Petercam Benadering van controversiële activiteiten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Petercam Benadering van controversiële activiteiten"

Transcriptie

1 Petercam Benadering van controversiële activiteiten 31/03/2015 Controversiële activiteiten K /15

2 Controversiële activiteit: een activiteit die aanleiding geeft tot discussie of polemiek. De begrippen discussie en polemiek in de definitie van een controversiële activiteit omvatten voor Petercam twee essentiële kenmerken: Het begrip discussie ligt aan de basis van een debat. Aan de basis van een debat liggen uiteenlopende meningen over een onderwerp of een kwestie die de situatie complex maakt en het moeilijk is om een beslissing te nemen tussen uiteenlopende meningen. Die twee essentiële kenmerken staan centraal binnen de pragmatische benadering die Petercam hanteert ten opzichte van controversiële activiteiten. Een beroep doen op specialisten om de complexiteit van de controverse in te schatten Om een beslissing te kunnen nemen en een eigen mening te vormen over de kwestie, wenst Petercam eerst een optimaal inzicht te krijgen in de situatie, de globale context en de omstandigheden. Petercam omringt zich daarvoor met specialisten ter zake om het onderwerp in perspectief te plaatsen en om bepaalde belangrijke onderwerpen te relativeren. Bovendien wordt dit soort discussies georganiseerd in de vorm van een debat met alle medewerkers van Petercam opdat er een echte uitwisseling van ideeën kan plaatsvinden waar geen enkele vraag of opmerking taboe is (Corner voor Verantwoord Beleggen). De organisatie van de Corners voor Verantwoord Beleggen is een mooi voorbeeld van de ernstige manier waarop Petercam nadenkt over controversiële vraagstukken. In dat kader heeft Petercam al zijn medewerkers uitgenodigd op meerdere debatten, in het bijzonder met de Secretaris-Generaal van het onderzoekscentrum naar kernenergie in Mol (België). Ze kregen daarbij alle gelegenheid om deze specialist te ondervragen over de gevaren en de risico s die verbonden zijn aan kernenergie, de gevolgen van rampen zoals in Fukushima of de plaats van kernenergie in een tijdperk waarin energiebronnen schaars zijn. Een ander controversieel onderwerp dat binnen de onderneming werd besproken: biobrandstof en de impact ervan op voedingsmiddelen. Professor Soetaert van de Universiteit Gent (België), een expert ter zake, bracht deze problematiek in perspectief, die anders gemakkelijk door de media wordt beïnvloed. Schaliegas is eveneens een gevoelig onderwerp waarover Petercam zich buigt. De geoloog Alain Préat van de Vrije Universiteit Brussel heeft ook deelgenomen aan een debat en de reële gevolgen voor het milieu in perspectief geplaatst. De benadering van Petercam wil professioneel, doordacht en pragmatisch zijn en bovenal gebaseerd op dialoog. Uitsluiting is slechts een laatste redmiddel; de belangrijkste doelstelling is het aanmoedigen van de beste praktijken binnen de verschillende bedrijfstakken, de voortrekkers op het domein te onderscheiden en de zwarte schapen die de reputatie van het bedrijf en zijn beleggingen kunnen schaden, te vermijden. Een bedrijf wordt beschouwd als actief in controversiële activiteiten, die hieronder worden beschreven, als minimaal 10% van zijn omzet uit de betrokken activiteit afkomstig is. Controversiële activiteiten K /15

3 Petercam benadering van controversiële bedrijven met betrekking tot hun product A. De financiering van controversiële wapens België heeft een wetgevend kader gecreëerd rond dit onderwerp in maart 2007, met de wet Mahoux rond de financiering van controversiële wapens. Vandaar is de motivatie hier eerder van regelgevende aard. Petercam verwijst naar de lijst van betrokken bedrijven die werd opgesteld door Ethix SRI Advisors, een onafhankelijk consultancybedrijf dat gebaseerd is in Stockholm. De lijst van Ethix geeft een opsomming van de betrokken bedrijven op dat gebied en rangschikt ze volgens een alertsysteem: groen, oranje en rood. Om beschouwd te worden als betrokken in controversiële wapens, moeten er tegelijkertijd twee voorwaarden worden vervuld: het bedrijf is betrokken in de vervaardiging van noodzakelijke onderdelen specifiek voor wapens (1) die met dit precieze doel worden gemaakt (2). Bij bedrijven die als groen of rood worden gecatalogeerd, is er geen discussie. In de eerste categorie kan belegd worden, in de tweede niet. De bedrijven die als oranje werden gecatalogeerd volgens het Zweedse bedrijf zijn onderwerp van controverse. Deze status wijst er immers op dat er een heel sterk vermoeden is dat het bedrijf betrokken is in controversiële wapens, echter zonder dat daar een sluitend bewijs van werd geleverd. Na overleg en besprekingen met Ethix, heeft Petercam, na overleg met zijn Comité voor Verantwoord Beleggen, een aanbeveling geformuleerd aan de Raden van Bestuur van de sicavs die door Petercam worden gecommercialiseerd: aangezien de bedrijven een gebrek aan transparantie optekenen die noodzakelijk is om te kunnen beslissen of ze al dan niet betrokken zijn bij controversiële wapens, werd beslist dat ze worden gelijkgesteld met bedrijven die door het consultancybedrijf als rood worden gecatalogeerd. Beleggingen in die bedrijven zijn dus verboden voor alle sicavs die door Petercam worden beheerd. Met betrekking tot beleggingen in duurzame staatsobligaties, bevat de duurzaamheidsfilter die wordt toegepast op het initiële landenuniversum een criterium rond het Ottawa-verdrag, dat werd geratificeerd door 157 staten, waaronder de Europese staten. Dit verdrag wordt opgenomen als een volledig afzonderlijk criterium, zowel in het kader van de OESO-landen als in het kader van de zogenaamde opkomende landen. Indien een staat de conventie niet heeft geratificeerd, scoort ze 0 op dit criterium en wordt ze daarvoor gepenaliseerd in haar globale duurzaamheidsscore. Controversiële activiteiten K /15

4 B. Tabak Het verbouwen van tabak is eveneens onderwerp van controverse. De voornaamste reden is uiteraard de ernstige nadelige gezondheidsgevolgen. Nochtans kan men argumenteren dat de informatie die wordt gegeven aan de consument, die zich bewust is van zijn tabaksconsumptie en er ook de verantwoordelijkheid voor draagt, volstaat om de tabaksindustrie niet uit te sluiten uit een beleggingsportefeuille. Desalniettemin is het verbouwen van tabak een teelt die de meest vruchtbare grond vereist, ten nadele van andere teelten die noodzakelijk zijn voor de voeding van de volledige bevolking. Vandaar sluit Petercam binnen de specifieke SRI-strategieën de tabaksindustrie uit aangezien ze de duurzame ontwikkeling van een bevolking op lange termijn ernstig in het gedrang brengt. C. Alcohol Om te kunnen spreken over alcohol als controversiële activiteit, heeft Petercam twee belangrijke punten in achting genomen: - Legale activiteit: de activiteit is gereglementeerd en vormt op zich geen onwettelijke activiteit. Er is dus geen reden om ze daarom uit te sluiten; - Openbare gezondheid: de activiteit moet worden bekeken vanuit de invalshoek van het alcoholisme. Alcoholisme is een uitbreidend probleem en alcoholproducenten hebben op dat gebied een belangrijke informatieverantwoordelijkheid. Hoewel het opportuun kan zijn om het onderscheid te maken tussen lichte alcohol (wijnen, bieren, etc.) en zware alcohol (geestrijke dranken, wodka, etc.) is dat niet gemakkelijk om te doen en kan het op zijn beurt weer leiden tot discussie en controverse. Vanuit pragmatisch oogpunt sluit Petercam de alcoholsector niet uit van zijn specifieke SRIstrategieën. Daarom verkiest Petercam criteria toe te passen met betrekking tot de kwaliteit en de relevantie van informatie aan de consument. Met andere woorden, er moet worden bekeken of de consument terdege wordt geïnformeerd over de samenstelling van het product en de schade die het kan toebrengen aan zijn gezondheid. D. Pornografie Vandaag is de pornografie-industrie in wezen een privé-industrie waarbij het aantal beursgenoteerde aandelen van pornografieproducenten heel beperkt blijft. Bovendien behoren deze tot de kleine beurskapitalisaties. Met uitzondering van kinderporno is pornografie in België op zich niet verboden. Het verbod heeft enkel betrekking op de meest extreme vormen die als onwelvoeglijk worden beschouwd en in het Strafwetboek worden beschouwd als een aanslag tegen de goede zeden. Petercam beschouwt deze industrie niet als een bedrijfstak die gunstig bijdraagt tot de duurzame ontwikkeling van een bevolking op lange termijn en vindt dat ze een schadelijke invloed heeft op het respect voor de Rechten van de Mens (menselijke behandeling, etc.). Daarom sluit Petercam in het kader van zijn specifieke SRI-strategieën de pornografiesector uit. Controversiële activiteiten K /15

5 E. Kernenergie Kenenergie is overal ter wereld het onderwerp van debat. Na raadpleging van specialisten ter zake, heeft Petercam besloten om geen bedrijven uit te sluiten die energie, kerncentrales of specifieke onderdelen voor de productie van kernenergie produceren of verkopen. Hetzelfde geldt voor bedrijven die de brandstof gebruikt voor dat doeleinde transporteren en ook degene die betrokken zijn in de opslag van kernafval. Hoewel Petercam logischerwijze tegen het gebruik van kernwapens is, gaat de toepassing van kernenergie verder dan dat. Enerzijds is de productie van isotopen voor medische behandelingen een essentiële toepassing voor de langetermijnontwikkeling van een maatschappij. Anderzijds biedt kernenergie in het licht van de schaarste aan primaire energiebronnen vele voordelen die men wel degelijk kan beschouwen als een essentieel onderdeel van de energiemix die elke staat moet voorzien, in functie van haar noden en mogelijkheden. Kernenergie draagt immers in belangrijke mate bij tot het energieverbruik. Binnen onze beleggingen wordt deze sector dus niet uitgesloten. Dat betekent echter niet dat de CO 2 -uitstoot en de veiligheidsmaatregelen die worden toegepast bij de productie en het transport van de energie geen belangrijke criteria zijn die in aanmerking worden genomen bij de beoordeling van de betrokken bedrijven. We kijken nauwlettend toe op het wetgevend kader waarin de centrales opereren, op de gebruikte technologieën, op de gezondheids- en veiligheidscontrole en de maatregelen die worden genomen om ongelukken te voorkomen. Op het niveau van de staten en hun beleid ter zake, wordt kernenergie niet aangemoedigd noch bestraft. De criteria rond energie kennen geen enkel apart statuut toe aan kernenergie; aangezien elke staat moet instaan voor haar eigen energiebehoeften en moet ze als geheel analyseren. Ze moet ook alle risico s in kaart brengen die elke energiebron met zich kan meebrengen. F. Kernwapens 1. Conventionele wapens Kernwapens vallen niet direct onder de wet Mahoux. De wet Mahoux heeft immers betrekking op anti-persoonsmijnen, clusterbommen en wapens en bepantseringen met verarmd uranium. Verbazingwekkend genoeg lijken kernwapens niet te behoren tot de wapens die voornamelijk bedoeld worden. Zou dat niet controversieel zijn? 2. Controversiële wapens Kernwapens zijn controversieel. Zijn het immers verdedigingswapens om de veiligheid te verzekeren, of een aanvalswapen om een land binnen te vallen en/of vernieling aan te brengen? Vandaag zijn er vijf mogendheden bekend die officieel kernwapens in hun bezit hebben: de Verenigde Staten, Rusland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en China. Drie andere landen hebben op basis van hun kernproeven bewezen dat ze eveneens deze wapens bezitten: India, Pakistan en Noord-Korea. Er bestaan ook sterke aanwijzingen dat Israël ze eveneens heeft. En dan spreken we nog niet over de landen die Amerikaanse nucleaire wapens al sinds de Koude Oorlog opslaan, namelijk Nederland, Italië, Turkije, Duitsland en België. Rusland en de Verenigde Staten blijven desondanks de landen die de meeste wapens aanhouden. Controversiële activiteiten K /15

6 Hoewel het risico op ongevallen voortdurend afneemt dankzij technologische vooruitgang, is het nogal verontrustend om vast te stellen dat het aantal mogendheden dat kernwapens aanhoudt, toeneemt. Het Nucleair Non-proliferatieverdrag wil dit risico vermijden. Het werd geschreven in 1968 en is erop gericht om de wereldwijde verspreiding van kernwapens tegen te gaan. Het Internationaal Atoomagentschap (IAEA) dient de toepassing ervan te verzekeren. Maar hoewel het verdrag in feite universeel is, hebben verschillende mogendheden die kernwapens aanhouden geweigerd om het te ratificeren, met name India, Pakistan en Noord-Korea. Een ander belangrijk verdrag ter zake is het verdrag aangaande het allesomvattend verbod op kernproeven. Het werd uitgevaardigd door de VN in 1996 en verbiedt elke kernproef of andere vorm van kernexplosie, of het nu voor vredesdoeleinden of voor militaire doeleinden is, en in welke omgeving dan ook. Nochtans is dit verdrag vandaag nog niet in werking getreden, aangezien bepaalde belangrijke landen het nog niet hebben geratificeerd. Slechts 35 van de 44 landen vereist door bijlage 2 van het verdrag hebben het geratificeerd. Landen die het niet gedaan hebben, zijn onder andere China, Egypte, de VS, Iran, Israël, Noord-Korea, India en Pakistan. Nochtans heeft Frankrijk, dat het verdrag heeft ondertekend, aan het begin van de zevenjarige ambtstermijn van Jacques Chirac in 1995 zes ondergrondse kernproeven uitgevoerd die werden beëindigd op 27 januari 1996 in het Fangataufa-atol. Dankzij deze initiatieven werd het aantal kernwapens op wereldschaal al verminderd. Medio jaren tachtig waren er naar schatting nog kernwapens; vandaag zouden er nog zijn. 3. Evaluatie van de risico s Desondanks blijven er nog steeds risico s, met name de volgende vier: Op menselijk vlak: de gevolgen van een nucleaire aanval zijn catastrofaal, voornamelijk dan de nevenschade zoals de stralingen en de misvormingen als gevolg van de kernaanval; Op veiligheidsvlak: het feit dat er angst en wantrouwen bestaat tussen de landen is niet van die aard om de veiligheid te verzekeren; Op milieuvlak: een kernwapen vernietigt alle levensvormen ter plaatse. Bovendien zorgen het stof en de mist voor stortregens en een daling van de temperatuur; ten slotte kan de bodemverontreiniging eveneens een hinderpaal zijn voor de heropbouw; Op economisch vlak: voor het onderhoud en de technologische verbetering van bestaande wapens wordt er per jaar meer dan 105 miljard dollar uitgegeven door de landen die kernwapens aanhouden. 4. Het standpunt van Petercam Institutional Asset Management De jongste jaren is het aantal kernwapens fors verminderd. Als gevolg van een dergelijke daling is het mogelijk dat de bedrijven die betrokken zijn bij de vervaardiging ervan andere ontwikkelingsdomeinen zoeken en hun activiteiten willen diversifiëren. Dat vermindert de transparantie van de bedrijven die erbij betrokken zijn. We moeten een onderscheid maken tussen bedrijven die direct en indirect betrokken zijn bij kernwapens. Onder directe betrokkenheid verstaan we bedrijven die actief zijn in de productie, de vervaardiging, het onderhoud, de verkoop of de handel in onderdelen of complete bewapeningsuitrustingen. Om te worden beschouwd als kritische onderdelen voor kernwapens, moeten er voor Petercam twee voorwaarden tegelijkertijd vervuld zijn: het onderdeel moet een essentiële component zijn van een Controversiële activiteiten K /15

7 complete bewapeningsuitrusting en moet specifiek gemaakt zijn met het oog op de integratie in een complete bewapeningsuitrusting. Onder indirecte betrokkenheid verstaan we bedrijven die betrokken zijn bij kernbewapening via hun aandeelhouderschap en financiering. Wij hebben een tolerantiedrempel van 10 % bepaald voor de deelname via aandelen of schulden in bedrijven die direct betrokken zijn bij kernbewapening; boven die kritische drempel wordt aangenomen dat een bedrijf indirect betrokken is bij kernbewapening. Vandaag, in het licht van de globalisering en complexiteit van de productieketens, is het moeilijk om alle activiteiten te kennen waarin een bedrijf betrokken kan zijn, of het nu direct of indirect is. Er hangt vaak een waas van onduidelijkheid rond dit onderwerp. Bovendien is het door het grote aantal partijen dat betrokken is bij de productieketen en de toegenomen complexiteit van de processen moeilijk en lastig geworden om een zwarte lijst op te stellen van bedrijven die betrokken zijn bij kernbewapening. Meerdere bedrijven betrokken bij kernbewapening zijn reeds uitgesloten geweest, omdat ze betrokken waren bij andere soorten bewapening zoals antipersoonsmijnen of clusterbommen. Petercam Institutional Asset Management weert uit al zijn portefeuilles bedrijven die direct betrokken zijn bij de ontwikkeling, de productie, de tests, het onderhoud en de verkoop van wapens die onder de wet Mahoux vallen. Bovendien worden in het kader van de verantwoorde beleggingsstrategieën eveneens bedrijven uitgesloten van het beleggingsuniversum die betrokken zijn bij de sector Defensie & Luchtvaart. Kern-, chemische en biologische wapens zijn daardoor eveneens uitgesloten van de sociaal verantwoorde beleggingsfondsen. De bedrijven die rechtstreeks en onrechtstreeks betrokken zijn bij kernbewapening zijn eveneens uitgesloten van het beleggingsuniversum. G. Steenkool Steenkool is vandaag nog steeds een belangrijke energiebron. Bijna 41% van het wereldwijde elektriciteitsaanbod is afkomstig van deze bron, die bijgevolg een integraal deel uitmaakt van de energiemix. Steenkool wordt vooral gebruikt door de openbare nutssector, die zowel gebruik maakt van fossiele brandstoffen, met name steenkool, als hernieuwbare energiebronnen. Steenkool is op dit moment bijzonder goedkoop en de reserves zijn overvloedig. Er is dus weinig risico op uitputting ervan. Toch zorgt steenkool voor een hoge uitstoot van broeikasgassen en blijft het voor de klimaatsverandering eveneens een belangrijke en problematische vervuilingsbron.. Meer dan 40% van de uitstoot van koolzuurgas is afkomstig van steenkool. In dat opzicht moet de verantwoorde belegger de zaken pragmatisch bekijken. Het uitsluiten van het gebruik van steenkool in de productieprocessen wil vandaag zeggen dat de volledige nutssector wordt uitgesloten. Enerzijds, en dat zit al in de naam vervat, is de sector van openbaar nut, en dat met name voor de energiebevoorrading van de bevolking. Anderzijds is de sector een belangrijke speler in groene en hernieuwbare energiebronnen en draagt hij in bredere zin bij tot de oplossing van het klimaatprobleem en aan de energie-uitdagingen die ermee samenhangen. Vandaar zijn de bedrijven die direct of indirect betrokken zijn bij het gebruik van steenkool niet de facto uitgesloten van het beleggingsuniversum. Het ESG-analyseraster van de sector brengt de bedrijven naar voren die de beste praktijken toepassen inzake de vermindering van de koolstofintensiteit en de efficiëntie van de krachtcentrales, en zorgt ook voor de diversificatie richting meer ecologische hernieuwbare energiebronnen. Op maatschappelijk niveau moeten de bedrijven ook een duidelijk engagement tonen voor de veiligheid en de gezondheid van hun medewerkers en moeten ze bijvoorbeeld de lokale gemeenschappen op de ontginningssites respecteren. Controversiële activiteiten K /15

8 H. Schaliegas en oliezanden De ontginning van schaliegas en oliezanden heeft betrekking op de exploitatiesectoren, met name de oliesector. Schaliegas is een echte economische revolutie gebleken voor de Verenigde Staten, een echte paradigmawijziging op het gebied van de energievoorziening van het land en bijgevolg de productiekosten. Er zijn heel wat economische en financiële gevolgen die ermee gepaard gaan, en de sector is eveneens het onderwerp van debatten rond de milieurisico s die ermee samenhangen. Daarom heeft Petercam Institutional Asset Management zich als verantwoorde belegger over dit vraagstuk gebogen en de geoloog Alain Préat van de Vrije Universiteit Brussel in juni 2013 uitgenodigd voor een debat over dit onderwerp in het kader van een spreekbeurt over duurzaam beleggen. Dankzij de presentatie van deze geoloog kunnen we een kritische houding aannemen tegenover de stellingen die algemeen worden ingenomen over de milieu-impact van schaliegas, die vaak worden overdreven door bepaalde media of ecologen, die uiteindelijk niet zoveel weten van het onderwerp. De milieuvraagstukken hebben doorgaans betrekking op het watergebruik dat nodig is om de rotsen te breken, op de chemische additieven die eveneens hiervoor worden gebruikt en ten slotte ook op het seismische risico. Die risico s moeten echter worden gerelativeerd. Hoewel het watergebruik in absolute termen aanzienlijk kan lijken, is het fors aan het dalen en blijft het zeer beperkt in vergelijking met andere sectoren zoals de landbouwsector. De gebruikte chemische additieven blijven al bij al zeer beperkt en ze verspreiden zich niet naar de grondwaterreserves aangezien het schaliegas zich doorgaans onder de ondergrondse waterreserves bevindt (tussen en meter voor schaliegas tegenover 100 à 300 meter voor het grondwater). Dankzij het buizenwerk blijft het risico beperkt. Het seismische risico is ten slotte bijna onbestaand aangezien de seismische activiteit die wordt opgetekend bij het breken van de rotsen lager is dan de natuurlijke seismische activiteit. De milieurisico s zijn steeds beter onder controle en worden steeds verder verminderd dankzij de technologische evoluties. Een verantwoorde belegger moet echter aandachtig blijven. Daarom worden de betrokken bedrijven enerzijds geanalyseerd vanuit het standpunt van de mogelijke risico s en anderzijds kunnen ze het onderwerp uitmaken van een geëngageerde dialoog zodat alle betrokken partijen zich een goed idee kunnen vormen van hun beleid ter zake. Niet-conventione(e)l(e) gas en olie brengen belangrijke economische gevolgen met zich mee, vooral omdat hun geografische verdeling relatief sterk verschilt van die van conventione(e)l(e) olie en gas. Ze zorgen eveneens voor belangrijke ecologische gevolgen. De technologische vooruitgang inzake het fracken van schaliegas en de ontginning van oliezanden staat niet stil. Er staat economisch en financieel zoveel op het spel dat de exploitatie ervan zal blijven doorgaan en daarom lijkt het efficiënt en pragmatisch om bedrijven aan te moedigen die bekommerd zijn om de maatschappelijke en milieugevolgen en daarvoor een oplossing aanreiken. In dat opzicht zijn criteria zoals het naleven van mensenrechten, de aanwezigheid van programma s voor de lokale gemeenschappen, kwantitatieve doelstellingen inzake de reductie van uitstoot, de promotie van hernieuwbare energie enz. van groot belang in het ESG-raster van de sector. Bovendien focust de geëngageerde dialoog die wordt aangegaan met deze bedrijven zich eveneens op deze onderwerpen. I. Houtpulp Houtpulp brengt heel wat milieu- en maatschappelijke uitdagingen met zich mee, enerzijds voor wat de grondstof betreft en anderzijds op het niveau van de transformatieprocessen. Controversiële activiteiten K /15

9 De voornaamste milieu-uitdagingen hebben betrekking op ontbossing, en direct daarmee samenhangend vervuiling en de bescherming van de biodiversiteit. Het transformatieproces roept vragen op over de uitstoot van dioxines, de vervuiling van het water en het beheer van het afvalwater. Op maatschappelijk gebied kunnen de grondstof zelf en de veenderijen een risico vormen voor de lokale gemeenschappen en de mensenrechten in het gedrang brengen. Anderzijds is het transformatieproces mogelijk een risico voor de veiligheid en de sanitaire gezondheid van de medewerkers. Aangezien het gebruik van papier in de nabije toekomst waarschijnlijk niet zal verdwijnen ondanks de digitalisering van de economie, wil onze pragmatische benadering dus de voorkeur geven aan het stimuleren van best practices en duurzaamheidsnormen in dit domein. Er bestaan meerdere normen, labels en sectorinitiatieven die door onze selectiecriteria positief worden benaderd. De ngo Forest Stewardship Council (FSC) bevordert het verantwoorde beheer van de bossen over de hele wereld. Het label Pan European Forest Council geeft eveneens een lijst van verschillende criteria die best worden gehanteerd voor een verantwoord beheer van de bossen. De integratie van ESG-criteria in de sector is gericht op de certificering van bossen, de koolstofintensiteit, en het percentage FSC-gecertifieerde grondstof. Op maatschappelijk vlak berust het raster op criteria zoals het naleven van mensenrechten en op de controverses tegenover de lokale gemeenschappen. Ten slotte hebben de gezondheid en de veiligheid van de personeelsleden ook een belangrijk aandeel in de totaalscore. J. Kansspelen Net zoals voor de pornografiesector bestaat er in België en Europa een wetgevend kader rond kansspelen. De wet op de kansspelen van 7 mei 1999 verbiedt kansspelen. Aangezien er echter als gevolg van het verbod verborgen spelen tot stand zijn gekomen, werd de Kansspelcommissie opgericht en werd er een beperkend beleid ingevoerd op basis van licenties. Daarna werd de wet op de kansspelen geamendeerd, die in werking trad op 1 januari Het bestaan van de Kansspelcommissie bewijst op zich dat het onderwerp controversieel is en dat er mogelijke schadelijke gevolgen zijn. Ze speelt een belangrijke rol in het formuleren van adviezen, de toekenning van licenties en controle en verzekert aldus dat deze spelen in België worden gekaderd. De sector wordt niet uitgesloten van Petercam s specifieke SRI-strategieën aangezien hij binnen het wettelijke toegelaten kader blijft. Desalniettemin wordt het verstrekken van degelijke informatie aan de consument, met inbegrip van zijn bescherming, in achting genomen om de praktijk van het betrokken bedrijf te evalueren. Er is immers een risico voor de volksgezondheid, aangezien gokverslaving als echte ziekte werd erkend door de Wereldgezondheidsorganisatie in De doelstellingen die de verschillende reglementen hebben, namelijk de bescherming van de jeugd, het beperken van de verliezen, transparantie en de strijd tegen verslaving, zijn in lijn met de weerhouden criteria van de SRI-filter die wordt toegepast op de specifieke SRI-strategieën. Controversiële activiteiten K /15

10 Petercam s benadering van controversiële bedrijven met betrekking tot hun productieproces In het kader van zijn specifieke SRI-strategieën, houdt Petercam rekening met de dwingende normen op het gebied van het productieproces. In de mainstream klassieke strategieën heeft Petercam eveneens criteria opgenomen die verband houden met het naleven van milieunormen, het hebben van een sociale licentie en deugdelijk bestuur. K. Respect voor mensen- en arbeidsrechten De respectieve criteria met betrekking tot de mensen- en arbeidsrechten maken integraal deel uit van de SRI-filter die wordt toegepast op het beleggingsuniversum van de specifieke SRI-strategieën. Op die manier worden de bedrijven die niet terdege beantwoorden aan deze criteria, met andere woorden de zwarte schapen binnen hun sector, uit het toegelaten beleggingsuniversum geweerd. Onder de fundamentele arbeidsrechten wordt verstaan: de rechten die verband houden met de preventie van kinderarbeid, het recht op collectieve onderhandeling, het recht op een gezonde en veilige werkplek en de rechten betreffende verloning en arbeidstijd. Het gaat over algemene principes, zoals die worden vermeld in de fundamentele conventies van de Internationale Arbeidsorganisatie en de richtlijnen van de OESO. In het kader van onze beleggingen in staatsobligaties, werd de normatieve benadering tot nog toe bijzonder weinig toegepast, aangezien het al te gemakkelijk kan zijn om een conventie te ondertekenen; het wil daarom nog niet zeggen dat ze effectief wordt nageleefd. Bovendien heeft de staat daarbij niet altijd greep op de bedrijven die de regels niet naleven. Ten slotte hebben alle landen de belangrijke conventies terzake ondertekend en laat dit criterium niet toe om een echt onderscheid te maken tussen de 34 lidstaten. Binnen het universum van opkomende landen is dit criterium relevant en wordt het gebruikt om het niveau van duurzame ontwikkeling van de geanalyseerde landen weer te geven. L. Corruptie Corruptiepraktijken worden in rekening genomen als uitsluitingscriterium, zowel op het niveau van de staten als die van de bedrijven. De corruptie-index van de ngo Transparency International maakt immers deel uit van de weerhouden criteria voor de keuze van OESO-staatsobligaties en staatsobligaties uit de opkomende landen. Op bedrijfsniveau worden de maatregelen die worden genomen voor corruptiepreventie ook in achting genomen voor alle bedrijfssectoren. M. Milieuschade Een preventieve aanpak voor milieuproblemen en het opnemen van verantwoordelijkheid voor de bescherming van het milieu zijn eveneens criteria die worden opgenomen in het SRI-evaluatieproces van Petercam. Op het niveau van de staten wordt hun engagement initieel geëvalueerd op basis van het Kyotoprotocol. De staten die het protocol niet hebben geratificeerd krijgen een lagere globale duurzaamheidsscore. Vervolgens worden er ook meerdere criteria opgenomen in Petercams interne model op het gebied van milieu, de bescherming en de ontwikkeling van middelen en strategieën om zo de milieuprestaties te verbeteren. Controversiële activiteiten K /15

11 Op bedrijfsniveau worden de engagementen met betrekking tot respect voor het milieu eveneens beoordeeld en maken ze deel uit van de globale duurzaamheidsscore. De milieucriteria worden gedefinieerd per betrokken sector, zodat er op de meest gepaste manier kan worden geantwoord op de milieu-uitdagingen binnen elke bedrijfssector. N. Deugdelijk bestuur Petercam heeft een stembeleid dat gebaseerd is op vier belangrijke principes: Bescherming van de aandeelhouders; Deugdelijk bestuur; Transparantie en integriteit van de informatie; en Maatschappelijke en milieuverantwoordelijkheid Petercam heeft daarom ook aandacht voor de kwaliteit van het bestuur van de Europese bedrijven waarin ze belegt. De bestuurscriteria met betrekking tot de kwaliteit van de raad van bestuur, gelijkheid en transparantie qua verloning, het respect voor de aandeelhouders en de interne controles zijn criteria in de keuze van effecten waarin belegd kan worden. In het kader van de wereldwijde beleggingen, worden de bedrijven die ernstige tekortkomingen vertonen inzake hun deugdelijk bestuur uitgesloten van het beleggingsuniversum. Talrijke studies, in het bijzonder die van de Wereldbank, tonen aan dat er op het gebied van staatsobligaties een positieve correlatie is tussen de kwaliteit van de bestuursorganen van een staat en de lage faillissementsgraad van een staat. De kwaliteit van de bestuursorganen wordt geëvalueerd in het kader van de specifieke SRIstrategieën voor overheidsobligaties. Controversiële activiteiten K /15

12 O. Respect voor dierenrechten Meerdere sectoren kunnen geconfronteerd worden met dierenrechten. Het gaat voornamelijk over de farmaceutische industrie, de cosmeticasector, de huishoud- en de luxegoederensector (pels). In het kader van onze strategie die belegt in duurzame Europese aandelen, houdt de duurzaamheidsfilter in de volgende sectoren rekening met het beleid inzake testen op dieren: farma, textiel, chemie, voeding, cosmetica en kleinhandel. Het beleid van een bedrijf inzake dierenrechten moet dus worden geëvalueerd. Indien nodig wordt er een evaluatie gemaakt van de kwaliteit van dit beleid, en wordt er voornamelijk nagegaan of het testen op dieren wil verminderen, opnieuw wil definiëren en vervangen. Het beleid rond dierenwelzijn wordt eveneens in rekening genomen voor relevante sectoren zoals de agro-voedingssector en de textielsector. P. Gebruik van Genetisch Gewijzigde Organismen (GGO) in producten In het kader van onze strategie die belegt in duurzame Europese aandelen, houden we ook rekening met genetische manipulatie. De duurzame filter toegepast op het Europese universum bekijkt het beleid van de voedingsproducenten voor het gebruik van GGO s in producten. De kwaliteit van dit toegepaste beleid wordt geanalyseerd vanuit vier belangrijke invalshoeken: 1. Erkennen dat er een debat en polemiek bestaat binnen het bedrijf rond de nadelige gevolgen voor de economie en de gezondheid die het gebruik van GGO s in voedingsproducten kunnen veroorzaken. 2. De uitleg die gegeven wordt over de toegevoegde waarde van het gebruik van GGO s. 3. De controle over de risico s bij het gebruik van GGO s in de geleverde producten/diensten. 4. Er rekening mee houden dat consumenten recht hebben op een duidelijke labelling voor producten die GGO s bevatten. Bovendien wordt in de chemische, farmaceutische, cosmetische en huishouddienstensector ook het beleid inzake genetische engineering in rekening genomen. De beoordeling van dit beleid is voornamelijk gericht op de toepassing van genetische engineering, de risico s die ermee verbonden zijn en de systemen die worden toegepast om risico s te voorkomen en te beheren. Het beleid en de inspanningen die worden geleverd rond nanotechnologieën worden eveneens in acht genomen. Ten slotte houdt de duurzame screening van het bedrijf op Europees en wereldwijd niveau ook rekening met de controverses waarin het bedrijf de jongste jaren betrokken is geweest. Die worden beoordeeld in functie van hun frequentie, ernst en het antwoord dat het bedrijf hierop gegeven heeft. Controversiële activiteiten K /15

13 De benadering van Petercam inzake beleggingen in landbouwgrondstoffen Aangezien de basisvoedingsgrondstoffen de jongste jaren een aanzienlijke prijsstijging hebben gekend, hebben heel wat ngo s beleggingsfondsen gehekeld die in voedingsgrondstoffen beleggen. Nadat er heel wat negatieve rapporten waren verschenen over speculatie in voedingsgrondstoffen en de dramatische gevolgen dat dit met zich meebrengt voor armere bevolkingen, hebben verschillende beleggingsvennootschappen besloten om hun beleggingsfondsen te sluiten, die doorgaans geïndexeerd zijn en belegd zijn in afgeleide producten op landbouwgrondstoffen. Hoewel Petercam niet belegt op deze markten voor afgeleide producten, houdt het bedrijf wel degelijk rekening met deze problematiek en neemt het zijn maatschappelijke en milieuverantwoordelijkheid ter harte. Zonder de mogelijke invloed te willen ontkennen die speculatieve fondsen kunnen hebben op de volatiliteit en de prijsstijging van grondstoffen, zijn er nog andere elementen die meespelen. De demografische evolutie en de veranderende voedingsgewoonten verklaren allebei een groot deel van de prijsstijging. Wanneer bepaalde opkomende landen een groot deel van de wereldbevolking vertegenwoordigen maar slechts een klein deel van het landbouwareaal en drinkbare waterbronnen in handen hebben, wordt het duidelijk dat dit geen houdbare situatie is en dat de uitdagingen inzake landbouwgrondstoffen enorm zijn. Daarom heeft Petercam ervoor gekozen om te beleggen in oplossingen voor deze problematiek. Termijncontracten of futures waren oorspronkelijk bedoeld om de producenten te beschermen tegen de risico s die verband houden met de inherente schommelingen van de landbouwprijzen. Vandaag kunnen die afgeleide producten afwijken van hun oorspronkelijke doelstelling en het omgekeerde effect teweegbrengen door de volatiliteit en prijsstijgingen te verergeren. Twee belangrijke risico s houden verband met deze voedingsspeculatie: enerzijds is de prijsstijging vooral in het nadeel van de armste bevolkingen, en anderzijds leidt de winstmaximalisatie ertoe dat er land in beslag wordt genomen. Petercam wil ervoor zorgen dat het niet deelneemt aan voedingsspeculatie. Enerzijds belegt ons bedrijf niet op de markten voor afgeleide producten op landbouwgrondstoffen, noch via onze beleggingsfondsen, noch via ons eigen vermogen. Anderzijds hebben we in het kader van ons ESG/duurzaam onderzoek criteria in rekening genomen inzake duurzame landbouw en visvangst in de voeding- en drankensector. We bekijken met aandacht de programma s en doelstellingen van de bedrijven om duurzame landbouw en visvangst te bevorderen. Ten slotte wordt onze strategie die belegt in het landbouwthema op een actieve manier beheerd en belegt ze uitsluitend in bedrijven die actief zijn in de sector. Ze bevat geen beleggingen in termijncontracten. De bedrijven waarin belegd wordt zijn voornamelijk ondernemingen die een business to business activiteit ontwikkelen, die gericht is op het verhogen van de voedselproductie om beter te kunnen inspelen op de toekomstige demografische ontwikkelingen. Drie belangrijke elementen zullen een invloed blijven uitoefenen op de prijzen van landbouwgrondstoffen in de toekomst: 1. de demografische evolutie, 2. een belangrijke wijziging in het voedingspatroon, dat meer en meer proteïnen bevat Controversiële activiteiten K /15

14 3. Een groter bewustzijn van de effecten van CO 2 -uitstoot dat leidt tot een toegenomen vraag naar hernieuwbare energievormen en alternatieven, ook binnen de chemische sector. Wanneer de groeilanden in toenemende mate gaan overstappen naar industriële veeproductie, zal er een aanzienlijke invloed zijn op de agro-voedingsketen. Er is immers een overgang van voeder op basis van huishoudelijk afval naar bloem en andere granen. De vraag naar tarwe en andere granen zal fors toenemen door de toegenomen import van deze producten. Om het hoofd te kunnen bieden aan deze uitdagingen, moet men investeren in technologische innovaties die de productiviteit voortdurend verhogen. Bovendien letten consumenten steeds meer op hun voeding en de kunstmatige ingrediënten die er kunnen inzitten. De vraag naar natuurlijke en gezonde vervangingsproducten is eveneens een antwoord op de voedingsproblematieken van vandaag en morgen. Een belegging in de voedingssector, duurzaamheid en maatschappelijke en milieuverantwoordelijkheid zijn daarom niet onverzoenbaar. Een andere problematiek die rechtstreeks verband houdt met landbouwinvesteringen is palmolie. De productie van palmolie hangt samen met een hele reeks uitdagingen inzake milieu, maatschappelijke vraagstukken en deugdelijk bestuur (ESG), met name ontbossing, en daaraan verbonden respect voor het ecosysteem, biodiversiteit en het respect voor de rechten van lokale gemeenschappen, de uitstoot van broeikasgassen, het gebruik van pesticiden, arbeidsomstandigheden en het respect voor de rechten van inheemse volkeren. Palmolie is wel een belangrijke bron van inkomsten voor landen die het produceren en heeft er in belangrijke mate voor gezorgd dat ze in hun behoeften konden voorzien. We denken dan aan landen zoals Maleisië, Indonesië maar ook andere ontwikkelingslanden. Bovendien is palmolie eveneens een voedingsbron voor de bevolking. Het heeft heel wat toepassingen: voeding, schoonmaak, geneesmiddelen, biodiesel, enz. Hoewel palmolie vaak wordt bekritiseerd in de media, blijft de palmboom de bron die het meeste olie oplevert. Om dezelfde hoeveelheid olie te produceren, zouden andere mogelijke bronnen veel grotere bebouwde oppervlakten nodig hebben. Ook hier passen we een pragmatische aanpak toe. Dat betekent dat we rekening houden met de vele positieve bijdragen van palmolie en daarom bevorderen we de toepassing van de beste praktijken in plaats van de activiteit radicaal uit te sluiten om de nefaste gevolgen ervan te beperken. In dat verband kunnen verschillende sectorinitiatieven naar voren worden geschoven, met name de Rond Tafel voor Duurzame Palmolie (Roundtable for Sustainable Palm Oil RSPO) dat als doelstelling heeft om de duurzame productie en gebruik van palmolie voor de planeet, de bevolking en de welvaart te promoten. De initiatieven van de RSPO worden door sommige ngo s zoals Greenpeace als onvoldoende beschouwd om bijvoorbeeld de ontbossing tegen te gaan. Toch gaan verschillende palmolieproducenten verder dan de vereisten van de RSPO en nemen ze het initiatief voor een sterker beleid inzake de bescherming van de bossen. Dat geldt onder meer voor Agri-Resources, New Britain Palm Oil, Sipef of Agropalma, die zich inzetten tegen ontbossing. Hoewel de RSPO inderdaad niet al te snel vooruitgang boekt, is ze wel het grootste intersectorale initiatief dat voldoende kritische massa heeft om producenten, consumenten en traders rond de Controversiële activiteiten K /15

15 tafel te brengen. Ze werd in 2004 opgericht door de producenten en traders, maar ook door verschillende ngo s. De principes en criteria voor de certificering worden om de vijf jaar herbekeken. Verschillende bedrijven in de portefeuille worden regelmatig en internationaal erkend als voortrekkers op dit gebied en dragen in aanzienlijke mate toe aan de strijd tegen klimaatverandering en ondervoeding. De doodstraf In het kader van zijn beleggingen in SRI-staatsobligaties, heeft Petercam het principe van de doodstraf als negatief screeningelement weerhouden. Op die manier worden de staten die de doodstraf toelaten in hun wetgeving gepenaliseerd. Het gaat hier om de wettelijke toelating, zelfs al wordt de doodstraf in de praktijk niet meer uitgevoerd. Zo heeft Japan de toepassing van de doodstraf niet uit zijn grondwet geschrapt en wordt het land daarvoor gepenaliseerd, net als de Verenigde Staten, die de doodstraf blijven toepassen in bepaalde staten. Zwarte lijst van het Noors Pensioenfonds Bepaalde bedrijven schenden voortdurend conventies en verdragen en maken zich schuldig aan ernstige en frequente schendingen van de fundamentele mensen- en arbeidsrechten. Andere bedrijven, die op zich de wetgeving en gangbare regelgeving niet schenden, beschadigen in aanzienlijke mate het milieu en respecteren het ecosysteem niet. Petercam heeft uitsluitend in het kader van de specifieke verantwoorde beleggingsstrategieën beslist om de uitsluitingslist toe te passen van het Noorse Pensioenfonds. Dit beleid van het Government Pension Fund Global is er immers op gericht om bedrijven uit te sluiten die internationale normen schenden en wordt vaak als voorbeeld aangehaald. De uitsluitingslijst werd opgesteld met de steun van een Ethische Raad om te beantwoorden aan de ethische normen van de Noorse bevolking. Dit in Europa erg belangrijke staatsfonds zet veel middelen en mensen in om mogelijke controverses op te sporen waarbij de meer dan bedrijven waarin het belegt betrokken zouden kunnen zijn, en om na te gaan of ze terecht zijn. Op basis van de ernst en de reikwijdte van de schending, en vooral of een bedrijf in staat is om al dan niet zichtbare vooruitgang te boeken, zal de Ethische Raad oordelen of een bedrijf dat zich schuldig maakt aan een schending van de normen al dan niet wordt uitgesloten. Petercam waardeert de transparantie van de publicatie van de uitsluitingslijst van het Noorse pensioenfonds. De beslissing van het ministerie van Financiën wordt immers publiek bekendgemaakt en het technische rapport dat wordt opgesteld door de Ethische Raad en de uitsluitingen motiveert, is eveneens beschikbaar. Controversiële activiteiten K /15

Petercams Benadering van controversiële activiteiten

Petercams Benadering van controversiële activiteiten Petercams Benadering van controversiële activiteiten 07/03/2013 Controversiële activiteiten Februari 2012 1/8 Controversiële activiteit: een activiteit die aanleiding geeft tot discussie of polemiek. De

Nadere informatie

Waarom engagement belangrijk is

Waarom engagement belangrijk is 1/7 Petercam Institutional Asset Management vindt drie zaken belangrijk wanneer het aankomt op Verantwoord Beleggen: 1. Belangrijke vragen stellen bij de gevolgen van onze activiteiten; 2. Een aandeelhouder

Nadere informatie

Duurzaamheidsanalyse bedrijven

Duurzaamheidsanalyse bedrijven De inspanningen van bedrijven op het vlak van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen worden door KBC Asset Management beoordeeld volgens een evaluatiemodel dat werd opgesteld in samenwerking

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Inleiding Fysiotherapeuten heeft als eerste doelstelling zorg te dragen voor een goed en betaalbaar pensioen. Binnen deze fiduciaire

Nadere informatie

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Inhoud Selectie van bedrijven Onderzoeksproces in vogelvlucht Bedrijven met duurzame

Nadere informatie

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen 10 oktober 2014 Beleid Verantwoord Beleggen Beleid Verantwoord Beleggen SPW Verantwoord beleggen is voor SPW een belangrijk onderdeel van de beleggingsfilosofie en een integraal onderdeel van de beleggingsbeginselen.

Nadere informatie

Les Kernenergie. Werkblad

Les Kernenergie. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Kernenergie Werkblad Les Kernenergie Werkblad Wat is kernenergie? Het Griekse woord atomos betekent ondeelbaar. Het woord atoom is hiervan afgeleid. Ooit dachten wetenschappers

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren,

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren, Vrijdag 10 september 2010 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Comité van de Regio s Resource Efficient Europa Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau,

Nadere informatie

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

Financieel statuut Stichting Greenpeace Nederland

Financieel statuut Stichting Greenpeace Nederland Financieel statuut Stichting Greenpeace Nederland 1. Doelstellingen en uitgangspunten De doelstellingen van het vermogensbeleid van Greenpeace Nederland zijn: minimaal het instandhouden van de reële waarde

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Ludo Sannen. betreffende het duurzaam, maatschappelijk verantwoord beleggen van de middelen van het Toekomstfonds

VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Ludo Sannen. betreffende het duurzaam, maatschappelijk verantwoord beleggen van de middelen van het Toekomstfonds Zitting 2006-2007 25 oktober 2006 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van de heer Ludo Sannen betreffende het duurzaam, maatschappelijk verantwoord beleggen van de middelen van het Toekomstfonds Dit voorstel van resolutie

Nadere informatie

Belgisch Biodiversiteits Platforum

Belgisch Biodiversiteits Platforum Belgisch Biodiversiteits Platforum Sonia Vanderhoeven Etienne Branquart [HET HARMONIA INFORMATIESYSTEEM EN HET ISEIA PROTOCOL] Verklarend document voor het Life + Project AlterIAS Oktober 2010 Algemene

Nadere informatie

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen -

De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn - Uitdagingen & oplossingen - De nieuwe energie-efficiëntierichtlijn l - Uitdagingen & oplossingen - DG Energie 22 juni 2011 ENERGIEVOORZIENING NOG AFHANKELIJKER VAN IMPORT Te verwachten scenario gebaseerd op cijfers in 2009 in % OLIE

Nadere informatie

TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER

TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER Beringen, 18 juni 2015 www.pldw.be - 1 - BELEGGEN VOLGENS UW WAARDEN TOEGANG TOT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER DOOR DE KRACHTEN VAN TWEE SPECIALISTEN TE BUNDELEN Meer dan

Nadere informatie

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK Toelichting In het onderstaande zijn de afzonderlijke elementen van het normatieve kader integraal opgenomen en worden ze nader toegelicht en beschreven. Daarbij wordt aandacht besteed aan de volgende

Nadere informatie

Kernenergie in de Belgische energiemix

Kernenergie in de Belgische energiemix Kernenergie in de Belgische energiemix 1. Bevoorradingszekerheid De energie-afhankelijkheid van België is hoger dan het Europees gemiddelde. Zo bedroeg het percentage energie-afhankelijkheid van België

Nadere informatie

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Juni 2014 Inleiding In juni 2013 heeft het bestuur van Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn, hierna te noemen PFZW of het pensioenfonds,

Nadere informatie

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 17 MAART 2011.

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 17 MAART 2011. ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 17 MAART 2011 inzake de criteria aan te nemen voor de definitie van de begrippen

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

RICHTLIJN FINANCIEEL BEHEER GOEDE DOELEN

RICHTLIJN FINANCIEEL BEHEER GOEDE DOELEN RICHTLIJN FINANCIEEL BEHEER GOEDE DOELEN Deze richtlijn heeft betrekking op reserves en fondsen en het verantwoord beheer daarvan. Hierbij gaat het om alle vormen van beheer, dat wil zeggen alle spaar-

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

Samenvatting. Indicatoren voor ecologische effecten hangen sterk met elkaar samen

Samenvatting. Indicatoren voor ecologische effecten hangen sterk met elkaar samen Samenvatting Er bestaan al jaren de zogeheten Richtlijnen voor goede voeding, die beschrijven wat een gezonde voeding inhoudt. Maar in hoeverre is een gezonde voeding ook duurzaam? Daarover gaat dit advies.

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

De toekomst voorbereiden

De toekomst voorbereiden Het milieu beschermen. Afdrukken dit document alleen indien nodig De toekomst voorbereiden Partner in duurzaam vertrouwen SPIE is Europees leider wat betreft diensten in de domeinen van elektriciteit,

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds)

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) April 2012 Inhoud 1. Algemeen...3 1.1 Inleiding...3 1.2 Wet- en regelgeving...3 2. Financiële middelen...3 2.1 Algemeen...3 2.2 Schulden en reserves...4

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

ING Private/Business Banking

ING Private/Business Banking ING Private/Business Banking Workshop Duurzaam Beleggen Congres Grip op je Vermogen 5/6 oktober 2012, Den Haag Jan van Hoven, consultant Susanne van de Wateringen, senior analist 1 Welkom op planeet Aarde

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

Datum 9 december 2013 Betreft Kamervraag/vragen van het lid Klaver over investeringen van financiele instellingen in kernwapens

Datum 9 december 2013 Betreft Kamervraag/vragen van het lid Klaver over investeringen van financiele instellingen in kernwapens > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000 Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties 2 Inhoudsopgave ISO 26000: een richtlijn voor iedereen

Nadere informatie

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort

Prof. Jos Uyttenhove. E21UKort Historisch perspectief 1945-1970 Keerpunten in de jaren 70 oliecrisis en milieu Tsjernobyl (1986) ramp door menselijke fouten Kyoto protocol (1997) (CO 2 en global warming problematiek) Start alternatieven

Nadere informatie

CaseQuest 2: Kunnen de VS en China zich onttrekken aan een mondiaal klimaatbeleid?

CaseQuest 2: Kunnen de VS en China zich onttrekken aan een mondiaal klimaatbeleid? CaseQuest 2: Kunnen de VS en China zich onttrekken aan een mondiaal klimaatbeleid? Door Rik Lo & Lisa Gerrits 15-03-13 Inhoud: Inleiding Deelvraag 1 Deelvraag 2 Deelvraag 3 Deelvraag 4 Hoofdvraag & Conclusie

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace EUROPEES PARLEMENT TIJDELIJKE COMMISSIE ECHELON-INTERCEPTIESYSTEEM SECRETARIAAT MEDEDELING TEN BEHOEVE VAN DE LEDEN De leden treffen als aanhangsel een document aan met de titel Recht en Criminaliteit

Nadere informatie

Internationaal Palmolie-inkoopbeleid

Internationaal Palmolie-inkoopbeleid Internationaal Palmolie-inkoopbeleid Stand: september 2015 Onze visie Eenvoud, verantwoord, betrouwbaar: al meer dan 100 jaar ligt koopmanschap ten grondslag aan het succes van ALDI NORD (hierna: ALDI).

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie EUROPEES PARLEMENT 1999 2004 Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie VOORLOPIGE VERSIE 2003/0119(COD) 21 oktober 2003 ONTWERPADVIES van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek

Nadere informatie

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Verschillende factoren bepalen het aantal arbeidsongevallen. Sommige van die factoren zijn meetbaar. Denken we daarbij

Nadere informatie

28 01 2014 1/9 Rapport over stemactiviteit 2013

28 01 2014 1/9 Rapport over stemactiviteit 2013 28 01 2014 1/9 INLEIDING Petercam als verantwoorde speler In september 2011 ondertekende Petercam Institutional Asset Management (IAM) de Principes voor Verantwoord Beleggen (UN PRI) van de Verenigde Naties,

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact

Basisbeginselen : Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve. Contact Brusselse ecologische economische en sociale cooperatieve BEES Coop is een project voor een coöperatieve, participatieve en niet commerciële supermarkt. Het iniatief wordt gedragen door burgers die een

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

gedragscode voor leveranciers van Quintiles

gedragscode voor leveranciers van Quintiles gedragscode voor leveranciers van Quintiles 2 Quintiles maakt zich sterk voor duurzame zakelijke praktijken. Op basis van internationaal erkende normen, is deze gedragscode voor leveranciers ( Code ) gericht

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Klimaatverandering en internationaal beleid: de weg van Kyoto naar Kopenhagen.

Klimaatverandering en internationaal beleid: de weg van Kyoto naar Kopenhagen. Open klimaatlezingen 2009 Klimaatverandering en internationaal beleid: de weg van Kyoto naar Kopenhagen. Hans Bruyninckx De eerste stappen in internationaal klimaatbeleid 1979: 1ste World Climate Conference

Nadere informatie

Loont kiezen voor Cleantech innovatie?

Loont kiezen voor Cleantech innovatie? Loont kiezen voor Cleantech innovatie? Investeren in Cleantech biedt de mogelijkheid om economische meerwaarde te creëren in combinatie met milieuvoordelen. Een Cleantech productiemodel dient in staat

Nadere informatie

ASN Bank Issuepaper. Staatsobligaties

ASN Bank Issuepaper. Staatsobligaties ASN Bank Issuepaper Staatsobligaties ASN Bank Issuepaper Staatsobligaties november 2012 2 A Samenvatting In deze ASN Bank Issuepaper Staatsobligaties komen aan bod: A Samenvatting B Inleiding C Selectiecriteria

Nadere informatie

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen

Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen Duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen in KBC Duurzaam en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (Corporate Social Responsibility of CSR)

Nadere informatie

EUROPEAN DISABILITY FORUM...

EUROPEAN DISABILITY FORUM... Deïnstitutionalisering en de rechten van personen met een handicap perspectief van Europese Unie... An-Sofie Leenknecht, EDF Human Rights Officer, Brussel, 26 november 2014 EUROPEAN DISABILITY FORUM Vertegenwoordigen

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Versie 14-04-2016 Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Deze brochure gaat over Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Colloquium NIC 1/10/2015: afsluiting

Colloquium NIC 1/10/2015: afsluiting Colloquium NIC 1/10/2015: afsluiting Dames en Heren, Het is mij een eer en een genoegen om dit boeiende colloquium te mogen afsluiten. Deze middag hebben we in elk geval een voortschrijdend inzicht gekregen

Nadere informatie

Verklaring van Greenpeace over een mogelijke oorlog met Irak

Verklaring van Greenpeace over een mogelijke oorlog met Irak Verklaring van Greenpeace over een mogelijke oorlog met Irak Greenpeace is tegen een oorlog in Irak en zal actief campagne voeren om die oorlog te vermijden. Wij zijn toegetreden tot het Anti oorlogsplatform

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

Auteur. Onderwerp. Datum

Auteur. Onderwerp. Datum Auteur Stefan Nerinckx Onderwerp Het toepasselijk recht op verbintenissen voortvloeiend uit (internationale) arbeidsovereenkomsten: een nieuwe Europese verordening in de maak? Datum april 2005 Copyright

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Rendement. 9 de jaargang maart 2015 nr 30 FINANCIEEL NIEUWS

Rendement. 9 de jaargang maart 2015 nr 30 FINANCIEEL NIEUWS Rendement 9 de jaargang maart 2015 nr 30 FINANCIEEL NIEUWS De voordelen van globale diversificatie Ondanks de sterk toegenomen globalisering blijft internationale diversificatie in aandelenportefeuilles

Nadere informatie

MVO stakeholder enquête 2014

MVO stakeholder enquête 2014 MVO stakeholder enquête 2014 Datum : 1 mei 2014 1 Voorwoord In de afgelopen jaren is Heerkens van Bavel Bouw zich steeds meer bewust geworden, van de rol die zij spelen in de maatschappij en de effecten

Nadere informatie

A D V I E S. over EEN ONTWERP VAN KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE NATUURLIJK MINERAAL WATER EN BRONWATER

A D V I E S. over EEN ONTWERP VAN KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE NATUURLIJK MINERAAL WATER EN BRONWATER Doc. nr. E2:90005C04 Brussel, 30.3.1999 MH/GVB/LC A D V I E S over EEN ONTWERP VAN KONINKLIJK BESLUIT BETREFFENDE NATUURLIJK MINERAAL WATER EN BRONWATER (bekrachtigd door de Hoge Raad voor de Middenstand

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de verzoening van de behoeften aan energie en aan zuivere lucht in onze maatschappij

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de verzoening van de behoeften aan energie en aan zuivere lucht in onze maatschappij VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE betreffde de verzoing van de behoeft aan ergie aan zuivere lucht in onze maatschappij Het Vlaams Parlemt, gelet op de Verkningsnota voor het ergiedebat in het Vlaams Parlemt,

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Schaliegas in Europa. Ideeën over de haalbaarheid van deze onconventionele energiebron

Schaliegas in Europa. Ideeën over de haalbaarheid van deze onconventionele energiebron Schaliegas in Europa Ideeën over de haalbaarheid van deze onconventionele energiebron Agenda Introductie schaliegas Wat is het eigenlijk & hoe wordt het gewonnen Wat zijn de risico s De Schaliegas Revolutie

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010.

ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010. ADVIES UITGEBRACHT DOOR DE ECONOMISCHE EN SOCIALE RAAD VOOR HET BRUSSELS HOOFDSTEDELIJK GEWEST TIJDENS ZIJN ZITTING VAN 16 DECEMBER 2010 inzake het ontwerp van besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds

Beleggingsstatuut Longfonds Beleggingsstatuut Longfonds April 2016 Inhoud 1. Algemeen... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Wet- en regelgeving... 3 2. Financiële middelen... 3 2.1 Algemeen... 3 2.2 Schulden en reserves... 4 2.3 Doel en tijdshorizon

Nadere informatie

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN

Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Mondiale perspectieven voor energie, technologie en klimaatbeleid voor 2030 KERNPUNTEN Referentiescenario De WETO-studie (World Energy, Technology and climate policy Outlook 2030) bevat een referentiescenario

Nadere informatie

Gedragscode. SCA Gedragscode

Gedragscode. SCA Gedragscode SCA Gedragscode 1 Gedragscode SCA Gedragscode SCA wil op sociaal- en milieutechnisch verantwoorde wijze omgaan met haar belanghebbenden en op basis van respect, verantwoordelijkheid en uitmuntendheid een

Nadere informatie

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector

Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Studie over uitvoerpotentieel agrovoedingssector Brussel, 20 januari 2016 Uit een studie van de FOD Economie over de Belgische agrovoedingsindustrie blijkt dat de handel tussen 2000 en 2014 binnen de Europese

Nadere informatie

Beleid wapenindustrie - met toelichting

Beleid wapenindustrie - met toelichting Beleid wapenindustrie - met toelichting Rabobank Groep Duurzaamheid is een van de vier kernwaarden van de Rabobank Groep. Het is de ambitie van de Rabobank Groep om bij te dragen aan een duurzame ontwikkeling

Nadere informatie

Beleidsplan Wereld Natuur Fonds

Beleidsplan Wereld Natuur Fonds Beleidsplan Wereld Natuur Fonds 1. Inleiding Stichting Het Wereld Natuur Fonds Nederland, verder het Wereld Natuur Fonds of WNF, is een zelfstandige stichting gevestigd in Zeist. Het Wereld Natuur Fonds

Nadere informatie

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN Banque de Luxembourg biedt u haar expertise aan op het gebied van vermogensbeheer. Door ons een

Nadere informatie

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT

TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT TYPES INSTRUMENTEN OVERZICHT Aanbeveling... 2 Advies... 2 Algemeen commentaar... 2 Beleidsdocument... 3 Besluit... 3 Decreet... 3 Europees besluit... 3 Grondwet... 3 Koninklijk besluit... 3 Mededeling...

Nadere informatie

DWSI Trendalert S E P T E D

DWSI Trendalert S E P T E D Dutch Water Sector Intelligence Vier Scenario's voor de Circulaire Economie DWSI Trendalert Vier Scenario's voor de Circulaire Economie Inleiding Het KIDV is op 1 januari 2013 opgericht naar aanleiding

Nadere informatie

The Day After tomorrow... Waarom wachten

The Day After tomorrow... Waarom wachten The Day After tomorrow... Waarom wachten als we vandaag kunnen reageren? The Day After Tomorrow, de film van Roland Emmerich (Godzilla en Independence Day), verschijnt op 26 mei 2004 op het witte doek.

Nadere informatie

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Introductie Vattenfall levert energie voor de maatschappij van vandaag en draagt bij aan het energiesysteem van morgen. Bij de uitvoering van onze bedrijfsactiviteiten

Nadere informatie

Index van de GRI-inhoud

Index van de GRI-inhoud Index van de GRI-inhoud Algemene informatie-elementen G4-32 Algemene informatieelementen Jaarlijks Financieel Verslag 204 Pagina( s) Externe controle Strategie en Analyse G4-2: Brief aan de aandeelhouders

Nadere informatie

Presentatie Climalife Groep Dehon

Presentatie Climalife Groep Dehon Presentatie Climalife Groep Dehon Samenvatting 1. Groep Dehon De kracht van de groep in dienst van het merk Climalife 2. Climalife Samensteller van duurzame en vernieuwende oplossingen voor thermische

Nadere informatie

Duurzaamheidsverklaring

Duurzaamheidsverklaring DUURZAAMHEIDSVERKLARING Ondergetekende: [Naam Leverancier en rechtsvorm [ ], statutair gevestigd te [plaats], aan de [straat, nummer en postcode] (KvK ), hierna te noemen Leverancier, hierbij rechtsgeldig

Nadere informatie

Van transparantie naar ketenbeheer

Van transparantie naar ketenbeheer Nieuwe focus VBDO voor duurzaam beleggen Van transparantie naar ketenbeheer Tekst: Simone Lensink Als aandeelhouder transparantie vragen over de socialeen milieuprestaties van beursgenoteerde ondernemingen.

Nadere informatie

Er bestaan toch verschillende soorten biomassa? Welke types biomassa zijn ecologisch aanvaardbaar?

Er bestaan toch verschillende soorten biomassa? Welke types biomassa zijn ecologisch aanvaardbaar? Q&A Biomassa A) Biomassa Er bestaan toch verschillende soorten biomassa? Welke types biomassa zijn ecologisch aanvaardbaar? Er wordt vooral een onderscheid gemaakt tussen biomassa die is geproduceerd op

Nadere informatie

Het GLB en dierenwelzijn: hoge normen in de EU

Het GLB en dierenwelzijn: hoge normen in de EU Het GLB en dierenwelzijn: hoge normen in de EU De Europese Unie mikt hoog Europese Commissie Landbouw en plattelandsontwikkeling Bijdrage van het landbouwbeleid Het GLB biedt landbouwers een aantal stimuli

Nadere informatie

30/01/2012. Wat denk jij over. Wat gebeurt er?

30/01/2012. Wat denk jij over. Wat gebeurt er? Kraak je energiekosten Wat denk jij over klimaat en energie 2 Flauwekul. Opwarming van de aarde Mijn probleem niet, maar die van de volgende generatie. Bekommerd! Ik wil mee m n steentje bijdragen zodat

Nadere informatie

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER SAMENVATTING Weet je dat de meeste van onze dagelijkse activiteiten, inclusief voedsel, kleding en reizen, een hoog waterverbruik betekenen en daarmee

Nadere informatie

Triodos Bank. Dit zijn onze criteria voor financiering.

Triodos Bank. Dit zijn onze criteria voor financiering. Triodos Bank. Dit zijn onze criteria voor financiering. Vragen? Heeft u vragen over deze criteria, neemt u dan contact op met Triodos Bank via telefoon 02 548 28 51 of mail naar info@triodos.be. Inleiding

Nadere informatie

GEÏNTEGREERDE GEWASBESCHERMING IN DE WITLOOFTEELT INLEIDING EN WETGEVEND KADER

GEÏNTEGREERDE GEWASBESCHERMING IN DE WITLOOFTEELT INLEIDING EN WETGEVEND KADER GEÏNTEGREERDE GEWASBESCHERMING IN DE WITLOOFTEELT INLEIDING EN WETGEVEND KADER Marleen Mertens Afdeling Duurzame Landbouwontwikkeling (ADLO) INVLOED VAN GEWASBESCHERMINGSMIDDELEN Positieve effecten: Bijdrage

Nadere informatie