Agro & Food-machinebouw

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Agro & Food-machinebouw"

Transcriptie

1 Agro & Food-machinebouw reldwijd we xport ee 3% ijde expo dw rt el ouwma ndb ch la 6% w er es in 1% ldecon ere w ie om AGRO FOOD & TECHNOLOGY ijde expor tf dw l e achines dm oo 11% we r Groeiambities van een sterke exportsector

2 Solide sector met enorme exportkracht Sterke positie in agro & food heeft ook geleid tot toppositie in agro & food-machinebouw Nederland staat bekend als sterk agro & food-land. Zo is Nederland wereldwijd agro-exporteur nummer 2 en behoort het kennisniveau op dit terrein tot de wereldtop. De hier aanwezige landbouw en verwerkende industrie heeft er ook toe geleid dat er een sterke toeleverende keten van machinebouwers is ontstaan. De 335 producenten** van landbouw- en voedselverwerkingsmachines realiseren dit jaar een omzet van naar schatting 4,2 miljard. Producten variëren van melkrobots, voersystemen en aardappelrooiers tot groentesnijlijnen, verpakkingslijnen of eiersorteermachines. De machinebouw heeft een geweldig (export)potentieel. In tegenstelling tot veel foodproducten, waarvan de export vaak beperkt is tot Europa, vinden machines hun weg naar alle uithoeken van de wereld. Inmiddels is twee derde van de productie bestemd voor export Nederlandse productie van landbouwmachines* naar bestemming MILJOENEN EURO S * excl. tractors Binnenlandse afzet Export Nederlandse productie van machines voor de voedingsindustrie naar bestemming JAAR MILJOENEN EURO S Binnenlandse afzet 2500 Export JAAR Bron: CBS, ING Economisch Bureau ** excl. zzp-ers 2

3 Nederland 3 e exporteur van foodmachines 11% aandeel in wereldwijde export van foodmachines Deels wordt de potentie van de Nederlandse machinebouw al benut: Nederland heeft een aandeel van 11% in de wereldexport van foodmachines en is daarmee de derde exporteur na Duitsland (20%) en Italië (14%). Ook op het gebied van de landbouw machines is het aandeel met 6% relatief hoog. Opkomst China niet ten koste van positie Nederland De afgelopen tien jaar is China ook in de wereld van de landbouw- en foodmachines belangrijker geworden. Het aandeel in de wereldwijde export is toegenomen van 2 tot circa 6%. De groei van China is echter niet ten koste gegaan van de positie van de Nederlandse machine-export. Verlies in aandeel is met name opgetreden bij Italië, België en Frankrijk. In het geval van machines voor de voedingsindustrie heeft ook Duitsland terrein verloren. Nederland in de wereld 1,1% 3,2% Top 7 exporteurs landbouwmachines (excl. tractors) TOP 7 Gem. wereldjaarexport : 29 mld. Top 7 exporteurs foodmachines Gem. wereldjaarexport : 12 mld. Ruim 1% van de wereldeconomie Ruim 3% van de wereldwijde export gemiddelde gemiddelde gemiddelde gemiddelde ,8% DUI DUI 18,3% 20,0% DUI DUI 17,4% 16,5% VS VS 16,1% 14,3% ITA ITA 14,1% 10,6% ITA ITA 7,7% 11,3% NED NED 11,4% 6,8% FRA 5,7% BEL NED CHI 6,3% 6,2% 7,4% VS 5,7% ZWI VS 6,7% CHI 5,7% 6,2% 11,1% 5,6% NED 2,2% CHI FRA BEL 5,0% 4,8% 5,7% FRA 1,6% CHI ZWI 4,9% FRA 3,9% Ruim 6% van de wereldwijde export van landbouwmachines Ruim 11% van de wereldwijde export van foodmachines Bron: CBS, ING Economisch Bureau 3

4 Emerging markets winnen aan exportbelang voor Nederland Top-5 Snelst groeiende exportbestemmingen afgelopen tien jaar* (t/m 2013) Export machines voor voedingsindustrie naar opkomende markten groeit sterk; exportbestemmingen landbouwmachines vrij stabiel Agro- en foodmachines uit Nederland weten de verschillende regio s in de wereld goed te vinden. Met name bouwers van foodmachines profiteren van de opkomende economieën. Het exportaandeel van Azië bedraagt inmiddels 18%, en ook Latijns-Amerika en Afrika groeien als afzetgebied. De twee belangrijkste afzetlanden van landbouwmachines (2013) zijn Duitsland en Frankrijk, van foodmachines Rusland en de VS. De export naar Rusland krijgt in 2014 echter een forse tik met een exportdaling van 40 tot 50%. Turkije Nigeria Brazilië Brazilië Noorwegen Saoedi-Arabië Polen Turkije Rusland VS / Canada 75% 76% 61% 58% Azië 10% 9% 9% 8% 16% 9% 14% 18% VISUAL Lat. Amerika Afrika Oceanië 2% 3% 3% 2% 2% 2% 4% 7% 2% 5% 3% 3% Bron: CBS, ING Economisch Bureau 4 *Alleen landen uit de top-30 van exportbestemmingen Rusland *Alleen landen uit de top-30 van exportbestemmingen Nederlandse export landbouw- en foodmachines naar Azië enorm gestegen Europa

5 Meeste bedrijven zoeken groei in Europa en Azië Onderzoek onder ruim 100 bedrijven uit de agro&food high-tech toelevering De sector heeft verdere groeiplannen. In samenwerking met het FME Agro & Food-cluster heeft ING Economisch Bureau 114 (technologische) toeleveranciers gevraagd naar groeiplannen, investeringen en samenwerking. Groei gezocht in Europa en Azië De meeste bedrijven hebben voor zichzelf een groeidoelstelling neergezet (86%). De binnenlandse markt blijft belangrijk voor veel bedrijven, 61% noemt Nederland, ondanks het volwassen karakter van de markt, als één van de belangrijkste groei regio s. Ook Azië (32%), Duitsland (26%) en overig Europa (36%) worden regelmatig genoemd. Duidelijk is dat de grotere bedrijven (50 of meer medewerkers) die vaker al voet aan de grond hebben in verre landen, daar hun positie willen uitbouwen. Voor bijna de helft van deze groep is Azië één van de belangrijkste regio s om verder te groeien. 86% 86% van de ondervraagde bedrijven heeft een groeidoelstelling Waar wilt u groeien met uw bedrijf?* 61% 36% 32% 26% 18% 18% 10% 6% 2% NEDERLAND EUROPA (exl. NL, DUI en VK) AZIË DUITSLAND LATIJNS - AMERIKA VS / CANADA AFRIKA VK OCEANIË Bron: Enquête FME / ING Economisch Bureau *Respondenten konden maximaal 3 antwoorden geven 5

6 Groei in concurrerende markt vereist investeringen Concurrentie neemt toe, vaak door Nederlandse concullega s Er is sprake van flinke concurrentiedruk in de voedingssector en dat is ook te merken bij de technologische toeleveranciers. Ruim 80% van de bedrijven ervaart de laatste jaren een toenemende concurrentiedruk. Dit komt vaker vanuit andere Nederlandse bedrijven dan van buitenlandse bedrijven. Ook vanuit de afnemer wordt deze druk gevoeld. Tweederde van de bedrijven geeft aan dat de afnemer bij de aanschaf van een nieuwe machines of installatie toch vooral naar een lagere aanschafprijs kijkt. Daarnaast signaleert een vergelijkbare groep de eis van een steeds kortere terugverdientijd. Als het gaat om machine-eigenschappen dan zijn, na de aanschafprijs, de efficiency, energieverbruik en onderhoudskosten de voornaamste zaken waar een klant naar kijkt. R&D en sales speerpunten van investeringen Om de beoogde groei in een competitieve markt te realiseren, zijn investeringen nodig op tal van terreinen. Productontwikkeling en sales zijn echter de voornaamste en dit zijn ook de speerpunten bij de ondervraagde bedrijven. Bijna zes op de tien bedrijven wil de investeringen in R&D de komende jaren opvoeren en ruim de helft de verkoopinspanningen. Een derde speerpunt is personeel. De komende jaren zal de industrie een verdere transitie ondergaan door nieuwe mogelijkheden die ICT biedt, vaak aangeduid als smart industry. Dit betekent onder meer een verschuiving in competenties die medewerkers moeten hebben. Veel bedrijven (bijna 80%) onderkennen dit. Qua investeringen in de komende jaren geeft een substantieel deel aan meer te willen investeren in robots (vooral grotere bedrijven) en ICT voor de bedrijfsprocessen. TOP 5 Waarin wilt u de komende jaren extra investeren om onderscheidend/concurrerend te blijven?* 58% 51% 43% 23% 22% R&D SALES PERSONEEL ROBOTS ICT bedrijfsprocessen Bron: Enquête FME / ING Economisch Bureau *Respondenten konden maximaal 3 antwoorden geven 6

7 Productinnovatie vraagt om steeds meer samenwerking Helft ondervraagde bedrijven werkt bij productontwikkeling zelfstandig Van de ondervraagde bedrijven geeft ongeveer de helft (51%) aan dat zij nieuwe producten hoofdzakelijk zelfstandig ontwikkelen. Dit is niet per definitie verkeerd, maar vraagt meer van de R&Dinspanningen en van de mensen in de organisatie. Aan de andere kant is er meer regie. De bedrijven die hoofd zakelijk zelfstandig werken in de productontwikkeling geven in het onderzoek vaker aan de R&D-uitgaven te willen opschroeven. Wel zoekt men naar een hechtere samenwerking met derden, vooral met afnemers (43%). Toenemende technische complexiteit dwingt toeleveranciers tot nauwere samenwerking in productontwikkeling Veel bedrijven geven aan dat R&D bovenaan staat op de investering sagenda. Er wordt steeds meer gevraagd van agro & foodbedrijven, onder meer op het vlak van veiligheid en traceerbaarheid van voeding. Dit werkt door in de keten en dus krijgen ook hightech toeleveranciers met steeds hogere eisen te maken. Daarbij zorgt technologische vooruitgang voor nieuwe mogelijk heden, vaak complexer doordat meerdere technologieën (bv. software, mechatronica, optische en sensortechnologie) gecombineerd worden. Dit vraagt om meer samenwerking tussen gespecialiseerde partijen, eventueel in wisselende samenstelling, die samen innovatiestappen maken en kunnen voldoen aan de hogere eisen van (verschillende) eindklanten. Meer samenwerking tussen toeleveranciers met verschillende eindfabrikanten s met diverse specialismen werken nauwer samen in de productontwikkeling / Specialist 1 / Specialist 2 / Specialist 3 / Specialist 4 / Specialist 5 / Specialist etc OEM 1 OEM 2 OEM 3 7

8 Innovatie op basis van samenwerking vraagt om andere werkwijze Proactiviteit, transparantie, betrokkenheid en vertrouwen sleutelbegrippen Een hechtere vorm van ketensamenwerking, zowel horizontaal als verticaal in de keten (en in toenemende mate ook tussen sectoren), vraagt om een andere werkwijze van bedrijven. Verantwoordelijkheden worden meer gedeeld, toeleveranciers zijn eerder in het ontwikkelproces betrokken en de samenwerking is gebaseerd op vertrouwen en transparantie. Vanzelfsprekend vormen goede afspraken, over onder meer risicoverdeling, beloningen en IP-rechten, de basis. Samenwerking met OEM-er en tussen toeleveranciers betekent een andere werkwijze op meerdere terreinen* Verantwoordelijkheid Iedereen voor zich Beperkt (bv. alleen uitvoeren productie volgens specificatie) Innovatie door samenwerking Uitgebreider (bv. kenniscreatie, product lifecycle management, etc.) OEM werkt samen met: Groot aantal verschillende leveranciers Kleiner aantal sleutelleveranciers Betrokkenheid Laat in het proces Vroeg en diepgaand Transparantie Beperkte kennisdeling Uitgebreide kennisdeling IP Bij OEM-er Kansen voor toeleveranciers om IP op te bouwen door specialisatie op bepaald terrein Risico en beloning Hoofdzakelijk bij OEM-er Delen van risico s en winst Werkhouding (Af)wachtend op opdracht Proactief en in partnership * o.b.v. BOM, Brainport Industries 8

9 High-tech sector speelt bepalende rol in transitie foodsector Technologie gaat transitie in foodsector teweegbrengen De mate van productinnovatie, en bovenal de implementatie van de nieuwste technologieën, zal bepalend zijn voor het toekomstig succes van de agro & food-machinebouw. Maar ook in de rest van de foodketen, tot en met de consument, zal technologie de komende jaren voor een verandering zorgen. Meer kennis van voeding en ICT als enabler om informatie veel sneller te kunnen delen (tussen consumenten en in de keten), zullen de foodsector meer vraaggestuurd moeten maken. Dit gaat ook de high-tech toelevering raken. In 2015 zal ING Economisch Bureau een uitgebreide studie over dit onderwerp uitbrengen. Vast staat dat ook de machinebouw, vanuit haar huidige sterke mondiale positie, in deze transitie een rol moet spelen om toonaangevend en concurrerend te blijven. 9

10 Meer weten: kijk op ING.nl/kennis ING Sectormanagement Industrie Arnold Koning Bert Woltheus ING Lease Ger Oomen Tom Wennink ING Economisch Bureau Jurjen Witteveen Disclaimer De informatie in dit rapport geeft de persoonlijke mening weer van de analist(en) en geen enkel deel van de beloning van de analist(en) was, is, of zal direct of indirect gerelateerd zijn aan het opnemen van specifieke aanbevelingen of meningen in dit rapport. De analisten die aan deze publicatie hebben bijgedragen voldoen allen aan de vereisten zoals gesteld door hun nationale toezichthouders aan de uitoefening van hun vak. Deze publicatie is opgesteld namens ING Bank N.V., gevestigd te Amsterdam en slechts bedoeld ter informatie van haar cliënten. ING Bank N.V. is onderdeel van ING Groep N.V. Deze publicatie is geen beleggingsaanbeveling noch een aanbieding of uitnodiging tot koop of verkoop van enig financieel instrument. ING Bank N.V. betrekt haar informatie van betrouwbaar geachte bronnen en heeft alle mogelijk zorg betracht om er voor te zorgen dat ten tijde van de publicatie de informatie waarop zij haar visie in dit rapport heeft gebaseerd niet onjuist of misleidend is. ING Bank N.V. geeft geen garantie dat de door haar gebruikte informatie accuraat of compleet is. De informatie in dit rapport kan gewijzigd worden zonder enige vorm van aankondiging. ING Bank N.V. noch één of meer van haar directeuren of werknemers aanvaardt enige aansprakelijkheid voor enig direct of indirect verlies of schade voortkomend uit het gebruik van (de inhoud van) deze publicatie alsmede voor druk- en zetfouten in deze publicatie. Auteursrecht en rechten ter bescherming van gegevensbestanden zijn van toepassing op deze publicatie. Overneming van gegevens uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron wordt vermeld. In Nederland is ING Bank N.V. geregistreerd bij en staat onder toezicht van De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten. De tekst is afgesloten op 24 november

Productiegroei industrie versnelt

Productiegroei industrie versnelt Industrie Kwartaalbericht Productiegroei industrie versnelt De groei van de industriële productie trekt naar verwachting aan 3% 2016 Export blijft steunpilaar, binnenland trekt bij Exportorders Hoogste

Nadere informatie

Minder faillissementen in 2016

Minder faillissementen in 2016 Vooruitzicht faillissementen Minder faillissementen in 2016 Faillissementen nog altijd boven pre-crisis niveau In 2016 voor derde jaar op rij minder faillissementen.maar nog altijd niet terug op pre-crisis

Nadere informatie

Minder startende ondernemers

Minder startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Minder startende ondernemers in 2012 Aantal starters loopt in alle provincies terug Dit jaar zijn er tot en met september circa 95.000 mensen een onderneming gestart, ruim

Nadere informatie

Noord-Holland heeft hoogste startersquote

Noord-Holland heeft hoogste startersquote Vooruitzicht Starters Noord-Holland heeft hoogste startersquote Ontwikkeling aantal starters onzeker door nieuwe wetgeving Fors meer taxichauffeurs door nieuwe taxiwet en Uber Ontwikkeling aantal starters

Nadere informatie

Nederland Handelsland

Nederland Handelsland Nederland Handelsland Herziening ranglijst belangrijkste exportlanden voor Nederland 10 10% Verenigd Koninkrijk Zweden 9 Rusland Verenigde staten 10% % België % Frankrijk Duitsland 1% % Spanje ING Economisch

Nadere informatie

Bijna 30% van de starters stopt na het eerste jaar Met name cafetaria s en restaurants worden na één jaar weer opgeheven

Bijna 30% van de starters stopt na het eerste jaar Met name cafetaria s en restaurants worden na één jaar weer opgeheven Kwartaalbericht Starters ING Economisch Bureau Bijna 30% van de starters stopt na het eerste jaar Met name cafetaria s en restaurants worden na één jaar weer opgeheven In het eerste kwartaal 2014 waren

Nadere informatie

Nederlandse automotive toelevering Sterk in export, sterk in innovatie

Nederlandse automotive toelevering Sterk in export, sterk in innovatie Nederlandse automotive toelevering Sterk in export, sterk in innovatie 44% van de totale export Omvang Nederlandse automotive toelevering 9,2 miljard 88% bestemd voor export Automotive-industrie mondiaal:

Nadere informatie

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers

Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers Starters ING Economisch Bureau Stagnatie zet door op startersmarkt Randstad trekt extra startende ondernemers In het eerste kwartaal van 2012 zijn er circa 39.000 mensen een onderneming gestart, ruim 4%

Nadere informatie

Economie Utrecht komt verder op stoom

Economie Utrecht komt verder op stoom Economie Utrecht komt verder op stoom De Utrechtse economie heeft de opgaande lijn duidelijk te pakken. Onder impuls van sectoren als de zakelijke dienstverlening en de ICT groeit de economie naar verwachting

Nadere informatie

Meerderheid zelfstandigen bouwt geen pensioen op Een derde verwacht onvoldoende

Meerderheid zelfstandigen bouwt geen pensioen op Een derde verwacht onvoldoende ZZP ING Economisch Bureau Meerderheid zelfstandigen bouwt geen pensioen op Een derde verwacht onvoldoende pensioeninkomen te hebben Meer dan de helft van de zelfstandige zonder personeel (zzp ers) bouwt

Nadere informatie

Internationale Kansen & Knelpunten

Internationale Kansen & Knelpunten Onderzoeksrapport Internationale Kansen & Knelpunten Onderzoeksrapport van- en voor de Nederlandse Life Sciences & Health sector Versie 2015 Mede mogelijk gemaakt door: www.tfhc.nl Task Force Health Care

Nadere informatie

Zakelijke dienstverlener profiteert van meer vraag naar advies

Zakelijke dienstverlener profiteert van meer vraag naar advies Vooruitzicht Zakelijke dienstverlening Zakelijke dienstverlener profiteert van meer vraag naar advies Volumegroei zakelijke diensten blijft hoog... +,5% 216..mede door sterke vraag naar advies.? ING Economisch

Nadere informatie

ING Investment Office

ING Investment Office ING Investment Office Publicatiedatum: 12 november 2015 Sectorcommentaar Metaal en mijnbouw Door Marina Hagoort, beleggingsanalist van het ING Investment Office In dit rapport vindt u onze vooruitzichten

Nadere informatie

Balanceren tussen regulering en klantwensen

Balanceren tussen regulering en klantwensen Vooruitzicht Accountantskantoren Balanceren tussen regulering en klantwensen Technologie geeft de doorslag in de controlepraktijk Omzet wettelijke controles 9% van totale omzet Omzet accountancybranche

Nadere informatie

Rapport Onderzoek Internationaal Ondernemen. juni 2013

Rapport Onderzoek Internationaal Ondernemen. juni 2013 Rapport Onderzoek Internationaal Ondernemen juni 2013 Auteur / Onderzoeker: Dhr. P.M. Walison MSc Beleidsadviseur Internationaal Ondernemen Zoetermeer, juni 2013 Hoewel aan de totstandkoming van deze uitgave

Nadere informatie

KANSDOSSIER LANDBOUWMACHINES Australië. September 2015

KANSDOSSIER LANDBOUWMACHINES Australië. September 2015 KANSDOSSIER LANDBOUWMACHINES Australië September 2015 Disclaimer Dit rapport is opgesteld door de Economische Afdeling van het. Het is tot stand gekomen door persoonlijke contacten met overheidsinstanties

Nadere informatie

Zet herstel bankensector door?

Zet herstel bankensector door? ING Investment Office Publicatiedatum: 29 mei 2015 Sectorcommentaar financiële waarden Zet herstel bankensector door? Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office De vooruitzichten voor de

Nadere informatie

Opkomende markten: do s en don ts

Opkomende markten: do s en don ts Online Seminar Beleggen Opkomende markten: do s en don ts Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Marketing Manager ING Beleggen Amsterdam, 12 november 2013

Nadere informatie

Welkom. Datum: 25 april 2014

Welkom. Datum: 25 april 2014 Welkom Datum: 25 april 2014 Even voorstellen Ronald Stoel Directeur Personal Banking Ingrid van Doremalen Financial Planner ING Private Banking 2 Uw geldzaken op orde voor nu en later, dát is Financieel

Nadere informatie

ING Private/Business Banking

ING Private/Business Banking ING Private/Business Banking Workshop Duurzaam Beleggen Congres Grip op je Vermogen 5/6 oktober 2012, Den Haag Jan van Hoven, consultant Susanne van de Wateringen, senior analist 1 Welkom op planeet Aarde

Nadere informatie

Groeimotor logistiek koelt af

Groeimotor logistiek koelt af Vooruitzicht Transport en Logistiek Groeimotor logistiek koelt af De volumegroei in transport en logistiek houdt in 2016 en 2017 aan... Gemiddelde groei transport en logistiek totaal maar in de voorheen

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

Economie en financiële markten

Economie en financiële markten Economie en financiële markten Bob Homan ING Investment Office Den Haag, 11 oktober 2013 Vraag 1: Begraafplaats Margraten gesloten vanwege. 1. Bezuinigen bij de Nederlandse overheid 2. Op last van Europese

Nadere informatie

Provinciale economie in het nauw

Provinciale economie in het nauw Regio ING Economisch Bureau Provinciale economie in het nauw In 2009 wordt Nederland hard getroffen door de wereldwijde economische crisis. Vanzelfsprekend blijven de Nederlandse regio s niet onbetuigd.

Nadere informatie

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research

Sectorupdate. Export bloemen en planten. 25 juni 2012. Economisch Bureau, Sector & Commodity Research Sectorupdate Export bloemen en planten Economisch Bureau, Sector & Commodity Research 25 juni 2012 Exportgroei ondanks crisis in de eurozone Rusland vierde exportbestemming door sterke toename van de export

Nadere informatie

Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14. Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie

Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14. Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie Handelsstromen Rozenstruiken 2009 / 14 Zoetermeer, Maart 2009 Peter van der Salm Productschap Tuinbouw, Afdeling Markt en Innovatie Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd

Nadere informatie

Waar liggen de kansen?

Waar liggen de kansen? Grip op je vermogen Waar liggen de kansen? Bob Homan ING Investment Office 20 april 2012 Welke economie is het snelst gegroeid na invoering van de euro?* a) Zwitserland b) Duitsland c) VS d) Griekenland

Nadere informatie

Marktkansen en risico s bij internationaal zakendoen

Marktkansen en risico s bij internationaal zakendoen Industrie Marktkansen en risico s bij internationaal zakendoen Quick scan op meest aantrekkelijke buitenlandse afzetmarkten Gekeken naar omvang en groei dan blijken China en Rusland de meest aantrekkelijke

Nadere informatie

10 dingen over rente die beleggers moeten weten

10 dingen over rente die beleggers moeten weten Online Seminar Beleggen 10 dingen over rente die beleggers moeten weten Simon Wiersma Investment Manager ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Manager ING Beleggen Amsterdam, 13 augustus 2013

Nadere informatie

NZV LUSTRUM - De Veeteler in de Wereld

NZV LUSTRUM - De Veeteler in de Wereld NZV LUSTRUM - De Veeteler in de Wereld Frans Keurentjes Raad van Commissarissen / Bestuurslid FrieslandCampina 5 november 2015 Wereldwijd Europa Nederland Duitsland België Griekenland Hongarije Roemenië

Nadere informatie

HET VERTROUWEN IN HET WERELDWIJDE ECONOMISCHE KLIMAAT BLIJFT STIJGEN

HET VERTROUWEN IN HET WERELDWIJDE ECONOMISCHE KLIMAAT BLIJFT STIJGEN Met dank aan: Flanders Investment & Trade presenteert de derde editie van de EXPORTbarometer, deze keer in samenwerking met Agoria, essenscia, Fevia, UNIZO en Voka. In juni 2015 hielden we een grootschalige

Nadere informatie

Verdere groei in het verschiet

Verdere groei in het verschiet Vooruitzicht Horeca Verdere groei in het verschiet De horeca kan in 2016 rekenen op verdere groei van de omzet... ondernemers zijn steeds positiever... en vooral in Amsterdam stijgen de hotelkamerprijzen

Nadere informatie

Wat zijn de beleggingstrends van dit moment?

Wat zijn de beleggingstrends van dit moment? Wat zijn de beleggingstrends van dit moment? Bob Homan Hoofd ING Investment Office Utrecht, 25 april 2014 Agenda Hoe staan de financiële markten ervoor? Wat zijn koersbepalende factoren? Waar liggen toekomstige

Nadere informatie

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen

Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Online Seminar Beleggen Ook een beetje beleggen kan lonen Annemarie van Gaal Ondernemer & financieel deskundige Bob Homan Manager ING Investment Office Amsterdam, 8 oktober 2013 Agenda 1. Wat is beleggen

Nadere informatie

Onderzoek Internationaal Ondernemen

Onderzoek Internationaal Ondernemen Onderzoek Internationaal Ondernemen 2012 augustus 2012 In samenwerking met: Inhoudsopgave Introductie... 2 Achtergrondinformatie... 3 Export... 6 Uitbesteding... 8 Knelpunten & Barrières... 9 Ondersteuning...

Nadere informatie

Ontdek beleggingskansen met technische analyse

Ontdek beleggingskansen met technische analyse Online Seminar Beleggen Ontdek beleggingskansen met technische analyse Bas Heijink Technisch Analist ING Investment Office Bart-Jan Blom van Assendelft Manager ING Beleggen Amsterdam, 10 september 2013

Nadere informatie

BRAINPORT MONITOR SAMENVATTING - 9 E EDITIE BRAINPORT BLIJVEND SUCCES

BRAINPORT MONITOR SAMENVATTING - 9 E EDITIE BRAINPORT BLIJVEND SUCCES BRAINPORT MONITOR 2016 - SAMENVATTING - 9 E EDITIE BRAINPORT BLIJVEND SUCCES BRAINPORT NEXT GENERATION Meedoen MEER MENSEN DIE MEE DOEN Concurreren DIE SAMEN MEER CREËREN Verdienen EN SAMEN MEER VERDIENEN!

Nadere informatie

My Industry. Groeiambities van de Nederlandse maakindustrie

My Industry. Groeiambities van de Nederlandse maakindustrie My Industry Groeiambities van de Nederlandse maakindustrie Colofon Auteur Jurjen Witteveen ING Economisch Bureau jurjen.witteveen@ing.nl Redactieraad Peter van den Bergh ING Corporate Clients peter.van.den.bergh@ing.nl

Nadere informatie

WORKSHOP WERELDWIJD BELEGGEN

WORKSHOP WERELDWIJD BELEGGEN WORKSHOP WERELDWIJD BELEGGEN Sander Zondag, CIO OBAM Investment Centre Grip op je Vermogen, 19 April 2013 2 Agenda Quiz - op zoek naar de wereldwijde belegger Wereldwijd vs NL belegger OBAM film AGENDA

Nadere informatie

ING International Survey. Controle over je geld in het digitale tijdperk

ING International Survey. Controle over je geld in het digitale tijdperk Juli 2013 Controle over je geld in het digitale tijdperk Mobiel bankieren, social media en omgaan met geld Dit onderzoek is uitgevoerd door Ipsos in opdracht van ING Inhoudsopgave Over het onderzoek 3

Nadere informatie

Bas Heijink Senior technisch analist ING Investment Office Vrijdag 9 oktober 2015. Technische Analyse Het stappenplan

Bas Heijink Senior technisch analist ING Investment Office Vrijdag 9 oktober 2015. Technische Analyse Het stappenplan Bas Heijink Senior technisch analist ING Investment Office Vrijdag 9 oktober 2015 Technische Analyse Het stappenplan Agenda Geschiedenis technische analyse Wat is technische analyse? Het stappenplan Gemiddelden

Nadere informatie

Industrie & innovatie

Industrie & innovatie Industrie & innovatie Boardroomdiscussie Corné Kranenburg sectorspecialist Industrie Marlise van der Plas themamanager Innovatie Welkom! 2 Programma Introductie 12:00 12:15 Ontwikkelingen in de wereld

Nadere informatie

Ontwikkeling in de High TechSystemIndustrie

Ontwikkeling in de High TechSystemIndustrie Ontwikkeling in de High TechSystemIndustrie Verslag van het industrieonderzoek 2007 Prof. ir. Math de Vaan Drs. Klaas de Gier & drs. Laurens Friso Download op www.berenschot.com/innovatie Informatie en

Nadere informatie

Daling faillissementen vlakt af

Daling faillissementen vlakt af Vooruitzicht faillissementen Daling faillissementen vlakt af Nieuwe faillissementswet moet doorstart makkelijker maken Opnieuw minder faillissementen, daling vlakt wel af Ontwikkeling aantal faillissementen

Nadere informatie

Zzp tussen vrijheid en ambitie Minder groei, meer flexibel

Zzp tussen vrijheid en ambitie Minder groei, meer flexibel ZZP Themavisie ING Economisch Bureau Zzp tussen vrijheid en ambitie Minder groei, meer flexibel Het aantal zelfstandigen zonder personeel () groeide de afgelopen jaren flink en nam ook in 2014 toe (+3,1).

Nadere informatie

Private R&D-investeringen onder de loep. Succes vraagt om nauwere samenwerking

Private R&D-investeringen onder de loep. Succes vraagt om nauwere samenwerking Private R&D-investeringen onder de loep Succes vraagt om nauwere samenwerking Voorwoord Innovatie is essentieel voor behoud van welvaart en economische voorspoed in Nederland. De industrie speelt hierin

Nadere informatie

Steeds groter wordende groep debiteuren betaalt te laat

Steeds groter wordende groep debiteuren betaalt te laat Trends in werkkapitaal Steeds groter wordende groep debiteuren betaalt te laat Nederlandse trend steekt ongunstig af tegen die in de ons omringende landen In de tweede helft van 2011 is het aandeel debiteuren

Nadere informatie

Toekomstperspectief Destinatie Holland Presentatie voor Landelijk Kustdag Kees van der Most 13 november 2013

Toekomstperspectief Destinatie Holland Presentatie voor Landelijk Kustdag Kees van der Most 13 november 2013 Toekomstperspectief Destinatie Holland 2025 Presentatie voor Landelijk Kustdag Kees van der Most 13 november 2013 Vooraf Afbakening: perspectief betreft alleen inkomend verblijfstoerisme Aanpak: deskresearch,

Nadere informatie

Marktherstel door economisch herstel?

Marktherstel door economisch herstel? Marktherstel door economisch herstel? Bernd Feenstra Sectormanager Tuinbouw Beekbergen, 15-4-2010 Indeling Indeling Even voorstellen Ontwikkelingen Glastuinbouw Marktevenwicht verstoord Marktherstel Toekomstperspectief

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Research Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het toerisme en de factoren die daarop

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Research Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

Horeca herstelt laat

Horeca herstelt laat Kwartaalbericht Horeca NG Economisch Bureau Horeca herstelt laat Omzetgroei in 2010 dankzij prijsstijgingen De verwachte omzetontwikkeling voor de horeca zal in 2010 achterblijven bij die van de Nederlandse

Nadere informatie

Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011

Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011 Enquête Internationalisering Rapportage Persbericht januari 2011 Auteurs: P. M. Walison MSc, Trainee Internationaal Ondernemen Dhr. P. van Kuijen, Sectormanager Zoetermeer, 24 januari 2011 Hoewel aan de

Nadere informatie

De kracht van Nederland. Joop Wijn, 10 april 2013

De kracht van Nederland. Joop Wijn, 10 april 2013 De kracht van Nederland Joop Wijn, 10 april 2013 Cultuurverandering (1/3) Accepteer dat het feest voorbij is } Denk in lange termijn } Het wordt hard werken om baten te genereren dus wees kostenbewust

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Onderzoek

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Onderzoek Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Onderzoek Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

FLANDERS INVESTMENT & TRADE MARKTSTUDIE

FLANDERS INVESTMENT & TRADE MARKTSTUDIE N H C A M L T X R T S U D T D N Ë L A T N FLANDRS NVSTMNT & TRAD MARKTSTUD D TXTLMACHN-NDUSTR N TALË Overzicht van de sector 1 De taliaanse industrie van textielmachines en -accessoires bestaat uit ongeveer

Nadere informatie

Aantal starters stabiliseert

Aantal starters stabiliseert Kwartaalbericht Starters ING Economisch Bureau Aantal starters stabiliseert in 2013 Starters zorgen voor dynamiek in de sectoren Het aantal starters lag vorig jaar rond de 121.000, en was daarmee vergelijkbaar

Nadere informatie

Branche Update: Container terminals

Branche Update: Container terminals Branche Update: Container terminals Economisch Bureau Sector & Commodity Research Nadia Menkveld +31 206 286441 Concurrentiepositie haven van belang voor terminal Hoewel de overslag in de haven van Rotterdam

Nadere informatie

Vertrouwen vastgoedbeleggers verder toegenomen

Vertrouwen vastgoedbeleggers verder toegenomen Vooruitzicht Commercieel Vastgoed Vertrouwen vastgoedbeleggers verder toegenomen Beleggingssvolume vastgoed naar nieuw record Lichte groei van opname kantoren record 27 3. 2. 1. 214 215 213 214 215 ING

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Research Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

Denk mee over standaardisatie in Smart Industry

Denk mee over standaardisatie in Smart Industry Denk mee over standaardisatie in Smart Industry D U T C H I N D U S T RY F I T F O R T H E F U T U R E www.smartindustry.nl PROFITEER VAN DE KANSEN DIE SMART INDUSTRY UW BEDRIJF BIEDT DENKT U MEE OVER

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Research Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

ING International Survey. De ik -generatie: Grip op financiële doelstellingen en eigen dromen nastreven

ING International Survey. De ik -generatie: Grip op financiële doelstellingen en eigen dromen nastreven april 2014 De ik -generatie: Grip op financiële doelstellingen en eigen dromen nastreven Deze enquête is samengesteld door Ipsos namens ING Grote belangstelling voor geldzaken, maar het beheren van geld

Nadere informatie

R&D-uitgaven en capaciteit naar wetenschapsgebied

R&D-uitgaven en capaciteit naar wetenschapsgebied R&D-uitgaven en capaciteit naar wetenschapsgebied In Nederland werd in 2014 in totaal 13,3 miljard uitgegeven aan R&D: wetenschappelijk onderzoek en ontwikkeling (de voorlopige cijfers 2015 laten een groei

Nadere informatie

Bas Heijink Senior technisch analist ING Investment Office Vrijdag 7 oktober Technische Analyse Het stappenplan

Bas Heijink Senior technisch analist ING Investment Office Vrijdag 7 oktober Technische Analyse Het stappenplan Bas Heijink Senior technisch analist ING Investment Office Vrijdag 7 oktober 2016 Technische Analyse Het stappenplan Agenda Geschiedenis technische analyse Wat is technische analyse? Het stappenplan Visie

Nadere informatie

R&D in Roemenië: begin van het einde voor de Nederlandse technologische industrie?

R&D in Roemenië: begin van het einde voor de Nederlandse technologische industrie? R&D in Roemenië: begin van het einde voor de Nederlandse technologische industrie? Hans Pol, PBF Group B.V., Almelo 15 Oktober 2009 Even voorstellen. Hans Pol, Directeur, PBF Group B.V. Voorzitter vereniging

Nadere informatie

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 1. Samenvatting en conclusies De Nederlandse uitvoerwaarde is in 2013 met 1,0% gestegen t.o.v. dezelfde periode in 2012 tot 433,8 miljard euro. De bescheiden

Nadere informatie

Nederlandse exportgroei houdt aan

Nederlandse exportgroei houdt aan M200712 Nederlandse exportgroei houdt aan Exportthermometer 2007 drs. B.H.G. Jansen Zoetermeer, oktober 2007 Nederlandse exportgroei houdt aan Net als in de voorgaande jaren realiseert het Nederlandse

Nadere informatie

Kwartaalbericht Groothandel ING Economisch Bureau Groothandel kan zich herpakken

Kwartaalbericht Groothandel ING Economisch Bureau Groothandel kan zich herpakken Kwartaalbericht Groothandel ING Economisch Bureau Groothandel kan zich herpakken Na twee moeilijke jaren, waarin het volume èn de omzet daalde, kan de groothandel in 2014 stappen vooruit zetten (volumegroei;

Nadere informatie

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België

Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica. België Kansendossier : Machinebouw en Mechatronica België Inleiding Aanleiding De industrie wordt wereldwijd steeds hoogwaardiger en heeft alsmaar meer behoefte aan ondernemingen die uitblinken in een hightech

Nadere informatie

Zzp er optimistischer over 2013

Zzp er optimistischer over 2013 MKB ING Economisch Bureau Zzp er optimistischer over 2013 Zzp er is flexibel en zoekt nieuwe markten Zelfstandigen zonder personeel (zzp er) zien 2013 met vertrouwen tegemoet. Bijna de helft van de zzp

Nadere informatie

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel

Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel M200515 Stijging van export en exportkansen in industrie, diensten en groothandel Exportthermometer drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, januari 2006 Exportprestaties en exportpotentieel van de industrie, de

Nadere informatie

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties?

Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? ING Investment Office Publicatiedatum: 13 maart 2014 Vraag en antwoord: waarom beleggen in staatsobligaties? In onze beleggingsvisie op 2014 ( Visie 2014: minder crisis, meer groei ) kunt u lezen dat we

Nadere informatie

Nederland Handelsland Een nadere blik op de top-3 handelspartners buiten de eurozone. 2 e editie, maart 2015

Nederland Handelsland Een nadere blik op de top-3 handelspartners buiten de eurozone. 2 e editie, maart 2015 Nederland Handelsland Een nadere blik op de top-3 handelspartners buiten de eurozone 2 e editie, maart 2015 VK, VS en China handelspartners nummer 2, 3 en 4 VK, VS en China heel belangrijk voor Nederlandse

Nadere informatie

Wereldwijd arbeidsmarktonderzoek bekendheid Eindhoven & Brainport Eindhoven Region

Wereldwijd arbeidsmarktonderzoek bekendheid Eindhoven & Brainport Eindhoven Region Rapportage: 1 Data: Mogelijk gemaakt door: Wereldwijd arbeidsmarktonderzoek bekendheid Eindhoven & Brainport Eindhoven Region Highlights uniek enquête-onderzoek Maart 2015 2 BEKENDHEID BRAINPORT EINDHOVEN

Nadere informatie

Symposium Dag van de Garnaal. 31 oktober De coöperatie

Symposium Dag van de Garnaal. 31 oktober De coöperatie Symposium Dag van de Garnaal 31 oktober 2014 De coöperatie Indeling presentatie 1. NCR 2. De coöperatie Wat zijn ontwikkelingen Hoe werken coöperaties Wat betekenen coöperaties voor agrofood 3. Uitdagingen

Nadere informatie

M200612. Positieve exportontwikkeling zet door. Exportthermometer 2006. drs. S.C. Oudmaijer

M200612. Positieve exportontwikkeling zet door. Exportthermometer 2006. drs. S.C. Oudmaijer M200612 Positieve exportontwikkeling zet door Exportthermometer 2006 drs. S.C. Oudmaijer Zoetermeer, november 2006 Exportthermometer Het gaat goed met de Nederlandse export, zowel in het grootbedrijf als

Nadere informatie

Rabobank Cijfers & Trends

Rabobank Cijfers & Trends Groothandel in computers, randapparatuur en software Computergroothandels richten zich doorgaans op bedrijfsmatige afnemers. Ze leveren hardware, software en toebehoren. Ook service- en adviesdiensten

Nadere informatie

Dutch Sports Infrastructure. Nationaal Export Event. Ruben Dubelaar

Dutch Sports Infrastructure. Nationaal Export Event. Ruben Dubelaar Nationaal Export Event Ruben Dubelaar I 1 Wat doet FME met voetbal? I 2 Clusters FME Agro & Food Betaalbaar en gezond voedsel voor iedereen met technologie uit NL door slimmere samenwerking in de keten.

Nadere informatie

GROEI TECHNOLOGIEBEDRIJVEN STAGNEERT IN 2012

GROEI TECHNOLOGIEBEDRIJVEN STAGNEERT IN 2012 GROEI TECHNOLOGIEBEDRIJVEN STAGNEERT IN 2012 Thema s Productie Werkgelegenheid Investeringen Uitdagingen en risicofactoren Conclusies 2 Industriële omzet van de technologische industrie (2008 = 100) Eerder

Nadere informatie

Samen smart De Nederlandse industrie naar een hoger groeipad. Publicatie uitgebracht t.g.v. de IndustrieTOP Smart Industry 3 maart 2015

Samen smart De Nederlandse industrie naar een hoger groeipad. Publicatie uitgebracht t.g.v. de IndustrieTOP Smart Industry 3 maart 2015 Samen smart De Nederlandse industrie naar een hoger groeipad Publicatie uitgebracht t.g.v. de IndustrieTOP Smart Industry 3 maart 2015 Buitenlandse vraag hield Nederlandse industriemotor goed draaiende

Nadere informatie

HET VERTROUWEN IN HET WERELDWIJDE ECONOMISCHE KLIMAAT BLIJFT STIJGEN

HET VERTROUWEN IN HET WERELDWIJDE ECONOMISCHE KLIMAAT BLIJFT STIJGEN Met dank aan: Flanders Investment & Trade presenteert de vierde editie van de EXPORTbarometer, deze keer in samenwerking met Agoria, Fevia, UNIZO en Voka. In juni 2016 hielden we een grootschalige enquête

Nadere informatie

Omzetgroei in meeste sectoren

Omzetgroei in meeste sectoren Vooruitzicht Groothandel Omzetgroei in meeste sectoren 2016 eindelijk weer groei-jaar groothandel... vooral dankzij bouwmaterialen en ICT......terwijl oliehandel omzetcijfers drukt -0, +4, -2 2015 2016

Nadere informatie

VBO-ANALYSE. Buitenlandse handel: Overzicht belangrijkste tendensen

VBO-ANALYSE. Buitenlandse handel: Overzicht belangrijkste tendensen VBO-ANALYSE Buitenlandse handel: Overzicht belangrijkste tendensen Morgane Haid Juni 2015 EXECUTIVE SUMMARY België is en blijft een zeer open economie. Het aandeel van de export van goederen en diensten

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Research Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

Economie in 2015 Kans of kater?

Economie in 2015 Kans of kater? Economie in 2015 Kans of kater? Nico Klene Economisch Bureau Doorwerth 6 november 2014 Wat verwacht ú: - kans? - kater? 2 Opbouw - Buitenland: mondiale groei houdt aan - Nederland 3 VS: groei weer omhoog

Nadere informatie

Horeca in zwaar weer Afzet ligt 20% lager dan in 2000

Horeca in zwaar weer Afzet ligt 20% lager dan in 2000 Horeca ING Economisch Bureau Horeca in zwaar weer Afzet ligt 2 lager dan in 2000 In tegenstelling tot de afgelopen jaren heeft de horeca zich in 2011 goed ontwikkeld, de afzet nam met ruim 2% toe. Vrijwel

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

Facts & Figures 2012»

Facts & Figures 2012» Facts & Figures 2012» Feiten en cijfers over de chemische industrie in Nederland - 2012 Nederland heeft een gunstig vestigingsklimaat voor de chemische industrie, omdat hiervoor de juiste randvoorwaarden

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Vooruitzichten economie en financiële markten

Vooruitzichten economie en financiële markten Vooruitzichten economie en financiële markten Bob Homan, ING Investment Office Grip op je Vermogen Den Haag, 9 oktober 2015 Vraag 1 Hoeveel % is de wereldindex (in Euro s) van hoogtepunt (15/4) tot dieptepunt

Nadere informatie

Wijnimport Nederland naar regio

Wijnimport Nederland naar regio DO RESEARCH Wijnimport Nederland naar regio Sterke opmars wijn uit Chili Jeroen den Ouden 1-10-2011 Inleiding en inhoudsopgave Pagina I De invoer van wijn in Nederland 1 II De invoer van wijn naar herkomst

Nadere informatie

NN First Class Balanced Return Fund

NN First Class Balanced Return Fund NN First Class Balanced Return Fund Alle Fonds onder de loep cijfers zijn per 31/03/015 Het NN First Class Balanced Return Fonds won in het eerste kwartaal 8,9% Zeer sterke performances van aandelen en

Nadere informatie

Metaal- en foodindustrie naar 2020

Metaal- en foodindustrie naar 2020 Metaal- en foodindustrie naar 2020 Lunch & learn, 24 september 2014 Rabobank LVC en Maasduinen Henri Cocu, Sectormanager Industrie Hans van Haaren Sectormanager Food Sectormanagement als inspiratie Hans

Nadere informatie

DE INDUSTRIE: MOTOR VAN VERNIEUWING. Drie acties voor een nieuw Kabinet. Manifest 2017

DE INDUSTRIE: MOTOR VAN VERNIEUWING. Drie acties voor een nieuw Kabinet. Manifest 2017 DE INDUSTRIE: Drie acties voor een nieuw Kabinet MOTOR VAN Manifest 2017 VERNIEUWING Nederlandse industriële bedrijven behoren tot de top van de wereld. We zijn wereldmarktleider in chipmachines en medische

Nadere informatie

Grip op je Vermogen. Rendement maken in tijden van zwakke groei, wat te doen? Bob Homan. ING Investment Office. 5 en 6 oktober 2012

Grip op je Vermogen. Rendement maken in tijden van zwakke groei, wat te doen? Bob Homan. ING Investment Office. 5 en 6 oktober 2012 Grip op je Vermogen Rendement maken in tijden van zwakke groei, wat te doen? Bob Homan ING Investment Office 5 en 6 oktober 2012 Economie 2 En nu? valt uit elkaar Verdere integratie Economisch trend is

Nadere informatie

Automobielsector op weg naar de toekomst Sectorcommentaar

Automobielsector op weg naar de toekomst Sectorcommentaar ING Investment Office Publicatiedatum: 30 juni 2016 Automobielsector op weg naar de toekomst Sectorcommentaar In vrijwel elk analistenrapport over de automobielsector dat dit jaar voorbij kwam stond één

Nadere informatie

perspectief Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem

perspectief Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem Agglomeratie s-gravenhage Groot-Amsterdam Flevoland Regio s Zaanstreek in economisch Arnh Delft en Westland Utrecht Agglomeratie Haarlem Noord-Overijssel perspectief Kop van 2013 Noord-Holland Veluwe Groot-Rijnmond

Nadere informatie

Internationale handel in goederen van Nederland 2012

Internationale handel in goederen van Nederland 2012 Webartikel 2013 Internationale handel in goederen van Nederland 2012 Wiel Packbier 11-11-2013 gepubliceerd op cbs.nl Samenvatting De internationale handel in goederen is in 2012 wederom minder hard gegroeid.

Nadere informatie