Rogier maakt leerlingen mediawijs. extra pagina s passend onderwijs. Preventief werken aan uitval op gedrag. Samenwerking SO en VO

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rogier maakt leerlingen mediawijs. extra pagina s passend onderwijs. Preventief werken aan uitval op gedrag. Samenwerking SO en VO"

Transcriptie

1 oa Personeelsmagazine voor Onderwijsgroep Amersfoort Nummer 16 oktober 2012 Preventief werken aan uitval op gedrag Samenwerking SO en VO Nieuwe rector Amersfoortse Berg Knalfeest voor leerlingen van het Trivium 4 extra pagina s passend onderwijs Rogier maakt leerlingen mediawijs 1

2 Inhoud Nieuws van de locatie 04 Mediawijsheid 08 Eindexamenresultaten 10 Het werkbezoek 12 Leerlingendag Trivium College Pagina passend onderwijs Naam: Pia Choufoer & Ingrid Schutte Functie: Ambulant begeleiders Locatie: Dienst Ambulante Begeleiding Mulock Houwer Schoolbrede gedragsaanpak werkt preventief De overheid verwacht van scholen dat er in de toekomst minder leerlingen uitvallen door gedrag. De Onderwijsgroep zet daarom de komende jaren meer in op preventie. De Dienst Ambulante Begeleiding speelt hierop in en biedt Positive Behavior Support aan, een effectief begeleidingstraject voor een schoolbrede gedragsaanpak. De leerlingen van de Amersfoortse Berg die s ochtends de school binnenkomen, treffen sinds kort een nieuwe rector in de schoolgangen. Ferry Brokers volgt Pieter Schram als rector op. We zijn nieuwsgierig naar Ferry. Daarom stelt hij zich voor. pagina 7 Onderwijsgroep Amersfoort bestaat uit: Amersfoortse Berg - mavo, havo, vwo t Atrium - tweetalig vwo, atheneum, havo, vmbo-t, sportklassen havo/ vwo Johan van Oldenbarnevelt - gymnasium Mulock Houwer cluster-4-onderwijs so/vso, arbeidstraining & ambulante begeleiding (locaties Mulock 2000, t Gooi, De Rietschans, Fornhese, De Tinne, Lageweg, De Vliegden) De Sprong cluster-4-onderwijs vso en onderwijs in jeugdzorgplusinstellingen (locaties Eikenstein, Maarsbergen, De Lindenhorst) Trivium College locatie Mondriaan vmbo met leerwegondersteuning, locatie Praktijkonderwijs, locatie Trias College vmbo Vathorst College eigentijds onderwijs vmbo-t, havo, vwo 14 De wiskundedocent 20 Aart Mastebroek Colofon: Dit tijdschrift kwam tot stand onder verantwoordelijkheid van de voorzitter van het college van bestuur van de Onderwijsgroep Amersfoort met medewerking van Tekstproducties Annemieke Uittenbroek. Reacties zijn welkom. adres: Ontwerp en vormgeving: Janita Sassen bno, Amersfoort Druk: Modderkolk Grafische Projecten, Ede Fotografie: Janita Sassen Oplage: 800 exemplaren Het papier van OA heeft het FSC-keurmerk en is afkomstig uit verantwoord beheerde bossen Ambulant begeleiders Pia en Ingrid worden vaak ingevlogen als het op een school niet goed gaat. Pia: Veel gedragsproblemen bij kinderen ontstaan door onduidelijke regels. Docententeams gaan er vaak ten onrechte vanuit dat iedereen hetzelfde onder goed gedrag verstaat. Ingrid vult aan: Gedragsregels zijn vaak ongeschreven regels en iedereen interpreteert die anders. Vooral voor kinderen met autistische trekjes zijn deze ongeschreven regels funest. Onduidelijkheid kan storend gedrag tot gevolg hebben. Als iedereen dezelfde gedragsregels en verwachtingen hanteert, wordt die onduidelijkheid weggenomen. De tijd die je normaal besteedt aan brandjes blussen, kun je dan gebruiken voor het onderwijs. Hele schoolteam In Amerika, het land waar Positive Behavior Support (PBS) werd ontwikkeld, werken al scholen met deze methode. Ook in Noorwegen zijn er scholen die met succes een schoolbrede gedragsaanpak hanteren. Ingrid en Pia voeren het driejarig traject momenteel op twee basisscholen uit. Ze hopen dat ze dit in de toekomst ook mogen doen op een van de scholen van de Onderwijsgroep. Pia legt in een notendop uit waar PBS voor staat: Het belangrijkste uitgangspunt is dat het hele schoolteam, van kantinejuffrouw tot docent, heldere gedragsregels formuleert. Teams maken afspraken over welk gedrag ze wel en niet willen zien. Vervolgens wordt dit zichtbaar gemaakt in de school en wordt hier in de les aandacht aan besteed. En goed gedrag wordt positief bekrachtigd. Een ander belangrijk aandachtspunt is het versterken van de aanpak van ongepast gedrag. Dat gebeurt met incidentenbriefjes, legt Ingrid uit. Het schoolpersoneel noteert het incident en de daaropvolgende interventie op een briefje. Het voorval wordt besproken in een speciaal overleg. Het mooie hiervan is dat het inzichtelijk wordt als sommige leerlingen in bepaalde situaties vaker onbehoorlijk gedrag vertonen; er worden patronen zichtbaar. Zo ontdekten Pia en haar team dat de ruzies na schooltijd op het schoolplein vooral te wijten waren aan de indeling van het plein. Wonderen Ingrid vindt het een voordeel dat deze werkwijze de aandacht voor negatief gedrag minimaliseert. Pia is verrast over de effecten van de positieve insteek. In eerste instantie was ik huiverig voor Amerikaanse toestanden maar ik zie dat het geweldig goed werkt. Door de positieve insteek van de werkwijze krijgen niet alleen leerlingen maar ook docenten meer oog voor elkaars kwaliteiten. Ze gaan elkaar bekrachtigen en complimenteren, en dat doet wonderen. Positive Behavior Uit onderzoek blijkt dat het helder formuleren, aanleren en bekrachtigen van schoolbrede gedragsregels zorgt voor minder uitval, een beter schoolklimaat en meer effectieve lestijd. Ook is gebleken dat op de gemiddelde school zo n twintig procent van de leerlingen extra ondersteuning nodig heeft op het gebied van gedrag. Op de scholen die met Positive Behavior Support werken, neemt dat aantal duidelijk af. Kijk voor meer informatie op 2 3

3 Coververhaal Rogier Mediawijsheid een must voor groei Mopper je nog altijd over het feit dat mobiele telefoons de les verstoren? Steek je je kop in het zand als het over Twitter of Facebook gaat? Zie je vooral de nadelen van Social Media? Word wakker! is de boodschap van mediawijsheiddeskundigen. De wereld verandert en scholen lopen achter. Als we geen aandacht besteden aan mediawijsheid creëren we een nieuw soort analfabeten. Internet is een enorme gereedschapskist die leerlingen moeten leren gebruiken K unnen omgaan met nieuwe media is een vereiste om te kunnen deelnemen aan de huidige gemedialiseerde samenleving, vindt Justine Pardoen. Het is eigenlijk net zo belangrijk geworden als leren lezen en schrijven. Justine vindt het jammer dat veel docenten zich verzetten tegen de nieuwe media. Ik hoop dat steeds meer docenten deze ontwikkelingen gaan omarmen zodat ze leerlingen beter wegwijs kunnen maken in de mogelijkheden die internet biedt. Het is een enorme gereedschapskist die leerlingen moeten leren gebruiken. Identiteitsmanagement Goed internetgebruik vraagt veel nieuwe vaardigheden en inzicht van leerlingen. Iedereen heeft het wel eens meegemaakt: een profielfoto van een leerling die teveel onthult, een digitale pesterij of een leerling die zich niet bewust is van het feit dat hij eigenlijk maar zestig mensen van de driehonderd vrienden werkelijk kent. Justine vindt identiteitsmanagement om die reden een belangrijke vaardigheid. Hoe wil je jezelf online presenteren als het gaat om vrienden of mogelijke liefdespartners en hoe wil je jezelf profileren richting potentiële werkgevers of stagebedrijven? Naast die persoonlijke profilering worden vaardigheden als leren samenwerken op afstand, netwerken en het leren onderscheiden van zin en onzin onmisbaar, net als het leren omgaan met de vele verleidingen van het internet. Het apparaat dat leerlingen helpt hun huiswerk te maken biedt tegelijkertijd toegang tot alle verleidingen van de wereld. Onderwijs heeft een belangrijke rol in het leren omgaan met dit soort dingen, vindt Justine. Leerlijn Mediawijsheid* Wim Hilberdink is daar ook een groot voorstander van. Zijn school, Thorbecke Scholengemeenschap in Zwolle, is een voorloper op het gebied van mediawijsheid; men ontwikkelde daar een leerlijn mediawijsheid. Op onze school bieden we voor de eerste drie leerjaren mavo, havo, vwo het keuzetraject Moderne Media aan. Vijf uur per week besteden we aan het optimaal gebruik van alle mogelijkheden die (nieuwe) media bieden. De belangrijkste kerndoelen in de leerlijn van Wim zijn: het leren begrijpen van mediaboodschappen, het leren communiceren via moderne media, het zoeken van informatie en deze op betrouwbaarheid leren beoordelen, en het bewust worden van de invloeden van internet en de moderne media op de samenleving. Beeldtaal speelt daarbij een belangrijke rol. We hebben een studio en een montagekamer waar leerlingen leren filmpjes te maken. Maar leerlingen gaan ook aan de slag met de persoonlijke beveiliging van hun profielen op internet. Ze leren omgaan met een elektronische leeromgeving en maken ook moderne mediaproducties die ze eigenhandig kunnen uploaden. Ook worden leerlingen zich bewust van de risico s van gameverslaving en leren ze hun mening formuleren over gewelddadige of pornografische websites. Eén uur in de week krijgen leerlingen les van een journalist die onder meer leert hoe leerlingen een blog kunnen schrijven. Generatiekloof Niet alleen leerlingen moeten op het gebied van nieuwe media nog veel leren, ook docenten hebben een flinke Definitie: Mediawijsheid is het geheel van kennis, vaardigheden en mentaliteit waarmee burgers zich bewust, kritisch en actief kunnen bewegen in een complexe, veranderlijke en fundamenteel gemedialiseerde wereld. (Bron: Raad voor Cultuur) 4 5

4 Coververhaal Nieuws van de locatie Rogier van Keulen is gymdocent op het Vathorst College: Sinds drie jaar geven de mentoren een blok mediawijsheid aan hun eerste en tweede klassen. Ik zie het als een mooi extra contactmoment met mijn klas omdat ik tijdens deze lessen met de leerlingen aan de praat raak over hun internetgedrag. In de mediawijsheidlessen leren ze omgaan met de digitale hulpmiddelen die we op school hebben zoals de elektronische leeromgeving en Google Docs/Drive. Ook besteden we aandacht aan het zoeken via zoekmachines en het beoordelen van bronnen op betrouwbaarheid. Ter afsluiting van de eerste lessenreeks maken leerlingen presentaties over virussen en Trojaanse paarden, webcamgebruik, cyberpesten, omgaan met Hyves en Facebook of veilig omgaan met wachtwoorden. In het tweede leerjaar herhalen we het oefenen met zoekmachines en het selecteren van bronnen. Verder besteden we aandacht aan stop motion video en elektronische media, maar ook aan zombienetwerken, identiteitsfraude, phishing, spamming, oplichting op internet en Facebook. Fred Bekkers is gymdocent op het Trivium College, locatie Mondriaan: Vorig jaar hebben wij twee weken gewerkt aan het project Love is in the air. Dat ging over liefde, seksualiteit en vriendschap in combinatie met internet en social media. Ook ouders werden bij het project betrokken. Zij weten namelijk vaak niet wat hun kind uitspookt op internet. We hebben voor hen een informatieavond georganiseerd met een boeiende presentatie met acteurs. Met leerlingen hebben we de theatervoorstelling Cyber gezien, een interactieve show voor jongeren. Ze gingen de dialoog aan met jongeren over internetgebruik en hun gedrag op internet. In de lessen hebben we tijdens die twee weken stilgestaan bij hun profilering via internet. Voor veel leerlingen was het een eye-opener om hierover te praten en na te denken. In dit schooljaar gaan we mediawijsheid en social media integreren in de ICT-lessen. 'Er is een kloof tussen wat kinderen willen leren en wat docenten te bieden hebben' inhaalslag te maken. Justine: Er is een kloof tussen wat kinderen en volwassenen willen en kunnen doen met nieuwe media. Dat is normaal. Maar er is ook een kloof tussen wat kinderen willen leren met media en wat docenten te bieden hebben. Die kloof moeten docenten snel overbruggen. Om te beginnen door te onderzoeken hoe mediawijs ze zelf eigenlijk zijn. In trainingen met docenten gebruikt Justine daarvoor de Mediawijsheidcirkel. Die geeft inzicht in de dingen die al goed gaan en de gebieden die aandacht behoeven. Op scholen zie je vaak dat de meeste aandacht gaat naar het technische aspect van mediawijsheid. Leerlingen weten hoe ze met computers, een elektronische leeromgeving en filmcamera s moeten omgaan. Maar als het aankomt op het creatief inzetten van nieuwe media in de les, het leren interpreteren van mediaboodschappen en het bewust zijn van de eigen houding en doelen online, is er bij veel scholen nog werk aan de winkel. Stoute aspect Wim en Justine zien bij leerlingen een groot enthousiasme om met nieuwe media te werken. Bij Wim op school kiest vijftien procent van de leerlingen voor het keuzetraject Moderne Media. Ik zie dagelijks ontzettend mooie eindpro- ducten voorbij komen. Ze zijn zo creatief. Justine hoopt dat docenten daar ook steeds meer mee gaan experimenteren. Laat leerlingen eens vrij in hoe ze hun werkstuk inleveren. Misschien ontdek je dat het geijkte papieren werkstuk plaatsmaakt voor een audioverslag, een filmpje, een Preziprestentatie, een beeldverhaal of een zelf getekend stripverhaal. De interesse die ze hebben in het werken met nieuwe media, maakt dat ze positief met de lesstof bezig zijn. En ook bij deze vorm van leren en presenteren kun je eisen stellen aan de inhoud van het eindproduct en aan de mediaspecifieke vorm. Bovendien haal je het stoute aspect eraf: als je gebruik maakt van hun motivatie om nieuwe media te leren gebruiken in de les, verdwijnt dat rottige gedrag met die mobieltjes in de klas vanzelf. Interessante links: Op vind je de complete leerlijn Mediawijsheid. Ook te gebruiken als losse lesonderdelen. Voor meer informatie kun je ook mailen naar projectleider Wim Hilberdink: Op - partners - Mediawijsheid: een vak apart! mediawijsheid Download op handboekmediawijsheid voor scholen (Freek Zwanenberg en Justine Pardoen) Boekentip: Net Smart van Howard Reingold (2012) * de leerlijn Moderne Media is in 2011 bekroond met de Nationale Onderwijsprijs Nieuwe rector Amersfoortse Berg De leerlingen van de Amersfoortse Berg die s ochtends de school binnenkomen, treffen sinds kort een nieuwe rector in de schoolgangen. Ferry Brokers volgt Pieter Schram als rector op. We zijn nieuwsgierig naar Ferry. Daarom stelt hij zich voor. Naam: Ferry Brokers Functie: Rector School: De Amersfoortse Berg Waar kom je vandaan? Ik heb altijd in het vmbo-onderwijs gewerkt. Eerst als docent scheikunde, biologie, natuurkunde en dierhouderij. Al snel merkte ik dat mijn interesse uitging naar de schoolorganisatie. Als roostermaker nam ik mijn eerste kijkje achter de schermen. Vervolgens werd ik adjunct-directeur en daarna interimdirecteur op verschillende vmboscholen. Voordat ik bij de Amersfoortse Berg begon, was ik directeur op het Vakcollege Amersfoort. Was het tijd voor een nieuwe stap in je carrière? Toen ik als directeur begon bij het Vakcollege Amersfoort, stond ik voor een grote klus: het aantal aanmeldingen liep flink terug en het was mijn taak dat proces te kantelen. Samen met het team hebben we de school een nieuw en helder concept gegeven. Dat werkte want het aantal aanmeldingen verdubbelde in een jaar tijd. We hebben een flinke groei en ontwikkeling meegemaakt als school en als team. Voor mij als persoon is dat ook belangrijk. Ik wil namelijk altijd verder leren en ontdekken. Het was tijd voor een nieuwe stap. Waarom de Amersfoortse Berg? Ik ben altijd al nieuwsgierig geweest naar een school voor vmbo, havo en vwo. Ik hoorde daar mooie verhalen over en dat wilde ik zelf gaan ontdekken en ervaren. Ken je de andere scholen van de Onderwijsgroep al? Omdat ik al op een Amersfoortse school werkte, ben ik als gast op veel van de scholen van de Onderwijsgroep geweest. Uiteraard ga ik de komende maanden nader kennismaken. Ik hoop veel van de andere scholen te kunnen leren. Wat kunnen de medewerkers van jou verwachten als schoolleider? Ik ben ondernemend en zoek naar kansen. Als er iets voorbij komt, onderzoek ik altijd of we daar iets mee kunnen doen. Daar komen vaak mooie dingen uit. Ik houd me niet bezig met de details van de school want ik geloof heilig in de eigen verantwoordelijkheid. De verantwoordelijkheid van een docent gaat wat mij betreft verder dan het klaslokaal. Ben je naast een goede docent ook een teamspeler? Voel je je onderdeel van de school? Die betrokkenheid vind ik belangrijk. Wat zijn je eerste ervaringen? Ik kende de Amersfoortse Berg al wel omdat ik er een paar keer als gast ben geweest. Toen voelde het als een prettige school. De indruk die ik nu van de school krijg, komt overeen met mijn eerste indruk: warm, betrokken en enthousiast. Het is een school met een eigen karakter. Volg de Amersfoortse Berg 6 7

5 Cijfers Kort nieuws Eindexamenresultaten Voortgezet onderwijs School Geslaagd Percentage geslaagd Extra gezakt door verzwaarde norm* Johan van Oldenbarnevelt 98% 94% 1 (0,5 punt) t Atrium VMBO-T 89% 96% 0 HAVO 95% 96% 2 VWO 96% 100% 1 Vathorst College VMBO-T 95% 95% 0 HAVO 97% 85% 2 VWO 100% 85% 2 Amersfoortse Berg VMBO-T 92% 95% 1 HAVO 88% 84% 2 VWO 89% 98% 2 Trias College GL 75% 100% KBL 100% 100% BBL 85% 100% * Met ingang van het schooljaar zijn de exameneisen voor vmbo, havo en vwo aangescherpt. Leerlingen kunnen een slecht eindexamenresultaat niet meer compenseren met goede cijfers van de schoolexamens. Leerlingen zijn geslaagd voor het eindexamen als zij voor de vakken voor het centrale examen gemiddeld ten minste een voldoende hebben gehaald (onafgerond 5,5). Voor havo- en vwo-leerlingen die in het schooljaar eindexamen doen, geldt een aanvullende eis. Zij mogen maximaal één 5 als eindcijfer hebben voor de kernvakken Nederlands, Engels en wiskunde. Praktijkonderwijs Start Projectgroep Kwaliteit SO Aan het begin van het nieuwe schooljaar is de projectgroep Kwaliteit SO van start gegaan. Deze projectgroep is opgericht naar aanleiding van de nieuwe eisen die de onderwijsinspectie stelt aan het speciaal onderwijs. Extern onderwijsadviseur René Koelink ondersteunt de Onderwijsgroep bij deze kwaliteitsslag. Nieuwe interim-rector t Atrium De heer Broerse werd, na het vertrek van rector Ronald Snaterse, tot de zomervakantie aangesteld tot vervangend rector van t Atrium. Met ingang van het nieuwe schooljaar neemt de heer Post volgens plan de functie van rector tijdelijk waar. Het bestuur zoekt nu naar een nieuwe rector die vast in dienst komt. Wanneer deze precies aangesteld kan worden, is nog niet duidelijk. Het streven is uiterlijk februari APP-tips Splashtop hiermee kun je via je ipad je digibord bedienen Tiptool - met (kant en klare) didactische werkvormen en energizers om je les sprankelend te houden OMJS- app Onderwijs maak je samen met veertig verschillende ideeën voor didactische werkvormen Nieuw gebouw Mulock de Tinne Na jarenlang onderwijs gegeven te hebben in te krappe noodgebouwtjes zijn alle docenten en leerlingen van Mulock de Tinne in augustus verhuisd naar een prachtig nieuw gebouw aan de Liendertseweg. OA voortaan ook digitaal De een leest liever van een beeldscherm, de ander leest op zijn gemak een tijdschrift in de trein. Voor ieder wat wils: de OA vind je vanaf nu in je gewone én in je digitale postvak. Volg de OA op Facebook; discussieer mee, reageer en geef je onderwerpsuggesties door op Praktijkonderwijs Uitstroom MBO 2 Uitstroom MBO 1 Overig (Werk & VSO) 19 kandidaten Aanmeldingen oktober 2012 oktober 2011 Amersfoortse Berg t Atrium J. van Oldenbarnevelt Trivium: Mondriaan Trivium: Trias College Trivium: Praktijkonderwijs Vathorst College Totaal Onderwijsgroep voor asielzoekerskinderen Met ingang van dit schooljaar is Onderwijsgroep Amersfoort aanspreekpunt voor het Amersfoortse Asielzoekerscentrum (AZC). Door een reorganisatie heeft AZC Amersfoort een nieuwe functie gekregen: het vangt voortaan de uitgeprocedeerde gezinnen op. De gemeente is verplicht de kinderen van deze gezinnen binnen twee weken na aankomst in het AZC onderwijs te bieden. Kirsten van de Wal van het bestuursbureau is aanspreekpunt voor het asielzoekerscentrum. 8 9

6 Werkbezoek Het werkbezoek Probleemgedrag is zo groot als je het zelf maakt Met passend onderwijs in zicht zijn alle ogen gericht op de expertise van het speciaal onderwijs. Derk en Maarten van de Amersfoortse Berg zijn daarom benieuwd hoe het er aan toegaat op Mulock 2000, een zmok-school. Zij wonen drie lessen bij en stellen een waslijst aan vragen. Het cluster 4 onderwijs door de ogen van twee docenten uit het reguliere onderwijs. Naam: Derk Reijneker Functie: Docent Engels, leerlingbegeleider School: De Amersfoortse Berg Naam: Maarten van Gils Functie: Docent geschiedenis, leerlingbegeleider School: De Amersfoortse Berg Als leerlingbegeleiders zijn Derk en Maarten geïnteresseerd in leerlingen met bijzonderheden. Maarten: Ik voel me betrokken bij deze kinderen en wil er graag alles aan doen om ze in het reguliere onderwijs te houden. Derk voelt ook een klik met deze leerlingen. Hij is meteen verkocht als hij met de leerlingen van Mulock 2000 in gesprek gaat. Wat een leuke leerlingen, zeg! Ze zijn eigenlijk rustiger dan ik dacht. Ik had een meer gespannen sfeer verwacht maar het tegendeel is waar; er heerst juist rust in de school. Ook Maarten had een andere voorstelling van de doelgroep: Ik dacht dat de gedragsproblematiek veel zichtbaarder zou zijn. Annemarie Tit, locatiedirecteur: De goed gevulde lessen zorgen ervoor dat leerlingen minder gedragsproblemen laten zien dan voorheen. Eerder stuurden we vooral op gedrag; de lesstof was ondergeschikt. Daar hebben we verandering in gebracht door leerlingen flink aan het werk te zetten. Ze krijgen daarmee een doel en voelen zich serieus genomen. De lesstof is voor ons een prima middel om aan de gedragsdoelstellingen te werken. Positief ombuigen Dat is zichtbaar in de biologieles van Dirk-Jan. Hij zet er flink de vaart in met de lesstof maar wordt voortdurend onderbroken door leerlingen met vragen en opmerkingen. Het valt Maarten op dat geen enkele leerling zijn vinger opsteekt. Ze beginnen gewoon te praten. Omdat Dirk-Jan zo rustig blijft en situaties feilloos weet om te buigen naar iets positiefs, dooft het gepraat ook weer snel en gaan de leerlingen aan de slag. Derk en Maarten proberen er samen achter te komen wat er precies gebeurt. Waarom gaat de klas ineens weer muisstil aan het werk zonder dat ze streng toegesproken worden? Maarten: Als iemand bij mij in de klas vervelend doet, staat dat de les in de weg en dan probeer ik dat de kop in te drukken. Hier accepteren ze het gedrag en via een omweg komen ze toch weer bij de lesstof uit. Een mooi voorbeeld daarvan zagen de heren in de les van Dirk-Jan: een leerling laat tijdens de les steeds kastanjes uit zijn broekzak vallen. Derk: Dirk-Jan pakt de kastanje op en gaat rustig verder met zijn les. Het is mooi om te zien dat deze aanpak zo goed werkt! In de les van Olaf valt het Derk en Maarten op dat een jongen een paar keer opstaat en een rondje loopt door het lokaal. Olaf vertelt dat deze jongen ADHD heeft en dat hij niet het type is om de hele dag stil in een schoolbankje te zitten. Dat verwachten de docenten dan ook niet van hem. Derk: Ik zie dat die jongen ook geen misbruik maakt van dit privilege. Ik zou dit ook graag in mijn les toepassen maar ik ben wel huiverig voor de reactie van de rest van de klas. Ook Maarten zou best de leerlingen die dat nodig hebben wat vrijer willen laten. De werkwijze van deze docenten creëert een prettige losse sfeer in de klas. Dat wil ik zelf ook wel gaan uitproberen. Ik ben benieuwd of ik dan nog voldoende tijd heb om alle lesstof te behandelen maar het is zeker het proberen waard. Zichtbaar In de pauze mengen Derk en Maarten zich onder de leerlingen in de aula. Maarten (l) en Derk Derk heeft al snel het gevoel dat hij iedereen op deze school kent. Het is hier veel overzichtelijker dan op de Amersfoortse Berg waar 1400 leerlingen rondlopen. Locatiedirecteur Annemarie: Ik ken inderdaad alle leerlingen. Dat geldt trouwens voor alle docenten. We zijn altijd zichtbaar aanwezig in de pauzes en ik verwacht dan ook van alle teamleden dat zij leerlingen aanspreken op onaanvaardbaar gedrag in de openbare ruimtes. Of dat nu een leerling van hun eigen mentorklas is of niet. Dat is belangrijk omdat leerlingen zich dan gezien voelen. Zelfs als ze van plan zijn rottigheid of een pesterijtje uit te halen, vinden ze het fijn dat wij er dan zijn om dit te voorkomen. Probleemgedrag? Na een ochtend op Mulock 2000 komen Maarten en Derk tot de conclusie: Probleemgedrag is zo groot als je het zelf maakt. Maarten: In de eerste klas waar we een les meedraaiden, kwam een aantal leerlingen te laat. Docent Ronald maakte daar geen probleem van. De les werd hierdoor amper verstoord. Of dit ook op het reguliere onderwijs werkt, betwijfelen Derk en Maarten. We hebben in ieder geval gezien dat het op Mulock 2000 werkt als je gedrag niet veroordeelt maar ombuigt naar iets positiefs. Echt mooi om te zien hoe ze dat hier doen. Respect! Mulock 2000 is een school voor leerlingen met externaliserend gedrag. Dat is probleemgedrag dat naar buiten gericht is, zoals boze buien of brutaal of agressief gedrag. Het is een school voor vmbo en uitstroomprofiel Arbeid. Leerlingen krijgen diplomagericht onderwijs in de uitstroomrichtingen techniek en zorg en welzijn. Op Mulock 2000 is plaats voor 100 leerlingen en er werken 24 medewerkers. De klas van Ronald 10 11

7 Nieuws Nieuws knalfeest voor leerlingen Trivium College De leerlingen van het Trivium College beleefden de leukste schooldag van het jaar op 12 oktober. Een dagje niet blokken en opletten, maar lib dups opnemen en swingen in de Stadshal op muziek van Radio 538. Het was de eerste kennismaking tussen de leerlingen van de drie scholen die sinds dit schooljaar samenwerken. Een te gekke dag waar de positieve energie van afspatte. De locatiedirecteuren Jan Nijhof en Gerard Herkendaal verklaren het feest voor de 581 leerlingen van de drie locaties voor geopend. Twee docenten van locatie Trias vormen de Lip dub crew. Op de scooter gaan ze van locatie naar locatie om te filmen. Na de opname van de lip dub verzamelen de leerlingen zich voor de deur om te vertrekken naar locatie Mondriaan. Leerlingen staan klaar om gefilmd te worden op locatie Mondriaan met het zelfgemaakte logo van hun school. Mmmmm... een lopend buffet met lekker alleen maar friet, broodjes kroket en frisdrank. De GMR-SOoudergeleding Titia van Alphen is bijna twee jaar lid van de oudergeleding van de GMR-SO. Om haar waardering te uiten naar de organisatie die haar zoon goed onderwijs geeft, zet ze zich graag in voor de GMR-SO, als lid en als secretaris. Elke klas is verantwoordelijk voor een stukje van de lip dub. Door de hele school staan leerlingen verkleed te swingen en ze hebben er zin in! Locatiedirecteur Jan Nijhof en de leerlingen zijn klaar voor de wandeling naar de Stadshal. Ze worden opgehaald door de leerlingen van locatie Praktijkonderwijs. In een lange optocht lopen de leerlingen naar de Stadshal. Op de circusvloer in de danszaal nog even oefenen op minifietsjes en balanceren op een touw. Hoe zie je je taak als GMR-lid? Ik zie het als mijn taak om het perspectief van de ouder en het kind te vertegenwoordigen in de GMR. Ik kan aan de organisatie vertellen wat de uitwerking van bepaald beleid in de praktijk is. Naast lid ben ik ook secretaris. In die hoedanigheid probeer ik de vergaderingen zo soepel mogelijk te laten verlopen en iedereen op tijd te informeren. Als secretaris ben ik ook verantwoordelijk voor de communicatie met de achterban. Ik zorg dat alle notulen en andere verslagen terug te vinden zijn op de website. Docent JP de Kam ontvangt de leerlingen al vuurspugend voor de ingang van de Flint. Een goochelaar, een slangenbezweerder en de henna-tatoeëerders vermaken de leerlingen. Kijk voor de lip dubs van alledrie de locaties op Bijna alle docenten van de drie locaties van het Trivium zijn er vandaag. Om een oogje in het zeil te houden en om zelf mee te feesten! Het feest barst los! Wat komt er op jullie af? Momenteel zijn niet alle locaties van Mulock Houwer en De Sprong vertegenwoordigd in de GMR-SO. Met ingang van dit schooljaar gaan alle locaties een deelraad oprichten. Daarin worden de locatiegebonden onderwerpen besproken die, indien nodig, ook teruggekoppeld worden naar de GMR-SO. Ik ben druk met de organisatie rondom het opzetten van deze deelraden waarin straks twee docenten, één ouder en één leerling per locatie zitten. Uiteraard kunnen mensen met vragen over dit onderwerp bij mij terecht. Lees ook het persoonlijke verhaal van Titia als moeder van een leerling van speciaal onderwijs op pagina

8 Werk Wat zijn je taken? Ik ben wiskundedocent, sectievoorzitter en mentor van de brugklas. Verder heb ik voor de brugklas een bijspijkerprogramma voor rekenen ontwikkeld. Dit is voor kinderen die na een screening niet het gewenste rekenniveau hebben om de wiskundelessen goed te volgen. Deze leerlingen geef ik zeven vrijdagmiddagen extra rekenles. Ook verdiep ik me in rekenproblemen door conferenties bij te wonen over dit onderwerp. Hoe bevalt je baan? Het bevalt erg goed. Ik wist altijd al wel dat ik voor de klas wilde staan. Dat dat met het vak wiskunde zou zijn, heb ik later pas besloten. Achteraf is dat een goede keuze geweest, want ik ben een echte vakidioot. Voorop staat wel mijn behoefte om kinderen iets bij te brengen. Lesstof uitleggen zit in de aard van het beestje. Wat vind jij het fijnste moment van de dag? Ik geniet er erg van als ik na de klassikale uitleg zie dat leerlingen zelfstandig aan het werk zijn. Als ik rondloop om vragen te beantwoorden, merk ik dat leerlingen een-op-een net weer andere vragen durven stellen. Het werken met gymnasiumleerlingen bevalt ook erg goed. Ik kan bij hen uitdagende opdrachten kwijt. Ze verrassen me regelmatig met hun kennis en inzicht. Ook stellen ze ingewikkelde vragen waardoor ik veel kennis met ze kan delen. Waar ik ook van geniet zijn de wiskundewedstrijden (Kangoeroewedstrijden en de Wiskunde Olympiade) waaraan we meedoen met onze school. In Europa doen daar jaarlijks miljoenen leerlingen aan mee. Wat vind je een uitdaging in je werk? Ik vind het een uitdaging om alle honderddertig leerlingen die ik op een dag zie voldoende aandacht te geven. Ik wil namelijk niet dat ze het gevoel hebben dat ze er voor spek en bonen bij zitten. Daarom wil ik tegen elke leerling iets gezegd hebben zodat ze zich gezien voelen. Helaas lukt dat niet altijd. Wat leer je van collega s? Van jongere collega s leer ik goed met de computer omgaan. Praten met collega s over de verschillende invalshoeken waaruit je dingen kunt uitleggen, doe ik ook graag en vind ik belangrijk. In een sectie moet je elkaar dingen kunnen bijbrengen. Dat gebeurt ook en we zijn erin geslaagd op één lijn te komen. Dat werkt erg prettig samen. We hoeven onze energie niet te steken in het overtuigen van elkaar, want iedereen werkt op dezelfde manier. Dezelfde baan, andere locatie Werk Naam: Mieke Delver Functie: Docent wiskunde In dienst: 18 jaar School: Johan van Oldenbarnevelt Gymnasium Naam: Marco Schot Functie: Docent wiskunde/scheikunde In dienst: 11 jaar School: t Atrium Wat zijn je taken? Ik geef wiskunde en scheikunde en ik ben mentor van een 4-havoklas. Ik ben meer een mensendier dan een vakidioot. Vooral de omgang met de leerlingen en het mentorschap geven me veel voldoening. Mijn werk is niet alleen lesstof naar binnen werken, ik wil leerlingen ook een stuk zelfstandigheid meegeven. In mijn lessen kijk ik met de leerlingen vooruit en laat ik ze nadenken over hun toekomst. Dat doe ik ook door veel over mijn eigen studententijd te vertellen.' Hoe bevalt je baan? Geweldig! Dat meen ik. Het is en blijft leuk om met deze doelgroep te werken; leerlingen blijven me verrassen en verbazen. Zeven jaar geleden twijfelde ik of ik nog wel op mijn plek zat in het onderwijs. Ik heb toen tijd genomen voor zelfreflectie en ben een loopbaantraject gaan doen. Uiteindelijk kwam ik tot de conclusie dat ik zeker op mijn plek zit. Die periode van zelfreflectie is erg belangrijk geweest om er nu weer voor te kunnen gaan. Want dit werk kan ik alleen maar doen als ik er voor de volle honderd procent voor ga.' Wat vind jij het fijnste moment van de dag? Als een les goed en volgens lesplan verlopen is en leerlingen tevreden naar buiten lopen. Ik wil graag dat er een goede sfeer in mijn klas heerst en dat er gelachen wordt. Als de leerlingen dan ook nog zeggen: Goh, is de les nu al afgelopen? dan ben ik helemaal tevreden. Wat vind je een uitdaging in je werk? Ik heb het gevoel dat ik me nog op zoveel vlakken kan ontwikkelen op deze school. Ik moet daarin een keuze maken en daarin voel ik me gelukkig gesteund door mijn collega s en het management. Ik kan me namelijk niet voorstellen dat ik jaar na jaar, tot mijn pensioen, hetzelfde repertoire zou moeten herhalen. Ik houd van vernieuwing. Anders word ik gek. Wat leer je van collega s? Ik ben blij dat er op onze school een aanzet is gegeven om vaker bij elkaar in de lessen te kijken. Ik sta namelijk altijd open voor nieuwe smaken, zowel vakinhoudelijk als didactisch. Maar ik leer niet alleen van collega s. Ook leerlingen en ouders kunnen me inspireren. Zelf heb ik twee puberende meiden. Oudergesprekken zijn soms een feest van herkenning

9 Passend onderwijs Expert Vraag het Henk Deskundige passend onderwijs Wie is Henk? Henk stond zelf, voordat hij onderwijsadviseur werd, tien jaar voor de klas in het basisonderwijs. Hij was van 2007 tot 2011 coördinator Passend Onderwijs en werd aangesteld door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Hij was betrokken bij het Experiment Passend Onderwijs Eemland, waaraan Onderwijsgroep Amersfoort heeft deelgenomen. Passend onderwijs roept veel vragen op bij docenten. Henk Keesenberg, voormalig coördinator Passend Onderwijs en onderwijsadviseur beantwoordt vragen van medewerkers van de Onderwijsgroep. Hoe ziet passend onderwijs eruit zonder de bezuinigingen? Er komt meer geld voor oplossingen en dat is hard nodig. Voorheen deelde de overheid geld uit volgens één vaste systematiek. Geen stempel betekende geen geld. In het Experiment Passend Onderwijs van het Samenwerkingsverband Eemland (waaraan Onderwijsgroep Amersfoort deelnam) hebben scholen in de regio Eemland geoefend met het loslaten van deze systematiek. In 2014 wordt dat, vanwege Passend Onderwijs, van alle scholen verwacht. We ontdekten in het experiment al snel dat het gunstig is om zelf aan het roer te staan. Nu het geld naar eigen inzicht verdeeld kan worden, ontstaan er meer mogelijkheden voor ideeën en oplossingen. Voor het ene kind is 1000,- genoeg, een ander kind heeft 8000,- nodig voor passende ondersteuning. Daarnaast krijgen we door het uitstel van het Passend Onderwijs meer tijd voor reflectie en onderzoek. Ik zie er tegenop om kinderen met en zonder beperking in de klas te hebben. Meer kinderen komen daardoor onnodig in de knel. Bovendien kan ik niet de aandacht geven die de leerlingen verdienen en nodig hebben. Er is altijd een grens aan wat er mogelijk is in een klas met dertig leerlingen. Die grens verschilt van docent tot docent. Sommige docenten draaien een klas met veel verschillen zonder veel problemen, voor anderen is dat erg lastig. Er is dus geen wet te maken over hoeveel kinderen met een beperking je in een klas kunt hebben. Docenten moeten voor zichzelf gaan nadenken wat ze willen en wat ze kunnen. Wanneer is jouw grens bereikt? Wat kun je aan? Als Naam: Henk Keesenberg Functie: Onderwijsadviseur/voormalig coördinator Passend Onderwijs je merkt dat je grens snel bereikt is, ga dan in gesprek met een docent die wel een goede aanpak heeft ontwikkeld of neem eens een kijkje bij elkaar in de klas. Als een kind naar het speciaal onderwijs gaat, vraag jezelf dan af of het alleen aan de problemen van het kind lag of dat jijzelf ook een rol hebt gespeeld in deze overgang. Ik maak me zorgen dat ik straks kinderen met een ernstige handicap in de klas krijg. Wat staat me te wachten? De centrale vraag is: past deze leerling op onze school? Als dit kind bij ons op school komt, is er dan een goede balans tussen draagkracht en draaglast van leerkracht, leerling, groep en lesstof? Als dat niet het geval is, dan kunnen het kind, de groep en de docent niet optimaal functioneren. Je bekijkt dus als school kritisch of je kunt beantwoorden aan de onderwijskundige vraag van een kind en die vraag leg je neer bij de mensen die het uiteindelijk moeten doen: de docenten. Ik zou graag extra aandacht besteden aan kinderen met een beperking maar dat lukt gewoonweg niet met dertig leerlingen in de klas. Het is belangrijk inzicht te krijgen in je eigen vaardigheden en tekortkomingen. Neem je les eens op met een videocamera of vraag een collega je aanwijzingen te geven. Misschien ontdek je dan wat je anders kunt doen. Werk samen met collega s en onderzoek wat je zelf nodig hebt om beter met verschillen om te gaan. Ik vind dat ik alle kinderen hetzelfde moet behandelen. Met meer verschillen in de klas is dat lastiger. Het ene kind heeft een flinke uit- brander nodig. Terwijl een kind met autisme al snel dichtklapt als die fors wordt aangesproken. Als ik kinderen anders ga behandelen, reageren de leerlingen daar zeker op. Je kunt dit onderwerp bespreekbaar maken in de klas. Leerlingen zijn goed in staat verschillen tussen henzelf en hun klasgenoten te begrijpen. Vaak beter dan je denkt. Ik vind het leuk om mijn vak te geven, maar ik zit er niet op te wachten kinderen te gaan verzorgen. Daar ben ik ook niet goed in en daar heb ik niet voor gekozen. In het onderwijs zijn pedagogiek en didactiek onlosmakelijk verbonden met elkaar. Bedenk voor jezelf wat jij te bieden hebt en waar je grens ligt. Het Passend Onderwijs wordt gebracht als een vooruitgang, terwijl het mijns inziens om een verkapte bezuiniging gaat. Het is inderdaad een budgetteringsmaatregel maar daaraan zitten ook goede kanten. Het doet namelijk een groot beroep op de creativiteit. Voorheen besloot de overheid over het budget, nu bemoeit de overheid zich er niet meer mee. De regio s en de samenwerkingsverbanden krijgen veel meer te zeggen; dat vind ik positief. De mensen die het moeten doen, krijgen meer inspraak. Dat lijkt mij een groot winstpunt. Of het voor jezelf een vooruitgang is, dat bepaal je zelf. En wat je wilt bijdragen in dit proces, bepaal je ook zelf. Henk heeft een kijkwijzer omgaan met verschillen ontwikkeld. Interesse? Stuur een mail naar Wist je dat? Onderzoek heeft uitgewezen dat de prestaties over het algemeen zwak zijn als je in een klas allemaal zwakke kinderen zet. Zet je zwakke en sterke kinderen bij elkaar, dan verbeteren de prestaties van de zwakke kinderen. Wanneer je in een klas alleen maar sterke kinderen zet, zijn de prestaties zeer sterk. Voor de prestaties van sterke kinderen zou je kunnen zeggen dat het beter is om niet met zwakke kinderen in de klas te zitten. Máár dat geldt alleen voor het cognitieve stuk. Sterke kinderen die in een klas zitten met zwakke kinderen krijgen een belangrijke sociale les. Namelijk dat de maatschappij pluriform is! 16 17

10 Passend onderwijs nieuws Ouders als gelijkwaardige gesprekspartners blijven en als alle kinderen weer binnen waren, mocht hij in zijn eentje in de zandbak spelen. Van die ontdekking zijn we vreselijk geschrokken. Naam: Machteld Loeff & Martha de Roos Locatie: Gymnasium & Mulock de Tinne Rowin, leerling Mulock Fornhese Functie: Docent Frans & Directeur & Martha Naam: Titia van Alphen Functie: GMR-lid & moeder van Rowin, leerling Mulock Fornhese De zoon van Titia volgt speciaal onderwijs op Mulock Fornhese. Zij en haar man hebben veel omzwervingen gemaakt om de juiste school voor hun autistische zoon te vinden. Nu Rowin zijn plek gevonden heeft, kijkt ze terug en vertelt ze over het onbegrip waar ze jaren tegenaan liep. Eindelijk hebben we een school gevonden die communiceert met ouders. Mijn zoon Rowin heeft een zware vorm van autisme (MCDD). Op de peuterspeelzaal ging het al flink mis. Omdat we zagen dat zijn sociaal-emotionele ontwikkeling extra aandacht verdiende, ging hij als kleuter naar een Vrije School. Dit draaide uit op een totale ramp. Rowin luisterde niet, hij volgde niet, was altijd moe en zonderde zich af. Uit angst gedroeg hij zich soms zelfs agressief. Afgezonderd Een opmerkzame preventief ambulant begeleider zag ook dat Rowin erg angstig was. Met verschillende aanpassingen in de klas probeerde ze hem te helpen maar niets hielp. Toen mijn zoon naar groep 3 ging, kwam er een nieuwe juf die in het speciaal onderwijs gewerkt had. We waren blij en optimistisch maar ook dit werd een drama. Het was in die tijd letterlijk een gevecht om hem naar school te krijgen. Wekelijks stuurde ik de juf briefjes met het verzoek om een gesprek maar nooit kreeg ik daarop antwoord. Na een jaar kwam ik erachter dat Rowin al die tijd was afgezonderd van zijn klas, zelfs in het speelkwartier. Hij moest binnen Gesprek op school Uiteindelijk werden de ouders van Rowin toch uitgenodigd voor een gesprek op school. In dat gesprek kregen we te horen dat onze zoon zo gek als een deur was. Ze vroegen ons of wij hem alsjeblieft zo snel mogelijk van school wilden halen. Het ergste vindt Titia nog altijd dat haar zoon in die tijd zo veroordeeld werd. Over Rowin werd gesproken alsof hij kwaadaardig was en anderen bewust kwaad deed. Maar hij gedroeg zich zo extreem uit machteloosheid. De school gaf ons bovendien de schuld van zijn gedrag: we waren slechte ouders in hun ogen. Welkom Het was voor ons dan ook een grote opluchting toen we eindelijk de juiste plek voor hem vonden op Mulock Fornhese. Het raakt Titia nog altijd als ze terugdenkt aan het moment waarop de juf haar zoon welkom heette in de klas. Ze zei tegen mijn zoon: Wat fijn dat je er bent. Die opmerking raakt mij nog altijd diep. Dat gevoel had ik nooit eerder gehad. Mijn zoon was altijd een outcast; hij was nergens welkom. Inmiddels gaat het een stuk beter met Rowin. Voor het eerst voel ik dat mijn zoon veilig is op school. Ik ben niet meer bang dat er over hem geoordeeld wordt. Ze weten op Mulock Fornhese dat mijn zoon de dingen niet doet vanuit onwil; ze zien zijn onmacht. Voor Titia is het helder dat haar zoon nooit naar een reguliere school zal kunnen. Daarvoor is zijn problematiek te heftig. Er zijn natuurlijk ook kinderen met een beperking die wèl regulier onderwijs kunnen volgen. Ik hoop dat docenten de ouders van deze kinderen als gelijkwaardige gesprekspartner zien. Het is namelijk niet erg als je het niet meer weet als docent maar blijf hier altijd open en eerlijk over communiceren. Een speciale docent Frans Machteld geeft Frans op het Gymnasium Johan van Oldenbarnevelt, maar twee keer per week fietst zij naar Mulock de Tinne om daar les te geven aan leerlingen met autisme. Ik raad iedere docent aan eens les te geven aan een andere doelgroep: het is een waardevolle aanvulling op mijn werk. Op Mulock de Tinne krijgen leerlingen met autisme havoonderwijs. Omdat het een kleine school is, is het voor schooldirecteur Martha de Roos lastig eerstegraders te vinden voor een paar lesuren per week. Machteld geeft er nu een jaar Frans. Ze maakte kennis met de doelgroep toen ze een leerling van de Tinne in de klas kreeg. Het meisje zat nog op de Tinne maar oefende voor terugkomst in het reguliere onderwijs bij mij in de les. Die begeleiding deed Machteld met zoveel plezier dat ze direct ja zei toen ze gevraagd werd om voor twee lesuren gedetacheerd te worden naar de Tinne. Natuurlijk moest Machteld wel even wennen toen ze voor het eerst voor een groep met autistische leerlingen stond. Van de leerlingen op het gymnasium ben ik gewend dat ze snel werken. Op de Tinne heb ik mijn tempo moeten aanpassen. Ook heb ik ontdekt hoe belangrijk structuur en duidelijkheid zijn voor leerlingen met autisme. Zo moet ik niet de ene keer tekstboek zeggen Machteld en de volgende keer het boek bij de titel noemen. Je moet gewoon altijd dezelfde omschrijving gebruiken. Gericht op lesstof Op de Tinne werkt nog een aantal docenten van reguliere vo-scholen. Martha is ontzettend blij met hun input. Martha: Docenten die werken in het reguliere onderwijs brengen veel expertise mee. Zo zijn we al geholpen met het PTA (programma voor toetsing en afsluiting) en met onze lesstofplanningen. Waardevol vindt Martha ook de uitwerking die deze docenten op de leerlingen hebben. Ze zijn meer gericht op de lesstof dan op de beperking van de leerling. Machteld ziet dat ook. Het is mijn streven leerlingen Frans te leren maar natuurlijk moet ik ook rekening houden met de beperking van deze leerlingen. Dat is juist het bijzondere aan werken op Mulock de Tinne. Machteld heeft in haar eerste jaar op de Tinne vooral moeten leren omgaan met de grote verschillen in de klas. Dat betreft niet alleen de niveauverschillen. Leerlingen reageren ook erg verschillend op moeilijke situaties. De een wordt verdrietig, de ander boos en weer een ander klapt dicht. Met die verschillen kan ik nu veel beter omgaan dan in het begin. Je moet de leerlingen echt leren kennen. Machteld vindt het een waardevolle aanvulling op haar werk met kinderen. Ik ben meer leerlinggericht gaan werken. Als ik zie hoe hard deze kinderen mijn aandacht nodig hebben, bedenk ik dat ik dat ook op het gymnasium niet mag vergeten. Speciale docenten gezocht! De Tinne zoekt nog meer docenten: Eerstegraads docent economie (4 lesuren van 60 min) Eerstegraads docent Engels (6 lesuren van 60 min) Voor meer informatie 18 19

11 Wat drijft Aart? Naam: Aart Mastebroek School: Mulock Fornhese Functie: Docent & oprichter schoolband Wie is Aart? Aart werkt sinds 2006 op Mulock Fornhese. Hij is docent en oprichter van de schoolband. In de schoolband komt zijn passie voor muziek samen met zijn drijfveer om jongeren met complexe internaliserende problematiek (veelal autistisch) te begeleiden in het speciaal onderwijs. Hoe kwam je op het idee om de schoolband op te richten? Ik ben me vanuit mijn passie voor muziek gaan verdiepen in de betekenis van muziek voor autisten. Bij sommige leerlingen zag ik namelijk grote veranderingen als ze met muziek bezig waren: ze kwamen helemaal tot leven als ze een gitaar in handen kregen. Dat fascineerde me. Hoe draagt muziek bij aan het welzijn van de leerlingen? Autisten willen het liefst zoveel mogelijk alleen doen en dan vooral op hun eigen manier. In een band kan dat niet. Je moet samenspelen en samenwerken om tot een mooi resultaat te komen. De sociale component van het samenspel is dan ook een grote uitdaging voor mijn leerlingen. Bij sommige leerlingen zie ik een enorme groei. Eerst zijn ze helemaal gefixeerd op hun eigen ding maar na een tijdje kunnen ze een stap zetten richting samenspelen. Dat dit lukt, heeft vooral met hun grote motivatie te maken. Sommigen worden zo geraakt en gedreven door muziek, dat ze extra hun best doen om samen te kunnen spelen. Muziek heeft nog een andere aantrekkingskracht op autistische jongeren: muziek bestaat met haar coupletten en refreinen uit structuren. Die voorspelbaarheid trekt autisten aan. Tegelijkertijd geeft muziek maken vrijheid. Een leerling vertelde me eens dat de muren in zijn hoofd wegvallen als hij muziek maakt. Deze ervaring is voor jongeren erg belonend. Omdat de jongeren enorm gemotiveerd zijn, heeft de band een grote uitstraling. Ze spelen ook écht goed, alhoewel dat geen doel op zich is. Het gaat erom dat de bandleden genieten van muziek maken. Maar ik stel ook eisen aan ze want dat doet de maatschappij ook. Ik probeer met mijn band bij te dragen aan een veelzijdige ontwikkeling van deze jongeren. Muziek kan daarbij helpen, is mijn overtuiging. Het geeft ze de kans te oefenen met samenwerken en flexibiliteit, vaardigheden die voor hen extra belangrijk en uitdagend zijn. Voor meer informatie over wat muziek voor autisten kan betekenen:

De beste basis voor je toekomst

De beste basis voor je toekomst Visser t Hooft Lyceum Leiderdorp KANSRIJK EN UITDAGEND De beste basis voor je toekomst i 11gymnasium 11atheneum 11havo vhl.nl 11mavo (vmbo-t) Muzenlaan 155 q Op de open avond vond ik de school meteen leuk

Nadere informatie

Monitor de Bibliotheek op school vmbo

Monitor de Bibliotheek op school vmbo Monitor de Bibliotheek op school vmbo Vragenlijst bibliotheek Als de school meerdere vestigingen kent heeft deze vragenlijst betrekking op de vestiging waar hij wordt afgenomen. In dat geval moet in de

Nadere informatie

PBS. Door: René Krechting (adjunct-directeur)

PBS. Door: René Krechting (adjunct-directeur) PBS Door: René Krechting (adjunct-directeur) Het schooljaar 2012-2013 is begonnen en de eerste periode zit er inmiddels alweer bijna op. Elke klas is direct in het begin van het schooljaar op introductiekamp

Nadere informatie

LEREN VOOR DE PRAKTIJK

LEREN VOOR DE PRAKTIJK LEREN VOOR DE PRAKTIJK Een nieuwe school, heel anders dan de basisschool. Veel verschillende docenten. Andere vakken. Krijg je al de kriebels in je buik? Niet nodig, hoor. Op Het Streek aan de Zandlaan

Nadere informatie

Brugklasbrochure voor leerlingen

Brugklasbrochure voor leerlingen Brugklasbrochure voor leerlingen 2015 2016 Beste leerling van groep 8, Beste leerling van groep 8, Binnenkort moet je beslissen naar welke middelbare school je wilt. De keuze die je gaat maken is belangrijk

Nadere informatie

een waardevol diploma vmbo en mbo in één havo-top! Uiterlijke Verzorging en Mode Consumptief en Toerisme Zorg en Welzijn, Sport en Bewegen

een waardevol diploma vmbo en mbo in één havo-top! Uiterlijke Verzorging en Mode Consumptief en Toerisme Zorg en Welzijn, Sport en Bewegen een waardevol diploma vmbo en mbo in één havo-top! Uiterlijke Verzorging en Mode Consumptief en Toerisme Zorg en Welzijn, Sport en Bewegen Handel en Administratie vmbo-mbo-havo PENTA werkt al een tijdje

Nadere informatie

Presentatie door: Dr. Wim Hilberdink. 1 december 2015

Presentatie door: Dr. Wim Hilberdink. 1 december 2015 Presentatie door: Dr. Wim Hilberdink 1 december 2015 THORBECKE SCHOLENGEMEENSCHAP Zwolle atheneum havo mavo 1820 leerlingen 160 docenten 10 jaar Mediawijsheid Relatie tot digitale geletterdheid Opzet en

Nadere informatie

Ontwikkel je specialiteit! TOPklas leerjaar 1 Cultuur, Sport, ICT en Science

Ontwikkel je specialiteit! TOPklas leerjaar 1 Cultuur, Sport, ICT en Science Ontwikkel je specialiteit! TOPklas leerjaar 1 Cultuur, Sport, ICT en Science Op het Picasso Lyceum sta jij centraal. En de leraren doen er alles aan om jouw talenten verder te ontwikkelen. Daar staat natuurlijk

Nadere informatie

Samen het beste uit jezelf halen

Samen het beste uit jezelf halen Samen het beste uit jezelf halen Technasium en bèta-onderwijs pag. 4 Kunst en Cultuur pag. 5 Talen en gymnasium pag. 6 Technasium en bèta-onderwijs pag. 4 Kunst en Cultuur pag. 5 Talen en gymnasium pag.

Nadere informatie

Talent. voor de Toekomst! Informatie Saenredam College

Talent. voor de Toekomst! Informatie Saenredam College Talent voor de Toekomst! Informatie Saenredam College 201 4 5 /201 Inhoudsopgave Dit hebben we speciaal voor jou geschreven 2 Openbare school Open avond VMBO bij het Saenredam College 3 Onderbouw Nieuwe

Nadere informatie

OPEN DAG 2015. www.staring.nl. 24 januari 10 tot 13 uur. 24 januari 10 tot 13 uur. 24 januari 10 tot 13 uur. Borculo Beukenlaan

OPEN DAG 2015. www.staring.nl. 24 januari 10 tot 13 uur. 24 januari 10 tot 13 uur. 24 januari 10 tot 13 uur. Borculo Beukenlaan OPEN DAG 2015 Borculo Beukenlaan 24 januari 10 tot 13 uur Borculo Herenlaan bovenbouw vmbo 24 januari 10 tot 13 uur Lochem Zutphenseweg 24 januari 10 tot 13 uur www.staring.nl Het Staring College daagt

Nadere informatie

MAAK WERK VAN JOUW TALENT

MAAK WERK VAN JOUW TALENT MAAK WERK VAN JOUW TALENT Schatgraven heeft altijd iets spannends. Zeker als je weet dat je iets gaat vinden. Wat komt er tevoorschijn? De komende jaren ga jij schatgraven. Als het kan op onze school.

Nadere informatie

Rijswijk. vmbo bb vmbo kb mavo lwoo. Brengt leren in beweging

Rijswijk. vmbo bb vmbo kb mavo lwoo. Brengt leren in beweging Rijswijk vmbo bb vmbo kb mavo lwoo Brengt leren in beweging Elke dag beginnen met bewegen Het nieuwe vmbo in Rijswijk Het Stanislascollege is een vernieuwende VMBO-school die draait om jou. Om wat je goed

Nadere informatie

Havo/atheneum. Open katholieke school voor vmbo bbl, kbl, mavo, havo, atheneum en technasium. Cals College IJsselstein

Havo/atheneum. Open katholieke school voor vmbo bbl, kbl, mavo, havo, atheneum en technasium. Cals College IJsselstein Havo/atheneum Open katholieke school voor vmbo bbl, kbl, mavo, havo, atheneum en technasium Cals College IJsselstein Inhoud Welkom op het Cals 3 Met zelfvertrouwen naar het Cals 4 Technasium 5 21st century

Nadere informatie

atheneum technasium havo havo/vmbo-t

atheneum technasium havo havo/vmbo-t technasium /vmbo-t Tijd voor jouw toekomst Het is bijna zover: je zegt je basisschool gedag en je gaat een nieuw avontuur aan op het voortgezet onderwijs. Het is tijd om te ontdekken en te leren wat jíj

Nadere informatie

Thema Kinderen en school

Thema Kinderen en school http://www.edusom.nl Thema Kinderen en school Lesbrief 20. Het adviesgesprek. Wat leert u in deze les? Advies vragen. / woorden die hetzelfde betekenen. Advies geven. / woorden die hetzelfde betekenen.

Nadere informatie

Wessel Gansfortcollege vestiging Heerdenpad

Wessel Gansfortcollege vestiging Heerdenpad Wessel Gansfortcollege vestiging Heerdenpad Film bekijken? Scan met Layar! vmbo-theoretisch leerweg (tl) havo, atheneum, atheneum+ 900 leerlingen Uit de kunst! Ongeveer 900 leerlingen komen elke dag naar

Nadere informatie

Havo. Al jaren een goede opleiding met ruimte voor je eigen talent, met eventueel vakken op vwo-niveau of eerder havo-examen doen.

Havo. Al jaren een goede opleiding met ruimte voor je eigen talent, met eventueel vakken op vwo-niveau of eerder havo-examen doen. Havo Al jaren een goede opleiding met ruimte voor je eigen talent, met eventueel vakken op vwo-niveau of eerder havo-examen doen. Met havo op weg naar succes! Al jarenlang heeft onze havo-afdeling heel

Nadere informatie

Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren.

Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren. 1/5 Fase 1: Wat wilde ik bereiken? Handelen/ ervaring opdoen Ik wilde een opdracht ontwikkelen voor leerlingen die voldoet aan de uitgangspunten van competentiegericht leren. De opdracht wilde ik zo ontwikkelen,

Nadere informatie

Tekst lezen en vragen stellen

Tekst lezen en vragen stellen 1. Lees de uitleg. Tekst lezen en vragen stellen Als je een tekst leest, kunnen er allerlei vragen bij je opkomen. Bijvoorbeeld: Welke leerwegen zijn er binnen het vmbo? Waarom moet je kritisch zijn bij

Nadere informatie

Doorlopende leerlijn naar thema Nationaal Media Paspoort. Nationale Academie voor Media en Maatschappij

Doorlopende leerlijn naar thema Nationaal Media Paspoort. Nationale Academie voor Media en Maatschappij Doorlopende leerlijn naar thema Nationaal Media Paspoort 1 THEMA 1. Weet wat je ziet Alles wat je ziet in de media is door iemand met bepaalde bedoeling gemaakt. Deze producent wordt door allerlei dingen

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

Onderwijs met hoofd en hart

Onderwijs met hoofd en hart Als ik hier een diploma kon halen was ik het liefst hier gebleven Onderwijs met hoofd en hart www.altra.nl minigids_school2care.indd 1 18-06-15 14:22 Beste leerling, welkom bij School2Care! School2Care

Nadere informatie

Als ik hier een diploma kon halen was ik het liefst hier gebleven ONDERWIJS MET HOOFD EN HART WWW.ALTRA.NL

Als ik hier een diploma kon halen was ik het liefst hier gebleven ONDERWIJS MET HOOFD EN HART WWW.ALTRA.NL Als ik hier een diploma kon halen was ik het liefst hier gebleven ONDERWIJS MET HOOFD EN HART WWW.ALTRA.NL Beste leerling, welkom bij School2Care! CoachJ Je coach is de komende tijd je steun en toeverlaat.

Nadere informatie

Informatie over de brugklas voor ouders

Informatie over de brugklas voor ouders Open Huis vrijdag 29 januari 2016 16.00-21.00 uur scholengemeenschap voor mavo, havo en vwo (atheneum en gymnasium) Informatie over de brugklas voor ouders Open lessen 11, 12, 14 en 15 januari 2015 Deelname

Nadere informatie

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk?

Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Wat is verantwoordelijkheid en waarom is het belangrijk? Verantwoordelijkheid. Ja, ook heel belangrijk voor school!!! Het lijkt veel op zelfstandigheid, maar toch is het net iets anders. Verantwoordelijkheid

Nadere informatie

werken voor talent! MET DE IPAD!

werken voor talent! MET DE IPAD! Groene Hart Rijnwoude is kleinschalig met een breed onderwijsaanbod op het gebied van vmbo-b/k, tl en havo. Op onze school staat Leren met uitzicht centraal. We geven onze leerlingen uitzicht op een goede

Nadere informatie

EVEN KENNIS MAKEN. Informatie voor nieuwe brugklasleerlingen 2016

EVEN KENNIS MAKEN. Informatie voor nieuwe brugklasleerlingen 2016 EVEN KENNIS MAKEN Informatie voor nieuwe brugklasleerlingen 2016 De eerste jaren werken we vooral nog in thema s en met het spreekwoord van onze school: Willen, worden en zijn. Maar in latere jaren werken

Nadere informatie

Volgend schooljaar naar het voortgezet onderwijs... Spannend! Welke school wordt het? Wil je er een

Volgend schooljaar naar het voortgezet onderwijs... Spannend! Welke school wordt het? Wil je er een vakcollege techniek vakcollege zorg en welzijn vakcollege economie en ondernemen vakcollege media, vormgeving en ICT mavo mavo + havo vwo gymnasium vwo + entreprenasium technasium Volgend schooljaar naar

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Open Huis op vrijdag 22 januari 2016 maandag 1 woensdag 3 donderdag 4 februari 2016 Afdelingsleider klas 1

Open Huis op vrijdag 22 januari 2016 maandag 1 woensdag 3 donderdag 4 februari 2016 Afdelingsleider klas 1 (Hoog)begaafd? Met onderwijs op maat, uitdagingen in je eigen interesses en jaren ervaring in onderwijs aan (hoog)begaafden ben je bij ons aan het goede adres! (Hoog)begaafd? Wat is (hoog)begaafdheid nou

Nadere informatie

ONTDEK ONTDEK BORNEGO BORNEGO

ONTDEK ONTDEK BORNEGO BORNEGO ONTDEK ONTDEK BORNEGO BORNEGO Eerlijk gezegd vond ik het eerst doodeng en spannend om naar een andere school te gaan. Ik wou mijn oude klas van de Ekke de Haan gewoon niet kwijt. We hadden het daar zo

Nadere informatie

Hardenberg Tel 0524 593800. Coevorden. Your next step! Tel 0523 262170. www.denieuweveste.nl

Hardenberg Tel 0524 593800. Coevorden. Your next step! Tel 0523 262170. www.denieuweveste.nl Van Heeckerenlaan 2 Piet Heinstraat 1 Coevorden Hardenberg Tel 0524 593800 Your next step! Tel 0523 262170 www.denieuweveste.nl Your next step! informatie 2014/2015 ontwikkel(t) je talent De Nieuwe Veste

Nadere informatie

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO Page of 7 Enquête voortgezet onderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas

Nadere informatie

Burn-out: een geluk bij een ongeluk

Burn-out: een geluk bij een ongeluk Burn-out: een geluk bij een ongeluk Als ik Els (39) voor het eerst spreek, is zij al bijna een jaar thuis vanwege een burn-out. Ze werkt zeven jaar als communicatiemedewerker voor een sportbond wanneer

Nadere informatie

Informatie voor nieuwe brugklasleerlingen 2015

Informatie voor nieuwe brugklasleerlingen 2015 EVEN KENNIS MAKEN Informatie voor nieuwe brugklasleerlingen 2015 De eerste jaren werken we vooral nog in thema s en met het spreekwoord van onze school: Willen, worden en zijn. Maar in latere jaren werken

Nadere informatie

Verleg je grenzen! Visser t Hooft Lyceum Leiden. vhl.nl Kagerstraat 1 KANSRIJK EN UITDAGEND

Verleg je grenzen! Visser t Hooft Lyceum Leiden. vhl.nl Kagerstraat 1 KANSRIJK EN UITDAGEND Visser t Hooft Lyceum Leiden KANSRIJK EN UITDAGEND Verleg je grenzen! i tweetalig gymnasium (tweetalig) atheneum (tweetalig) havo 1 1 mavo (vmbo-t) vhl.nl Kagerstraat 1 q Ik vind het een mooie, gezellige

Nadere informatie

Locatie Fedde Schurer Je doet ertoe!

Locatie Fedde Schurer Je doet ertoe! HAVO/ VWO Locatie Fedde Schurer Je doet ertoe! VAN ONDER - NAAR BOVENBOUW Wie binnen Openbare Scholengroep Sevenwolden overgaat van het tweede leerjaar basisvorming naar het derde leerjaar havo of vwo,

Nadere informatie

EEN WERELD SCHOOL. vmbo theoretische leerweg HTL-route voor leerlingen die naar de havo willen. Gemini (H)TL

EEN WERELD SCHOOL. vmbo theoretische leerweg HTL-route voor leerlingen die naar de havo willen. Gemini (H)TL EEN WERELD SCHOOL vmbo theoretische leerweg HTL-route voor leerlingen die naar de havo willen Gemini (H)TL Gemini (H)TL is iets voor jou! Je hebt advies vmbo theoretische leerweg Vmbo theoretische leerweg

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

EEN WERELD SCHOOL. lyceum (h)tl vakcolleges (b/k) lwoo. vmbo theoretische leerweg HTL-route voor leerlingen die naar de havo willen.

EEN WERELD SCHOOL. lyceum (h)tl vakcolleges (b/k) lwoo. vmbo theoretische leerweg HTL-route voor leerlingen die naar de havo willen. lyceum (h)tl vakcolleges (b/k) lwoo EEN WERELD SCHOOL vmbo theoretische leerweg HTL-route voor leerlingen die naar de havo willen Gemini (H)TL Gemini (H)TL, iets voor jou! De HTL- route Je hebt advies

Nadere informatie

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school

Een Positief. leer en leefklimaat. op uw school Een Positief leer en leefklimaat op uw school met TOPs! positief positief denken en doen Leerlingen op uw school ontwikkelen zich het beste in een positief leer- en leefklimaat; een klimaat waarin ze zich

Nadere informatie

ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 29 ouders)!

ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 29 ouders)! 18 responses View all Publish analytics 18 responses ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 9 ouders) Summary View all responses Publish analytics In welke mate ziet u uw zoon of dochter de ipad thuis

Nadere informatie

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl.

Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Chatten Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen gekregen. Wilt u meer weten over dit keurmerk kijk dan op de website: www.stichtingmakkelijklezen.nl. Colofon Een uitgave van Eenvoudig Communiceren

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

Ondernemen, Welzijn & Sport

Ondernemen, Welzijn & Sport christelijke school voor vmbo-gl-kbl-bbl Ondernemen, Welzijn & Sport Onderwijs maken we samen! Wat ga je leren? Wat wil je doen en meemaken? Wat kies je? Dat ontdekken we samen: jij, je ouders/verzorgers

Nadere informatie

Volgend schooljaar naar het voortgezet onderwijs... Spannend! Welke school wordt het? Wil je er een

Volgend schooljaar naar het voortgezet onderwijs... Spannend! Welke school wordt het? Wil je er een vakcollege techniek vakcollege zorg en welzijn vakcollege economie en ondernemen vakcollege media, vormgeving en ICT mavo mavo + havo vwo gymnasium vwo + entreprenasium technasium Volgend schooljaar naar

Nadere informatie

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben

Ik-Wijzer Ik ben wie ik ben Ik ben wie ik ben Naam: Johan Vosbergen Inhoudsopgave Inleiding... 3 De uitslag van Johan Vosbergen... 7 Toelichting aandachtspunten en leerdoelen... 8 Tot slot... 9 Pagina 2 van 9 Inleiding Hallo Johan,

Nadere informatie

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid

18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid 18 tips om te werken aan je eigen inzetbaarheid Goed, gezond en gemotiveerd aan het werk tot je pensioen? Dat bereik je door kansen te pakken op het werk. Leer aan de hand van onderstaande punten hoe je

Nadere informatie

jouw bestemming onze passie

jouw bestemming onze passie jouw bestemming onze passie rotterdam evangelische school mavo havo atheneum gymnasium Persoonlijk, vertrouwd Bijbelgetrouw Hoge kwaliteit Goede examenresultaten Passie PRISMA: Passie Plus: Passie voor

Nadere informatie

www.leraarwordeninsittard.nl Leraar, je wist dat je het was.

www.leraarwordeninsittard.nl Leraar, je wist dat je het was. www.leraarwordeninsittard.nl Leraar, je wist dat je het was. Benjamin Plant student Aardrijkskunde Ik weet wat ik wil Het leukste moment van mijn stage is wanneer leerlingen mij uit zichzelf aanspreken

Nadere informatie

facebook.com/fritsphilips voor brugklassers twitter.com/fritsphilips

facebook.com/fritsphilips voor brugklassers twitter.com/fritsphilips Frits! facebook.com/fritsphilips voor brugklassers twitter.com/fritsphilips over meneer Frits! Meneer Frits, ofwel Frits Philips, werd geboren in 1905 en studeerde af aan de TU van Delft als werktuigbouwkundig

Nadere informatie

Iedereen online, van 9 tot 99 jaar. Les 7 ... Facebook, sociaal zijn op het internet. Deze iconen tonen aan voor wie het document is

Iedereen online, van 9 tot 99 jaar. Les 7 ... Facebook, sociaal zijn op het internet. Deze iconen tonen aan voor wie het document is Les 7... Facebook, sociaal zijn op het internet Deze iconen tonen aan voor wie het document is Leerkrachten WebExperts Senioren Leerlingen Achtergrondinformatie Achtergrondinformatie voor de leerkracht

Nadere informatie

EEN LEERZAAM AVONTUUR! Leren maar ook plezier maken. Onderwijs op jouw niveau. Extra mogelijkheden voor bètatechniek en sport MAVO HAVO VWO

EEN LEERZAAM AVONTUUR! Leren maar ook plezier maken. Onderwijs op jouw niveau. Extra mogelijkheden voor bètatechniek en sport MAVO HAVO VWO 2015 2016 Leren maar ook plezier maken. Onderwijs op jouw niveau. Extra mogelijkheden voor bètatechniek en sport EEN LEERZAAM AVONTUUR! Klap deze folder uit en scan hem met de Layar app! MAVO HAVO VWO

Nadere informatie

B&O Info Tel.: 06-20657425 E-mail: info@bo-info.nl Internet: www.bo-info.nl Twitter: @bo_info Facebook: https://www.facebook.com/bo.

B&O Info Tel.: 06-20657425 E-mail: info@bo-info.nl Internet: www.bo-info.nl Twitter: @bo_info Facebook: https://www.facebook.com/bo. Er is niet één antwoord te geven op de vraag hoe vaak of hoe lang een kind op een tablet, smartphone of computer mag. Dat hangt sterk af van het kind en de situatie. Deskundigen zijn het er wel over eens

Nadere informatie

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen?

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen? Stap 6. Changes only take place through action Dalai Lama Wat ga je doen? Jullie hebben een ACTiePlan voor het experiment gemaakt. Dat betekent dat je een nieuwe rol en andere ACTies gaat uitproberen dan

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Over het Vecht-College

Over het Vecht-College Over het Vecht-College Het Vecht-College is een particuliere middelbare school voor mavo, havo en vwo. Wij bieden kwalitatief hoogstaand onderwijs, gericht op de individuele behoeften en talenten van kinderen.

Nadere informatie

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Het 5V- proces van Appreciative Inquiry is een uitstekend instrument voor het houden van een waarderend gesprek of interview. Je kunt de stappen in het

Nadere informatie

Stap je toekomst in... Informatie voor de leerlingen. Compleet onderwijs voor vmbo-t havo vwo

Stap je toekomst in... Informatie voor de leerlingen. Compleet onderwijs voor vmbo-t havo vwo Stap je toekomst in... Informatie voor de leerlingen Compleet onderwijs voor vmbo-t havo vwo Op zoek Je zoekt een nieuwe school, want op de basisschool ben je (bijna) klaar. De basisschool was wel erg

Nadere informatie

HANDLEIDING FUNDRAISING Ride New York 2016

HANDLEIDING FUNDRAISING Ride New York 2016 HANDLEIDING FUNDRAISING Ride New York 2016 Inhoud 1. Aan de slag!...3 2. Stappenplan...4 3. Extra tips voor publiciteit...5 4. Jij & je enthousiasme...6 5. Succes!...6 1. Aan de slag! Geweldig dat je hebt

Nadere informatie

De ambulant begeleider heeft als eerste zorg het welbevinden van de leerling binnen het regulier onderwijs

De ambulant begeleider heeft als eerste zorg het welbevinden van de leerling binnen het regulier onderwijs 1 Wat is ambulante begeleiding? Ambulante begeleiding is ondersteuning van het speciaal onderwijs aan het regulier onderwijs. Met ambulante begeleiding kunnen leerlingen met een cluster 4 indicatie regulier

Nadere informatie

Het Ludger College. Jouw talent is er thuis.

Het Ludger College. Jouw talent is er thuis. Het Ludger College Jouw talent is er thuis. Algemene informatie over het Ludger College Het Ludger College is een school voor mavo, havo en vwo (atheneum en gymnasium) in Doetinchem. Er is ook een programma

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Jouw toekomst start op Eijkhagen.

Jouw toekomst start op Eijkhagen. Jouw toekomst start op Eijkhagen. Charlemagne College Eijkhagen is een school voor voortgezet onderwijs in Landgraaf. Je kunt bij ons naar het vwo, het tweetalig vwo, de havo of het vmbo-tl. Ons motto

Nadere informatie

ALGEMEEN... 3 TOELATINGSEISEN, AANMELDING EN INTAKE... 4. TRAJECT... 5 Welke opleidingen worden aangeboden?... 5

ALGEMEEN... 3 TOELATINGSEISEN, AANMELDING EN INTAKE... 4. TRAJECT... 5 Welke opleidingen worden aangeboden?... 5 Veel gestelde vragen vavo april 2015: ALGEMEEN... 3 Wat betekent vavo?... 3 Hoe oud moet je zijn voor vavo?... 3 Wat zijn de lestijden?... 3 Hoe groot zijn de klassen?... 4 TOELATINGSEISEN, AANMELDING

Nadere informatie

Locatie Buitenbaan Je doet ertoe!

Locatie Buitenbaan Je doet ertoe! JENAPLAN Locatie Buitenbaan Je doet ertoe! BUITENGEWOON JENA een andere, succesvolle aanpak In Heerenveen kunnen leerlingen sinds 1997 in de onderbouw van Jenaplan-onderwijs volgen in heterogene klassen:

Nadere informatie

Voorlichting Voortgezet Onderwijs

Voorlichting Voortgezet Onderwijs Voorlichting Voortgezet Onderwijs Onderwerpen die besproken worden: Onderbouw VO Bovenbouw VO LWOO vmbo havo/vwo En daarna? Factoren voor schoolkeuze Scholen in de regio Aanmeldingsprocedure Belangrijke

Nadere informatie

Lesbrief verslaving aan games of sociale media

Lesbrief verslaving aan games of sociale media Lesbrief verslaving aan games of sociale media Tijd: 45 55 minuten Leerjaar 1-Profiel1,2,3 Introduceer het onderwerp kort: gamen en actief zijn op sociale media zijn superleuk. Hoe komt dat eigenlijk?

Nadere informatie

Training Netwerken Forum 12-5-2014

Training Netwerken Forum 12-5-2014 Training Netwerken Forum 12-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Inleiding 6 Opdracht Je eigen netwerk 7 Theorie 8 Opdracht In gesprek

Nadere informatie

ALGEMEEN... 3 TOELATINGSEISEN, AANMELDING EN INTAKE... 4. TRAJECT... 5 Welke opleidingen worden aangeboden?... 5

ALGEMEEN... 3 TOELATINGSEISEN, AANMELDING EN INTAKE... 4. TRAJECT... 5 Welke opleidingen worden aangeboden?... 5 Veel gestelde vragen VAVO april 2016: ALGEMEEN... 3 Wat betekent vavo?... 3 Hoe oud moet je zijn voor vavo?... 3 Wat zijn de lestijden?... 3 Hoe groot zijn de klassen?... 4 TOELATINGSEISEN, AANMELDING

Nadere informatie

werken voor talent! MET DE IPAD!

werken voor talent! MET DE IPAD! Op de Groene Hart Topmavo komen leerlingen met een mavo (vmbo-tl) of mavo/havo-advies. We hebben in klas 1 zowel tl-klassen als tl/havoklassen. Bij ons kunnen leerlingen Meer dan leren. Leerlingen doen

Nadere informatie

Hoe Anna ben jij? Lyceum. @anna

Hoe Anna ben jij? Lyceum. @anna Hoe Anna ben jij? Lyceum @anna Wij zijn Anna Welkom @anna Lyceum Op de basisschool vind je leren leuk. Ja toch? Je haalt goede cijfers en bent nieuwsgierig. Je wilt vast doorleren, in het Hoger Beroepsonderwijs

Nadere informatie

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 Inhoudsopgave Colofon 3 Dag tegen het pesten 4 Highlights 4 Pesten gebeurt in mijn klas het meest met 5 Welke uitspraak

Nadere informatie

Naar de brugklas van het Greijdanus?!

Naar de brugklas van het Greijdanus?! Enschede Schitteren in Zijn licht Naar de brugklas van het Greijdanus?! www.greijdanus.nl/enschede Groep 8 en dan? Dan ga je naar een andere school, naar het voortgezet onderwijs. Maar naar welke school?

Nadere informatie

ALTRA COLLEGE NOORD / ZUIDOOST. Leren en werken voor je toekomst WWW.ALTRA.NL

ALTRA COLLEGE NOORD / ZUIDOOST. Leren en werken voor je toekomst WWW.ALTRA.NL ALTRA COLLEGE NOORD / ZUIDOOST Leren en werken voor je toekomst WWW.ALTRA.NL Beste leerling, welkom bij Altra College! Mentor Goedemorgen, goed dat je er bent! We zijn blij dat je er bent. Bij de beroepsopleiding

Nadere informatie

Bouwen & Bewaren Nieuwsflits

Bouwen & Bewaren Nieuwsflits Bouwen & Bewaren Nieuwsflits Nummer 7 maart 2015 Geachte ouders/ verzorgers, U ontvangt Nieuwsflits B&B nummer 7. Dit keer komen de personeelsleden aan het woord die dagelijks met de kinderen werken binnen

Nadere informatie

Stevige basis voor je toekomst

Stevige basis voor je toekomst Stevige basis voor je toekomst Technologie ipad Jij de baas Loopbaan Oriëntatie Begeleiding met mavo of mavo + op het Hondsrug College Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Een stevige

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

christelijke school voor mavo-havo-vwo met elkaar voor elkaar voor nu en later

christelijke school voor mavo-havo-vwo met elkaar voor elkaar voor nu en later christelijke school voor mavo-havo-vwo met elkaar voor elkaar voor nu en later Onderwijs met aandacht voor iedereen! Op mavo, havo of drie jaar vwo onderbouw: Engels PLUS Sport PLUS Science PLUS Business

Nadere informatie

LIBANON LYCEUM. vraagt veel, geeft veel. mavo havo atheneum gymnasium WWW.LIBANONLYCEUM.NL

LIBANON LYCEUM. vraagt veel, geeft veel. mavo havo atheneum gymnasium WWW.LIBANONLYCEUM.NL LIBANON LYCEUM mavo havo atheneum gymnasium vraagt veel, WWW.LIBANONLYCEUM.NL geeft veel UW KIND IS HET MOOISTE DAT U HEEFT! Daarom kiest u met zorg de school waar uw kind na de basisschool naar toe gaat.

Nadere informatie

Waardevolle woorden voor het Sint-Laurenscollege

Waardevolle woorden voor het Sint-Laurenscollege Waardevolle woorden voor het Sint-Laurenscollege Verbondenheid, Inspiratie, Verantwoordelijkheid, Ambitie: dit zijn waardevolle woorden voor het Sint-Laurenscollege. We kunnen veel bereiken als school,

Nadere informatie

a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht...

a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht... a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht... de uitdaging... Hallo, ik ben Hanna. Dit jaar ben ik begonnen aan QUEST. QUEST past prima bij mij. Dat denk ik zelf, dat denken mijn ouders

Nadere informatie

Presentatie tijdens lesjes middag. De Vos: jouw slimste keuze!

Presentatie tijdens lesjes middag. De Vos: jouw slimste keuze! Presentatie tijdens lesjes middag De Vos: jouw slimste keuze! Visie Strategisch Beleidsplan Onze primaire functie en ons hoofddoel is het ontplooien van leerlingen op basis van individuele kwaliteiten.

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

CITAVERDE maakt werk van leren!

CITAVERDE maakt werk van leren! CITAVERDE maakt werk van leren! CITAVERDE College maakt werk van leren Informatie CITAVERDE College Horst Maakt werk van leren CITAVERDE College, natuurlijk! Welkom! Welkom Welkom! Welkom LOCATIES CITAVERDE

Nadere informatie

Christelijke school voor vmbo met leerwegondersteuning. College de OpMaat. Op maat voor jou!

Christelijke school voor vmbo met leerwegondersteuning. College de OpMaat. Op maat voor jou! Christelijke school voor vmbo met leerwegondersteuning College de OpMaat Op maat voor jou! 2015-2016 College de OpMaat: Op maat voor jou! Leuke activiteiten Ik kan me niet zo goed concentreren in een grote

Nadere informatie

Informatie voor ouders en leerlingen 2015 2016. Openbaar onderwijs voor leerlingen met pit!

Informatie voor ouders en leerlingen 2015 2016. Openbaar onderwijs voor leerlingen met pit! Informatie voor ouders en leerlingen 2015 2016 Openbaar onderwijs voor leerlingen met pit! Welkom op Schoonoord Doorn Schoonoord Doorn is een kleine school voor voortgezet onderwijs met ongeveer 400 leerlingen.

Nadere informatie

Leren Leren en ExcelLeren

Leren Leren en ExcelLeren Leren Leren en ExcelLeren www.mindsetlearnandgrow.nl Wat is MindSet? MindSet is een groep studenten die leerlingen leert effectief te leren. Wij helpen leerlingen betere schoolresultaten te behalen door

Nadere informatie

Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7

Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7 Huiswerkbeleid Onderwijsteam 7 Inleiding: Het onderwijs op school is er onder meer op gericht de verantwoordelijkheid en zelfstandigheid van de leerlingen te vergroten. Ook het maken van huiswerk levert

Nadere informatie

R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders

R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders Door Hartger Wassink R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders De rol van de schoolleiders mag niet onderschat worden. Netwerkleren leidt, als het goed is, tot

Nadere informatie

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar

Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels. Inkijkexemplaar Handleiding lesmethode Groep 8 Brugklas Bikkels versie 2016 Inhoudsopgave Introductie 4 Verantwoording Methodiek 5 Doorgaande lijn Po en Vo 6 Preventief en curatief 7 Organiseer je les 8 Praktische tips

Nadere informatie

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING In gesprek met elkaar. Uitwerking van de stellingen. De onderstaande stellingen hebben we deze avond besproken onder elke stelling staan een aantal opmerkingen die

Nadere informatie

TOPmavo. Als je graag wilt leren, zelfstandig kunt werken en wilt laten zien wat je in huis hebt, dan zul je je prima thuis voelen op onze TOPmavo.

TOPmavo. Als je graag wilt leren, zelfstandig kunt werken en wilt laten zien wat je in huis hebt, dan zul je je prima thuis voelen op onze TOPmavo. TOPmavo Als je graag wilt leren, zelfstandig kunt werken en wilt laten zien wat je in huis hebt, dan zul je je prima thuis voelen op onze TOPmavo. Met TOPmavo kun je alle kanten op Mavo betekent middelbaar

Nadere informatie