Informatiepakket Dyslexie voor ouders/ verzorgers. september 2008, herzien in september 2012

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Informatiepakket Dyslexie voor ouders/ verzorgers. september 2008, herzien in september 2012"

Transcriptie

1 Informatiepakket Dyslexie voor ouders/ verzorgers september 2008, herzien in september 2012

2 Wat is dyslexie? In groep 3 leren kinderen vormen herkennen als letters, ze leren deze letters te koppelen aan klanken. Dit is het begin van het technisch leesproces. Bij technisch leren lezen gaat het er om dat de hersenen in staat zijn om letters vlot aan klanken te kunnen koppelen. Dit wordt uitgebreid met het combineren van letters tot woorden en later weer tot zinnen. Bij sommige kinderen verloopt dit proces erg moeizaam. Het kost hen veel moeite om de namen van letters te leren en om eenvoudige woorden en zinnen te lezen. De problemen blijven meestal niet beperkt tot het spellen en lezen. Veel kinderen ondervinden ook problemen in het schrijfproces. Wanneer een kind ondanks gerichte oefening en begeleiding, moeite heeft met foutloos en vlot leren lezen en spellen, kan er sprake zijn van dyslexie. Dyslexie is een leerstoornis. Het woord dyslexie is afkomstig uit het Grieks, dys staat voor stoornis en lexie betekent woord. Met het woord dyslexie wordt dus gedoeld op kinderen of volwassenen die ernstige problemen ondervinden in het lezen en/of spellen. Kinderen met dyslexie zijn goed in staat om het gesproken woord te volgen en om te luisteren naar verhalen, maar zij kunnen diezelfde woorden niet ontcijferen wanneer ze op papier staan. Dyslectische mensen hebben moeite om van letters en woorden op papier spraakklanken te maken. Oftewel, dyslectische mensen zien een woord, maar kunnen het niet meteen hardop zeggen. Definitie van dyslexie Er zijn in de loop van de tijd verschillende opvattingen over dyslexie geweest. De huidige definitie van dyslexie volgens de Stichting Dyslexie Nederland (2008) is: Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en het accuraat en/of vlot toepassen van het lezen en/of spellen op woordniveau. In de praktijk betekent dit dat dyslexie gekenmerkt wordt door een ernstige lees- en/of spellingsachterstand, die hardnekkig is en moeilijk te beïnvloeden is door de in het onderwijs gebruikelijke didactische maatregelen en remediërende hulp. Het automatiseren van het lezen (woordidentificatie) en/of spellen (schriftbeeldvorming) ontwikkelt zich niet dan wel zeer moeizaam. Kenmerken van dyslexie Omdat kinderen met dyslexie extra veel oefening en instructie nodig hebben om het lezen en spellen aan te leren, is het van groot belang dat dyslexie zo vroeg mogelijk wordt ontdekt. Hoe eerder gestart kan worden met een gerichte aanpak van lees- en spellingsproblemen, hoe groter de kans op succes. Er zijn een aantal kenmerken waar op gelet kan worden in verband met de diagnose dyslexie: - Het belangrijkste kenmerk van dyslexie is dat er een hardnekkig probleem is bij het aanleren en vlot toepassen van het lezen en spellen op woordniveau. Gedurende het gehele leven kan men last ondervinden van de gevolgen van dyslexie. - Kinderen met dyslexie kunnen moeite hebben met: het verschil te horen tussen klanken als eu, u en ui

3 de aandacht te houden bij klankinformatie (gesproken woord) de klanken in volgorde te zetten, zoals bij dorp en drop het inprenten van reeksen, als tafels of spellingsregels (automatiseren) het onthouden van vaste woordcombinaties, uitdrukkingen of gezegdes (automatiseren) het onthouden van losse gegevens, als rijtjes, woordjes en jaartallen (automatiseren) - De leesproblemen vallen het meest op bij hardop lezen. Sommige dyslectische kinderen lezen traag en lezen de woorden door hardop te spellen. Andere kinderen hebben een hoog leestempo en raden naar woorden waardoor zij veel fouten maken. Dyslectische kinderen kunnen ook beide strategieën hanteren. - Het handschrift is vaak onleesbaar. Kinderen die wel leesbaar schrijven, hebben vaak een traag schrijftempo. - Er is een verschil tussen de cognitieve capaciteiten van het kind en de prestaties bij lezen en spellen. Dyslectische kinderen presteren bij andere vakken, zoals rekenen, gezien hun cognitieve niveau, maar bij lezen en spellen presteren zij onder hun niveau. - Dyslectische kinderen hebben meer kans op gedrags- en emotionele problemen. De moeite met lezen en spellen kan bijvoorbeeld voor frustraties, faalangst en een laag zelfvertrouwen zorgen. - Er zijn verschillende maten van ernst wat betreft de lees- en spellingsproblemen. Niet alle kinderen zijn even ernstig dyslectisch. Op de volgende site wordt informatie gegeven van de kenmerken van dyslexie per leeftijdsgroep. Komt dyslexie vaak voor? Dyslexie komt inderdaad vaak voor. Er wordt geschat dat bij 5 tot 10% van de Nederlandse bevolking dyslexie voorkomt. Dit betekent dat er in elke klas van 20 kinderen zeker 1 of 2 kinderen dyslexie heeft. Men dacht altijd dat dyslexie veel vaker bij jongens dan bij meisjes voorkwam. Maar de laatste jaren blijkt uit onderzoek dat wanneer elk kind afzonderlijk wordt getest, er vergelijkbare aantallen jongens en meisjes met dyslexie worden gevonden. Dyslexie komt vaak binnen een familie meerdere malen voor, wat er op wijst dat erfelijkheid een rol speelt bij het ontstaan van de stoornis. Een kind dat één ouder heeft met dyslexie, heeft 40 tot 50% kans er ook aanleg voor te hebben. Bij twee dyslectische ouders ligt dit percentage rond de 80%. Oorzaken dyslexie Al lang wordt de vraag gesteld hoe het komt dat sommige kinderen wel en andere kinderen geen dyslexie hebben. De precieze oorzaak van dyslexie is nog niet bekend. Dyslexie kan niet worden verklaard door lichamelijke of zintuiglijke handicaps, een intelligentietekort of ernstige emotionele stoornissen. De meest gangbare verklaring voor dyslexie is dat de problemen moeten worden toegeschreven aan het niet goed functioneren van de hersenen. Hierbij wordt er gekeken naar verklaringen voor dyslexie op biologisch niveau. De hersenen van de mens bestaan uit twee helften, een rechter en een linker hemisfeer. Elke hemisfeer bestuurt bepaalde gedragsfuncties. De rechter hersenhelft is met name gericht op het niet-verbale denken en het ruimtelijk waarnemen, waaronder het zien en

4 herkennen van lettertekens. In de linker hersenhelft is de taal of het taalcentrum geplaatst. Hiermee kunnen we de betekenis van woorden en zinnen herkennen en begrijpen. Uit onderzoek blijkt dat er bij dyslectische mensen sprake is van een kleinere hersenactiviteit in dat deel van de hersenen dat het lezen controleert. Daarnaast lijkt er iets niet goed te werken in het samenspel tussen de linker- en rechter hersenhelft. Tijdens het leesproces zijn twee fasen te onderscheiden. Tijdens de eerste fase (technisch lezen) ziet een kind letters en woorden als plaatjes of figuurtjes. Letters hebben nog weinig symbolische betekenis. Het is vooral de rechter hersenhelft die in deze fase actief is. Tijdens de tweede fase leert het kind steeds sneller de vormen van letters waar te nemen, waadoor het een automatisme wordt. Bij een teken hoort een klank. Letters en woorden hebben een taalkundige betekenis. In deze fase is met name de linker hersenhelft actief. Uit onderzoek blijkt dat bij dyslectische mensen de verbinding of samenwerking tussen de linker- en rechterhersenhelft onvoldoende of te laat gaat functioneren, met als gevolg dat woorden en zinnen wel gezien en gehoord worden, maar er geen betekenis aan kan worden gegeven en niet kunnen worden benoemd. Naast verklaringen op biologisch niveau, zijn er ook verklaringen op cognitief niveau, waarbij in de dyslexieverklaring aandacht aan wordt besteed. Cognitieve factoren die in verband worden gebracht met het ontstaan van dyslexie zijn: Tekorten in het aanleren van de taak en/of de deelvaardigheden die daarbinnen zijn te onderscheiden (bv kennis van letters). Tekorten in de automatisering van de taak. Tekorten in de fonologische verwerking, waarbij het gaat om de auditieve verwerking van klanken en tekens van taal (bv hakken of plakken van woorden). Tekorten in de toegankelijkheid van de taalkennis, in het bijzonder de kennis ten aanzien van symbolen. De informatie (bv namen van letters, cijfers, kleuren) is wel aanwezig, maar minder gemakkelijk op te diepen uit het geheugen. Gevolgen voor het kind In onze talige maatschappij waarin veel wordt gelezen en geschreven, kan dyslexie grote gevolgen hebben. Naast de moeite met lezen en spellen ervaren dyslectische kinderen vaak ook problemen met andere schoolse vakken waarbij moet worden gelezen (bv het maken van verhaaltjessommen bij rekenen). Kinderen met dyslexie moeten in vergelijking met hun klasgenoten hier veel meer energie in steken. Naast de leerproblemen die het kind ervaart, spelen sociaal-emotionele problemen vaak ook een rol. Dyslexie is bij bijna alle kinderen van invloed op het zelfbeeld, het zelfvertrouwen en het gevoel van welbevinden. De problemen met het lezen en spellen zorgen voor teleurstellingen en frustraties. Kinderen ervaren dat hoe hard zij ook werken, zij weinig resultaat boeken, waardoor hun motivatie voor lezen en spelling afneemt. Kinderen willen niet meer naar school of ontwikkelen allerlei lichamelijke klachten (bv buikpijn) waardoor zij niet meer naar school kunnen. Daarnaast kunnen kinderen thuis ander gedrag laten zien, mogelijk laat het kind gedragsproblemen zien of wordt het juist een stil en teruggetrokken kind. Het blijkt dat er vaak een hele periode van stress vooraf gaat aan het moment waarop wordt vastgesteld dat er daadwerkelijk sprake is van dyslexie.

5 De gevolgen van dyslexie spelen niet alleen in de kindertijd, ook later, tijdens een studie, beroepsopleiding of het werk ondervinden mensen problemen door de dyslexie. In de huidige maatschappelijk kan dyslexie dan ook een serieuze handicap zijn. Behandeling Wanneer eenmaal door een gespecialiseerde orthopedagoog of psycholoog is vastgesteld dat er bij een kind sprake is van dyslexie, volgen er een aantal maatregelen. Er zijn geen medicijnen om dyslexie te verminderen of te genezen. Er zijn echter wel een aantal hulpmiddelen/ werkwijzen die kinderen in staat stellen beter te leren lezen en spellen. Dyslectische kinderen kunnen op school of buiten school Remedial Teaching ontvangen. De behandeling is gericht op het vergroten van de leesvaardigheid, het verminderen van de beperking, het leren omgaan met de beperking en het voorkomen van nadelige gevolgen hiervan. De duur van de behandeling wordt bepaald door de ernst van de problemen en de inzet van ouders en kind. Geen enkele behandeling zorgt er voor dat de dyslexie verdwijnt, echter door middel van het aanleren van nieuwe vaardigheden en het gebruik maken van verscheidene hulpmiddelen, is een dyslectisch kind in staat beter te kunnen functioneren in het dagelijkse leven. Rol van ouders Ouders spelen thuis een belangrijke rol door het kind te blijven motiveren en te ondersteunen bij het leren omgaan met dyslexie. Het is fijn voor een kind als het thuis kan ontspannen en het idee heeft dat zijn ouders hem begrijpen en naar hem luisteren. Ouders spelen daarnaast een rol bij het oefenen en trainen. Hulp van ouders is het meest effectief wanneer: Er regelmatig wordt geoefend, ongeveer vier keer in de week 10 tot 15 minuten. Waarbij wordt gesproken over de inhoud van het boekje door vooraf vragen te stellen (waar zou het over gaan?), plaatjes te benoemen, hoofd- en bijzaken te bespreken en naderhand vragen te stellen (wat vond je van het boekje?). Er afstemming is met wat er op school gebeurt, bijvoorbeeld door boekjes op hetzelfde AVI-niveau te lezen en contact te onderhouden hierover met de leerkracht. De extra hulp op een leuke en ontspannen manier gebeurt, zodat het kind gemotiveerd blijft. Geef het kind daarnaast positieve feedback, zoals complimenten. Het kind zelf meedenkt over extra oefeningen, bijvoorbeeld door samen naar de bibliotheek te gaan. Er voldoende afwisseling is in de oefeningen, bijvoorbeeld door leesboeken af te wisselen met stripboeken en informatieve boeken. Maatregelen en hulpmiddelen Aanpassingen en vrijstellingen voor dyslectische kinderen op het basis- en voortgezet onderwijs kunnen bestaan uit: vrijstellingen bij voorleesbeurten en spellingstoetsen; een mildere beoordeling van spellingsfouten en het gebruik maken van beeldmateriaal bij werkstukken. Compenserende maatregelen zijn gericht op het inschakelen van hulpmiddelen, waardoor een kind beter in staat is te lezen en te spellen. Tegenwoordig wordt er steeds vaker gebruik gemaakt van digitale hulpmiddelen (bv de Daisy-speler). Bij dispenserende maatregelen krijgt het kind ontheffingen van bepaalde opdrachten, bijvoorbeeld een toets mondeling in plaats van schriftelijk afnemen.

6 Hulpmiddelen bij lezen Daisy-speler (Digital Accessible Information System) Met behulp van de Daisy-speler kan een leerling digitale boeken lezen (luisterboeken). De teksten worden ingesproken op een Daisy cd-rom en kunnen met de Daisy-speler of met speciale software voor op de pc worden afgespeeld. De cd-roms zijn bij Dedicon verkrijgbaar (http://www.dedicon-educatief.nl/). Om lid te kunnen worden is een dyslexieverklaring noodzakelijk. Fluency leeshulp Met Fluency leeshulp kun je een stuk tekst selecteren en dit laten voorlezen. Het werkt direct vanuit Internet Explorer (versie 4 of hoger). Kurzweil 3000 Het programma kan met behulp van een standaardscanner teksten voorlezen. Dit kunnen digitale documenten zijn (Word, pdf, txt, internet), maar de versie van Kurzweil met scanmogelijkheid kan ook gedrukte documenten voorlezen (boeken, kranten, tijdschriften, toets- en werkbladen). Hulpmiddelen bij spelling AlphaSmart 3000 De AlphaSmart is een draagbare tekstverwerker met spellingcontrole. In het geheugen kunnen honderd pagina's worden opgeslagen. LetMe Type LetMe Type is een gratis te downloaden programma voor woordvoorspelling (www.clasohm.com/lmt/en). Het programma voorspelt steeds welk woord een kind op de computer wil gaan typen, wat het spellen gemakkelijker maakt. Dragon Naturally Speaking Preferred Dit is een programma voor spraakherkenning. Een kind spreekt een tekst in via een microfoon, die door de computer wordt omgezet in tekst. Van Dale Spellingscorrecter MS-Word Met de corrector kan de spelling in Word-documenten worden gecontroleerd. Op de website van Balans is aanvullende informatie te vinden over de genoemde en andere hulpmiddelen voor kinderen met dyslexie. Informatie voor kinderen Informatieve boeken - Breeman, J. (1998). Een 2 voor dictee; een verhaal over dyslexie. Bilthoven: Balans. - Cooreman, A. & Bringmans, M. (2002). Ik ben niet (b)dom. Leuven: Acco. - De Vos, C. (2001). Dyslexie. Houten: Van Holkema & Warendorf.

7 Leesboeken - Dahl, R. (1992). Dominee van Dreutelen. Baarn: De Fontein. - Noort, S. (2005). Stomme oen. Tilburg: Swijsen B.V. - Slee, C. (1999). De smoezenkampioen. Houten: Van Holkema & Warendorf. - Van de Coolwijk, M. (2003). Ik ben niet bom! Baarn: De Fontein. - Van den Bossche, I. (2005). Een zoen voor Zeno. Waasmunster: Abimo. - Van der Werff, H. (2001). Schatkasten. Voorschoten: De Vier Windstreken. - Vriens, J. (2002). Ga jij maar op de gang. Houten: Van Holkema & Warendorf. Websites (klik aan dyslexie) - Informatie voor ouders Boeken - Braams, T. (2004). Kinderen met dyslexie: een gids voor ouders. Amsterdam: Boom. - Davis, R.D. & Braun, E.M. (1998). De gave van dyslexie: waarom zelfs hele slimme mensen soms niet kunnen lezen en hoe ze het kunnen leren. Rijswijk: Elmar. - Hellinckx, H. & Ghesquière, P. (2000). Als leren pijn doet: opvoeden van kinderen met een leerstoornis. Leuven-Amersfoort: Acco. - Shaywitz, S. (2005). Hulpgids Dyslexie: een nieuw en volledig, op wetenschappelijk onderzoek gebaseerd programma om leesproblemen te overwinnen. Amsterdam: Uitgeverij Nieuwezijds. Websites - (Steunpunt Dyslexie onderdeel van Balans: vereniging voor ouders van kinderen met leer-, ontwikkelings- en gedragsstoornissen.) (Regionaal Instituut voor Dyslexie) - (Stichting Dyslexie Nederland) - (Dedicon, voorheen FNB: Federatie van Nederlandse Blindenbibliotheken: informatie over o.a. luisterboeken en Daisyspeler) Literatuur Ghesquière, P. & Dewitte, I. (2006). Dyslexie: informatie voor ouders. Psychopraxis, 8, Risselada, G., Tiggeler, P., & Wewerinke, B. (2002). Dyslexiemap: voor onderzoek en begeleiding van dyslexie. Leeuwarden: Eduforce Uitgeverij. Shaywitz, S. (2005). Hulpgids Dyslexie: een nieuw en volledig, op wetenschappelijk onderzoek gebaseerd programma om leesproblemen te overwinnen. Amsterdam: Uitgeverij Nieuwezijds. Steunpunt Dyslexie (onderdeel van Balans, vereniging voor ouders van kinderen met leer-, ontwikkelings- en gedragsstoornissen), Geraadpleegd op 13 mei 2008.

8 Van der Leij, A. (2003). Leesproblemen en Dyslexie: beschrijving, verklaring en aanpak. Rotterdam: Lemniscaat. Van der Leij, A., Struiksma, A.J.C., Ruijssenaars, A.J.J.M, Verhoeven, L., Kleijnen, R., Henneman, K., Pasman, J., Ekkebus, M., Van den Bos, K.P. & Paternotte, A. (2004). Diagnose van dyslexie: Brochure van de Stichting Dyslexie Nederland.

Dyslexieprotocol PCB de Schakel

Dyslexieprotocol PCB de Schakel Dyslexieprotocol PCB de Schakel Hoe herken je vroegtijdig dyslexie? Een handreiking voor leerkrachten en ouders. B.Vos en C.Bulk 15-4-2007 Inhoudsopgave: Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Dyslexie in het kort...3

Nadere informatie

Dyslexie, S c r e e n i n g B e g e l e i d i n g. F a c i l i t e i t e n

Dyslexie, S c r e e n i n g B e g e l e i d i n g. F a c i l i t e i t e n Dyslexie, onze aanpak S c r e e n i n g B e g e l e i d i n g F a c i l i t e i t e n Inhoudsopgave Inleiding 3 Wat is dyslexie? 3 Beeld van dyslexie 3 Ontdekken en vaststellen van dyslexie 3 Screening

Nadere informatie

Zorg om je toekomst. Wat is. dyslexie?

Zorg om je toekomst. Wat is. dyslexie? Zorg om je toekomst Wat is dyslexie? 2 Inleiding Dyslexie is een complex probleem. Dyslectische leerlingen zijn niet dom of lui, hun falen is geen onwil. Deze leerlingen doen vaak extra hun best, besteden

Nadere informatie

Het ABC van de leerstoornissen

Het ABC van de leerstoornissen Het ABC van de leerstoornissen 23 oktober 2012 K.A. Redingenhof Leuven Nadia Gielen Onderzoekseenheid Gezins- en Orthopedagogiek PraxisP Inhoud Leerstoornissen, dyslexie, dyscalculie een beknopt overzicht

Nadere informatie

PROTOCOL DYSLEXIE OP HET KAJ MUNK COLLEGE. Wat is dyslexie?

PROTOCOL DYSLEXIE OP HET KAJ MUNK COLLEGE. Wat is dyslexie? PROTOCOL DYSLEXIE OP HET KAJ MUNK COLLEGE Wat is dyslexie? Een definitie: Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en het accuraat en/of vlot toepassen

Nadere informatie

Dyslexiebeleid op Wolfert Lyceum

Dyslexiebeleid op Wolfert Lyceum Dyslexiebeleid op Wolfert Lyceum Inleiding Volgens de meest gangbare definitie is dyslexie een stoornis die gekenmerkt wordt door hardnekkige problemen in de automatisering van de woordidentificatie (lezen)

Nadere informatie

Dyslexiebeleid van Openbare basisschool voor Daltononderwijs. De Meent

Dyslexiebeleid van Openbare basisschool voor Daltononderwijs. De Meent DE DE DE DE MEENT MEENT MEENT MEENT MAARN MAARN MAARN MAARN Dyslexiebeleid van Openbare basisschool voor Daltononderwijs De Meent Inhoud 1. Inleiding... 1 2. Wat is dyslexie... 1 3. Van signaleren tot

Nadere informatie

Hoe herkennen we dyslexie?... 2 De oorzaken van dyslexie... 2 Algemene kenmerken... 2 Dyslexie indicatoren... 3 Signalen per leeftijdsgroep...

Hoe herkennen we dyslexie?... 2 De oorzaken van dyslexie... 2 Algemene kenmerken... 2 Dyslexie indicatoren... 3 Signalen per leeftijdsgroep... Dyslexie protocol Inhoudsopgave Hoe herkennen we dyslexie?... 2 De oorzaken van dyslexie... 2 Algemene kenmerken... 2 Dyslexie indicatoren... 3 Signalen per leeftijdsgroep... 3 1. Signalen op kleuterleeftijd...

Nadere informatie

Wat is dyslexie en wat zijn de gevolgen hiervan voor het volgen van onderwijs?

Wat is dyslexie en wat zijn de gevolgen hiervan voor het volgen van onderwijs? Augustus 2014 Wat is dyslexie en wat zijn de gevolgen hiervan voor het volgen van onderwijs? Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren van het accuraat

Nadere informatie

Dyslexieprotocol 0 Hooghuis Heesch

Dyslexieprotocol 0 Hooghuis Heesch Dyslexieprotocol 0 Hooghuis Heesch Inhoudsopgave 1.1 Uitgangspunten pag. 2 2.1 Definitie dyslexie pag. 3 2.2 Kenmerken van dyslexie pag. 3 2.2.1 Problemen bij lezen pag. 3 2.2.2 Problemen bij spellen pag.

Nadere informatie

Studiesucces met dyslexie mbo

Studiesucces met dyslexie mbo Studiesucces met dyslexie mbo Karin Lukassen, APS Marga Kemper, Cinop Oktober 2012 Wat is dyslexie? Wat is dyslexie? Definitie en kenmerken Vaardigheidsniveau Criterium van de didactische resistentie Criterium

Nadere informatie

Vragenlijst leergeschiedenis lees- en spellingvaardigheid bestemd voor school / groepsleerkracht en interne leerlingenbegeleider

Vragenlijst leergeschiedenis lees- en spellingvaardigheid bestemd voor school / groepsleerkracht en interne leerlingenbegeleider Vragenlijst leergeschiedenis lees- en spellingvaardigheid bestemd voor school / groepsleerkracht en interne leerlingenbegeleider Gegevens leerling Naam leerling :.. 0 jongen 0 meisje Geboortedatum Groep

Nadere informatie

Dyslexieprotocol 2013

Dyslexieprotocol 2013 Dyslexieprotocol 2013 Waar hebben we het over? Officieel hebben we het bij dyslexie over "Een hardnekkig probleem met het aanleren en het accuraat en/of vlot toepassen van het lezen en/of spellen op woordniveau.

Nadere informatie

Dyslexie. Beatrijs Brand

Dyslexie. Beatrijs Brand Dyslexie Beatrijs Brand Hoe lezen wij? T s errassend oeveel ekst r emist an orden Vlgones een oznrdeeok op een Eglnese uvinretsiet mkaat het neit uit in wlkee vloogdre de lttres in een wrood saatn (c)

Nadere informatie

Dyslexiewijzer. Waarom deze dyslexiewijzer? De rol van de logopedist bij dyslexie

Dyslexiewijzer. Waarom deze dyslexiewijzer? De rol van de logopedist bij dyslexie Dyslexiewijzer Dyslexiewijzer Waarom deze dyslexiewijzer? Voordat kinderen met het leesonderwijs in aanraking komen, kunnen ze al verwezen worden naar een logopedist. Zij hebben dan een logopedische stoornis

Nadere informatie

Draaiboek voor de begeleiding van leerlingen met DYSORTHOGRAFIE of SPELLINGSproblemen en dyslexie (schrijven)

Draaiboek voor de begeleiding van leerlingen met DYSORTHOGRAFIE of SPELLINGSproblemen en dyslexie (schrijven) Draaiboek voor de begeleiding van leerlingen met DYSORTHOGRAFIE of SPELLINGSproblemen en dyslexie (schrijven) Naam leerling: Klas:.. Wat is het? DYSORTHOGRAFIE Moeizame automatisatie aan de klank-tekenkoppeling.

Nadere informatie

Dyslexiebeleid van het Ludger College

Dyslexiebeleid van het Ludger College Dyslexiebeleid van het Ludger College Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 1.1 Wat is dyslexie? 1.2 Kenmerken van dyslexie 2 2 De procedure 4 2.1 Ouderavond 2.2 Een vermoeden van dyslexie 2.3 De screening 2.4 De

Nadere informatie

Studiesucces met dyslexie en dyscalculie mbo. Juni 2012

Studiesucces met dyslexie en dyscalculie mbo. Juni 2012 Studiesucces met dyslexie en dyscalculie mbo Bert de Vos Marga Kemper - b.devos@aps.nl - mkemper@cinop.nl Juni 2012 Vraag bij binnenkomst Wat zie je in de klas, waarbij je denkt: dit zou door dyslexie

Nadere informatie

Probleem bij: Komt tot uiting bij: Consequentie: Fonetische uitspraak (= een woord uitspreken zoals het klinkt)

Probleem bij: Komt tot uiting bij: Consequentie: Fonetische uitspraak (= een woord uitspreken zoals het klinkt) DYSLEXIEPROTOCOL Dit dyslexieprotocol heeft als doel meer duidelijkheid te scheppen over wat (dyslectische)leerlingen kunnen verwachten van het dyslexiebeleid op De RSG Tromp Meesters. Dyslexie Het woord

Nadere informatie

OSB PROTOCOL DYSLEXIE

OSB PROTOCOL DYSLEXIE OSB PROTOCOL DYSLEXIE Amsterdam, 25 februari 2016 Vastgesteld door de schoolleiding Open Schoolgemeenschap Bijlmer 1 INHOUDSOPGAVE Wat is dyslexie? De OSB & de begeleiding van leerlingen met dyslexie Wederzijdse

Nadere informatie

Wat is een dyslecticus? Dyslexie zal altijd wel hebben bestaan. Een oogafwijking?

Wat is een dyslecticus? Dyslexie zal altijd wel hebben bestaan. Een oogafwijking? Wat is een dyslecticus? Dat is iemand met dyslexie. Dyslexie is een woord uit het Grieks dat slecht lezen betekent. Dyslectici, dat is het meervoud van dyslecticus, hebben niet alleen moeite met lezen,

Nadere informatie

Voorwoord. Inhoud : 1. Wat is dyslexie 2. Onderzoek 3. Hulp middelen 4. Logopedie 5. Mijn dyslexie 6. Nawoord

Voorwoord. Inhoud : 1. Wat is dyslexie 2. Onderzoek 3. Hulp middelen 4. Logopedie 5. Mijn dyslexie 6. Nawoord Voorwoord Ik hou mijn spreekbeurt over Dyslexie. Zelf heb ik ook dyslexie. Ik hoop dat jullie mij beter begrijpen wat dyslexie is en wat het betekent om dyslexie te hebben. Ook waarom ik een laptop en

Nadere informatie

Hoofdstuk 14 - Sneller en beter een tekst schrijven

Hoofdstuk 14 - Sneller en beter een tekst schrijven Hoofdstuk 14 - Sneller en beter een tekst schrijven 14.1. Inleiding 199 14.2. Sneller typen met woordvoorspelling 201 14.3. Beter spellen en schrijven zonder typen 203 Deel 4 - ICT als brug tussen capaciteit

Nadere informatie

LEREN LEZEN MET DE DAVIS LEERSTRATEGIE.

LEREN LEZEN MET DE DAVIS LEERSTRATEGIE. LEREN LEZEN MET DE DAVIS LEERSTRATEGIE. Leren lezen is een ingewikkeld proces, waarbij heel wat vaardigheden moeten worden ontwikkeld. OBS Dijkerhoek heeft daarom heel bewust gekozen voor de Davis leerstrategie

Nadere informatie

Dyslexie. Ingrid van de Meerendonk Jeffrey ter Meulen

Dyslexie. Ingrid van de Meerendonk Jeffrey ter Meulen Dyslexie Ingrid van de Meerendonk Jeffrey ter Meulen Dyslexie is een stoornis in het voldoende snel koppelen van codes b = de klank b En niet p, d, q Boom = Snel moeten handelen, vooral in sociale of

Nadere informatie

Begeleidingswijzer Dyslexie

Begeleidingswijzer Dyslexie Begeleidingswijzer Dyslexie Dyslexie Ongeveer 5% van de studenten in het mbo heeft dyslexie. Dit is één op de twintig studenten. Iedereen die bij Rijn IJssel werkt, kan dus te maken krijgen met studenten

Nadere informatie

2014 Protocol dyslexie

2014 Protocol dyslexie Protocol dyslexie 2014 Protocol dyslexie Inleiding Dyslexie betekent letterlijk: niet kunnen lezen 1. De term komt uit het latijn, want dys = niet goed functioneren, lexis = taal of woorden. Bij dyslexie

Nadere informatie

Dyslexiebeleid Oranje Nassau College (locatie Parkdreef)

Dyslexiebeleid Oranje Nassau College (locatie Parkdreef) Dyslexiebeleid Oranje Nassau College (locatie Parkdreef) We spreken van dyslexie als er sprake is van een ontwikkelingsstoornis als gevolg waarvan bij een kind sprake is van een niet, onvolledig of zeer

Nadere informatie

dyslexie en dyslexiebeleid

dyslexie en dyslexiebeleid Inleiding Dit document is specifiek geschreven voor de Bloemcampschool. Het sluit aan bij de landelijke protocollen die er op het gebied van leesproblemen en dyslexie zijn. Daarnaast sluit het aan bij

Nadere informatie

Dyslexiebeleid. Scholengemeenschap Sint Ursula. Locatie Heythuysen Tienderweg 101 6093 EN Heythuysen. Schooljaar 2015-2016

Dyslexiebeleid. Scholengemeenschap Sint Ursula. Locatie Heythuysen Tienderweg 101 6093 EN Heythuysen. Schooljaar 2015-2016 Dyslexiebeleid Scholengemeenschap Sint Ursula Locatie Heythuysen Tienderweg 101 6093 EN Heythuysen Schooljaar 2015-2016 In het kader van passend onderwijs streeft Scholengemeenschap Sint Ursula voor elke

Nadere informatie

Dyslexie. Dyslexieprotocol Sweelinck College 2015-2016

Dyslexie. Dyslexieprotocol Sweelinck College 2015-2016 Dyslexie Dyslexieprotocol Sweelinck College 2015-2016 Wat is dyslexie? Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en het accuraat en/of vlot toepassen van

Nadere informatie

Dyslexieprotocol. Beekdal Lyceum 2012-2013

Dyslexieprotocol. Beekdal Lyceum 2012-2013 Dyslexieprotocol Beekdal Lyceum 2012-2013 versie november 2012 Dyslexieprotocol Beekdal Lyceum 2012-2013 Het Beekdal Lyceum zet in op het zo optimaal mogelijk maken van de leeromgeving leerlingen. Vandaar

Nadere informatie

Dyslexiebeleid Zaanlands Lyceum augustus 2014

Dyslexiebeleid Zaanlands Lyceum augustus 2014 Dyslexiebeleid Zaanlands Lyceum augustus 2014 1. Inleiding De meest geaccepteerde definitie van dyslexie is: Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren

Nadere informatie

Inleiding. Dyslexieprotocol

Inleiding. Dyslexieprotocol Inleiding Dyslexieprotocol Dit dyslexieprotocol heeft als doel meer duidelijkheid te scheppen over wat dyslectische leerlingen kunnen verwachten van het dyslexiebeleid op het Technisch College Velsen &

Nadere informatie

Als je op de school in Heeten dyslexie hebt kun je kiezen voor begeleiding door Obalo.

Als je op de school in Heeten dyslexie hebt kun je kiezen voor begeleiding door Obalo. Meike Gerritsen groep 6a Ik koos het onderwerp dyslexie om dat ik dyslexie heb. Twee jaar geleden heb ik een onderzoek gedaan en daar kwam uit dat ik dyslectisch ben. Nu lees ik er meer over zodat ik ook

Nadere informatie

Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR STAGIAIRS MET DYSLEXIE IN DE WERKSITUATIE

Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR STAGIAIRS MET DYSLEXIE IN DE WERKSITUATIE Informatie en advies voor de praktijkbegeleider SPECIALE I AANDACHT GEVRAAGD VOOR STAGIAIRS MET DYSLEXIE IN DE WERKSITUATIE II Inzicht, herkennen, handelen Zo n vier tot vijf procent van de studenten in

Nadere informatie

1. Wat is dyslexie? 2. 2. Hoe kun je dyslexie vaststellen? 3. 3. Wat zijn de mogelijke gevolgen voor de leerling 4. 4. Wat doet de school?

1. Wat is dyslexie? 2. 2. Hoe kun je dyslexie vaststellen? 3. 3. Wat zijn de mogelijke gevolgen voor de leerling 4. 4. Wat doet de school? Inhoud 1. Wat is dyslexie? 2 2. Hoe kun je dyslexie vaststellen? 3 3. Wat zijn de mogelijke gevolgen voor de leerling 4 4. Wat doet de school? 4 5. Wat doen de docenten? 6 6. Wat doet de leerling? 8 7.

Nadere informatie

Als het leren lezen niet zo soepel gaat

Als het leren lezen niet zo soepel gaat Als het leren lezen niet zo soepel gaat In de onderbouw leert een kind de eerste beginselen van het lezen. Wij letten bij het aanleren van de letters gelijk al op de signalen van leesproblemen. Het aanleren

Nadere informatie

Dyslexie. Een grote tegenvaller. Een vervelend probleem

Dyslexie. Een grote tegenvaller. Een vervelend probleem Dyslexie Een grote tegenvaller Als iemand dyslexie heeft heet dat een dyslecticus. Het meervoud van een dyslecticus is dyslectici. Dyslexie is een woord uit de Griekse taal, het betekent `slecht lezen`.

Nadere informatie

Het dyslexiebeleid van het Wolfert Lyceum is vastgesteld door het MT in overleg met de dyslexiecoach.

Het dyslexiebeleid van het Wolfert Lyceum is vastgesteld door het MT in overleg met de dyslexiecoach. Dyslexiebeleid Inleiding Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door hardnekkige problemen in de automatisering van de woordidentificatie (lezen) en/of schriftbeeldvorming (spellen). Dit betekent

Nadere informatie

toetsen van Veilig Leren lezen en Estafette. groepen 1 2 LOVS Cito Taal voor Goed lees en spellingsonderwijs in de groepen 3 tot en met 8

toetsen van Veilig Leren lezen en Estafette. groepen 1 2 LOVS Cito Taal voor Goed lees en spellingsonderwijs in de groepen 3 tot en met 8 onderwijs en zorgarrrangement op De Wilgen uitgevoerd door meetinstrumenten Zorgniveau 1 = basisarrangenment Zorgniveau 1 Leerkracht Methodegebonden Gestructureerde stimulering van beginnende geletterdheid

Nadere informatie

Informatie en advies voor docenten SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR STUDENTEN MET DYSLEXIE IN HET MIDDELBAAR BEROEPSONDERWIJS

Informatie en advies voor docenten SPECIALE AANDACHT GEVRAAGD VOOR STUDENTEN MET DYSLEXIE IN HET MIDDELBAAR BEROEPSONDERWIJS Informatie en advies voor docenten SPECIALE I AANDACHT GEVRAAGD VOOR STUDENTEN MET DYSLEXIE IN HET MIDDELBAAR BEROEPSONDERWIJS II Inzicht, herkennen, handelen Zo n vier tot vijf procent van de studenten

Nadere informatie

3. Gevolgen van dyslexie Veel voorkomende belemmeringen die als gevolg van dyslexie kunnen voorkomen zijn:

3. Gevolgen van dyslexie Veel voorkomende belemmeringen die als gevolg van dyslexie kunnen voorkomen zijn: Dyslexiebeleid Berlage Lyceum 1. Inleiding Het Berlage Lyceum is een school waar volop kansen worden geboden. Wij streven ernaar het maximale uit de leerlingen te halen zodat zij hun talenten ten volle

Nadere informatie

Hoofdstuk 18 - Tips om voorleessoftware in te zetten in de klas

Hoofdstuk 18 - Tips om voorleessoftware in te zetten in de klas Hoofdstuk 18 - Tips om voorleessoftware in te zetten in de klas 18.1. Voorleessoftware compenserend inzetten voor leerlingen met een ernstige beperking 235 18.2. Voorleessoftware leerondersteunend inzetten

Nadere informatie

Dyslexieprotocol. Inhoudsopgave. Inleiding. Hoofdstuk 1: Wanneer spreken wij van dyslexie? Hoofdstuk 2: Signalering

Dyslexieprotocol. Inhoudsopgave. Inleiding. Hoofdstuk 1: Wanneer spreken wij van dyslexie? Hoofdstuk 2: Signalering Dyslexieprotocol Inhoudsopgave Inleiding Hoofdstuk 1: Wanneer spreken wij van dyslexie? Hoofdstuk 2: Signalering Hoofdstuk 3: Interventies Lees- en spellingsonderwijs Diagnosestelling Interventie na diagnose

Nadere informatie

Protocol dyslexie Vechtstede College 1-5-2013. A. Verhulst Remedial Teacher

Protocol dyslexie Vechtstede College 1-5-2013. A. Verhulst Remedial Teacher Protocol dyslexie Vechtstede College 1-5-2013 A. Verhulst Remedial Teacher INHOUDSOPGAVE Wat is dyslexie 3 Begeleiding van leerlingen met dyslexie 3 Faciliteiten voor leerlingen met dyslexie 4 Afspraken

Nadere informatie

Dyslexieprotocol Bibit mei 2013

Dyslexieprotocol Bibit mei 2013 Inhoudsopgave 1. Uitgangspunt 2. Het lees- en spellingonderwijs 3. Signalering 4. Diagnose 5. Hoe gaan we om met dyslectische kinderen? De aanpak. 6. Tips voor ouders en kinderen Uitgangspunt Als we het

Nadere informatie

Protocol dyslexie en dyscalculie Christelijke Scholengemeenschap Walcheren per 1 augustus 2012

Protocol dyslexie en dyscalculie Christelijke Scholengemeenschap Walcheren per 1 augustus 2012 Hks12.0214 DyslexieDyscalculieprotocolCSW Protocol dyslexie en dyscalculie Christelijke Scholengemeenschap Walcheren per 1 augustus 2012 1. Definities dyslexie en dyscalculie, doelstelling protocol Centraal

Nadere informatie

Waar dyslexie precies vandaan komt, kun je bij de oorzaak van dyslexie lezen.

Waar dyslexie precies vandaan komt, kun je bij de oorzaak van dyslexie lezen. Wat is dyslexie? Dat zoeken we op! Van Dale zegt het volgende: Of dyslexie hetzelfde is als woordblindheid, valt te betwisten (zie kopje dyslexie of woordblind? ), maar moeite met lezen, schrijven en spellen

Nadere informatie

Handboek Dyslexie 2015-2016

Handboek Dyslexie 2015-2016 Handboek Dyslexie 2015-2016 INHOUD INHOUD... 2 1. KORTE OMSCHRIJVING EN TOELICHTING... 3 2. BELEID EN WERKWIJZE VESPUCCI COLLEGE... 3 3. FACILITEITEN DYSLECTISCHE LEERLINGEN... 4 4. EINDEXAMEN... 5 BIJLAGE

Nadere informatie

DYSLEXIEBELEID. Roald Dahl school Hoorn

DYSLEXIEBELEID. Roald Dahl school Hoorn DYSLEXIEBELEID Roald Dahl school Hoorn Juni 2008 WAT IS DYSLEXIE Verschillende verklaringen Het verschijnsel dyslexie wordt in verschillende wetenschappen onderzocht. Bij de neurologie gaat het om onderzoek

Nadere informatie

1. Inleiding Definitie dyslexie volgens de Stichting Dyslexie Nederland (SDN) herziene versie 2003:

1. Inleiding Definitie dyslexie volgens de Stichting Dyslexie Nederland (SDN) herziene versie 2003: Dyslexiebeleid op de SSGN (versie januari 2015) 1. Inleiding Definitie dyslexie volgens de Stichting Dyslexie Nederland (SDN) herziene versie 2003: "Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een

Nadere informatie

Informatie over DYSLEXIE EN DYSCALCULIE IJsselcollege, locatie Alkenlaan

Informatie over DYSLEXIE EN DYSCALCULIE IJsselcollege, locatie Alkenlaan Informatie over DYSLEXIE EN DYSCALCULIE In dit overzicht staat informatie over twee veelvoorkomende leerproblemen: dyslexie en dyscalculie. Daarbij gaan we in op de volgende vragen. 1. Wat is het? 2. Hoe

Nadere informatie

HULPMIDDELEN bij DYSLEXIE

HULPMIDDELEN bij DYSLEXIE HULPMIDDELEN bij DYSLEXIE Ruurdje van Laar en Tom Braams Braams&Partners bv, Deventer-Apeldoorn-Zwolle www.tbraams.nl September 2011 Wanneer? Als ondersteuning nodig is, omdat: Er een leerachterstand ontstaat

Nadere informatie

Dyslexieprotocol Poort

Dyslexieprotocol Poort Dyslexieprotocol Poort Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave... blz 15 2. Voorwoord... blz 16 3. Wat is dyslexie?.... blz 17 4. Dyslexieverklaring..... blz 17 4.1 aanmelden met dyslexieverklaring.. blz 18 4.2

Nadere informatie

Dyslexiebeleid De Nieuwe Veste

Dyslexiebeleid De Nieuwe Veste Dyslexiebeleid De Nieuwe Veste Coevorden, mei 2014 Wat is dyslexie? De definitie voor dyslexie is: "Een hardnekkig probleem met het aanleren en het accuraat en/of vlot toepassen van het lezen of spellen

Nadere informatie

DYSLEXIEPROTOCOL (wordt op dit moment geupdate!)

DYSLEXIEPROTOCOL (wordt op dit moment geupdate!) DYSLEXIEPROTOCOL (wordt op dit moment geupdate!) Dyslexie wordt gedefinieerd als "een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en/of vlot toepassen van het lezen en/of

Nadere informatie

Gedurende de gehele schoolperiode wordt door de docenten zoveel mogelijk aandacht gegeven aan de volgende punten:

Gedurende de gehele schoolperiode wordt door de docenten zoveel mogelijk aandacht gegeven aan de volgende punten: Pakket van maatregelen bij Dyslexie en Dyscalculie Dyslexie Algemeen: Gedurende de gehele schoolperiode wordt door de docenten zoveel mogelijk aandacht gegeven aan de volgende punten: Stimuleren Schriftelijk

Nadere informatie

Dyslexie boekje. W. de Vries Robbéweg 27 4206 AK Gorinchem 0183-622728. 1. Dyslexie

Dyslexie boekje. W. de Vries Robbéweg 27 4206 AK Gorinchem 0183-622728. 1. Dyslexie Dyslexie boekje W. de Vries Robbéweg 27 4206 AK Gorinchem 0183-622728 1. Dyslexie Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en accuraat en/of vlot toepassen

Nadere informatie

PROTOCOL. DYSLEXIE en DYSCALCULIE

PROTOCOL. DYSLEXIE en DYSCALCULIE PROTOCOL DYSLEXIE en DYSCALCULIE Vastgesteld 10 februari 2014 Inleiding In dit protocol zet het Montessori College Eindhoven in grote lijnen uiteen: - hoe leerlingen met leerstoornissen als dyslexie en

Nadere informatie

Protocol dyslexie Chr. College Groevenbeek. 1a. Doel en uitgangspunten van het dyslexiebeleid op Groevenbeek

Protocol dyslexie Chr. College Groevenbeek. 1a. Doel en uitgangspunten van het dyslexiebeleid op Groevenbeek Protocol dyslexie Chr. College Groevenbeek In dit protocol dyslexie schetsen we voor ouders, docenten en leerlingen een duidelijk beeld wat van Groevenbeek verwacht mag worden wanneer een leerling met

Nadere informatie

Dyslexie en ICT. Presentatie door Nancy Verbeten Congres Gewoon speciaal, IPON 2012 Laatste aanpassing: 14 april 2012

Dyslexie en ICT. Presentatie door Nancy Verbeten Congres Gewoon speciaal, IPON 2012 Laatste aanpassing: 14 april 2012 Dyslexie en ICT Presentatie door Nancy Verbeten Congres Gewoon speciaal, IPON 2012 Laatste aanpassing: 14 april 2012 Op ICT-gebied bestaan tal van producten om in te spelen op de onderwijsbehoeften van

Nadere informatie

Leerstoornissen in een notendop

Leerstoornissen in een notendop Leerstoornissen in een notendop Sprankel Vlaams-Brabant 21/09/2015 Nadia Gielen Onderzoekseenheid Gezins- en Orthopedagogiek PraxisP Inhoud een inleiding in het domein van de leerstoornissen Leerstoornissen,

Nadere informatie

doen dat 3 het dyslexieprotocol

doen dat 3 het dyslexieprotocol doen dat 3 het dyslexieprotocol Het dyslexieprotocol juni 2008 Vooraf De scholen van de Stichting Peelraam hebben in het schooljaar 2007-2008 gezamenlijk een dyslexieprotocol ontwikkeld. Dit protocol is

Nadere informatie

Dyslexiebeleid. 1. Algemene inleiding

Dyslexiebeleid. 1. Algemene inleiding Dyslexiebeleid Inhoud: 1. Algemene inleiding 2. Het begin van de brugklas 3. Het begin van de brugklas voor de dyslectische leerling 4. Rol van de dyslexiecoach 5. Ondersteunende technologie voor de dyslectische

Nadere informatie

Dyslexie beleid. versie 2015-2016. Bettina Giovannangelo. Sascha van der Zon

Dyslexie beleid. versie 2015-2016. Bettina Giovannangelo. Sascha van der Zon L Dyslexie beleid Bettina Giovannangelo Sascha van der Zon Inhoud 1.WAT IS DYSLEXIE? ------------------------------------------------------------------------------------------ 2 1.1 Inleiding -----------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

DYSLEXIE Deels vernieuwde aanpak

DYSLEXIE Deels vernieuwde aanpak DYSLEXIE 2015-2016 Deels vernieuwde aanpak 1 OUDERAVOND DYSLEXIE OP HET SONDERVICK COLLEGE Dyslexie: even ter verduidelijking Voorafgaand van het schooljaar Tijdens het schooljaar Didactische ondersteuning

Nadere informatie

Hoofdstuk 16 - Vreemde talen ondersteunen

Hoofdstuk 16 - Vreemde talen ondersteunen Hoofdstuk 16 - Vreemde talen ondersteunen 16.1. Inleiding 215 16.2. Woorden, zinnen, in een vreemde taal laten voorlezen 217 16.3. Uitspraak van woorden leren en controleren 219 16.4. Woorden vertalen

Nadere informatie

DYSLEXIEBELEID OP BEUKENRODE ONDERWIJS

DYSLEXIEBELEID OP BEUKENRODE ONDERWIJS DYSLEXIEBELEID OP BEUKENRODE ONDERWIJS Inhoudsopgave 1 Visie en doelstelling p. 3 2 Doelgroep p. 4 3 Procedure screening dyslexie p. 4 4 Praktische ondersteuning p. 5 5 Arrangementen p. 7 Bijlage 1: Dyslexiekaart

Nadere informatie

Dyslexiebeleid Bonhoeffer College, Enschede januari 2012. Dyslexiebeleid. Bonhoeffer College, Enschede

Dyslexiebeleid Bonhoeffer College, Enschede januari 2012. Dyslexiebeleid. Bonhoeffer College, Enschede Dyslexiebeleid Bonhoeffer College, Enschede 1 Inhoudsopgave Inleiding 1) Dyslexie ` 1.1 Wat is dyslexie? 1.2 Hoe kan dyslexie zich in het algemeen uiten? 2) Dyslexiescreening en onderzoek op het Bonhoeffer

Nadere informatie

ZORGPLAN AOC TERRA ASSEN 2012-2013

ZORGPLAN AOC TERRA ASSEN 2012-2013 ZORGPLAN AOC TERRA ASSEN 2012-2013 Versie: Vensters voor Verantwoording en Schoolkompas, januari 2013 Overzicht Leerlingbegeleiding AOC Terra Assen Mentor De mentor is de eerste persoon om alles aan te

Nadere informatie

DYSLEXIESOFTWARE VOORLICHTING & DEMONSTRATIE

DYSLEXIESOFTWARE VOORLICHTING & DEMONSTRATIE DYSLEXIESOFTWARE VOORLICHTING & DEMONSTRATIE Voor ouders van kinderen met dyslexie Marjolein Smit Marjolein van Etten Heleen van der Velde INHOUD I. Verschillende informatiekanalen II. Doel van hulpmiddel

Nadere informatie

Adviesburo Comenius bestaat al ruim 20 jaar en is in Midden Nederland bij ouders, scholen en huisartsen inmiddels een begrip.

Adviesburo Comenius bestaat al ruim 20 jaar en is in Midden Nederland bij ouders, scholen en huisartsen inmiddels een begrip. 1 2 INFORMATIE OVER COMENIUS Adviesburo Comenius bestaat al ruim 20 jaar en is in Midden Nederland bij ouders, scholen en huisartsen inmiddels een begrip. Wij mogen daarom met recht zeggen een ruime ervaring

Nadere informatie

Uw kind heeft dyslexie, wat nu? w w w. w o o r t b l i n d. n l Wo o r t b l i n d

Uw kind heeft dyslexie, wat nu? w w w. w o o r t b l i n d. n l Wo o r t b l i n d Uw kind heeft dyslexie, wat nu? w w w. w o o r t b l i n d. n l Wo ortblind Stationsstraat 79G 3811 MH Amersfoort Telefoon 0900 666 2 666 Inhoudsopgave 3 Uw kind heeft dyslexie, wat nu? 4 Wat is dyslexie?

Nadere informatie

Dyslexieprotocol Zwin College Oostburg

Dyslexieprotocol Zwin College Oostburg Dyslexieprotocol Zwin College Oostburg Dyslexie is een leerstoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en het accuraat en/of vlot toepassen van het lezen en/of spellen op

Nadere informatie

Zorgplan Dyslexie, CBS de Duif. Wat is dyslexie?

Zorgplan Dyslexie, CBS de Duif. Wat is dyslexie? Zorgplan Dyslexie, CBS de Duif Wat is dyslexie? Uitgaande van algemeen aanvaarde wetenschappelijke afspraken hierover nemen wij aan dat een dyslecticus altijd problemen heeft met: Het verwerken van lettertekens

Nadere informatie

Alles wat je wilt weten over dyslexie!

Alles wat je wilt weten over dyslexie! Alles wat je wilt weten over dyslexie! Is het lastig om dyslexie te hebben? Ja. Betekent dit dat je nooit kunt leren lezen en schrijven? Nee. Dyslexie heb je voor altijd. Er zijn geen medicijnen of operaties

Nadere informatie

Dyslexieprotocol Cambium College

Dyslexieprotocol Cambium College Dyslexieprotocol Cambium College Inhoud: Wat is dyslexie? Diagnosetraject op het Cambium. De dyslexieverklaring. Overzicht dispenserende en compenserende maatregelen: o Dispenserende maatregelen. (Vrijstellingen)

Nadere informatie

Dyslexiebeleid CBS De Springplank 2014-2015

Dyslexiebeleid CBS De Springplank 2014-2015 Dyslexiebeleid CBS De Springplank 2014-2015 Dyslexie onderzoek De resultaten van alle leerlingen worden door de intern begeleiders gevolgd. Wanneer een leerling drie keer achtereenvolgend een E scores

Nadere informatie

Voorwoord. Letters uitspreken zoals de leerkracht dat doet.

Voorwoord. Letters uitspreken zoals de leerkracht dat doet. Voorwoord In groep 3 leert uw kind lezen en schrijven. Uw kind begint niet vanaf nul, want tegenwoordig wordt in groep 1 en 2 al veel gedaan aan voorbereiding. Sommige leren als kleuter al lezen en schrijven.

Nadere informatie

We spreken van dyslexie als:

We spreken van dyslexie als: Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en het accuraat en/of vlot toepassen van het lezen en/of spellen op woordniveau (Stichting Dyslexie Nederland,

Nadere informatie

Veilig leren lezen Kern 1: ik - maan - roos vis

Veilig leren lezen Kern 1: ik - maan - roos vis Kern 1: ik - maan - roos vis Letters: m - r - v - i - s - aa - p - e Woorden: ik - maan - roos - vis - sok aan pen en Aan de hand van deze woorden leert uw kind de letters. Deze letters spreekt uw kind

Nadere informatie

Dyslexieprotocol Trinitas Gymnasium

Dyslexieprotocol Trinitas Gymnasium Dyslexieprotocol Trinitas Gymnasium Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave... blz 1 2. Voorwoord... blz 2 3. Wat is dyslexie?.... blz 3 4. Dyslexieverklaring..... blz 3 4.1 aanmelden met dyslexieverklaring.. blz

Nadere informatie

1. Een aantal kinderen komt in aanmerking voor de vergoede dyslexie.

1. Een aantal kinderen komt in aanmerking voor de vergoede dyslexie. Dyslexieonderzoeken WSNS-Salland Dyslexie is een stoornis die gekenmerkt wordt door een hardnekkig probleem met het aanleren en/of vlot toepassen van het lezen en/of het spellen op woordniveau. (SDN 2008)

Nadere informatie

2012-2013. Dyslexieprotocol Trinitas Gymnasium

2012-2013. Dyslexieprotocol Trinitas Gymnasium 2012-2013 Dyslexieprotocol Trinitas Gymnasium Drs. M. Compagner (teammanager zorg) Drs. D. van der Meijden (orthopedagoog) Trinitas Gymnasium Schooljaar 2012-2013 Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave... blz

Nadere informatie

Nationale Dyslexie Conferentie 3 april 2013. Dyslexie, Emotioneel welbevinden en Schoolverzuim handvatten voor signalering, diagnostiek en begeleiding

Nationale Dyslexie Conferentie 3 april 2013. Dyslexie, Emotioneel welbevinden en Schoolverzuim handvatten voor signalering, diagnostiek en begeleiding Nationale Dyslexie Conferentie 3 april 2013 Dyslexie, Emotioneel welbevinden en Schoolverzuim handvatten voor signalering, diagnostiek en begeleiding Nouchka Tick 1 Thea Vogelaar 2 1 Senior Onderzoeker,

Nadere informatie

Dyslexiebeleid. April 2016

Dyslexiebeleid. April 2016 1 Dyslexiebeleid April 2016 2 Inhoudsopgave: 1. Inleiding 2. Wat is dyslexie? 3. Samenwerking met ouders 4. Signaleren van dyslexie 5. Zorgstructuur 'De Kring' en hulp bij lees- en spellingproblemen 6.

Nadere informatie

Dyslexie, wat is dat eigenlijk? Dyslexie in de zorgverzekering, hoe werkt het?

Dyslexie, wat is dat eigenlijk? Dyslexie in de zorgverzekering, hoe werkt het? Uw kind en dyslexie Dyslexie, wat is dat eigenlijk? Dyslexie is een handicap die iedereen kan treffen. Het is een ernstige beperking bij het lezen en spellen van taal. Dyslexie is aangeboren en onafhankelijk

Nadere informatie

Protocol zwakke lezers en spellers

Protocol zwakke lezers en spellers Mei 2016 Protocol zwakke lezers en spellers Bianca Bos en Marry Grasman Inhoudsopgave Inleiding... 2 Hoofdstuk 1: Doel van het protocol... 3 1.1. Vroegtijdige onderkenning en aanpak van leesproblemen...

Nadere informatie

Inleiding: En als slot vertel ik mijn eigen verhaal, ervaring en mijn gedachten nu ik dit onderzoek gedaan heb.

Inleiding: En als slot vertel ik mijn eigen verhaal, ervaring en mijn gedachten nu ik dit onderzoek gedaan heb. Inleiding: Dyslexie. Een woord dat vele mensen al kennen. Maar weten ze ook de betekenis erachter? Snappen deze mensen ook wat die wereld eigenlijk inhoudt? Wat het met je doet? Nee, veel mensen zullen

Nadere informatie

Bijlage 1 - Gebruik van regelkaarten in klas 1, 2 en 3

Bijlage 1 - Gebruik van regelkaarten in klas 1, 2 en 3 Dyslexieprotocol Dit dyslexieprotocol heeft als doel meer duidelijkheid te scheppen over wat (dyslectische) leerlingen kunnen verwachten van het dyslexiebeleid op De Capellenborg. De locatie Capellenborg

Nadere informatie

Gegevens thuissituatie Hoe is de gezinssamenstelling?

Gegevens thuissituatie Hoe is de gezinssamenstelling? Deel I: Ouderformulier Deze vragenlijst bestaat uit twee delen. Een deel vult u als ouder in, het tweede deel is bestemd voor school. Heeft u vragen? Neemt u dan gerust contact met ons op. Alvast hartelijk

Nadere informatie

Ook een rivier begint met de eerste druppel

Ook een rivier begint met de eerste druppel Ook een rivier begint met de eerste druppel Update Afstemmingsdocument Ernstige lees- en/of spellingproblemen en/of dyslexie Onderwijs aan leerlingen van 4 tot 18 jaar op Walcheren juni 2011 Inleiding

Nadere informatie

Definitie van dyslexie. Bron: Stichting Dyslexie Nederland, Diagnose van Dyslexie, 2004

Definitie van dyslexie. Bron: Stichting Dyslexie Nederland, Diagnose van Dyslexie, 2004 DYSLEXIEPROTOCOL Dit dyslexieprotocol heeft als doel meer duidelijkheid te scheppen over wat (dyslectische) leerlingen kunnen verwachten van het dyslexiebeleid op De Capellenborg. De locatie Capellenborg

Nadere informatie

Kader dyslexie Clusius College

Kader dyslexie Clusius College Kader dyslexie Clusius College Vastgesteld door de Directieraad Datum: 16-06-2014 Inleiding Het Clusius College heeft te maken met een grote groep leerlingen die op het gebied van taal problemen heeft,

Nadere informatie