Door: Marian van der Laan-Struik. Aanvarï# : uur. Vs*rillchtlng &ver Alzheimer Ên Bewegen. lvïmffiffidag. mbni e#33

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Door: Marian van der Laan-Struik. Aanvarï# : 34.45 uur. Vs*rillchtlng &ver Alzheimer Ên Bewegen. lvïmffiffidag. mbni e#33"

Transcriptie

1 Ëssëm ffi?#ffisffir? wffir? d* ffimgwffirx#rffi$ffiffi lvïmffiffidag mbni e#33 Aanvarï# : uur Vs*rillchlng &ver Alzheimer Ên Bewegen Door: Marian van der Laan-Sruik prof.e.scherder Di naar aanleiding van een presenaie van prof. E.Scherder in verpleeghuis Magnushsf. En er veel over gelezen e hebben {vakblad en inerne}

2 r nleiding Vijf procen van de Nederlanders ussen de 65 en 70 jaar heef demenie,boven de 80 is di 2O%. Naar schaing zijn er in ons land mensen me demenie jonger dan 65. Ruim mensen lijden aan demenie,da aanal verdubbel de komende jaren. Naarmae de leefijd vorder,sijg de kans op demenie. Voor de overheid is di een hele zorg (zeer groe kosenpos). lk spreek in deze GVO vaak over de zieke van Alzheimer omda demenie een verzamelnaam is voor verschillende hersensoornissen waarbij mensen veranderen qua persoonlijkheid en gedrag en waarbij hun cogniieve vermogens acheruigaa n. En de zieke van Alzheimer is de mees voorkomende (70%). Daarom is he belangrijk da we proberen de zieke van Alzheimer zo lang mogelijk proberen ui e sellen. De laase maanden ben ik meer e ween gekomen over he belang van Bewegen. Er zijn onderzoeken gedaan naar bewegen. En he is gebleken da bewegen goed is om je brein acief e houden. He risico op Alzheimer verminder als je veel beweeg. Hier wil ik mijn GVO over doen.

3 Voorwoord Waarom over de zieke Alzheimer en bewegen? f n November Z9L2viel mijn oog op he arikel 'Silzien is desasreus bij demenie' in he ijdschrif voor Verzorgenden (TvV) op mijn werk. lk heb di gelezen en dach: di is misschien wel een mooi onderwerp voor mijn GVO. Ook las ik he ijdschrif Gezondheid (in de leesmap op mijn werk) een suk over demenie waar ook in naar voren kwam da bewegen een goed effec heef op he geheugen. Beide arikels had ik gekopieerd op mijn werk en mee naar huis genomen,om he daar nog eens rusig na e lezen. Bij een bezoek van onze case manager op he werk van Gerian verelde ik haar da ik een GVO moe geven vanwege mijn VG opleiding en da ik he over he belang van bewegen wil hebben,en of zij daar misschien nog informaie over heef. Ze zei da di heel oevallig is maar da zij wee da Erik Scherder daar verschillende onderzoekenaar heef gedaan en ze zei kijk maar eens op google. Ook wis zij mij e verellen da een Spor school in Den Helder hier meer mee wil gaan doen (Bewegen voor ouderen). He werd voor mij seeds ineresssaner om hier wa mee e gaan doen. Door andere druke van de opleiding bleef alles een beeje liggen. To ik in februari op he werk een aanplakbilje in de personeelskamer zag hangen da er een Symposium kwam van Erik Scherder in Verpleeghuis Magnushof e Schagen op 28 maar me als hema : 'Samen in Beweging'. lk ging huis de arikels weer opzoeken en zag oen pas he verband : ook deze arikels waren geschreven door Erik Scherder (he maandblad Gezondheid nog door meerdere). lk dach: "hier moe ik heen". Er waren voor elke locaie van Woonzorggroep Samen 4 kaaren,du snel gebeld voor een kaar. lk vond di wel heel speciaal da ik in een kore ijd van alles over di onderwerp las en vond waar dus seeds prof. E.Scherder in voor kwam. Door he symposium heb ik mijn GVO uigeseld. (ik zou deze op 25 maar doen - nu ga ik he op 8 april doen).

4 He Symposium was erg goed. Prof.E.Scherder kon he erg boeiend maar ook humorisisch verelen. lk wil mijn nieuwe informaie eers overbrengen aan de groep deelnemers van de Dagverzorging Zorgcenrum Lelypark. Daarna vind ik he ook belangrijk om di e doen op de groepen van de Dagverzorging Zorgcenrum Noorderlich. lk wil eers deze groepen doen omda deze mensen nu cogniief nog vrij redelijk zijn (zij wonen nog zelfsandig)- en ik hoop da zij door deze informaie nog meer he belang in gaan zien van bewegen. Tevens geef ik de deelnemers een reader van mijn GVO mee, zoda zij he nog na kunnen lezen huis en he ook aan familie kunnen laen lezen. Zoda ook zij ween:bewegen is nie alleen goed voor de mooriek maar zeker voor je cogniie heel erg goed! Nauurlijk is he ook heel erg goed da vele personeelsleden deze informaie krijgen. Hier moeen we me elkaar (die op di symposium waren) mee aan de slag in welke vorm we da gaan doen. Professor Erik Scherder

5 Verschijnselen van vergeeachigheid en demenie 4OTovan de mensen ussen de 24 en 85 jaar vind zichzelf vergeeachig. Wa is he verschil ussen vergeeachigheid en demenie? Heef u reden om zich zorgen e maken? Of heef u gewoon las van vergeeachigheid? Bij vergeeachigheid werk uw geheugen misschie nie meer zoals u zou willen. U vergee deails en kom nie op namen of woorden. Demenie gaa veel verder dan da. He is een hersenaandoening die meer funcies van de hersenen aanas dan alleen he geheugen. Bij demenie reden daardoor gedragsveranderingen op en worden vaardigheden,spraak of besef van iid versoord. Demenie belemmer he dagelijks leven. Versch ijnselen van vergeeachigheid :. U vergee de deails,bijv. wie u op uw verjaardag allemaal hebben gefelicieerd. o U kun nie op een naam komen. Als u de naam hoor,wee u he weer.. He opnemen van nieuwe informaie gaa ies langzamer en kos wa meer moeie. Verschijnselen va n demenie. Bij demenie vergee u in he geheel da u uw verjaardag heef gevierd. o He is alsof informaie ui he geheugen verdwijn. Als u nie op een naam kom,herken u die naam ook nie als u hem hoor.. He leervermogeneem af,nieuwe informaie kom nauwelijks binnen.. Bij demenie vergee u wa u eerder wel wis,bijv. namen van de kinderen of hoe je een boerham smeer.

6 Verschil lende geheugen problemen Er zijn verschillende sooren geheugenproblemen. Ze worden vaak allemaal 'demenie'genoemd,maar zijn och anders. lk beschrijf hier 5 vormen: Zieke van Alzheimer De zieke van Alzheimer is de mees voorkomende oorzaak van dernenie (70%) en is genoemd naar de Duise zenuwars Alois Alzheimer. Hij beschreef begin winigse eeuw de hersenafwijkingen die bij deze zieke horen. Alzheimer kom in verschillende vormen voor en besaa eigenlijk ui een complex van verschillende aandoeningen. He verloop van alzheimer verschil van persoon o persoon. Sympomen van alzheimer zijn: vergeeachigheid,veranderingen in de persoonlijkheid,desoriënaie (ijd-plaas-persoon)en verlies van spraak. Dwar*daarsnedë van de herëënën Gr*ef Windingl :- *F: Gr*sf F.fl "-f l*ers*nksmêf \-. ï*srmaal Zieke vàr Àlzheirner De afbeelding laa zien da de hippocampus (geheugen) en de hersenschors bij de zieke van Alzheimer serk gekrompen zijn.

7 r r Vasculaire demenie Vasculaire demenie kom in ongeveer 15 Yovan de gevallen voor. De oorzaak hiervan is een hersenbeschadiging die kan onsaan door infarcen (soornissen in de bloedvoorziening) bloedingen of zuursof gebrek. Bij vasculaire demenie zijn de bloedvaen in de hersenen aangeas. De kleine bloedvaajes kunnen versop raken,maar er kan na een beroere ook een groo bloedva versop zijn. Vasculaire demenie verloop bij iedereen anders. Soms blijf he lang silsaan,maar soms word he snel erger. Lewy Body demenie Lewy body demenie lijk een beeje op de zieke van Parkinson,maar dan me vergeeachigheid en (vaak) hallucinaies. Fronoemporale demenie Bij fronoemporale demenie (vroeger heee di de zieke van Pick) verander he gedrag van iemand. He kan gebeuren da iemand heel erg acief en geprikkeld word of juis nies meer doe. Milde cogniieve soornissen Bij MC heef iemand geheugenproblemen,moeie me he vinden van he juise woord of me organiseren. MC is'lich': he is wel lasig,maar he is geen demenie. Bij een deelvan de mensen gaa MC over in demenie,bij anderen blijf he MCl. Wa ze4 prof.e.scherder over wa er gebeur bii demenie? Veel mensen denken da bij demenie hersencellen afserven. Maar da is de halve waarheid. Sommige hersencellen gaan dood,maar zeker nie alle. Een kenmerk van demenie is arofie,ofewel verschrompeling. De zenuwcellen worden kleiner,maar er is nog wel degelijk sprake van sofwisseling in die cellen. Wa da beeken? Er zijn in de hersenen nog gebieden die je kun reaciveren. Je kun ze nie genezen,maar wel weer in beweging brengen. Bijvoorbeeld door leerlijk e bewegen!

8 r l Waarom is bewegen zo belangrijk? Da lichaamsbeweging nie alleen ons lijf maar ook ons brein in condiie houd,blijk seeds duidelijker ui weenschappelijk onderzoek. Maar we bewegen als maar minder,o spij van prof.erik Scherder. Bewegen is nie alleen van belang voor de slanke lijn,maar zeker ook voor de condiie van uw brein! Erik Scherder,hoogleraar neuropsychologie aan de VU Amserdam,en hoogleraar bewegingsweenschappen Groningen,hamer op he belang van lichaamsbeweging. Beweeg! Wan da is nie alleen goed voor je condiie,maar ook voor je cogniie! De meese mensen ween nie da je me lichaamsbeweging àèk werk aan je gehe ugen,aa n je cogn iie (versa ndel ij ke) fu ncies. Lichaa msbewegi ng en cogniieve inspanning doen een beroep op dezelfde circuis in he brein; he beref deze lfde neu ra le syseme n. Verbi nd i ngen usse n hersengebiede n waarvan we dachen da ze alleen bedoeld zijn voor geheugenprocessen,blijken ook belangrijk e zijn voor moorische processen" Deze inzichen zijn nie nieuw,maar worden wel seeds duidelijker - onder weenschappers alhans,veel minder onder he groe publiek.

9 f T r r r r Lichaamsbeweging is bovenal een manier om je brein in condiie e brengen,schrijf John Raey,hoogleraar psychiarie in Harvard,in zijn boek Fi! Spieren kweken,calorieën verbranden, har en longen verserken:he zijn eigenlijk maar b'rjverschijnselen. Ook Raey sel: door e bewegen kun je je brein beïnvloeden. Bewegen verbeer je leervermogen en geheugen,en blijk zo heilzaam bij psychische klachen als sress,verslaving en depressiviei. Zo is inmiddels aangeoon da running herapy een effecieve behandeling is. Maak bewegen ons dus ook al slimmer? Da zou je bes zo kunnen sellen,zeg Scherder. n ieder geval zorg sporen en bewegen voor een beere doorbloeding van he brein. Me name de doorbloeding van de wie sof verbeer. Da zijn de verbindingen in de hersenen die nodig zijn om nieuwe informaie en signalen e verwerken. De wie sof is kwesbaar voor veroudering: Op mijn leefijd gaa die al acherui (60). lk merk da doorda veel dingen wa rager gaan. Oudere mensen gaan langzamer lopen;ze denken ook langzamer. Maar,Scherder veer op en slaa srijdvaardig me zijn hand op afel: "als ik zorg da ik veel beweeg en dus een goede doorbloeding houd,dan rem ik da proces". w fil;;e* r=.s*!,y',i{, 'r:j5e;.:

10 r r r Een weede belangrijke reden da bewegen ons slimmer,sneller en geconcenreerder kan maken is da bewegen een gunsig effec geef op de neurorofines in he brein - de 'voedingssoffen' waardoor onze chemische huishouding beer fu ncioneer. Scherder zeg:"di is een soor pokon voor de hersencellen:die zorg voor a.,.' 1, -. beere newerken". i ' Lichaamsbeweging is voor kinderen en jongeren ook zo belangrijk omda zii daarmee hun 'cogniieve reserve' aanleggen,beoog de hoogleraar. De prefronale corex in de hersenen onwikkel zich nog o he 25-e levensjaar. Door e sporen verserk je de verbindingen in da gebied. Da geef een buffer egen afakeling,wan juis die prefronale lob gaa bij ouderen als eerse acherui. í!, ir*j F"-,i Zi een kind op een school die he uidaag,doe he aan spor,liefs ook aan muziek,dan komen er,dankzij deze 'verrijke omgeving' meer verakkingen in

11 he jonge brein. En daarmee word een reserve opgebouwd: je inveseer daarmee in je oekoms,in je hele levensgeluk. Dus maak u zich geen zorgen da uw kind he e druk heef,da is juis prima. l f f l Ook heef hij nog een boodschap voor sudenen: "Probeer nooi 4 uur acher elkaar e suderen". He werkgeheugen heef een beperke capaciei en na 2 uur is de aandach weggezak. Ga dan een half uur joggen,adviseer Scherder: daarna zi je 2xzo efficiën e blokken. Die suden word ouder,en rond een jaar of 40,50 word hii/zii wa zwaarder en wa minder energiek. Wie ervoor zorg dan lichamelijk acief e blijven - of e worden - verminder zijn of haar risico op hoge bloeddruk,har- en vaazieken en diabees mellius. "Da ween veel mensen wel",zeg Scherder,"maar ze ween vaak nie da juis di belangrijke risicofacoren zijn voor demenie - de zieke die voor iedereen een schrikbeeld is. Slaa de gevreesde zieke aan he einde van he leven och oe,dan is wèèr beweging he devies,bliik ui Scherders eigen onderzoek naar demeniepaiënen.zliin har huil,zeg hij bewogen,als hii kijk naar de verpleeg- en verzorgingshuizen. "He hele syseem is gerich op passiviei". Er zijn ook huizen,dierin slagen hun bewoners zo acief mogelijk e houden,maar di kos geld en mankrach. Meesal gaa je condiie en acivieienpeil heel snel omlaag als je daar kom e wonen. Bewoners liggen soms / vaak meer dan L7 uur per dag in bed. He brein da al zo kwesbaar is,kachel daar nog verder acherui. He is desasreus. Me demeniepaiënen moe je gaan bewegen,bijvoorbeeld lopen roep Scherder ui. Ze moeen de wind door hun haren voelen; ui de rolsoel geholpen worden en een sukje wandelen. Ook deze mensen hebben baa bij een verrijke omgeving : buienluch,bos,beweging,daglich. Da is wa he brein nodig heef - van de wieg o he graf. (di heb ik van nerne gehaald)

12 Beweegips voor je brein o Probeer de norm Gezond Bewegen e halen;iedere dag en juis als je geen zin heb. Als je erugkom van he sporen; zul je denken : waar is die vermoeidheid gebleven?. Ga nie over je lichamelijke grenzen heen. Jezelforceren is nooi goed. o Beweeg bij daglich,en beweeg bij voorkeur in een groepje; da heef ook nog he posiieve,verrijkende effec van de sociale ineracie. o Wees ook op andere gebieden acief. Beweeg in combinaie me geeselijke inspanning. (bijv. musiceren puzzelen / geheugen spellen) Hoe aciever,hoe groer de kans da in de hersenen nieuwe verbindingen onsaan. o Begin nu. He is nooi e laa om acief e worden.

13 T êb liix*í!"",,ffi#f 4 i! T $+;: 3$ -1 ; ïi %.d

14 E Symposium in Verpleeghuis Magnushof nleiding He afgelopen jaar en nog seeds beseed Woonzorggroep Samen veel ijd en aandach aan Bewegen. Vorig jaar juni is er in vele locaies de Samen fi week gewees. Medewerkers kregen van fysioherapeuen begeleiding op home rainers (spinning). De medewerkers moesen op zoek naar sponsors en van di geld zijn maerialen gekoch om bewegingsakivieien me cliënen e kunnen doen. De a kivie ie n begeleiders hebben versch illende gymgroepe n gesa r. 1,ii Huiskamerassisenen hebben cursus gehad over'bewegen aan afel'.

15 En verschillende locaies zijn in he bezi van de duo fies. Hier kan een begeleider samen me een cliën een rondje op fiesen. En op donderdagmiddag 28 maar is nu prof. E.Scherder uigenodigd om zijn kennis over e brengen over de funcie van bewegen en ons brein. Hij wis di op een inspirerenden humorisische wijze e brengen. Erik Scherder is Hoogleraar klinische psychologie aan de Vrije Universiei Amserdam en H oogler a r beweegwee nscha p pe n Rij ksu n ive rsiei G ro n i n ge n., Bewegen Er is een serke relaie ussen bewegen en cogniie (de versandelijke vermogens en he geheugen). Mooriek en cogniie zijn dezelfde sysemen in he brein. Bewegen is een vorm om he brein e simuleren. To je 25" levensjaar is de fronale kwab nog in onwikkeling. He is daarom van groo belang in je kinder- en jeugdjaren opimaal e bewegen. Je bouw hiermee cogniieve reserves op. Maar he is nooi e laa om e beginnen om meer e gaan bewegen. (he liefse een half uur per dag inensief)

16 Zijn wij de afgelopen jaren luier geworden? Ja! Door alle huidige echnieken en social media worden wij nie meer gesimuleerd om in beweging e komen. Dhr.Scherder verwach da in de huidige samenleving,waarin bewegen nie zo veel voorkom,een epidemie zal onsaan van jong demenerenden gezien he brein nie meer gesimuleerd word door beweging. Bewegen en demenie Bij mensen me beginnende demenie is er al snel acheruigang zien in de fronale kwab. De fronaalkwab is berokken bij:. Cogniieven emoionele funcies als beslissingenemen,plannen en sociaal gedrag.. nhibiie: impulsbeheersing - remming. Denk aan iemand die eveel alcohol heef gedronken,dan is de rem van je gedrag eraf. Ook in vergevorderd sadia van demenie is de rem van je gedrag eraf. lemand krijg gedragssoornissen of is moeilijk in de omgang.

17 f'!r Zonder remming geen geheugen! Dus erg belangrijk om de fronale kwab acief e houden. nern record (eigen referenie - eigen hisorie). lniiaief nemen en moivaie. Dhr.Scherder noemde da he goed kan zijn om de weg van de meese weersand e nemen. Een acieve levenssijl is belangrijk. Hij noemde een voorbeeld voor mensen die nog acief zijn op de arbeidsmark da he belangrijk is da je geen baan heb die je uivoer op de auomaische piloo. Maar da je een uidaging heb. Aansuren van willekeurige bewegingen. nformaie ijdelijk vashouden in he 'werkgeheugen'. rpra*hc*nnm onr c spr*k*n $SËF- TáAL rrstt bcweging*- eenrun!,i pà*rmàagerc*laeennrm {. apre*kc*nrnm r*èr ha:r*rraen qíf' f j' { Wanneer mensen me demenie veel bewegen,word he brein gesimuleerd,zal de doorbloeding in de hersenen opimaliseren en de acheruigang van he demenie proces verragen!

18 Erik Scherder vereld da bewegen van levensbelang is voor he brein en dan vnl. voor de fronaal kwab. Daar lig he gedeele da he bewegen aansuur. Kauwen Wa is de relaie ussen kauwen en ons brein? De kauwspieren zijn l van de serkse spiergroepen in ons lichaam. Kauwen is dus ook een vorm van beweging. Door e kauwen is er een beere doorbloeding in he brein. Door he kauwen verbeer de doorbloeding van de wie sof in de hersenen. De wie sof zorg voor de verbindingen in de hersenen die weer zorgen voor de verwerking van informaie en signalen. Kauwen is goed voor je geheugen en je semming.als je slech kauw,gaan bepaalde hersensrucuren in he brein enorm acherui- precies die srucuren die och al zeer kwesbaar zijn voor de Zieke van Alzheimer. Dhr. Scherderefereer aan een onderzoek me muizen. Bij deze muizen werden de anden en kiezen erui gehaald. Zo konden zij nie meer kauwen. Als gevolg degenereerden de hippocampus (he nieuwe leren en di opslaan) en de sepum (deze geef de neuroransmier (signaaloverdrach ussen zenuwcellen) af en heef berekking op he leren en onhouden). Kauwen dus! Als he even kan geen vla of pap,maar een waar je flink op moe kauwen!! (volgens onderzoek kan 6O-7OVo van de bewoners kauwen in verpleeghuizen,maar word er eveel pap aangeboden). Verrijke omgeving Me bewegen en kauwen verrijk je de omgeving. "En da is essenieel voor he ouder wordende brein,"zeg Erik Scherder. Demenerenden krijgen zo veel meer prikkels. Daardoor gaan hun hersenen beer funcioneren. Da blijk ui veel neurobiologische sudies. Een verrijke omgeving beekend ook da er mensen zijn me wie je kun praen,me wie je samen ee. Da je de kran nog lees,genoeg daglich heb en buien kom. Ook kan bewegen op muziek verrijkend zijn. Helaas zie je in veel verpleeghuizen da veel mensen hangen of slapen (soms wel L7 uur per dag) en daardoor de oale invloed aan prikkels en informaie missen.

19 Daardoor word er geen beroep gedaan op he iniiaief nemen en he probleemoplossend vermogen. Wanneer er geen beroep op word gedaan,is de omgeving nie verrijk genoeg en word he brein onvoldoende gesimuleerd.

20 - Kranen arikel op donderdag 4 april Op donderdag 4 april was er in de kran e lezen en ook e horen in he journaal op v da Miniser Schippers (Volksgezondheid) er de komend e 4 jaar ruim 30 miljoen euro exra voor uirek om meer onderzoek e kunnen doen naar Demenie. Er zijn nu Alzheimer paiënen - in 2O4O zijn da er Er moe meer geld komen voor goede zorg en een vroegere diagnose. De zieke voorkomen zal moeilijk zijn,maar de zieke uisellen is al een enorme wins. Uisellen is beer voor degene die he aangaa maar ook voor de zorglas. Wan die zorglas moeen we uieindelijk me z'n allen bealen. veel Nederlanders krijgen in de oekomse maken me deze zieke. Daarom moe er een vroegere diagnose komen,om de sympomen e kunnen verzachen. Op de volgende pagina kun u he kranen arikel lezen.

21 4.w13 Binnenland He laase nieuvrs ui Nederland lees u op Telegraaf'nl BNNENLAND Miljoenen voor onderzoek naar demenie DEN HAAG - om de zorg \ cor mensen me demenie e verbeeren,.ek he kabine er de komende 4 jaar 32,5 miljoen euro e{ra \/oor ui. He geld gaa naar he Delaplan Demenie wor wêe ns chappelij k onderzoek n aar de hers enaandoenin g' Miniser Edih Schippers en saassecrearis Marin ran Rijn (beiden Volksgeandheid) suurden da acieplan donderdag naar de Tweede Kamer. Tal ran organisaies' als Aáeimer Nederland, ZonÍrrW, Wr" Aáeimer en privae parijen (PGGM' Rabobank, Nefarma'Nuicia,erri ips,v{o-ncw,mava ey,achmeaengz)werkensamenin da plan. volgens schippers schuil daarin de krach van de aanpak, die bovendien aansluiop inemaionaal onderzoek.,,demenie is geen probleem ran de orerheid alleen, maar gaa iedereen aan'" He acieplan draai om meer weenschappelijk onderzoek naar een beere behandeling, he generen en roorkomen van demenie. ook kom er een naionaal demenieregiser om de inhoud en om\ang van de problemaiek inzicheliik maken' Ma een sp"i"l" inemepagina kunnen berokkenen enaringen uiwisselen' VanRijn:"Zolangheniemogelijkisvandemenieegeneren,moeenwedezieke zo draáglijk *ogli.i maken óoi paien, familie en manelarger' Naasundameneel onderaek naaroorzaken en syínpomen kunnen we de zorg verbeeren'" Dem enie word gezien als een belangrijk sociaal-eeonom is ch probleem. De zorgkosen \oor mensen me demenie zjjn nu jaarlijks biina 4 miljard euro' Da UeJrag sijg in de oekoms alleen maar, omda er in hevergrijzende Nederland meer ouderán komen, die ook nog eens seeds ouder worden' l

22 - Conclusie Weenschappers verwachen da he aanal mensen me demenie de komende winig jaar zal verdubbelen. De reden? Vergrijzing,maar ook : leefsijl. We zouden kunnen concluderen da lichamelijk en geeselijk acief zijn belangrijk is om demenie e voorkomen. Maar er zal nog veel meer onderzoek naar deze zieke gedaan moeen worden. Gelukkig da er de komende jaren vele miljoenen gesoken worden voor onderzoekenaar deze zieke. Wan uisellen van deze zieke is al een enorme wins. Maar we ween al wel da je me meer bewegen,zelfs door goed e kauwen, je genoeg daglich heb,mensen om je heen heb me wie je kun praen,samen kun een,de kran lees en je nog buien kom en je ook je hersenen rain door he maken van bijv. een puzzel da di alles je omgeving verrijk. Ën een verrijke omgeving is van buiengewoon belang voor de gezondheid van onze hersenen! Bedank voor uw belangselling.

Transparantie: van bedreiging tot businessmodel

Transparantie: van bedreiging tot businessmodel rends Impac op organisaie en informaievoorziening Transparanie: van bedreiging o businessmodel Transparanie is een rend die zowel in he bedrijfsleven als in de publieke secor langzaam maar zeker in krach

Nadere informatie

Efficiënter zakendoen en innoveren met mobiele communicatie

Efficiënter zakendoen en innoveren met mobiele communicatie Whiepaper One Ne Efficiëner zakendoen en innoveren me mobiele communicaie One Ne is een complee oplossing voor hosed elefonie die kosen helder en beheersbaar maak, zorg voor eenvoud en de bereikbaarheid

Nadere informatie

Wat is een training? Het doel van een trainingssessie is om met het team en de spelers vastgestelde doelstellingen te bereiken.

Wat is een training? Het doel van een trainingssessie is om met het team en de spelers vastgestelde doelstellingen te bereiken. Wa is een raining? He doel van een rainingssessie is om me he eam en de spelers vasgeselde doelsellingen e bereiken. De doelselling van de raining bepaal de inhoud van de rainingssessie. De keuze van de

Nadere informatie

haarlemmerolie van de IT? Tobias Kuipers en Per John

haarlemmerolie van de IT? Tobias Kuipers en Per John Complexiei onder conrole, kosen inzichelijk? Naar een diensbare Gezien de populariei van is he goed eens erug e gaan naar de basis en e kijken naar wa SOA eigenlijk is, wa de redenen zijn om he in e voeren,

Nadere informatie

Wie is er bang voor zijn pensioen? Pleidooi voor een vraaggerichte aanpak van pensioenvoorlichting

Wie is er bang voor zijn pensioen? Pleidooi voor een vraaggerichte aanpak van pensioenvoorlichting Wie is er bang voor zijn pensioen? Pleidooi voor een vraaggeriche aanpak van pensioenvoorliching ERIK VAN DER SPEK De laase jaren is pensioenvoorliching vaak negaief in he nieuws gewees. Ui verschillende

Nadere informatie

Master data management

Master data management meadaa Maser daa Aanpak voor opzeen van maserdaa-programma De kwaliei van de oenemende hoeveelheid daa in ondernemingen is van groo belang. Om die kwaliei e waarborgen kan maser daa worden oegepas. De

Nadere informatie

t Ik bekijk de plaatjes, de titel en de tussenkopjes.

t Ik bekijk de plaatjes, de titel en de tussenkopjes. 2.1 LWB 7A-20 Les: Geen vis INFORMATIE Leeseks Teks 1: informaieve eks over walvissen. Teks 1: oud AVI 9; nieuw AVI M6. Zie ook sofware. Cenrale sraegie/leerdoel Teks inerpreeren: je bedenk de hoofdvraag

Nadere informatie

Tuinstijlen. Tuinstijlen. Het ontstaan van tuinstijlen. Formele tuinstijl. Informele tuinstijl. Moderne tijd

Tuinstijlen. Tuinstijlen. Het ontstaan van tuinstijlen. Formele tuinstijl. Informele tuinstijl. Moderne tijd Tuinsijlen Tuinsijlen He aanleggen van een uin word voorafgegaan door he maken van een uinonwerp. Om de uin o een geheel e maken moe u in he onwerp rekening houden me een bepaalde uinsijl. Door allerlei

Nadere informatie

Privacy en cloud computing

Privacy en cloud computing legale kaders Privacy en cloud compuing Beveiliging van persoonsgegevens in de cloud E-mail leen zich goed als cloudservice. He voordeel is da de ICT-afdeling geen eigen mailserver hoef op e zeen, wa efficiëner

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholingsuitgaven

Studiekosten of andere scholingsuitgaven Bij voorlopige aanslag inkomsenbelasing 2013 IB 275-1T31FD Volg u in 2013 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen voor een EVC-procedure (Erkenning Verworven Compeenies)?

Nadere informatie

Fibbe Advocaten. Wilhelminastraat 66. 2011 VP Haarlem

Fibbe Advocaten. Wilhelminastraat 66. 2011 VP Haarlem Fibbe Advocaen Wilhelminasraa 66 2011 VP Haarlem Wij, Fibbe Advocaen e Haarlem, doen ons bes om u zoveel mogelijk van diens e zijn. Daarom willen wij u vragen mee e werken aan een klanevredenheidsonderzoek.

Nadere informatie

Testen aan de voorkant

Testen aan de voorkant esen als kriische Tesen aan de voorkan Opimaal rendemen halen ui s De meese organisaies zien esen als noodzakelijke en effecieve maaregel om de kwaliei van sysemen e bepalen en fouen erui e halen voorda

Nadere informatie

Pla n r-natige voorbefe ding

Pla n r-natige voorbefe ding nsrucie > eren mennen me... (2L) Rudolf Pesman en Pla n r-naige voorbefe ding Rudolf Pesman me Díesel. rkend paardendierenars rançoise Rey en inernaionale opmenners Tonnie Cazemier en Rudolf Pesman onderhouden

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 - Formules voor groei

Hoofdstuk 2 - Formules voor groei Moderne wiskunde 9e ediie Havo A deel Uiwerkingen Hoofdsuk - Formules voor groei bladzijde 00 V-a = 08, ; 870 08, ; 70 0, 8; 60 00 00 870 70 08,, gemiddeld 0,8 b De beginhoeveelheid is 00 en de groeifacor

Nadere informatie

Outsourcing. in control. kracht geworden. Ad Buckens en Dennis Houtekamer

Outsourcing. in control. kracht geworden. Ad Buckens en Dennis Houtekamer IT-audi & Ousourcing in conrol Leveranciersmanagemen en hird pary reporing Via ousourcing van sandaardprocessen proberen veel organisaies hun diensverlening aan de klan e verbeeren. Om in conrol e blijven

Nadere informatie

Lees deze bijsluiter op een rustig moment aandachtig door, ook als dit geneesmiddel al eerder aan u werd toegediend. De tekst kan gewijzigd zijn.

Lees deze bijsluiter op een rustig moment aandachtig door, ook als dit geneesmiddel al eerder aan u werd toegediend. De tekst kan gewijzigd zijn. I B2.4. Onwerp van de bijsluier voor HepBQuin Informaie voor de paiën Lees deze bijsluier op een rusig momen aandachig door, ook als di geneesmiddel al eerder aan u werd oegediend. De eks kan gewijzigd

Nadere informatie

64% 70% 94% 85% 87% 73% 67% 75% 93% 60% 70% 100% 90% 100% 75% 70% 85% 100% Groen Vrij Internet Partij. Stelling CDA VVD D66 PvdA Groen Links

64% 70% 94% 85% 87% 73% 67% 75% 93% 60% 70% 100% 90% 100% 75% 70% 85% 100% Groen Vrij Internet Partij. Stelling CDA VVD D66 PvdA Groen Links Semwijzer COC Nederland Gayvoe parijvergelijking 2006 www.gayvoe.nl Parij is he zeer oneens Parij is he oneens Parij voel er wel wa voor Parij is posiief Selling CDA VVD D66 PvdA Algehele score Gelijke

Nadere informatie

STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM. Protocol Collegiale Visitaties

STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM. Protocol Collegiale Visitaties 1 STICHTING HET ZELFSTANDIG GYMNASIUM Proocol Collegiale Visiaies Inleiding Aanleiding projec collegiale visiaie De gymnasia van de SHZG werken seeds inensiever samen aan de kwaliei van de gymnasiumopleiding,

Nadere informatie

De essenties van drie jaar NK ICT Architectuur

De essenties van drie jaar NK ICT Architectuur Trends in de inzendingen De essenies van drie jaar NK ICT Archiecuur He Nederlands Kampioenschap ICT Archiecuur is voor he eers georganiseerd in 2004 en heef o nu oe geleid o 25 archiecuurbeschrijvingen.

Nadere informatie

Wind en water in de Westerschelde. Behorende bij de Bacheloropdracht HS

Wind en water in de Westerschelde. Behorende bij de Bacheloropdracht HS Behorende bij de Bacheloropdrach HS Door: Julia Berkhou Lena Jezuia Sephen Willink Begeleider: Prof.dr. A.A. Soorvogel Daum: 17 juni 2013 Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Achergrondinformaie 3 2.1 He geij.................................

Nadere informatie

CONVE NANT KI N DEROPVANG EN ONDERWIJS

CONVE NANT KI N DEROPVANG EN ONDERWIJS CONVE NANT K N DEROPVANG EN ONDERWJS { ( ì 'h!\ irl Ëf \- 'v 1, û \ e a i '.* L(l. ìli-, \ i, ù. * qr 'L,i /,! 2. \ al> - ç Di convenan beschrijf de samenwerkingsafspraken ussen de aanbieders van Kinderopvang

Nadere informatie

Rekenen banken te veel voor een hypotheek?

Rekenen banken te veel voor een hypotheek? Rekenen banken e veel voor een hypoheek? J.P.A.M. Jacobs en L.A. Toolsema Me enige regelmaa word door consumenen en belangenorganisaies gesuggereerd da banken de hypoheekrene onmiddellijk naar boven aanpassen

Nadere informatie

Juli 2003. Canonpercentages Het vaststellen van canonpercentages bij de herziening van erfpachtcontracten

Juli 2003. Canonpercentages Het vaststellen van canonpercentages bij de herziening van erfpachtcontracten Canonpercenages He vassellen van canonpercenages bij de herziening van erfpachconracen Juli 23 SBV School of Real Esae Drs. L.B. Uienbogaard Drs. J.P. Traudes Inhoud Blz. 1. Inleiding... 3 2. Toeliching

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholingsuitgaven

Studiekosten of andere scholingsuitgaven 12345 20 Aanvullende oeliching Bij voorlopige aanslag inkomsenbelasing 20 Volg u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Dan mag u de uigaven hiervoor, zoals lesgeld en de uigaven

Nadere informatie

Uw auto in 3 simpele stappen

Uw auto in 3 simpele stappen Uw auo in 3 simpele sappen 1 Als financieringsmaaschappij van Fia Group Auomobiles SA is Fia Financial Soluions als geen ander op de hooge van he Ialiaanse auoaanbod. Daarnaas beschik Fia Financial Soluions

Nadere informatie

Toelichting Hoe gebruikt u deze toelichting? Correspondentieadres Wat is een schenking? Voor meer ontvangers samen aangifte doen

Toelichting Hoe gebruikt u deze toelichting? Correspondentieadres Wat is een schenking? Voor meer ontvangers samen aangifte doen 2011 Toeliching Aangife schenkbelasing Di is een oeliching bij he formulier Aangife schenkbelasing. Deze oeliching besaa ui vier onderdelen: A Algemene informaie over de schenkbelasing B Uileg bij de vragen

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO

Correctievoorschrift VWO Correcievoorschrif VWO 009 ijdvak wiskunde A, He correcievoorschrif besaa ui: Regels voor de beoordeling Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor de beoordeling

Nadere informatie

Gebouwautomatisering. Science Park. Drie gebouwen, één systeem, of toch niet?

Gebouwautomatisering. Science Park. Drie gebouwen, één systeem, of toch niet? Gebouwauomaisering WKO Amserdam Science Park Drie gebouwen, één syseem, o och nie? B+U 2 2014 33 In de bouw is men gewend e wheelen en e dealen binnen besaande siuaies. Zo ook was he geval bij de realisaie

Nadere informatie

Informatie over. Praktijkonderwijs

Informatie over. Praktijkonderwijs Informaie over Prakijkonderwijs Colofon Een uigave van he dr. Alea Jacobs College in Hoogezand 2009 Teks: Henk Blik Foografie: Sigh-by-Sie Layou: Jeroen de Jonge Drukkerij: Reinier van der Kooi Oplage:

Nadere informatie

Correctievoorschrift VWO 2015

Correctievoorschrift VWO 2015 Correcievoorschrif VWO 205 ijdvak wiskunde C (pilo) He correcievoorschrif besaa ui: Regels voor de beoordeling 2 Algemene regels 3 Vakspecifieke regels 4 Beoordelingsmodel 5 Inzenden scores Regels voor

Nadere informatie

Hogerbeetsstraat 18-B. 3039 XJ Rotterdam. Vraagprijs: 220.000 k.k. Woonbron Makelaars. woonoppervlakte 100 m2 3 slaapkamers te koop

Hogerbeetsstraat 18-B. 3039 XJ Rotterdam. Vraagprijs: 220.000 k.k. Woonbron Makelaars. woonoppervlakte 100 m2 3 slaapkamers te koop Hogerbeessraa -B 303 XJ Roerdam woonoppervlake 100 m 3 slaapkamers e koop Vraagprijs: 0.000 k.k. Woonbron Makelaars info@woonbronmakelaars.nl 010-0 00 www.woonbronmakelaars.nl Kenmerken Locaie Energie

Nadere informatie

Cloud computing: waar begin je aan?

Cloud computing: waar begin je aan? cloud compuing Cloud compuing: waar begin je aan? Succesfacoren voor cloud compuing Cloud compuing is er en gaa nie meer weg. In 2010 sond he helemaal bovenaan in Garners hype cycle. Da geef aan da er

Nadere informatie

2.4 Oppervlaktemethode

2.4 Oppervlaktemethode 2.4 Opperlakemehode Teken he --diagram an de eenparige beweging me een snelheid an 10 m/s die begin na 2 seconden en eindig na 4 seconden. De afgelegde weg is: =. (m/s) In he --diagram is de hooge an de

Nadere informatie

Belasting en schenken 2012

Belasting en schenken 2012 Belasing en schenken 2012 Krijg u een schenking? Dan moe u misschien schenkbelasing bealen. Doe u een schenking? Dan kun u die schenking mogelijk als gif van de belasing afrekken. In deze brochure lees

Nadere informatie

Belasting en schenken 2013

Belasting en schenken 2013 Belasing en schenken 2013 Krijg u een schenking? Dan moe u misschien schenkbelasing bealen. Doe u een schenking? Dan kun u die schenking mogelijk als gif van de belasing afrekken. In deze brochure lees

Nadere informatie

Gouden tijden voor beleggers in vastgoed? Waarom deze nieuwsbrief?

Gouden tijden voor beleggers in vastgoed? Waarom deze nieuwsbrief? Vasgoedkran nieuwsbrief me onmisbare informaie voor beleggers in vasgoed. Gouden ijden voor beleggers in vasgoed? Waarom deze nieuwsbrief? Als u een belegging in vasgoed wil doen, heef u informaie nodig.

Nadere informatie

Van grijs naar groen. Richtlijnen voor energiebesparingen in het rekencentrum. groene IT MVO. Esther Molenwijk

Van grijs naar groen. Richtlijnen voor energiebesparingen in het rekencentrum. groene IT MVO. Esther Molenwijk Van grijs naar groen Richlijnen voor energiebesparingen in he rekencenrum Ook binnen de ICT-branche word men zich seeds bewuser van de invloed van hun acivieien op he klimaa. Seeds meer ICT-managers houden

Nadere informatie

i$»4: MEE Rotterdam Rijn mond wa?s -/ fs: juni 4, JJ 41 ,lfl s Transitie van de ctiëntondersteuning2013-2015 is4. ):f:t.. 4,y 441; t 1 6 A.

i$»4: MEE Rotterdam Rijn mond wa?s -/ fs: juni 4, JJ 41 ,lfl s Transitie van de ctiëntondersteuning2013-2015 is4. ):f:t.. 4,y 441; t 1 6 A. :.. r r 1 juni MEE Roerdam Rijn mond Transiie van de ciënonderseuning213-215 i$»4: HZ --, P i4,j 441; 1 is4. 1h -,,,? / II 4,y - is; ii!,i,.- ç :6 1,.iV h 1 6 A.v4 47 1â ;fr 34., Ik, 4.1 I--, I. 4 a,,;

Nadere informatie

Door middel van deze memo informeren wij u over de stand van zaken met betrekking tot het dossier hoogspanningslijnen.

Door middel van deze memo informeren wij u over de stand van zaken met betrekking tot het dossier hoogspanningslijnen. Gemeene Ede Memo Aan : Gemeeneraad Van : College van burgemeeser en wehouders Daum : 5 okober 203 Zaaknummer : 594 Opgeseld door : Rikker Sniselaar, Adviseur geluid, luchkwaliei en exerne veiligheid Bijlagen

Nadere informatie

t 1 Hier staat hoe je een toetje maakt. 2 Het is

t 1 Hier staat hoe je een toetje maakt. 2 Het is Blok 2 LB 60-61 16-17 WB 12-13 Les 1 Maak een oeje INFORMATIE Leeseks Teks 1: Reep voor een oeje van peer in de vorm van een gezih (oe). Teks 1: oud AVI 2; nieuw AVI M3, me uizondering van he woord reep

Nadere informatie

C. von Schwartzenberg 1/11

C. von Schwartzenberg 1/11 G&R havo A deel C von Schwarzenberg 1/11 1a m 18:00 uur He verbruik was oen ongeveer 1150 kwh 1b Minimaal ongeveer 7750 kwh (100%), maimaal ongeveer 1150 kwh (145,%) Een oename van ongeveer 45,% 1c 1d

Nadere informatie

Ernst de Boer en Albert Kleinjan

Ernst de Boer en Albert Kleinjan archiecuur verzekeringen Inernaionale afsemming archiecuur noodzakelijk Archiecuurimpac van rends in de verzekeringswereld In de voorbije jaren is archiecuur vaak synoniem geworden aan beheersing : conroleren

Nadere informatie

Er zijn deeloplossingen voor de verschillende architectuurterreinen beschikbaar, zoals de Unified Modeling Language (UML) voor softwaremodellering

Er zijn deeloplossingen voor de verschillende architectuurterreinen beschikbaar, zoals de Unified Modeling Language (UML) voor softwaremodellering business alignmen case Overkoepelende aal en echnieken ArchiMae-mehode verbind archiecuurdomeinen In juli 2002 sare een aanal Nederlandse insiuen en bedrijven he projec ArchiMae. He doel is een aal voor

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholingsuitgaven

Studiekosten of andere scholingsuitgaven 12345 Aanvullende oeliching bij aangife inkomsenbelasing IB 266-1T02FD (2464) Sudiekosen of andere scholingsuigaven Volgde u in een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Dan mag u de uigaven

Nadere informatie

Hoofdstuk 3 Exponentiële functies

Hoofdstuk 3 Exponentiële functies Havo B deel Uiwerkingen Moderne wiskunde Hoofdsuk Eponeniële funies ladzijde 6 V-a Door zih in weeën e delen vermenigvuldig he aanal aeriën per ijdseenheid zih seeds me een faor is de eginhoeveelheid,

Nadere informatie

Softwarearcheologie als basis voor strategie

Softwarearcheologie als basis voor strategie sofware legacy Besuurlijke grip op sofware Sofwarearcheologie als basis voor sraegie Als he managemen grip wil krijgen op de sofware binnen de organisaie, kan onderzoek door onafhankelijke expers uikoms

Nadere informatie

Etagevloeren. Ruimte creëren doe je met Nolte Opslag Systemen. www.nolteopslagsystemen.nl

Etagevloeren. Ruimte creëren doe je met Nolte Opslag Systemen. www.nolteopslagsystemen.nl Eagevloeren Ruime creëre g Sysemen g Sysemen is gespecialiseerd in de producie en levering van Eagevloeren. Een eagevloer ook wel enresol, mezzanine, ussenvloer, verdiepingsvloer of bordes genoemd, is

Nadere informatie

case Gelaagde berichtenuitwisseling strafrechtsketen Respect voor verschillen en uiteenlopende bevoegdheden xml/integratie Brian Dommisse

case Gelaagde berichtenuitwisseling strafrechtsketen Respect voor verschillen en uiteenlopende bevoegdheden xml/integratie Brian Dommisse xml/inegraie Respec voor verschillen en uieenlopende bevoegdheden Gelaagde berichenuiwisseling in de srafrechskeen He programma epv houd zich bezig me elekronische berichenuiwisseling in de srafrechskeen.

Nadere informatie

Het wiskunde B1,2-examen

Het wiskunde B1,2-examen Ger Koole, Alex van den Brandhof He wiskunde B,2 examen NAW 5/4 nr. 2 juni 2003 65 Ger Koole Faculei der Exace Weenschappen, Afdeling Wiskunde, Vrije Universiei, De Boelelaan 08 a, 08 HV Amserdam koole@cs.vu.nl

Nadere informatie

Het effectief tarief van de transactiekosten op de aankoop van de eigen zelfbewoonde woning

Het effectief tarief van de transactiekosten op de aankoop van de eigen zelfbewoonde woning He effecief arief va de rasaciekose op de aakoop va de eige woig Seupu Beleidsreleva oderzoek Besuurlijke Orgaisaie Vlaadere Spoor Fiscaliei ber.brys@hoge.be He effecief arief va de rasaciekose op de aakoop

Nadere informatie

Voorwoord. nuoktober. 1 Voorwoord voorzitter pensioenfonds. 2 Update van de financiële positie. 3 Eerste baan?

Voorwoord. nuoktober. 1 Voorwoord voorzitter pensioenfonds. 2 Update van de financiële positie. 3 Eerste baan? acuele informaie voor alle deelnemers, gewezen deelnemers en gepensioneerden van he pensioenfonds o Voorwoord nuoober Veel pensioenfondsen vereren in zwaar weer door de financiële crisis, vooral door de

Nadere informatie

2 Les- en leerstofopbouw

2 Les- en leerstofopbouw 2 Les- en leersofopbouw 2.7 Didacische benaderingen 2.7.7 Acierende werkormen Peer Dekkers & Wim Sonneeld Inleiding Toen u he in de klas uilegde snape ik he helemaal, maar oen ik he huis zelf ging proberen

Nadere informatie

Testgedreven projectvoering

Testgedreven projectvoering esen Tesgedreven projecvoering Uiloop en budgeoverschrijding voorkomen In veel i-projecen worden fouen in requiremens en documenaie pas bij de esvoorbereiding ondek. Di is duur omda de fouen pas laa in

Nadere informatie

Simulatiestudie naar Methodebreuken in het Onderzoek Verplaatsingen in Nederland

Simulatiestudie naar Methodebreuken in het Onderzoek Verplaatsingen in Nederland Simulaiesudie naar Mehodebreuken in he Onderzoek Verplaasingen in Nederland Bianca Wouers Cenraal Bureau voor de Saisiek bias@cbs.nl Jan van den Brakel Cenraal Bureau voor de Saisiek jbrl@cbs.nl Bijdrage

Nadere informatie

Integratiepracticum III

Integratiepracticum III Inegraiepracicum III Casus I Projecevaluaie Irrigaie landbouwgronden in Ruriania Bas Beerenhou (556622) & Cliff Voeelink (554506) Deadline casus I: 2 januari 2007 TR2 Inleiding Er zijn een hoop derdewereldlanden.

Nadere informatie

Studiekosten en andere scholings uitgaven

Studiekosten en andere scholings uitgaven 20 Aanvullende oeliching bij aangife inkomsenbelasing 20 IB 266-1T12FD (2576) Sudiekosen en andere scholings uigaven Volgde u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen

Nadere informatie

Bijverdiensten of opbrengsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of opbrengsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2014 voor buienlands belasingplichigen IB 264-1T41FD BUI Bijverdiensen of opbrengsen als Werke u in 2014 als freelancer of gasouder of had u bijverdiensen? Selde u een beziing,

Nadere informatie

Evolueren met portfoliomonitoring

Evolueren met portfoliomonitoring sofware-engineering Evolueren me porfoliomonioring Toolki analyseer en visualiseer sofwaresysemen Door gebrek aan inzich beschouwen bedrijven hun sofwareporfolio vaak als weerbarsige en onbeheersbare doos

Nadere informatie

Voorkom onzichtbare verspilling: energiebehoefte

Voorkom onzichtbare verspilling: energiebehoefte Voorkom onzichbare verspilling: energiebehoefe van sofware Energie besparen dankzij zuinigere sofware De afgelopen jaren is de energie-efficiënie van ICT-sysemen al serk oegenomen als gevolg van de behoefe

Nadere informatie

Al het goede van melk Aankoop Manager

Al het goede van melk Aankoop Manager Al he oede van melk Aankoop Manaer Funcie Je ben veranwoordelijk voor he onwikkelen en voeren van een aankoopbeleid waarbij zo unsi moelijk word aanekoch rekenin houdend me prijs, kwaliei, evenwichi assorimen

Nadere informatie

Studiekosten en andere scholings uitgaven

Studiekosten en andere scholings uitgaven bij aangife inkomsenbelasing 20 IB 266-1TFD (2576) Sudiekosen en andere scholings uigaven Volgde u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen voor een EVCprocedure (Erkenning

Nadere informatie

Hoe goed bent u in control over de robuustheid van uw ICT-keten?

Hoe goed bent u in control over de robuustheid van uw ICT-keten? IT-audi & Hoe goed ben u in conrol over de robuusheid van uw ICT-keen? Mehodiek voor bepalen van mae van beheersing van robuusheid in ICT-keens ICT-keens worden enerzijds seeds complexer en anderzijds

Nadere informatie

Aandacht voor allochtone studenten in het hoger onderwijs

Aandacht voor allochtone studenten in het hoger onderwijs Aandach voor allochone sudenen in he hoger onderwijs Inhoudsopgave Samenvaing en conclusies 5 1 Inleiding 15 1.1 Achergrond van he onderzoek 15 1.2 Opze van he onderzoek 16 1.3 Analyse van de nonrespons

Nadere informatie

Screen. Voordelen van de fusie zoveel mogelijk benutten. mei 2010. Highlights

Screen. Voordelen van de fusie zoveel mogelijk benutten. mei 2010. Highlights Screen mei 2010 Voordelen van de fusie zoveel mogelijk benuen Voor u lig he nieuwe magazine Screen van Bevolkingsonderzoek Zuid-Wes. In di magazine willen we de parijen die bij he bevolkingsonderzoek naar

Nadere informatie

t-toets met één steekproef Onderzoeksmethoden: Statistiek 3 t obs = s N Marjan van den Akker Tweezijdige t-toets met één steekproef

t-toets met één steekproef Onderzoeksmethoden: Statistiek 3 t obs = s N Marjan van den Akker Tweezijdige t-toets met één steekproef -oe me één eekproef vergelijking van één eekproefgemiddelde me een norm (een van e voren bepaald gemiddelde probleem: σ ui populaie i nie bekend en he eekproefaanal i klein (

Nadere informatie

De Woordpoort. De besteksverwerker van Het Digitale Huis

De Woordpoort. De besteksverwerker van Het Digitale Huis De Woordpoor De beseksverwerker van He Digiale Huis Een STABU-beseksverwerker zonder weerga. Verfrissend eenvoudig en och me meer mogelijkheden dan welke andere beseksverwerker ook. Zeer uigebreide mogelijkheden

Nadere informatie

Studiekosten of andere scholings uitgaven

Studiekosten of andere scholings uitgaven 20 Aanvullende oeliching bij aangife inkomsenbelasing 20 Sudiekosen of andere scholings uigaven Volgde u in 20 een opleiding of een sudie voor uw (oekomsige) beroep? Of had u kosen voor een EVCprocedure

Nadere informatie

In dít artike] wordt ingegaan op ontwikkelingen in de informatie technologie (IT) en de consequenties die dit heeft voor

In dít artike] wordt ingegaan op ontwikkelingen in de informatie technologie (IT) en de consequenties die dit heeft voor Sae of he ar van securiy echnologie nvloed van veranderingen in de infornøie eclnologie op beveiliging Àueur: ir. Paul Overbeek Fysisch en Elekronísch Laboraoriu n - TNO Posbus 96864, 2509,JG Den Haag

Nadere informatie

Deel 2. Basiskennis wiskunde

Deel 2. Basiskennis wiskunde Deel 2. Basiskennis wiskunde Vraag 26 Definieer de funcie f : R R : 7 cos(2 ). Bepaal de afgeleide van de funcie f in he pun 2π/2. (A) f 0 ( 2π/2) = π (B) f 0 ( 2π/2) = 2π (C) f 0 ( 2π/2) = 2π (D) f 0

Nadere informatie

ZZP ERS EN HUN PENSIOEN

ZZP ERS EN HUN PENSIOEN ZZP ERS EN HUN PENSIOEN De pensioengevolgen als he werknemersschap word ingeruild voor he zelfsandig ondernemerschap Annelies Langelaar 0583618 Maserscripie Universiei van Amserdam Maser Acuarial Sciences

Nadere informatie

Onderzoek naar waarschuwingsniveaus voor de dekkingsgraad op marktwaardebasis

Onderzoek naar waarschuwingsniveaus voor de dekkingsgraad op marktwaardebasis Onderzoek naar waarschuwingsniveaus voor de dekkingsgraad op markwaardebasis Jasper Holke Klein Juni 2009 Vrije Universiei Faculei der Exace Weenschappen Sudieriching Bedrijfswiskunde en Informaica De

Nadere informatie

Zeven stappen naar succesvolle offshore uitbesteding

Zeven stappen naar succesvolle offshore uitbesteding globalisaie Zeven sappen naar succesvolle offshore uibeseding Een beheers proces voorkom eleursellingen Offshore uibeseding is een complexe manier van werken en er zijn veel verschillende onderwerpen die

Nadere informatie

Redactioneel. Het kattenluik

Redactioneel. Het kattenluik Dierenkliniek Kenaupark Kenaupark 13 2011 MP Haarlem el. 023-5310880 fax 023-5342912 www.dierenkliniekkenaupark.nl Openingsijden: Op werkdagen van 8.30 o 17.00 uur, behandeling uisluiend volgens afspraak

Nadere informatie

Informatiebeveiliging. in de mobiele wereld. Risico s van mobiel werken. devices on the go. Willem Kossen

Informatiebeveiliging. in de mobiele wereld. Risico s van mobiel werken. devices on the go. Willem Kossen devices on he go Risico s van mobiel werken Informaie beveiliging in de mobiele wereld Mobiel werken is al lang geen hype meer. Inmiddels is he zakelijk gebruik van mobiele apparauur vrijwel volledig ingeburgerd.

Nadere informatie

Gemeentenieuws. Gemaakt in Gelderland is op dreef

Gemeentenieuws. Gemaakt in Gelderland is op dreef Gemeenenieuws Revialisering bedrijvenerrein Akkermansweide van sar hebben afgelegd om o hier e komen. Vaak ook een moeilijk rajec. Maar nu beginnen we dan ech aan de uivoering. En he gaa mooi worden. Ik

Nadere informatie

Elektrificering van een (bestaande) fiets, wat globale berekeningen

Elektrificering van een (bestaande) fiets, wat globale berekeningen Elekrificerig va ee (besaae) fies, wa globale berekeige Hieroer heb ik ee algemee uileg geaa va wa berekeige ie va belag zij voor ee elekrificaie va ee fies. Voor e helerhei e uileg zij wa perceages e

Nadere informatie

Redactioneel. Verbazing. onderkaak van een hond er weer vanaf?

Redactioneel. Verbazing. onderkaak van een hond er weer vanaf? Dierenkliniek Kenaupark Kenaupark 13 2011 MP Haarlem el. 023-5310880 fax 023-5342912 www.dierenkliniekkenaupark.nl Openingsijden: Op werkdagen van 8.30 o 17.00 uur, behandeling uisluiend volgens afspraak

Nadere informatie

Oefeningen Elektriciteit I Deel Ia

Oefeningen Elektriciteit I Deel Ia Oefeningen Elekriciei I Deel Ia Di documen beva opgaven die aansluien bij de cursuseks Elekriciei I deel Ia ui he jaarprogramma van de e kandidauur Indusrieel Ingenieur KaHo Sin-Lieven.. De elekrische

Nadere informatie

Stappenplan. Winning Aardwarmte voor Glastuinbouw. Ammerlaan Grond & Hydrocultuur VOF. Voor een krachtige klimaatneutrale glastuinbouw.

Stappenplan. Winning Aardwarmte voor Glastuinbouw. Ammerlaan Grond & Hydrocultuur VOF. Voor een krachtige klimaatneutrale glastuinbouw. December 2013 Sappenplan Winning Aardwarme voor Glasuinbouw Rik van den Bosch: Ben Flipse: Radboud Vorage: Vleesomaenbedrijf A+G van den Bosch Ammerlaan Grond & Hydroculuur VOF GreenhouseGeoPower 1 Voor

Nadere informatie

De Droomstroom. Het project/document-beheerprogramma van Het Digitale Huis

De Droomstroom. Het project/document-beheerprogramma van Het Digitale Huis De Droomsroom He projec/documen-beheerprogramma van He Digiale Huis In he bouwvoorbereidingsproces spelen seeds meer gegevens een rol. We produceren als bezeenen informaie me een keur aan compuerprogramma

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoorde

Maatschappelijk verantwoorde groene IT MVO Meer dan alleen maar groene IT Maaschappelijk veranwoorde informaievoorziening en IT Organisaies zijn seeds meer bezig me duurzaamheid en maaschappelijk veranwoord ondernemen (mvo). De aueurs

Nadere informatie

Sneller dan het licht?

Sneller dan het licht? Sneller dan he lich? Hoe is he mogelijk da muonen de Aarde bereiken? Een profielwerksuk in he kader van HiSPARC K. Koudsaal, V6B K. Yahya, V6C D. Zoeewei, V6B Profiel: Nauur en Techniek Vak: Nauurkunde

Nadere informatie

Manu De Backer en Carlos De Backer

Manu De Backer en Carlos De Backer service-oriened archiecure Inleiding in BPMN Karakerisieken en mogelijkheden van de modelleringsaal Bedrijfsprocessen kunnen beschreven worden aan de hand van de gesandaardiseerde grafische noaie Business

Nadere informatie

Overzicht. Inleiding. Classificatie. NP compleetheid. Algoritme van Johnson. Oplossing via TSP. Netwerkalgoritme. Job shop scheduling 1

Overzicht. Inleiding. Classificatie. NP compleetheid. Algoritme van Johnson. Oplossing via TSP. Netwerkalgoritme. Job shop scheduling 1 Overzich Inleiding Classificaie NP compleeheid Algorime van Johnson Oplossing via TSP Newerkalgorime Job shop scheduling 1 Inleiding Gegeven zijn Machines: M 1,,..., M m Taken: T 1, T 2,... T n Per aak

Nadere informatie

Geen enkel lakproces is gelijk aan andere systemen.

Geen enkel lakproces is gelijk aan andere systemen. My of i l er ec hni eki n er na i ona l T : +31( 0) 481461191 E : i nf o@my ogend. c om W: www. my ogend. c om Pos a dr es Wi l l em Al e x a nder s r a a 23c 6691E EGend Geen enkel lakproces is gelijk

Nadere informatie

Een risico- en kostengedreven aanpak voor architectuur

Een risico- en kostengedreven aanpak voor architectuur Een risico- en kosengedreven aanpak voor archiecuur Risico- en kosenmanagemen als primair businessdoel Archiecuur is e beschouwen als een discipline die gedreven word door risico s en kosen. Risico- en

Nadere informatie

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, gastouder, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2012 12 freelancer, gasouder, aries of apparemenen zijn onsaan die u verkoch of nog gaa verkopen. he voor en minse 30% zelf uivoeren van groo onderhoud of andere aanpassingen

Nadere informatie

Blok 1 - Vaardigheden

Blok 1 - Vaardigheden 6 Blok - Vaardigheden Blok - Vaardigheden Exra oefening - Basis B-a Bij abel A zijn de facoren achereenvolgens 8 : = 6 ; 08 : 8 = 6 en 68 : 08 = 6. Bij abel A is sprake van exponeniële groei. Bij abel

Nadere informatie

software Architectuur en dynamiek van productsoftware Architectuur productsoftware ontwikkelt evolutionair architectuur

software Architectuur en dynamiek van productsoftware Architectuur productsoftware ontwikkelt evolutionair architectuur archiecuur sofware Archiecuur producsofware onwikkel evoluionair Archiecuur en dynamiek van producsofware Producsofwareonwikkeling ken een voorgeschreven dynamiek waarin produc- en procesverbeeringen een

Nadere informatie

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2011 11 U verbouwde bijvoorbeeld een pand, zoda er afzonderlijke apparemenen zijn onsaan die u verkoch of nog gaa verkopen. he voor en minse 30% zelf uivoeren van groo onderhoud

Nadere informatie

GEBRUIKSAANWIJZING. Binnenunit voor lucht-waterwarmtepompsysteem EKHBRD011ABV1 EKHBRD014ABV1 EKHBRD016ABV1 EKHBRD011ABY1 EKHBRD014ABY1 EKHBRD016ABY1

GEBRUIKSAANWIJZING. Binnenunit voor lucht-waterwarmtepompsysteem EKHBRD011ABV1 EKHBRD014ABV1 EKHBRD016ABV1 EKHBRD011ABY1 EKHBRD014ABY1 EKHBRD016ABY1 GEBRUIKSAANWIJZING Binnenuni voor luch-waerwarmepompsyseem en opies EKHBRD011ABV1 EKHBRD014ABV1 EKHBRD016ABV1 EKHBRD011ABY1 EKHBRD014ABY1 EKHBRD016ABY1 EKHBRD011ACV1 EKHBRD014ACV1 EKHBRD016ACV1 EKHBRD011ACY1

Nadere informatie

Effecten van het budgettair beleid op private consumptie en besparingen: een onderzoek naar Ricardiaanse equivalentie

Effecten van het budgettair beleid op private consumptie en besparingen: een onderzoek naar Ricardiaanse equivalentie UNIVERSITEIT GENT FACULTEIT ECONOMIE EN BEDRIJFSKUNDE ACADEMIEJAAR 00-003 Effecen van he budgeair beleid op privae consumpie en besparingen: een onderzoek naar Ricardiaanse equivalenie Scripie voorgedragen

Nadere informatie

Achter de schermen Hoe Ontstaat een Geologische Kaart

Achter de schermen Hoe Ontstaat een Geologische Kaart Acher de schermen Hoe Onsaa een Geologische Kaar Deze presenaie oon de hoofdlijnen van een projec in één van de weinige onsluiingsgebieden van he Massief van Braban: Halle-Lembeek. Alhoewel he een klein

Nadere informatie

Leveringsvoorwaarden voor werken van beeldende kunst Beroepsvereniging van Beeldende Kunstenaars BBK Amsterdam

Leveringsvoorwaarden voor werken van beeldende kunst Beroepsvereniging van Beeldende Kunstenaars BBK Amsterdam Leveringsvoorwaarden voor werken van beeldende kuns Beroepsvereniging van Beeldende unsenaars BB Amserdam Gedeponeerd er griffie van de Arrondissemens-Rechbank e Amserdam d.d. 23-6-1983 onder nummer 174/1983

Nadere informatie

X Y e. p n+ e. X Y e. Y(stabiel)

X Y e. p n+ e. X Y e. Y(stabiel) Faculei Bèaweenschappen Ioniserende Sralen Pracicum chergrondinformaie Eigenschappen van ioniserende sraling Bij he uizenden van ioniserende sraling röngensraling en α-, β- en γ-sraling door maerie gaa

Nadere informatie

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter

Bijverdiensten of inkomsten als freelancer, alfahulp, artiest of beroepssporter bij aangife inkomsenbelasing 2012 12 U verbouwde bijvoorbeeld een pand, zoda er afzonderlijke apparemenen zijn onsaan die u verkoch of nog gaa verkopen. he voor en minse 30% zelf uivoeren van groo onderhoud

Nadere informatie

Examen VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Wiskunde B1 (nieuwe stijl) Wiskunde B (nieuwe sijl) Examen VW Voorbereidend Weenschappelijk nderwijs Tijdvak Donderdag 22 mei 3.30 6.30 uur 20 03 Voor di examen zijn maximaal 83 punen e behalen; he examen besaa ui 20 vragen. Voor

Nadere informatie

digitale signaalverwerking

digitale signaalverwerking digiale signaalverwerking deel 2: sampling en digiale filerechniek Hoewel we de vorige keer reeds over he samplen van signalen gesproken hebben, komen we daar nu op erug, om de ermee samenhangende effecen

Nadere informatie

stjosephbuurt type begijn

stjosephbuurt type begijn sjosephbuur ype begijn sjosephbuur Buur me karaker Welkom in de nieuwe sjosephbuur. Een buur op hisorische grond, ook een buur me veel woon- en werkvoorzieningen. Me behoud van karaker, maar wel een nieuw

Nadere informatie

Beveiligingsunits Micrologic 2.0 A, 5.0 A, 6.0 A, 7.0 A Laagspanningsapparatuur

Beveiligingsunits Micrologic 2.0 A, 5.0 A, 6.0 A, 7.0 A Laagspanningsapparatuur Beveiligingsunis Micrologic.0, 5.0, 6.0, 7.0 Laagspanningsapparauur Gebruikshandleiding We do more wih elecriciy Beveiligingsunis Micrologic.0, 5.0, 6.0, 7.0 Kennismaken me de beveiligingsuni Beveiligingsuni

Nadere informatie