie van de islam- en imamopleidingen in Nederland a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional.

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional. Sinds een tiental jaren hebben we opleidingsvormen ontwikkeld die recht doen aan zowel vakbekwaamheid als praktijkkennis van aanstaande leraren. In toenemende mate doen we dat op basis van opleiden in

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken.

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. ONDERWIJSVISIE OP HO OFDLIJNEN Geachte collega s, 1 Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. We

Nadere informatie

Van dromen... Finext. 72 Het Nieuwe Werken

Van dromen... Finext. 72 Het Nieuwe Werken Finext Finext is een club van hondertachtig mensen die diensten verlenen aan financiële afdelingen binnen profit en non-profit organisaties. Eén van de echte kenmerken van Finext is dat er geen regels

Nadere informatie

Ron Bormans Voorzitter CvB Hogeschool Rotterdam. Bestuur Vereniging Hogescholen Lid Commissie Veerman

Ron Bormans Voorzitter CvB Hogeschool Rotterdam. Bestuur Vereniging Hogescholen Lid Commissie Veerman Ron Bormans Voorzitter CvB Hogeschool Rotterdam Bestuur Vereniging Hogescholen Lid Commissie Veerman Hoger beroepsonderwijs Het ongedelfde goud Twitter: @Ronbormans1 Mail: Ron.Bormans@HR.nl Nederland

Nadere informatie

Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk

Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk Inhoud 1. Heldere onderwijsvisie 2. Opleiden op maat 3. Online leren 4. Samen verantwoordelijk 5. Modulaire opleiding

Nadere informatie

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel Instellingsbeleid doelstellingen en profiel 1 Inleiding 2 Beleid 3 Onderwijs 4 Onderzoek 5 Beroepspraktijk en regio 6 Kwaliteit is mensenwerk 7 Operational Excellence 8 Bestuur 9 Raad van Toezicht 10 Financiën

Nadere informatie

IPS EXCELLENTIEPROGRAMMA S STUDIEJAAR 2014-2015. Domein Health Instituut Paramedische Studies

IPS EXCELLENTIEPROGRAMMA S STUDIEJAAR 2014-2015. Domein Health Instituut Paramedische Studies IPS EXCELLENTIE STUDIEJAAR 2014-2015 Domein Health Instituut Paramedische Studies 2 Instituut Paramedische Studies Domein Health Excellentieprogramma s Paramedische Studies Uitdagende talentprogramma s

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 400 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2013 Nr. 132 BRIEF

Nadere informatie

Vragen pas gepromoveerde

Vragen pas gepromoveerde Vragen pas gepromoveerde dr. Maaike Vervoort Titel proefschrift: Kijk op de praktijk: rich media-cases in de lerarenopleiding Datum verdediging: 6 september 2013 Universiteit: Universiteit Twente * Kun

Nadere informatie

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008 Ik zie mijn inleiding vooral als een opwarmer voor de discussie. Ik ga daarom proberen zo veel mogelijk vragen op te roepen, waar we dan straks onder leiding van Wilma Borgman met elkaar over kunnen gaan

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 )

Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 ) Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 ) Nieuwsbrief Stichting OER Stichting Onderwijs Evaluatie

Nadere informatie

We zijn op de goede weg!

We zijn op de goede weg! Interview met etutor Hans Troost, School of Education Hogeschool INHOLLAND Door Pieter Swager, Lectoraat elearning, december 2005 We zijn op de goede weg! Het gesprek met Hans Troost vindt plaats op de

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma 2012-2013

Verkiezingsprogramma 2012-2013 Verkiezingsprogramma 2012-2013 UVASOCIAAL 5 mei 2012 UVASOCIAAL streeft naar keuzevrijheid, kwaliteit, gelijkheid en betrokkenheid, de belangrijkste voorwaarden voor een goede universiteit! Inleiding UVASOCIAAL

Nadere informatie

Protocol PDG en educatieve minor

Protocol PDG en educatieve minor Protocol PDG en educatieve minor 28 april 2014 Inhoud Protocol voor beoordelingen door de NVAO van de kwaliteit van de afstudeerrichtingen algemeen vormend onderwijs en beroepsgericht onderwijs, het traject

Nadere informatie

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT NAAR VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VERDIEPT, VERRIJKT EN VERBINDT De VU wil graag met u werken aan de versterking van de kwaliteit van het voortgezet

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo het beeld van het hbo als werkgever onder hoogopgeleide professionals Samenvatting imago-onderzoek

arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo het beeld van het hbo als werkgever onder hoogopgeleide professionals Samenvatting imago-onderzoek arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo het beeld van het hbo als werkgever onder hoogopgeleide professionals Samenvatting imago-onderzoek Zestor is opgericht door sociale partners in het hbo: onderzoeksvraag

Nadere informatie

is er voor u! plannen voor 2015 1

is er voor u! plannen voor 2015 1 is er voor u! plannen voor 2015 1 Welkom bij de Eik! In 2014 was het alweer 10 jaar geleden dat de Eik haar deuren opende. In de prachtige omgeving van landgoed Eikenburg met een prettige, warm aandoende

Nadere informatie

De specifieke lerarenopleiding

De specifieke lerarenopleiding geëngageerd onderzoekend communicatief talent ontwikkelend vakdeskundig leerling gericht samenwerkend De specifieke lerarenopleiding dynamisch leergierig master Jij bent... inspirerend creatief toekomstgericht

Nadere informatie

Aan de slag met het Business Model Canvas

Aan de slag met het Business Model Canvas 1 Aan de slag met het Business Model Canvas De Wereld van de Ondernemer Gerard Aaftink November 2014 2 Inhoud Deel 1: Het Business Model Canvas Het Business Model Canvas Wat is het? Hoe werkt het? Hoe

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1 van 11

Inhoudsopgave. 1 van 11 Inhoudsopgave Leerlingen werven was nog nooit zo makkelijk... 2 Hoe komen we aan meer leerlingen? 2 Door wie wordt de schoolkeuze beïnvloed?. 2 Door wat wordt de schoolkeuze beïnvloed?...2 Hoe komen ouders

Nadere informatie

Bachelor-Master: Oude wijn in nieuwe zakken? Of: Toch een vernieuwing?

Bachelor-Master: Oude wijn in nieuwe zakken? Of: Toch een vernieuwing? Bachelor-Master: Oude wijn in nieuwe zakken? Of: Toch een vernieuwing? Adri Vermeer Het laatste jaar is de onderwijskundige discussie - bij ons in Utrecht althans - beheerst, zelfs overheerst door de invoering

Nadere informatie

Economie en Bedrijfseconomie. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde

Economie en Bedrijfseconomie. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde Economie en Bedrijfseconomie Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde ( FEWEB) Opbouw van studie door prof. dr. Henri de Groot (programmadirecteur)

Nadere informatie

Geneeskunde studiejaar 2014-2015. Matchingsvragenlijst MATCHING

Geneeskunde studiejaar 2014-2015. Matchingsvragenlijst MATCHING Geneeskunde studiejaar 2014-2015 Matchingsvragenlijst MATCHING Dit PDF document is een weergave van het matchingsformulier voor de opleiding geneeskunde van de Universiteit Utrecht, uitgevoerd door het

Nadere informatie

Functieprofiel. VOORZITTER EN LID RAAD VAN TOEZICHT Fidarda - SKOD

Functieprofiel. VOORZITTER EN LID RAAD VAN TOEZICHT Fidarda - SKOD bezoekadres Stationsstraat 29 a 9401 KW Assen postadres Postbus 479 9400 AL Assen telefoon (0592) 30 84 58 fax (0592) 33 15 35 e-mail info@ypsylon.nl KvK Friesland 56.48.77.54 www.ypsylon.nl Functieprofiel

Nadere informatie

SchoolConnect. Een vriendschap tussen jullie school en een school in Ethiopië!

SchoolConnect. Een vriendschap tussen jullie school en een school in Ethiopië! SchoolConnect Een vriendschap tussen jullie school en een school in Ethiopië! SchoolConnect SchoolConnect is een programma van stichting Joni. Het is een samenwerkingsverband tussen scholen in Nederland

Nadere informatie

Dossier opdracht 5. Kijk op leerlingen en leren

Dossier opdracht 5. Kijk op leerlingen en leren Dossier opdracht 5 Kijk op leerlingen en leren Naam: Thomas Sluyter Nummer: 1018808 Jaar / Klas: 1e jaar Docent Wiskunde, deeltijd Datum: 19 januari, 2008 Samenvatting Als voorbereiding op onze baan in

Nadere informatie

Planmatig samenwerken met ouders

Planmatig samenwerken met ouders Ouderparticipatie Team Planmatig samenwerken met ouders Samen vooruit! Tamara Wally Tamara Wally (MSc.) is werkzaam bij de CED- Groep. Ze werkte mee aan de publicatie Samen vooruit, over planmatig werken

Nadere informatie

Transformatie leer je niet in een cursus

Transformatie leer je niet in een cursus NIEUW VAKMANSCHAP Transformatie leer je niet in een cursus Door: Rieke Veurink Fotografie: Kees Winkelman Aansluiten bij de vraag uit de samenleving, regie voeren, werken in steeds veranderende omstandigheden:

Nadere informatie

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen

Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Gemeente Den Haag Een goede loodgieter, daar zit iedereen om te springen Den Haag werkt aan betere aansluiting onderwijs op arbeidsmarkt Bedrijfsleven, onderwijs en bestuurders in de regio Den Haag slaan

Nadere informatie

Naam opleiding: Technische Natuurkunde. Toelating

Naam opleiding: Technische Natuurkunde. Toelating Naam opleiding: Technische Natuurkunde Toelating Is de studie moeilijk? Een studie aan de TU Delft is pittig, zorg er daarom voor dat je er aan het begin van je studie gelijk vol voor gaat. Gas terugnemen

Nadere informatie

Kies Kleur in Groen. Bijeenkomst Onderwijs en carrièrekansen in de groene sector 2 juli 2013, Rotterdam

Kies Kleur in Groen. Bijeenkomst Onderwijs en carrièrekansen in de groene sector 2 juli 2013, Rotterdam Kies Kleur in Groen Bijeenkomst Onderwijs en carrièrekansen in de groene sector 2 juli 2013, Rotterdam 1 Als onderdeel van het project Kies Kleur in Groen organiseerde FORUM in samenwerking met PBR en

Nadere informatie

Jaargang 3 nummer 1 Mei 2013

Jaargang 3 nummer 1 Mei 2013 Jaargang 3 nummer 1 Mei 2013 BESTE ALUMNI, Aan het begin van 2013 kijken we terug op twee mooie jaren waarin NOSO weer langzaam opbloeide. Na deze taak volbracht te hebben vonden Manon, Jeffrey en Bram

Nadere informatie

Morele vorming in het voortgezet onderwijs Een peiling onder leidinggevenden en ouders

Morele vorming in het voortgezet onderwijs Een peiling onder leidinggevenden en ouders Morele vorming in het voortgezet onderwijs Een peiling onder leidinggevenden en ouders Auteurs: Drs. G. van der Meulen Referentie: WvdJ/SL 11.0426 Datum: maart 2007 Het lectoraat Morele vorming in het

Nadere informatie

Flexibel werken én een hypotheek

Flexibel werken én een hypotheek Flexibel werken én een hypotheek Een hypotheek met Reacties uit de media op de perspectiefverklaring perspectiefverklaring Columnist Frank Kalshoven, de Volkskrant Alleen hypotheken verstrekken aan mensen

Nadere informatie

Cultureel management van hogescholen

Cultureel management van hogescholen Cultureel management van hogescholen Workshop Fontys Docentevent Yolanda te Poel Lector Diversiteit in de jeugdzorg Fontys Hogeschool Pedagagogiek Eindhoven 10 januari 2013 Dialoog: Wat is goed cultureel

Nadere informatie

Public Administration Arbeidsmarkt

Public Administration Arbeidsmarkt Public Administration Maar liefst 33 masters staan voor je klaar als je je bachelor politicologie, bestuurskunde of internationale betrekkingen hebt gehaald. Maak daar maar eens een keuze uit. Ga je voor

Nadere informatie

Student & Lector. Een steekproef

Student & Lector. Een steekproef Student & Lector Een steekproef Aanleiding Sinds 2001 kent het Nederlandse hoger onderwijs lectoraten. Deze lectoraten worden vormgegeven door zogenaamde lectoren: hoog gekwalificeerde professionals uit

Nadere informatie

Het gaf mij veel energie om een eigen evenement te organiseren.

Het gaf mij veel energie om een eigen evenement te organiseren. Het Cruyff Foundation Community Program De Johan Cruyff Foundation wil jongeren langdurig binden aan het Cruyff Court en de wijk. Wij willen jongeren meer zelfvertrouwen geven, kansen bieden om hun talent

Nadere informatie

Indeling hoger onderwijs

Indeling hoger onderwijs achelor & master Sinds enkele jaren is de structuur van het hoger onderwijs in België afgestemd op die van andere Europese landen. Hierdoor kan je makkelijker switchen tussen hogescholen en universiteiten

Nadere informatie

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding

SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding SWPBS en HGW in curriculum lerarenopleiding Inleiding Het LEOZ (Landelijk Expertisecentrum Onderwijs en Zorg) is een samenwerkingsproject van: Fontys Hogescholen, Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg,

Nadere informatie

We doen hetzelfde werk, alleen jij mag fouten maken. Tekst: Rieke Veurink - Foto s Kees Winkelman

We doen hetzelfde werk, alleen jij mag fouten maken. Tekst: Rieke Veurink - Foto s Kees Winkelman We doen hetzelfde werk, alleen jij mag fouten maken Tekst: Rieke Veurink - Foto s Kees Winkelman Wie is de beste stagegemeente van het jaar? Kenniscentrum ECABO organiseert hierover elk jaar samen met

Nadere informatie

Roadmap Institute for Positive Health. April 2016 Stichting IPH

Roadmap Institute for Positive Health. April 2016 Stichting IPH Roadmap Institute for Positive Health April 2016 Stichting IPH INTRODUCTIE VAN DE IPH ROADMAP De IPH roadmap schetst de resultaten die IPH de komende jaren wil realiseren. De weg naar de resultaten toe

Nadere informatie

Associate degree Bedrijfseconomie

Associate degree Bedrijfseconomie Associate degree Bedrijfseconomie Uw werknemer in twee jaar een flinke stap vooruit Heeft u behoefte aan een financieel deskundige die oog heeft voor de hele zaak? Aan iemand op wiens advies u blind kunt

Nadere informatie

Professionalisering van docenten. Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort

Professionalisering van docenten. Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort Professionalisering van docenten Gerda Geerdink Studiedag Facta 24 maart 2015 Amersfoort Opbouw presentatie Welke docenten hebben we nodig? Professionalisering binnen de HAN Resultaten onderzoek naar vier

Nadere informatie

Hbo tweedegraadslerarenopleiding

Hbo tweedegraadslerarenopleiding Hbo tweedegraadslerarenopleiding Verkort traject www.saxionnext.nl Inhoudsopgave Inleiding 3 Een bijzondere opleiding 4 Opbouw 5 Toelating en inschrijving 7 Beste student, Je hebt een afgeronde hbo- of

Nadere informatie

Inleiding 2. Het toelatingsexamen 3. NVO examen 5. Het schakelprogramma 6. INHOLLAND met doorstroomminor 8. Studeren in deeltijd 9

Inleiding 2. Het toelatingsexamen 3. NVO examen 5. Het schakelprogramma 6. INHOLLAND met doorstroomminor 8. Studeren in deeltijd 9 INHOUD Inleiding 2 Het toelatingsexamen 3 NVO examen 5 Het schakelprogramma 6 INHOLLAND met doorstroomminor 8 Studeren in deeltijd 9 1 INLEIDING Het Instituut Pedagogische Wetenschappen van de Universiteit

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Students Voices (verkorte versie)

Students Voices (verkorte versie) Lectoraat elearning Students Voices (verkorte versie) Onderzoek naar de verwachtingen en de ervaringen van studenten, leerlingen en jonge, startende leraren met betrekking tot het leren met ICT in het

Nadere informatie

arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo tips voor werving van docenten uit de beroepspraktijk

arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo tips voor werving van docenten uit de beroepspraktijk arbeidsmarkt- en opleidingsfonds hbo tips voor werving van docenten uit de beroepspraktijk Zestor is opgericht door sociale partners in het hbo: Het is toegestaan om (delen van) de informatie uit deze

Nadere informatie

Conclusies enquête The Future Group. November 2015

Conclusies enquête The Future Group. November 2015 November 2015 Conclusies enquête Een zzp er kiest voor zelfstandigheid, vrijheid en ondernemerschap. Daar moet je hem/haar de ruimte voor geven. Verplichte collectieve zaken staan in tegenstelling tot

Nadere informatie

Intercultureel vakmanschap in de stage

Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking C Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking voor hsao-opleidingen en stageverlenende instellingen in de jeugdzorg HBO-raad, oktober 2012 Project intercultureel vakmanschap in het hsao

Nadere informatie

Behoefteonderzoek onderwijs voor professionals

Behoefteonderzoek onderwijs voor professionals Behoefteonderzoek onderwijs voor professionals Geachte heer, mevrouw, HBO-instelling Windesheim staat als kennisinstelling midden in de samenleving en volgt ontwikkelingen in het werkveld op de voet. Wij

Nadere informatie

Open & Online. De (mogelijke) rollen van bibliotheken. Onderwijs

Open & Online. De (mogelijke) rollen van bibliotheken. Onderwijs Open & Online De (mogelijke) rollen van bibliotheken Onderwijs Enthousiasme om mee te werken aan het onderzoek De opkomst hier vandaag Vragen en nieuwsgierigheid Leidraad met vragen opgesteld Telefonische

Nadere informatie

LOCATIE PARKWIJK 6 FEBRUARI 2015 AGENDA:

LOCATIE PARKWIJK 6 FEBRUARI 2015 AGENDA: LOCATIE PARKWIJK JAARGANG 14, 7 6 FEBRUARI 2015 In deze nieuwsbrief: Tevredenheisonderzoek Het nieuwe schoolplan Thema-avond: Dyslexie en Verkeer High tea op vrijdagmiddag Het Tevredenheidsonderzoek Eens

Nadere informatie

SOS Vakmanschap - Organisatie voor behoud en versterking van specialistische beroepen - Geld is niet het belangrijkste

SOS Vakmanschap - Organisatie voor behoud en versterking van specialistische beroepen - Geld is niet het belangrijkste SOS Vakmanschap - Organisatie voor behoud en versterking van specialistische beroepen - Geld is niet het belangrijkste bron: monitor SOS Vakmanschap 2012 V aklieden als hoefsmeden, hoedenmakers en glasblazers

Nadere informatie

Jong Talent Programma s

Jong Talent Programma s Kennis van de Overheid Jong Talent Programma s Investeer in de toekomst van uw organisatie Jong talent heeft de toekomst Ze zijn er gelukkig volop: jonge mensen die kiezen voor een carrière bij de overheid.

Nadere informatie

Scheiding privé en werk

Scheiding privé en werk Scheiding privé en werk We leven in een tijd waarin werk en privé steeds meer door elkaar lijken te lopen. Veel mensen zijn ook in hun vrije tijd bereikbaar voor hun baas. De andere kant van de medaille

Nadere informatie

FONTYS ACADEMY FOR CREATIVE INDUSTRIES

FONTYS ACADEMY FOR CREATIVE INDUSTRIES Voltijd Tilburg 2011/2012 COMMERCIËLE ECONOMIE FONTYS ACADEMY FOR CREATIVE INDUSTRIES DIGITAL PUBLISHING STUDIES 25.M.3535.01.11 Enjoy YOUR learning community! We willen vermaakt worden, we zoeken naar

Nadere informatie

Stichtingsdocument 2015-2016

Stichtingsdocument 2015-2016 T Stichtingsdocument 2015-2016 Swammerdamstraat 38bg 1091 RV Amsterdam T: 020 6 75 08 80 F: 020 6 70 84 56 info@skcnet.nl www.skcnet.nl 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1.Wat doet de organisatie... 3

Nadere informatie

Hogeschool Windesheim Zwolle Aandacht voor jeugdzorg en jeugd- en opvoedhulp in hbo-opleidingen en onderzoek.

Hogeschool Windesheim Zwolle Aandacht voor jeugdzorg en jeugd- en opvoedhulp in hbo-opleidingen en onderzoek. Hogeschool Windesheim Zwolle Aandacht voor jeugdzorg en jeugd- en opvoedhulp in hbo-opleidingen en onderzoek. WGV Oost Deventer, 20 maart 2013 Attie Valkenburg van Roon, projectleider Master Zorg voor

Nadere informatie

Desirée van den Bergh, Marga Kemp, Rob Mientjes, Bianca Peersman en Harry Vankan

Desirée van den Bergh, Marga Kemp, Rob Mientjes, Bianca Peersman en Harry Vankan Project Meer met Mediavoorzieningen een onderzoek naar rol en positionering Mediavoorzieningen: Essentieel en Effectief Samenvatting rapport over de meerwaarde van de diensten van Mediavoorzieningen voor

Nadere informatie

Meer kansen, meer banen. SW-bedrijven als banenmakelaar

Meer kansen, meer banen. SW-bedrijven als banenmakelaar Meer kansen, meer banen Inleiding Mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt hebben terecht de volle aandacht van de politiek. Vrijwel alle verkiezingsprogramma s besteden er aandacht aan. Het gaat

Nadere informatie

Research Centre for Education and the Labour Market. De toekomst van de student: Uitdagingen voor het hoger omderwijs. Rolf van der Velden

Research Centre for Education and the Labour Market. De toekomst van de student: Uitdagingen voor het hoger omderwijs. Rolf van der Velden De toekomst van de student: Uitdagingen voor het hoger omderwijs Rolf van der Velden Misvattingen (1) Het maakt niet wat je studeert, het gaat erom dat je studeert. Werkgevers kiezen altijd degene met

Nadere informatie

De ontwikkeling van Kwaliteitsmanagement in het HBO. NNK Platform HBO

De ontwikkeling van Kwaliteitsmanagement in het HBO. NNK Platform HBO De ontwikkeling van Kwaliteitsmanagement in het HBO NNK Platform HBO Verslag van de bijeenkomst op donderdag 24 april 2014 Wiep Koehoorn, CvB-stafburo Quality Assurance, Stenden Hogeschool Presentatie

Nadere informatie

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015 Colofon De uitgebreide versie van het ASG Koersplan 2015-2018 kunt u vinden op www.almeersescholengroep.nl. Dit is een uitgave van de Almeerse Scholen Groep. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd

Nadere informatie

VERKORT VERKIEZINGSPROGRAMMA Leidse Universitaire Verkiezingen 21 april t/m 7 mei 2009

VERKORT VERKIEZINGSPROGRAMMA Leidse Universitaire Verkiezingen 21 april t/m 7 mei 2009 VERKORT VERKIEZINGSPROGRAMMA Leidse Universitaire Verkiezingen 21 april t/m 7 mei 2009 Inleiding De SGL hecht grote waarde aan bondige en duidelijke taal. Een verkiezingsprogramma is vaak lang en uitgebreid

Nadere informatie

Actueel. de essentie! Keuzes voor de juiste richting. Dat is. EEN UITGAVE VAN DE JAGER ACCOUNTANCY jaargang 2 I MAART 2011

Actueel. de essentie! Keuzes voor de juiste richting. Dat is. EEN UITGAVE VAN DE JAGER ACCOUNTANCY jaargang 2 I MAART 2011 Actueel EEN UITGAVE VAN DE JAGER ACCOUNTANCY jaargang 2 I MAART 2011 Keuzes voor de juiste richting. Dat is de essentie! De Jager Actueel is een uitgave voor ondernemers. Met dit blad informeren wij u

Nadere informatie

SOCIOLOGIE FACULTEIT DER SOCIALE WETENSCHAPPEN

SOCIOLOGIE FACULTEIT DER SOCIALE WETENSCHAPPEN SOCIOLOGIE FACULTEIT DER SOCIALE WETENSCHAPPEN PROGRAMMA WAT GA IK DE KOMENDE 45 MINUTEN VERTELLEN? 1. Waarom sociologie studeren (wat is sociologie?) 2. Waarom sociologie studeren aan de VU? 3. Hoe ziet

Nadere informatie

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017

Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Alle kinderen kunnen Roefelen Stichting Roefelen zoekt partners 2013-2017 Het is belangrijk dat kinderen al jong kennis maken met bedrijven en beroepen. Roefelen maakt dat mogelijk. De in 2011 opgerichte

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 9

Samenvatting. Samenvatting 9 Samenvatting Sinds de introductie in 2001 van lectoraten in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs wordt aan hogescholen steeds meer gezondheidsonderzoek uitgevoerd. De verwachting is dat dit niet alleen

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand.

Als het economisch tegenzit, worden zij hard getroffen. Ze zitten vaker dan gemiddeld in de bijstand. 1 Dank voor dit rapport. Mooi dat het Sociaal en Cultureel Planbureau dit jaar dieper ingaat op één onderwerp dat de aandacht verdient: de arbeidsmarktpositie van migrantengroepen. Als het economisch tegenzit,

Nadere informatie

Maatschappelijke vorming

Maatschappelijke vorming toelichting Hoe kan de school de leerling helpen om zich te ontwikkelen tot een actieve, verantwoordelijke en sociale burger? Een belangrijke taak van de school is om leerlingen voor te bereiden op hun

Nadere informatie

leerwerkplaatsen: leren is werken werken is leren Leerwerkplaatsen in het ZZG Herstelhotel en Thermion

leerwerkplaatsen: leren is werken werken is leren Leerwerkplaatsen in het ZZG Herstelhotel en Thermion leerwerkplaatsen leerwerkplaatsen: leren is werken werken is leren HAN Centre of Expertise Sneller Herstel stimuleert en faciliteert de samenwerking tussen zorginstellingen, onderzoeksinstituten en de

Nadere informatie

De Gespecialiseerde Professional

De Gespecialiseerde Professional Top Talent Programma Excellentietraject: Facility Management F-MEX De Gespecialiseerde Professional Academie: HBS Saxion University of Applied Science Auteur: Benedicte de Vries Datum: 13-07-2015 1 Programma:

Nadere informatie

Jong en veelbelovend

Jong en veelbelovend Jong en veelbelovend Geen bedrijf kan zonder jong talent. Ook Facilicom niet. Maar in tijden van krimp is het moeilijk om plekken voor hen te creëren. Hoe gaan jonge talenten hiermee om? Denken ze een

Nadere informatie

Ruimte Scheppen. Filosofie, Fontys en het hbo. Redactie: Peter van Zilfhout Charles Vergeer Niek Wiskerke. Fontys Hogescholen Lectoraat Filosofie

Ruimte Scheppen. Filosofie, Fontys en het hbo. Redactie: Peter van Zilfhout Charles Vergeer Niek Wiskerke. Fontys Hogescholen Lectoraat Filosofie Ruimte Scheppen Filosofie, Fontys en het hbo Redactie: Peter van Zilfhout Charles Vergeer Niek Wiskerke Fontys Hogescholen Lectoraat Filosofie bw ruimte scheppen 22-1-2010.indd 3 22-1-10 10:48 Inhoud Voorwoord

Nadere informatie

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 DE MASTEROPLEIDING BIOMEDICAL

Nadere informatie

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Je ouders kunnen perfecte last minute studie oriëntatiecoaches zijn, maar weten ze eigenlijk wel wat je dromen en ambities zijn? En omgekeerd: weet jij hoe jouw

Nadere informatie

Het hoger onderwijs verandert

Het hoger onderwijs verandert achelor & master Sinds september 2004 is de hele structuur van het hoger onderwijs veranderd. Die nieuwe structuur werd tegelijkertijd ingevoerd in andere Europese landen. Zo sluiten opleidingen in Vlaanderen

Nadere informatie

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging

Inhoud: Schoolplan 2015-2019. Verantwoording. Motto, missie, visie, overtuigingen. Doelen. Samenvatting strategisch beleid van de vereniging Schoolplan 2015-2019 Inhoud: Verantwoording Motto, missie, visie, overtuigingen Doelen Samenvatting strategisch beleid van de vereniging 21 e eeuwse vaardigheden Schematische weergave van de vier komende

Nadere informatie

Juryrapport Ambassadeur Heldere Taal 2015

Juryrapport Ambassadeur Heldere Taal 2015 Juryrapport Ambassadeur Heldere Taal 2015 Juryrapport Ambassadeur Heldere Taal - april 2015 Ambassadeur Heldere Taal 2015 Inleiding Veel ambtenaren zetten zich in om de communicatie van en binnen de overheid

Nadere informatie

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door

Boost uw carrière. Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past. Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Boost uw carrière Zo kiest u de MBAopleiding die bij u past Deze whitepaper is mede mogelijk gemaakt door Introductie Update uw kennis De wereld om ons heen verandert in een steeds hoger tempo. Hoe goed

Nadere informatie

Interculturele managementcompetenties

Interculturele managementcompetenties Handreiking Interculturele managementcompetenties Handreiking voor (opleidings)managers in het hsao HO-raad, oktober 2012 Project intercultureel vakmanschap in het hsao Deelproject van het ZonMw programma

Nadere informatie

1.1 Transculturele pedagogiek om cultuurverschillen te overbruggen:

1.1 Transculturele pedagogiek om cultuurverschillen te overbruggen: 1 Transculturele pedagogiek Inhoudsopgave: 1 TRANSCULTUREEL DENKEN EN HANDELEN...1 1.1 Transculturele pedagogiek om cultuurverschillen te overbruggen:...1 1.2 Modellen en een metafoor:...2 1.3 Videotrainingsband:

Nadere informatie

Inleiding 2. Het toelatingsexamen 3. NVO-examen 5. Het Pre-masterprogramma 6. Studeren in deeltijd 8

Inleiding 2. Het toelatingsexamen 3. NVO-examen 5. Het Pre-masterprogramma 6. Studeren in deeltijd 8 INHOUD Inleiding 2 Het toelatingsexamen 3 NVO-examen 5 Het Pre-masterprogramma 6 Studeren in deeltijd 8 1 INLEIDING Het Instituut Pedagogische Wetenschappen van de Universiteit Leiden biedt de eenjarige

Nadere informatie

Beoordelingsformulieren

Beoordelingsformulieren Beoordelingsformulieren In elke prestatie zitten zoals hierboven uiteengezet (p. 81) vijf elementen verpakt. Het Takenblad is daarop gebaseerd. Om elk van die vijf elementen grondig te kunnen beoordelen

Nadere informatie

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk!

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk! 1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips Haal direct meer uit je netwerk! Inleiding Allereerst wil ik u bedanken voor het downloaden van dit e-book. Na weken van voorbereiding kunnen we dan nu eindelijk dit e-book

Nadere informatie