magazine Vlaamse Liga Kunstwerk van JULIANA MERTENS Trimestriële uitgave van de Vlaamse Parkinson Liga Nr. 1, 2012 januari, februari, maart

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "magazine Vlaamse Liga Kunstwerk van JULIANA MERTENS Trimestriële uitgave van de Vlaamse Parkinson Liga Nr. 1, 2012 januari, februari, maart"

Transcriptie

1 Trimestriële uitgave van de Vlaamse Parkinson Liga Nr. 1, 2012 januari, februari, maart Vlaamse Afgiftekantoor 3000 Leuven Mail P België Belgique P.B./P.P. 2/ Leuven Mail magazine Liga Kunstwerk van JULIANA MERTENS

2 inhoud Voorwoord Medisch nieuws De ziekte van Parkinson en de genetica Waarom sterven sommige dopamine neuronen af en anderen niet? Medische flitsberichten Wist je dat...? Sociaal nieuws p3 p4 p6 p7 p8 Waarvoor dient Uw eid of elektronische identiteitskaart? Bye bye SIS-kaart! p9 Mensen worden ouder, bekommernis en rechten rijpen mee. p11 Het duo-legaat: laat een goed doel de successierechten betalen! p13 Als de twijfel toeslaat.... p14 Lezers schrijven Het verhaal van Caroline Een ervaring rijker Gedicht van Sjaan Proost Interview met onze drukker Piet Van der Poorten Op bezoek in het revalidatiecentrum van de ziekenhuisgroepering A.Z. St.-Dimpna Geel - H.Hartziekenhuis Mol Cursiefje Belangrijke info over onze werelddag Belangrijke info voor onze leden Vragen staat vrij! Oproep van een bezorgde logopediste Vraag van Emilienne Oproep van Marcel en Lisette Gedicht Een glimlach van Lut Moereels Verslag van ons nieuwjaarsfeest Documentatielijst Jongeren aan het woord JoPark community pakt uit met nieuw logo en een vernieuwde site! Radio Parkies Parkinsonpatiënten beklimmen de Mont Ventoux Een glimlach doet wonderen! Nieuws van onze zelfhulpgroepen Tielt Antwerpse Kempen: Balen Antwerpen Brugge Gent Limburg Roeselare Oostende - Kust 2 Parkinsonmagazine p15 p17 p18 p22 p26 p27 p28 p29 p30 p30 p31 p32 p33 p34 p34 p35 p36 p36 p37 p37 p38 p39 p40 p41 p42 Raad van bestuur Voorzitter Ria Leeman Ondervoorzitter Geert Rosseel Verantwoordelijke Evenementen Godelieve Janssens Schatbewaarder Jan Verschuren Verantw. ledenbestand en secretariaat Mijndert Van Den Akker Verantw. PR en Zelfhulpgroepen Jos Van der Cruys Bestuurders An Casteur-Ampe Johan Geusens Anne-Marie Peellaert Marie-Thérèse Sack Laura Temmerman Herman Van den Hende Jean-Pierre Vandenberk Medische adviesraad Dr. Philippe Bourgeois (AZ Sint-Augustinus Wilrijk) Dr. Paul Bourgeois (AZ Groeninge Kortrijk) Prof. Dr. Patrick Cras (UZ Antwerpen) Dr. A. De Klippel (Jessa-ziekenhuis Hasselt) Dr. Anja Flamez (UZ Brussel) Prof. Eric Kerckhofs (VUB Brussel) Dr. Jo Leenders (AZ Sint-Dimpna Geel) Dr. Barbara Pickut (UZ Antwerpen) Prof. Dr. Patrick Santens (UZ Gent) Prof. Dr. Wim Vandenberghe (UZ Leuven) Dr. Chris van der Linden (Sint-Lucas Gent) Dr. William Van Landegem (AZ Sint-Augustinus Wilrijk) Colofon Verantwoordelijke uitgever Vlaamse Parkinson Liga Redactieraad Martin Colla, Philip Cox, Marcel Janssens, Ria Leeman, Patrick Lefevere, Lut Moereels, Bart Verheyen Secretariaat Binnenveld 5, 2431 Veerle-Laakdal tel. +32 (0) website: Maatschappelijke zetel Graafstraat 29, 3945 Ham tel (0) gsm +32 (0) Vormgeving Drukkerij Van der Poorten Druk Drukkerij Van der Poorten Diestsesteenweg 624, 3010 Kessel-Lo

3 Voorwoord Wat zal 2012 ons brengen? We hebben reeds onze wensen uitgesproken op familiefeestjes, het nieuwjaarsfeest in Sint-Niklaas, de feestjes van onze regionale zelfhulpgroepen en de gespreksonderwerpen waren erg gelijklopend. Uiteraard hebben we mekaar een goede gezondheid toegewenst, alhoewel dit gegeven voor chronisch zieken wel wat moeilijk ligt. Maar naast deze fundamentele wensen was de maatschappelijke betrokkenheid zelden zo groot. Wat zal de impact van al de nieuwe economische en sociale veranderingen op onze situatie als zieke zijn? Terwijl ik deze bedenkingen probeer neer te schrijven in de wachtzaal van het ziekenhuis kijk ik naar de mensen rondom mij en probeer te peilen wat er in hen omgaat: een jonge moeder probeert haar zoontje te troosten die met dikke waterlanders in zijn oogjes angstig rondkijkt, een oudere man kijkt bezorgd naar zijn vrouw die bijna onbedaarlijk zit te hoesten, wat verder zit een jonge vrouw, alleen, met een kaal hoofd... dat zal wel kanker zijn.... Voor sommigen zal het leed overgaan, voor anderen wordt het een operatie, voor weer anderen wacht de zware taak om verder te leven met heel wat beperkingen.... Al deze veranderingen maken ons onrustig. Zal ons systeem van sociale zekerheid dat ons beschermt bij ziekte en ouder worden, kunnen blijven bestaan? Hoeveel moeten we weer inleveren? De voorbije maanden werden we overstelpt met tegenstrijdige berichten die ons angstig maken en juist deze angst is een slechte raadgever. We zijn er ons terdege van bewust dat ons leven met Parkinson niet gemakkelijk is: niet voor ons, maar ook niet voor onze familie. Elke dag is een uitdaging, een gevecht om te overleven, de strijd van een lichaam dat altijd TE is: teveel beweging of te weinig beweging, alles of niets: het ene moment kan je elke handeling als vanzelfsprekend uitvoeren, zelfs een draad door het oog van een naald rijgen en één minuut later ben je niet meer in staat om de knoop van je broek los te maken. Leven met Parkinson is een zaak van EVENWICHT zoeken : evenwicht in je denken, bewegen, omgaan met de mensen om je heen. Het is een continue zoektocht met een lach en een traan.... Mijn gedachtengang wordt onderbroken wanneer de deur opengaat en de dokter naar buiten komt met in zijn kielzog een lachende, bejaarde man. Deze patiënt is duidelijk heel tevreden want terwijl de neurochirurg hem de hand schudt, klopt de man met zijn andere hand op de schouder van de dokter terwijl hij luid roept: gij zijt nen toffe gast! Deze uitspraak tovert op slag de drukkende sfeer in de wachtzaal weg en grinnikend ga ik binnen bij de dokter. Na ook hier goed nieuws gehoord te hebben en onder muzikale begeleiding op de achtergrond van Happy New Year van Abba, dans ik als het ware het ziekenhuis uit. Mijn waardering voor dokters en verpleegkundigen is weer gestegen, zeker wanneer deze niet alleen oog hebben voor het medisch aspect maar ook aandacht schenken aan het menselijk aspect van ziek zijn en hiervoor, ondanks hun druk werkschema, toch nog voldoende tijd weten vrij te maken! Het zijn deze kleine aanmoedigingen, die schouderklopjes die ons helpen in onze zoektocht naar de juiste BALANS in ons leven! Alleen VERTROUWEN dat we het SAMEN kunnen is de basis van onze vereniging de Vlaamse Parkinson Liga Met deze positieve noot wil ik jullie allen, samen met ons bestuur, een fantastisch 2012 wensen met opgeruimde mensen om je heen die je weten op te beuren wanneer je het niet meer ziet zitten en die je laten merken dat je voor hen nog waardevol bent en zeker in dit leven nog iets kan betekenen voor anderen! Ria Leeman Parkinsonmagazine

4 medisch nieuws Ziekte van Parkinson en genetica dr. David Crosiers en prof. dr. Patrick Cras Is de ziekte van Parkinson genetisch bepaald? Momenteel weten we dat de ziekte van Parkinson wordt veroorzaakt door een samenspel van genetische en omgevingsfactoren. Genetische factoren zijn terug te vinden in het DNA van een individu. Ieder van ons wordt geboren met genetisch materiaal dat voor de helft afkomstig is van de moeder en voor de andere helft van de vader. Welbepaalde fouten in het genetisch materiaal kunnen aanleiding geven tot de ziekte van Parkinson. Een gedeelte van het DNA is opgebouwd uit genen. Elk gen bevat een instructiecode voor het samenstellen van een welbepaald eiwit. Elk eiwit op zijn beurt verricht een welbepaalde taak of functie in het menselijk lichaam. Een fout in een gen zal daarom kunnen leiden tot een verkeerd opgebouwd eiwit of het ontbreken van dit eiwit. In sommige gevallen krijgt het eiwit een andere functie die nadeel berokkent aan het individu. In elk geval kan het eiwit zijn specifieke taak of functie in het menselijk lichaam niet vervullen wat kan leiden tot het ontstaan van een ziekte. De meeste patiënten met de ziekte van Parkinson hebben geen andere familieleden die aan de ziekte lijden. In de medische terminologie duidt men deze patiënten aan met de term sporadische ziekte van Parkinson. Een minderheid van de patiënten (ongeveer 5-10%) lijdt echter wel aan een genetische vorm van de ziekte, waarbij één of meerdere andere familieleden ook de ziekte hebben. Bij een aantal van deze patiënten wordt een fout in het DNA gevonden die verantwoordelijk is voor de ziekte. Ook wordt bij patiënten met een erg vroeg ziektebegin (jonger dan 40 jaar) maar zonder andere zieke familieleden soms ook een genetische fout ontdekt. In de afgelopen 15 jaren werd er een enorme vooruitgang geboekt in het wetenschappelijk onderzoek naar deze genetische vormen van de ziekte. Fouten in verschillende genen (SNCA, LRRK2, PARK2, PINK1, DJ-1, VPS35 en EIF4G1), die verantwoordelijk zijn voor deze genetische vormen van de ziekte van Parkinson, werden geïdentificeerd. Tevens is het duidelijk geworden dat genetische factoren ook bijdragen aan het risico op het ontwikkelen van de sporadische ziekte van Parkinson. Iemand uit mijn familie lijdt aan de ziekte van Parkinson. Heb ik een verhoogde kans om deze ziekte zelf ook te ontwikkelen? Wanneer een eerstegraads familielid (broer, zuster, vader of moeder) lijdt aan de ziekte van Parkinson, wordt algemeen aangenomen dat het risico om zelf de ziekte van Parkinson te ontwikkelen ongeveer drie maal hoger is dan bij iemand die geen eerstegraads verwanten met ziekte van Parkinson heeft. Het is echter belangrijk om aan te duiden dat deze gegevens bekomen werden uit studies, waarbij vele patiënten tesamen werden onderzocht. Op individueel niveau is dit risico veel moeilijker in te schatten. Daarom wordt aangeraden om uw neuroloog of een medisch geneticus te raadplegen indien u ongerust bent over het familiaal voorkomen van de ziekte van Parkinson. Kan ik mij laten testen voor de genetische vorm van de ziekte van Parkinson? Er wordt momenteel genetische diagnostiek aangeboden voor fouten in een aantal genen (SNCA, LRRK2, PARK2, PINK1 en DJ-1) die kunnen leiden tot een familiale 4 Parkinsonmagazine

5 medisch nieuws vorm van de ziekte van Parkinson. Deze genetische testen kunnen aangevraagd worden door uw neuroloog of door een medisch geneticus. Een dergelijke genetische test kan gebeuren bij een patiënt die lijdt aan een familiale vorm van de ziekte van Parkinson of bij een patiënt met een erg vroege aanvangsleeftijd van de ziekte (meestal jonger dan 40 jaar). Wanneer familieleden van een patiënt zich willen laten onderzoeken op fouten in genen die leiden tot de ziekte van Parkinson, dient de verantwoordelijke genetische fout bij het zieke familielid eerst gevonden te worden. Nadien wordt samen met een medisch geneticus nagegaan wat de verwachtingen van het niet-zieke familielid zijn i.v.m. de genetische test en wordt meestal ook met een psycholoog besproken wat de impact kan zijn voor het niet-zieke familielid van het ontdekken van een genetische fout die kan leiden tot de ziekte van Parkinson. Het is belangrijk om op te merken dat de aanwezigheid van een genetische fout niet altijd betekent dat een niet-ziek familielid later de ziekte van Parkinson ontwikkelt; dit noemt men verminderde penetrantie van de genetische fout. Bovendien bestaat er momenteel geen preventieve behandeling die de ziekte van Parkinson kan voorkomen bij iemand die drager is van een genetische fout. Al deze informatie dient in overweging genomen te worden, alvorens een niet-ziek familielid een genetische test laat uitvoeren. Waarom is wetenschappelijk onderzoek naar de genetica van de ziekte van Parkinson belangrijk? De studie van genetische fouten die leiden tot de ziekte van Parkinson heeft een enorme vooruitgang geboekt gedurende de voorbije 15 jaren. Fouten in welbepaalde genen, die leiden tot de ziekte van Parkinson, hebben artsen en wetenschappers belangrijke nieuwe inzichten verschaft over onderliggende mechanismen die betrokken zijn bij het ontstaan van de ziekte. Verscheidene eiwitten die een specifieke taak hebben in het correct functioneren van de hersenen werden op die manier in verband gebracht met de ziekte. Een beter begrip van de afwijkingen in de functie van deze eiwitten zal in de toekomst ongetwijfeld bijdragen tot betere behandelingen voor deze ziekte en kan op termijn zelfs leiden tot behandelingen die niet louter de symptomen bestrijden, maar misschien zelfs het ziekteproces zullen kunnen remmen. De dienst Neurologie van het Universitair Ziekenhuis Antwerpen, het Instituut Born Bunge en het VIB-Departement voor Moleculaire Genetica van de Universiteit Antwerpen (dr. Jessie Theuns, prof. dr. Christine Van Broeckhoven) verrichten samen wetenschappelijk onderzoek naar de genetica van de ziekte van Parkinson. Ook andere universitaire en niet-universitaire centra nemen deel aan dit onderzoek. Indien u wenst deel te nemen aan dit wetenschappelijk onderzoek kan u via uw behandelend neuroloog contact met ons opnemen. Deelname aan dit onderzoek houdt in dat er na uw schriftelijke toestemming een bloedafname gebeurt en daarnaast dient er een korte klinische vragenlijst te worden ingevuld i.v.m. de symptomen van uw ziekte. Dienst Neurologie Universitair Ziekenhuis Antwerpen Wilrijkstraat Edegem Tel.: 03/ Parkinsonmagazine

6 medisch nieuws Waarom sterven sommige dopamine neuronen af en anderen niet? De ziekte van Parkinson wordt gekenmerkt door het afsterven van dopamine-producerende hersencellen in de substantia nigra (zwarte kernen), een gebied gelegen in de middenhersenen. Op het moment dat een patiënt de eerste symptomen van de ziekte van Parkinson ontwikkelt, zijn naar schatting 60-70% van deze neuronen afgestorven. Maar de celdood treft niet alle dopamine neuronen van de substantia nigra in geljke mate, maar voornamelijk de neuronen van het zogenaamde ventrale gedeelte van de substantia nigra. De neuronen in het dorsale gedeelte zijn minder aangetast. De oorzaak van het afsterven van de neuronen in het ventrale gedeelte is vooralsnog onbekend. Mogelijk spelen genetische factoren een rol bij de kwetsbaarheid van deze hersencellen. Onderzoek met proefdieren heeft al veel informatie opgeleverd over het ontstaan van de ziekte van Parkinson en er worden ook nieuwe vormen van therapie uitgetest op proefdieren. De eerste proefdiermodellen van de ziekte van Parkinson dateren al uit de jaren 70 en 80 van de vorige eeuw, toen muizen en ratten behandeld werden met gifstoffen die toxisch bleken te zijn voor de dopamine neuronen van de substantia nigra. Deze toxische proefdiermodellen zijn echter erg duur om te vervaardigen. Bovendien verschilt het percentage afgestorven neuronen in de substantia nigra sterk tussen het ene en het andere proefdier. Dat bemoeilijkt erg het uitvoeren van betrouwbare wetenschappelijke experimenten! De nieuwe genetische proefdiermodellen waarbij een bepaald stukje DNA is uitgeschakeld, hebben deze nadelen niet. Maar men is nog steeds op zoek naar een genetisch proefdiermodel met de ziekte van Parkinson waarvan 60 tot 70% van deze dopamine neuronen in het ventrale gedeelte van de substantia nigra afgestorven zijn De Nederlandse wetenschapper Pepijn van den Munckhof (Univ.van Amsterdam) heeft tijdens zijn promotieonderzoek experimenten gedaan met de aphakia muis, die een genetisch defect heeft in het Pitx3-gen. Dit gen komt in de hersenen alleen voor in de dopamine neuronen van de substantia nigra. Analyse van de substantia nigra van deze muis toont aan dat er 70% vermindering is van de dopamine neuronen en net als bij de ziekte van Parkinson is voornamelijk alleen het ventrale gedeelte aangetast. Bovendien blijkt deze aphakia muis een hypokinetische bewegingsstoornis te hebben wwardoor hij minder loopt en minder was-,krab- en eetbewegingen maakt. Toedienen van L-DOPA aan deze aphakia muizen herstelt deze bewegingsstoornis, net als bij patiënten met de ZvP. Deze Aphakia muizen lijken dus interessant diermodellen te zijn voor verder onderzoek en in het bijzonder voor experimenten met nieuwe geneesmiddelen voor de ziekte van Parkinson Bovendien tonen deze resultaten dat mutatie in het Pitx3-gen mogelijk een belangrijke rol speelt in het ontstaan van de ziekte van Parkinson. Men heeft ook belangrijke mutaties in het Pitx3- gen aangetoond bij patiënten in Duitsland, Ooostenrijk, Zweden, Amerika en China. Nieuw onderzoek dient uit te wijzen wat de exacte functie is van dit Pitx3-gen en of met behulp van dit gen de kwetsbaarheid van de neuronen in de ventrale substantia nigra verminderd kan worden. Hopelijk kan op deze wijze in de toekomst een therapie worden ontwikkeld die voorkomt dat dopamine neuronen bij patiënten met de ziekte van Parkinson afsterven. Bron: Proefschrift van Pepijn van den Munckhof Papaver, december Parkinsonmagazine

7 medisch nieuws Medische flitsberichten Wetenschappers maken hersencellen van huidcellen UTRECHT Onderzoekers zijn er in geslaagd huidcellen van een Amerikaanse vrouw om te vormen tot nieuwe hersencellen, een primeur voor de wetenschap. De vondst kan grote gevolgen hebben voor de behandeling van ziekten als Alzheimer, Parkinson en de ziekte van Huntington.De ontwikkelde hersencellen kunnen niet alleen gebruikt worden om medicijnen voor de ziektes te ontwikkelen, maar ook om patiënten in een vergevorderd stadium te behandelen door de cellen te vervangen die ze als gevolg van de ziektes hebben verloren. Stamcellen Het onderzoek bouwde voort op een voorgaande vondst, waarmee een andere wetenschapper erin slaagde huidcellen om te zetten in stamcellen. Dit zijn cellen die nog niet zijn geprogrammeerd en zich tot elke andere soort cel kunnen ontwikkelen.voorheen waren deze cellen alleen uit embryo s en placenta s te halen, wat onderzoek ernaar bemoeilijkte. MicroRNA De huidcellen, afkomstig van een 55 jaar oude vrouw, werden omgezet in hersencellen met behulp van twee genen en zogenaamd microrna, hele kleine stukjes genetisch materiaal die bijna alle processen in de cellen van het lichaam reguleren. De hersencellen of neuronen die zo ontstonden waren in staat de elektrische impulsen uit te wisselen die nodig zijn om zaken als gedachten en emoties te communiceren. Onderzoek Nu worden vaak cellen van muizen of gistcellen gebruikt om ziektes te onderzoeken, wat maanden in beslag kan nemen. Dankzij deze vondst kunnen binnen enkele dagen huidcellen van bijvoorbeeld een Alzheimerpatiënt worden omgezet in cellen die alle genen van de patiënt bevatten. Zo kan veel gerichter en sneller onderzoek worden gedaan naar behandelmethoden voor individuele patiënten. Bron :http://www.nu.nl/ wetenschap/ / wetenschappers-makenhersencellen-van-huidcellen.html Parkinsonmagazine

8 medisch nieuws Wist je dat...? Gedeeld farmaceutisch dossier Beperkingen van het huidige farmaceutisch dossier In onze nieuwsbrief van maart 2010 brachten we je op de hoogte van het farmaceutisch dossier. Dit is het dossier waarin de apotheker jouw aankopen registreert om op die manier een goed overzicht te hebben van je medicatiehistoriek voor het opsporen en vermijden van medicatiegebonden problemen(dubbelmedicatie enzovoort). In elke apotheek waar er een geneesmiddel aan jou afgeleverd wordt, is er een apart farmaceutisch dossier. Dus zowel je vaste apotheek heeft een dossier met jouw afleveringen, alsook de apotheek vlak bij het werk waar je soms snel binnenspringt en de apotheek aan zee waar je tijdens je vakantie iets gekocht hebt. Deze dossiers bestaan los van elkaar, terwijl ze allemaal waardevolle én complementaire informatie bevatten. Soms is het handig en noodzakelijk dat je vaste apotheek zou weten welke geneesmiddelen je in andere apotheken gekocht hebt, zodat hij kan zien of er zich geen onverenigbaarheden voordoen of dat je bepaalde dingen dubbel neemt omdat je een doosje van het originele product gekregen hebt en een doosje met de generische variant. Om het probleem van de verschillende losse farmaceutische dossiers op te lossen, is de Algemene Farmaceutische Bond (APB) momenteel bezig met de ontwikkeling van het gedeeld farmaceutisch dossier. Regels voor het gedeeld farmaceutisch dossier Het gedeeld farmaceutisch dossier is een centraal opgeslagen dossier waarin al je aankopen geregistreerd kunnen worden: zowel je aankopen bij je vaste apotheker als de aankopen bij de apotheek vlak bij het werk of aan zee. Elke apotheker kan in dat centrale dossier registreren wat hij aan jou heeft afgeleverd. Uiteraard zijn er voor dit gedeeld farmaceutisch dossier strikte regels. Zo wordt enkel de naam van het geneesmiddel, de afleverdatum en de posologie opgeslagen, en alleen maar wanneer je als patiënt hiervoor de toestemming geeft. Als je liever de gegevens van een bepaald geneesmiddel niet in je gedeeld farmaceutisch dossier wil, dan wordt er enkel geregistreerd dat er een aflevering gebeurd is, zonder verdere details. Ook wat betreft de consultatie (of het inkijken) van dat dossier zijn er regels. Consultatie kan namelijk enkel als er een toestemming is van de patiënt. Op welke manier deze toestemming gegeven moet worden (eenmalig of telkens opnieuw) wordt momenteel nog besproken. Hierover werd nog geen akkoord bereikt. Maar het is duidelijk dat niet elke apotheker zomaar in je gedeeld farmaceutisch dossier zal kunnen gaan kijken. Het dossier is uiteraard goed beveiligd. Het grote voordeel van het gedeeld farmaceutisch dossier is dat je als patiënt de vrije keuze van apotheker behoudt, maar dat de apotheker met voldoende informatie en met voldoende kennis van zaken de farmaceutische zorg kan leveren en hiertoe een volledige medicatiehistoriek ter beschikking heeft. De APB wil midden 2012 klaar zijn met alle voorbereidingen en wil het gedeeld farmaceutisch dossier graag dan lanceren. Wanneer alle modaliteiten gekend zijn, brengen we je verder en meer in detail op de hoogte van dit gedeeld dossier. gelezen in het tijdschrift van het VLAAMS Patiëntenplatform vzw Groenveldstraat Heverlee (v.u. G. Reynders-Broos Wijnegemsteenweg 70 Bus s Gravenwezel nummer 59 september 2011) 8 Parkinsonmagazine

9 sociaal nieuws Waarvoor dient uw eld? Uw elektronische identiteitskaart kan u veel kostbare tijd besparen. Een overzicht van de verschillende eld-toepassingen. Voor het eerst hebben meer burgers gebruik gemaakt van hun elektronische identiteitskaart (eld) dan van een token om in te loggen op Tax-on-web, de website voor de aangifte in de personenbelasting. Op 1 januari 2012 telde Tax-on-web gebruikers. Ruim de helft van hen ( ) had zich op de site aangemeld met zijn eld. Op hetzélfde moment in 2011 werden gebruikers geregistreerd. Het aantal Belgen dat inlogde met zijn elektronische identiteitskaart, bedroeg toen Dat is slechts 41,5 procent, zegt Francis Adyns, woordvoerder van de FOD Financiën. Fedict, de Federale Overheidsdienst voor Informatieen Communicatietechnologie, heeft software ontwikkeld om de eld te kunnen gebruiken. In 2011 werd die software ruim keer gedownload. Steeds meer Belgen schaffen zich een kaartlezer aan. Daarmee krijgen ze toegang tot een nieuwe wereld van onlinediensten die een beveiligde authentificatie vereisen. Dat geldt voor diensten van overheidsinstellingen en van bedrijven uit de privésector. Applicaties zijn niet meer uitsluitend bestemd voor smartphones en tablets. Niet overtuigd? Neem dan eens een kijkje op Daar vindt u een interactieve kaart met alle eld -toepassingen in uw buurt. Openbare diensten Dankzij uw eld hoeft u geen rekening meer te houden met de openingstijden van de dienst die u nodig heeft. Ook lange wachtrijen behoren tot het verleden. U kunt uw eld gebruiken om op eender welk ogenblik te communiceren met allerlei openbare diensten. Zo kunt u: uw dossier in het Rijksregister raadplegen (www.mybelgium.be), uw persoonlijk belastingdossier beheren (www.myminfin.be), uw werkloosheidsdossier of vakantieboeking raadplegen, uw pensioendossier raadplegen (www.mypension.be), solliciteren bij een overheidsdienst (www.selor.be), een klacht indienen bij de politie (www.policeonweb.be), een huurcontract ondertekenen (www.myrent.be), uw persoonlijk gezondheidsdossier inkijken bij uw ziekenfonds, de Dienst Personen met een handicap raadplegen (www.socialezekerheid.be),... uw dossier in het rijksregister raadplegen een klacht indienen bij de politie solliciteren bij een overheidsdienst uw belastingdossier raadplegen uw gezondheidsdossier inkijken uw vakantieboeking bekijken de dienst personen met een handicap raadplegen uw pensioendossier bekijken uw werkloosheidsdossier raadplegen Parkinsonmagazine

10 sociaal nieuws Welke kaartlezer kiezen? Kaartlezers bestaan in allerlei modellen. Ze worden zowat overal verkocht en kosten 10 tot 20 euro. Maar afhankelijk van uw behoeften, zijn sommige modellen meer geschikt dan andere. Wilt u de juiste keuze maken, surf dan naar Heel wat gemeentebesturen beschikken over een elektronisch loket. Via dat loket kunt u heel wat officiële documenten downloaden, zoals een afschrift uit de geboorteakte of uit de huwelijksakte. In sommige gemeenten dient de eld zelfs als toegangscontrole in het containerpark, het gemeentelijk zwembad of de bibliotheek. Uw handtekening Maar de elektronische identiteitskaart is niet alleen een identificatie- of authentificatiemiddel. U kunt uw eld ook gebruiken om elektronische documenten rechtsgeldig te ondertekenen (http:// sign.belgium.be), zegt Peter Strickx, chief technology officer bij Fedict. De eld kan ook dienst doen als vervoerbewijs op de trein of als getrouwheidskaart bij handelaars die gebruikmaken van het klantenkaartsysteem ontwikkeld door Freedelity. Circa consumenten gebruiken het systeem al voor hun getrouwheidspunten zegt Stéphane de Biolley. Dankzij ons systeem heeft de klant minder kaarten in zijn portefeuille. En het gaat erg snel. De kaartlezer van de handelaar registreert in een paar seconden uw naam, voornaam, geboortedatum en adres. U hoeft dus geen fiche met persoonlijke gegevens meer in te vullen. Wat brengt de toekomst? In dat tempo kunnen we misschien op zekere dag zelfs van thuis uit stemmen. Technisch gezien is dat perfect mogelijk. Maar het is de vraag of dat wel veilig kan gebeuren. Want een kiezer kan thuis gemakkelijker onder dwang worden gezet dan in een stemhokje, vreest Peter Strickx. Dat is veeleer een politieke dan een technische kwestie. Maar we zouden stemmen op afstand wel aan bepaalde personen kunnen toestaan. Anderzijds meent Bernard Quintin, kabinetsdirecteur van de cel Administratieve Vereenvoudiging, dat de ontwikkeling van bijkomende applicaties soms op wetgevende beperkingen stuit. De integratie van technologische ontwikkelingen vereist dikwijls wetswijzigingen. Nieuwe applicaties maken is eenvoudig, maar het kan soms een tijdje duren voor ze effectief gebruikt kunnen worden. We spreken hier over een evolutie, geen revolutie. Bron: bijlage uit De Tijd Netto zat. 27 januari 2012 Bye bye SIS kaart Vanaf 1 januari 2014 verdwijnt de SIS-kaart definitief. Ze wordt dan vervangen door de eld. Nu verschaft de SIS-kaart apothekers informatie over de verzekerbaarheid van de patient. In de toekomst zullen apothekers het statuut van de sociaal verzekerde kunnen opvragen door een onlinegegevensbank te raadplegen. Ze zullen daarvoor het Identificatienummer van de Sociale Zekerheid (INSZ) gebruiken dat op de eld vermeld staat. Dat biedt de patient meer tariefzekerheid omdat de apotheker het tarief zal toepassen dat overeenstemt met de exacte situatie van de rechten van de patient, zegt Emmanuel Quintin van de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid. Het systeem zal vanaf midden 2012 in een aantal proefapotheken worden toegepast. Pas in de loop van 2012 wordt dat toegepast door alle Belgische apotheken. Het systeem zal in principe operationeel zijn tegen 2014, zegt hij. Volgens Bernard Quintin, kabinetsdirecteur van de cel Administratieve vereenvoudiging, zal de volgende generatie identiteitskaarten wellicht een streepjescode bevatten. Die kan gemakkelijk worden ingelezen door de scantoestellen van de apothekers. Het project wordt nog besproken met de Kruispuntbank van de Sociale Zekerheid. 10 Parkinsonmagazine

11 sociaal nieuws Mensen worden ouder, bekommernis en rechten rijpen mee Is het niet de droom van ons allen om oud te worden? Maar wanneer we hierop een antwoord geven voegen we er onmiddellijk een MAAR bij, want elke mens heeft hierbij zijn of haar eigen bemerkingen. Onlangs, bij een etentje met enkele goede vrienden, kwamen de verschillende visies op ouder worden naar boven: als ik gezond blijf wil ik gerust 90 worden, maar als ik teveel aftakel, hoeft het voor mij niet meer, dan mogen ze mij een spuitje geven. Een andere vriend vertelde daarop het verhaal van zijn broer die ook Parkinson had en hoe langer hoe meer, ook mentaal aftakelde en dat het voor de familie toch heel moeilijk werd om de verzorging thuis blijven te doen. De kinderen hadden al voorgesteld om hun papa te plaatsen in een verzorgingsinstelling maar hun mama verzette zich met hand en tand tegen deze beslissing, want ze had ooit haar man beloofd voor hem te blijven zorgen in goede en kwade dagen, in ziekte en gezondheid.... Is iemand plaatsen in een rusthuis dan niet meer zorgen voor? Bij deze vraagstelling viel het gesprek even stil en ieder van ons was enkele minuten in gedachten verzonken. ja, zei er iemand: weet je wat mij tegensteekt in rusthuizen maar dit gebeurt ook in ziekenhuizen; dat ze je zo betuttelen, met verkleinwoordjes praten, zoals ze tegen kleine kinderen praten. Zo van: heeft mevrouwtje al haar boterhammetjes opgegeten? Je moet goed eten hoor, anders kan je niet naar huis! Of erger nog: ben je al naar het wc tje geweest en heb je grote boodschap kunnen doen? En nu braaf slapen he, menneke. Zo kunnen we nog uren doorgaan. Een tijdje geleden was ik op bezoek bij een patiënte die geopereerd was en een verpleegster bracht haar eten en zei menneke waar moet ik je bokes zetten, ga je aan het tafeltje zitten? De patiënte reageerde laconiek: ik heet niet menneke, maar Mia en bokes heb ik al in 40 jaar niet meer gegeten. We kunnen hier wel om lachen en deze uitspraken zijn zeker niet slecht bedoeld, maar hier is iets fundamenteel fout. Volgens de Coördinator Ouderenzorg bij Zorgnet Vlaanderen, Tarsi Windey, draait het erom dat ouderen niet meer beschouwd worden als volwaardig bij het nemen van beslissingen. In heel wat families gebeurt het vaak automatisch dat Parkinsonmagazine

12 sociaal nieuws mensen worden afgeknipt van rechten die ze vroeger wel hadden. Kinderen nemen bijvoorbeeld de financiën van hun ouders over en zeggen dan: moeder protesteerde eerst maar ze ziet nu in dat het zo beter is. De inmiddels overleden Erevrederechter Mariette Verrycken, somde voor de Fundamentele rechten van ouderen ook situaties op waarin ouderen het moeilijk hebben om hun rechten te doen eerbiedigen. Betutteling is voor haar een voorbeeld van inbreuk op het recht op respect voor menselijke waardigheid. Het uit zich in de woordenschat die veel verkleinwoorden bevat en in het ongevraagd tutoyeren. Het niet respecteren van rechten overlapt volgens Verrycken in bepaalde gevallen met oudermis(be)handeling; bijvoorbeeld bij de schending van het briefgeheim of wanneer een oudere zelf zijn goederen niet meer mag beheren. De woonzorglijn verzamelt vragen en klachten over oudervoorzieningen. In 2010 gingen vijftig klachten over het schenden van rechten en vrijheden: van bewoners die naar andere kamer werden verhuisd zonder daar toestemming voor te hebben gegeven tot mensen die niet naar het toilet mochten. Die vijftig klachten zijn wellicht het topje van de ijsberg. Kan een ouderenrechtenverdrag daar iets aan veranderen? Maar nu keer ik nog even terug naar het gesprek tussen vrienden en daaruit bleek de onmacht om te leven met aftakeling,met afhankelijkheid en met lijden. Er is ons nooit geleerd hoe we hiermee moeten omgaan en bij parkinsonpatiënten stelt zich deze problematiek nogal eens vroeger dan bij de andere mensen. Het is bekend dat de draagkracht van chronisch zieken danig op de proef wordt gesteld. Zo werd ik een maand geleden bij een parkinsonpatiënte geroepen door de familiale helpster die de situatie niet meer kon aanzien. Nu kende ik deze patiënte al heel wat jaren en ze was steeds een opgeruimde vrouw en bezige bij. Maar wat ik nu te zien kreeg was één hoopje ellende en miserie: ze lag in haar ziekenhuisbed te zieltogen van dyskinesieën en zag het leven echt niet meer zitten. Ze voelde zich erg in de steek gelaten en het hoefde voor haar allemaal niet meer. De familie vroeg mij om hulp en er werd beslist om een andere neuroloog te consulteren voor een tweede opinie en na onderling overleg tussen de neuroloog en huisarts werd er afgesproken om de medicatie aan te passen, te verminderen en in kleinere porties te verdelen, hiermee kan je sneller reageren op de dyskinesieën. Toen ik na een week terug contact opnam met de familie was er aan heel deze mensonwaardige nog niets veranderd, de huisarts had zich nog niet vertoond bij de familie en toen ik haar belde zei ze zonder blikken of blozen dat ze volgende week dinsdag zou langs gaan om alles te regelen. Toen werd het mij even te veel en ik vroeg haar of ze wel besefte hoe ellendig deze hele situatie was en of ze zich even kon inleven in deze onmenselijke situatie! Dit voorbeeld toont aan dat er nog heel wat werk aan de winkel is wanneer we het hebben over de rechten van de ouderen en de patiënten en dat het met het inlevingsvermogen van sommige mensen toch wel triestig gesteld is. Leven met een chronische, degeneratieve en ongeneeslijke ziekte is niet gemakkelijk en dan verwacht je toch wat meer steun en medeleven. Over bekommernis gesproken! Ria Leeman Bron: Fundamentele rechten van ouderen - Nathalie Van Leuven & Paul De Hert 12 Parkinsonmagazine

13 sociaal nieuws Het duo-legaat: laat een goed doel de successierechten betalen! De wet biedt U de mogelijkheid een legaat te doen aan een vereniging zonder winstoogmerk, zodat U een deel van uw bezittingen kan overmaken aan een organisatie die bijdraagt tot de realisatie van uw eigen idealen. De wetgever tracht dit zelfs te stimuleren door de successierechten te beperken tot 8,8 %, daar waar de tarieven bij broer, zussen, neven en nichten fors oplopen van 30 tot 65 %. Om een deel van uw vermogen aan een goed doel na te laten, dient U een testament op te maken. Er zijn 3 soorten testamenten mogelijk: 1) Het notariële testament, dat volgens uw richtlijnen wordt opgesteld door de notaris in aanwezigheid van twee getuigen. 2) Het eigenhandig testament, volledig handgeschreven door de testator, met vermelding van datum en handtekening. Ook hier is het aangewezen de formulering ervan met uw notaris te bespreken en er een exemplaar in bewaring te geven. 3) Het internationaal testament indien een buitenlands element invloed heeft op de nalatenschap. Stel u wil een deel van uw nalatenschap geven aan een goed doel (bijvoorbeeld Kom op tegen kanker), en een deel aan uw neef Piet. Door gebruik te maken van het duo-legaat, kan U ervoor zorgen dat uw neef geen (torenhoge) successierechten betaalt en bovendien zelfs meer krijgt, dan in het geval waarin U alles zou legateren aan uw neef. Parkinsonmagazine

14 sociaal nieuws Een voorbeeld kan duidelijkheid brengen. Eerste hypothese: zonder duo-legaat Neef Piet draagt zelf de successierechten Jan, ongehuwd, woont in Aalst, is kinderloos en zijn ouders zijn niet meer in leven. Hij laat na aan zijn neef Piet. De verschuldigde successierechten (45 %) bedragen , waardoor Piet netto overhoudt. Tweede hypothese: met duolegaat- Kom op tegen kanker betaalt alle successierechten Jan laat deze keer na aan zijn neef Piet en aan Kom op tegen kanker Piet ontvangt netto. Kom op tegen Kanker betaalt de successierechten verschuldigd door Piet, zijnde en de successierechten verschuldigd door zichzelf (8,8 %), zijnde 880,00. Netto houdt Kom op tegen kanker bijgevolg zelf nog over. Kort samengevat: Een duo-legaat vereist een testament waarbij er een eerste legaat is ten voordele van één of meerdere personen, en een tweede legaat ten voordele van een instantie die gemachtigd is legaten te ontvangen en die de successierechten op het eerste legaat draagt. Lien Couck Van Maele en Couck, geassocieerde notarissen te Aalst. Als de twijfel toeslaat! De CM-mutualiteit geeft aan haar leden die aangesloten zijn bij het CM-Hospitaalplan de toestemming om een tweede medisch advies aan te vragen. Deze nieuwe dienst helpt patiënten een weloverwogen keuze te maken op een cruciaal moment in de behandeling van hun aandoening. Stel, je dokter raadt je een ingrijpende behandeling of zware operatie aan, maar je twijfelt, dan kan je voortaan een tweede medisch advies vragen. Dit advies kan helpen om klaarheid te brengen als er onzekerheid bestaat over de diagnose of de voor- gestelde behandeling. Voor die nieuwe dienst Second-O werkt de CM samen met het Universitair Ziekenhuis Leuven. Om gebruik te maken van Second-O moet je voldoen aan voorwaarden: Je moet aangesloten zijn bij het CM-Hospitaalplan (de hospitalisatieverzekering van de CM). Je moet een geneesheer-specialist geraadpleegd hebben. De patiënt moet bereid zijn kopieën van alle medische informatie over zijn ziekte door te geven; dit zijn alle medische verslagen, cd-roms, dvd s met medische beeldvorming of labo-uitslagen. Elke patiënt kan alle beschikbare informatie opvragen bij zijn behandelende arts of huisarts. Om een dossier op te starten bel je naar het telefoonnummer , tijdens de werkuren en medewerkers gaan na of je in aanmerking komt voor een Second-O. Zo ja, dan krijg je thuis een Second-O omslag in je bus. Die bevat een informatiefolder, een intakeformulier en een retouromslag. Daarmee kan je al je medische informatie rechtstreeks en aangetekend opsturen naar het contactpunt van Second-O in het UZ-Leuven. Het UZ-Leuven heeft een coördinator aangesteld om alle Second-O dossiers op te volgen. Die zorgt ervoor dat de medische informatie bij de meest aangewezen professor of geneesheer-specialist terechtkomt. De arts baseert zich uitsluitend op de al bestaande medische stukken en hij voert geen bijkomende onderzoeken uit. Second-O streeft ernaar om uiterlijk binnen de twintig dagen na ontvangst van het dossier een tweede medisch advies te geven en dit advies gebeurt altijd schriftelijk. De kostprijs: 30 euro voor administratieve kosten (de rest is voor rekening van het CM- Hospitaalplan) SECOND-O IS GEEN MOTIE VAN WANTROUWEN TEGENOVER JE BEHANDELENDE ARTS! DIE ZAL SOMS ZELF VOORSTELLEN OM EEN TWEEDE MEDISCH ADVIES IN TE WINNEN BIJ EEN COLLEGA- SPECIALIST. Bron: CM-Visie Januari Parkinsonmagazine

15 lezers schrijven Een ervaring rijker: dit is mijn verhaal over mijn poging om via een tweede opinie mijn medicatie aan te passen Hallo, mijn naam is Caroline, 48 jaar en ik leef al ongeveer de helft van mijn leven met de chronische ziekte Parkinson. Toen ik 24j. was kreeg ik de diagnose essentiële tremor, dit is een algemene term voor alles wat beeft. Acht jaar heb ik gevochten zonder medicatie, tegen mezelf, tegen dat beven... dit bleek achteraf niet zo slecht want hoe later je met medicatie start hoe beter. Daarna ging het van kwaad naar erger, van een zoektocht naar pillen om een leefbaar leven te kunnen leiden tot alternatieve geneeswijze, je weet maar nooit... Het was voor mij allemaal het proberen waard. Steeds met de nodige moed en vol optimisme ging ik er tegenaan! Uiteindelijk werd mijn werk, het ontwerpen van kinderkleding, de verkoop, klanten en beurzen bezoeken enz. mij té zwaar en ik zag mij verplicht om op de leeftijd van 35 jaar te stoppen met werken. De mutualiteit stuurde mij door naar een specialist in Gent. Hij heeft me toen geholpen met Permax, een dopamine-agonist. Het opbouwen van de juiste dosis in de eerste maanden was niet zonder ongemakken! Uiteindelijk heb ik hiermee 6 jaar een comfortabele tijd gekend met een vrij behoorlijke kwaliteit van leven. Toen kreeg ik s nachts last van hallucinaties en moest ik overstappen op Requip. Gedurende een periode van 6 à 7 jaar heb ik daarmee vrij stabiel geleefd, de laatste tijd echter met bijwerkingen zoals: een ijl hoofd, vermindering van concentratie, humeurigheid.... Na een gesprek daarover met mijn neuroloog die ondertussen gepensioneerd was en alleen nog werkte via privé-consultaties, kwam hij met het voorstel om te beginnen met levodopa. Toen vond ik de tijd rijp voor een tweede opinie! Via een kennis had ik een maand later al een date met een professor in het UZ-Gent, de specialist op gebied van Parkinson. En zodoende trok ik vol vertrouwen en goede moed op 25 oktober 2011 richting UZ. Na een goed gesprek stelde hij mij een opname voor van 2 dagen waarvan de eerste dag zonder medicatie om een juiste diagnose te kunnen stellen. Op 8 november 2011 was het dan zover. Uiteindelijk moest ik het 2 dagen zonder pillen stellen en werd ik 3 dagen opgenomen! Het beven liet niet lang op zich wachten en daar lag ik dan, overgeleverd aan mijn ziekte... De derde dag kreeg ik een volle lading op mijn nuchtere maag: 1 mg Azilect en 16 (!) mg Requip Parkinsonmagazine

16 lezers schrijven Modutab, ik kan je verzekeren dat het zweet me uitbrak. Mijn kamergenote vroeg of ik een dokter nodig had. Achteraf zei ze nog ik zag je zó veranderen van kop tot teen!! Met deze dosis moest ik het een hele dag volhouden...en ging huiswaarts, lijkbleek, een slecht gevoel en klaar om te ondergaan wat op me af kwam. De volgende afspraak was pas 6 weken later! Ik kon met moeite op mijn benen staan en woog ruim 4 kilo lichter na 3 dagen (nog 50 kg!), enfin, daar moest ik het mee doen... Godzijdank woont mijn mama naast mij! Zonder haar steun en verzorging kon ik het helemaal niet redden. Na 4 weken las ik toevallig op mijn afspraak-brief dat je ook vroeger contact kon opnemen, indien nodig. Zo gezegd zo gedaan. Ik had een vriendelijke en correcte secretaresse aan de lijn die mij liet weten dat ik, volgens de dokter, nog gewoon 2 weken geduld moest hebben. Ik was ontgoocheld maar onderging mijn lot... De laatste 4 dagen (met hevig beven) voor mijn afspraak op 29 december 2011 begon ik strijdvaardig te worden. Ik had weer kracht en ging mij deze keer niet laten doen! Ik had slechts 5 goeie dagen gehad, min of meer leefbaar, zonder beven; verdeeld over 6 weken! Alle andere dagen had ik afgezien, gebeefd en functioneerde ik niet meer normaal; stappen ging zelfs moeizaam, ik voelde mij slecht door de medicatie, onbegrepen en aan de kant gezet... Mijn eerste ontmoeting met de assistente zal zij zich blijvend herinneren, denk ik! Ik was kordaat en krachtig over alles wat mij dwars zat...daarna kreeg ik de professor te zien (wat eigenlijk mijn bedoeling was!) en ben ik in overleg met hem aan levodopa begonnen... Ik nam, zoals afgesproken met de professor, mijn medicatie inclusief 3x per dag? prolopa en hoopte dat het snel zou beter worden Niets was minder waar! Op oudejaarsavond was ik doodmoe en ellendig en kon niets doen dan mijn lot ondergaan het was amper 22u en dan gaan je gedachten naar iedereen die aan t vieren is. Dan schieten je de tranen in de ogen en krijg je de krop in de keel, ik voelde me zo machteloos. Zelfs op 3 januari 2012 moest ik huiswaarts keren van de solden, ik voelde me héél slecht en zag lijkbleek en zo ging het verder, elke dag opnieuw, op en af Ik kon niets meer plannen en moest telkens afwachten hoe mijn lichaam zou reageren. Tot op maandag 16 januari 2012, die dag werd het mij allemaal teveel, ik had geen vechtlust meer, was moegestreden na 24 jaar. Zo kon het absoluut niet meer verder, dit was gewoon niet meer leefbaar. Na overleg met de professor en huisarts neem ik nu Mirapexine + Azilect + Prolopa. De dosis probeer ik zo laag mogelijk te houden vandaar mijn conflicten en discussies met de dokters. Maar op deze manier hou ik het al 24 jaar vol! Ik ben een gelukzak want ik heb de beste mama ter wereld die altijd voor mij klaar staat: koken, wassen, boodschappen doen niets was haar teveel. Samen hebben wij afgezien, het was voor haar minstens even zwaar dan voor mij: je blijft immers een kind van je moeder! Vrienden en kennissen zijn bezorgd, vragen of ze kunnen helpen, leven met je mee in strijd. terwijl de machteloosheid op hun gezicht te lezen staat. Niemand kan iets voor je doen, alleen jij moet je medicatie op tijd innemen en afwachten hoe je lichaam zal reageren op deze verandering. Maar vergeet nooit dat je niet alleen bent! Ik geef het volmondig toe dat het niet gemakkelijk is maar ik probeer er het beste van te maken en te blijven lachen. Vanaf 22 januari 2012 is mijn leven weer een stukje leefbaarder geworden, voel ik me weer wat beter en wat belangrijk is: ik heb opnieuw HOOP op een positief leven. Zelfs na deze nare ervaring van bijna 3 maanden, vind ik het leven toch weer de moeite waard om door te gaan. Dit is alleen maar mogelijk dankzij de steun, het begrip en het medeleven van zoveel lieve mensen om mij heen! Mensen die om mij geven en die van mij houden. Ik ben dankbaar voor zoveel moois om mij heen, voel me een RIJKE vrouw en geniet verder van de kleine dingen, desalniette-plus! PS: desalniettemin klinkt mij negatief in de oren en dus maakte ik er desalnietteplus van! Caroline van de Gejuchte 16 Parkinsonmagazine

17 gedicht Je bent nooit alleen ziek Wanneer men jou vertelt dat je ziek bent, verlies je wel eens uit het oog dat ook je partner voortaan mee ziek is. Je bent tijdelijk teveel opgeslorpt door je eigen verdriet om ook nog open te staan voor de gevoelens van anderen. Het is echter de kunst om elkaar terug te vinden en samen de nieuwe wereld te durven binnenstappen. Vanuit dit besef ontstond volgende tekst: Jij en ik Ik schrijf, jij leest Ik schrijf wat ik voel Jij leest wat ik bedoel Ik begrijp wat ik schrijf Jij probeert te begrijpen Ik en mijn wereld Jij en jouw wereld Ik ben blij dat jij leest Jij bent blij dat ik schrijf We zitten naast elkaar en lezen samen Mijn wereld en jouw wereld Worden opnieuw onze wereld Bron: Proost, Mr P! uitgeverij Boekscout.nl Soest Parkinsonmagazine

18 interview Ik trok mijn stoute schoenen aan en vroeg aan Piet Vanderpoorten, of ik een gesprek met hem mocht hebben voor het magazine. Interview met onze drukker Piet van der Poorten REDACTIE: We kennen je van het Parkinsonfonds van Leuven maar sinds vorig jaar mogen wij zeggen dat jij, als waarschijnlijk eerste Parkie, letterlijk kleur bracht in ons leven. Als je hiermee ons Parkinson Magazine bedoelt, doe ik natuurlijk niets liever dan volmondig beamen dat de transformatie t.o.v. vorige jaargangen inderdaad best meevalt. De inzet van moderne hightech druktechnologie is door iedereen herkenbaar. De zorgvuldig gekozen nieuwe look oogt speelser, frisser, modieuzer en stimuleert tot lezen. Bovendien opent dit soort presentatie de weg naar nieuwe potentiële adverteerders. Maar de borden mogen nog zo mooi versierd zijn, zonder de inzet en inventiviteit van de kok blijft het een smaakloze maaltijd. Daarom wil ik bij deze graag het redactieteam, samen met de verschillende gastschrijvers, even in het zonnetje zetten. Zij zijn immers de drijvende kracht, de ruggengraat van ons magazine. Zonder hun onafgebroken aanvoer van artikels en/of speurwerk zou er nooit een nieuwe editie van de persen rollen. Een woord van dank voor hun dikwijls onderschatte en belangeloze inzet is hier dan ook zeker op zijn plaats. REDACTIE: Jij hebt al een heel lange tijd Parkinson, hoe ben jij er in geslaagd deze aandoening te aanvaarden? Snelle aanvaarding van een (nog vijf jaar?) ongeneeslijke ziekte is slechts aan weinigen gegund. Het is ook niet gemakkelijk een verdict als Parkinson te integreren in je dagdagelijkse leven, zeker niet als gehuwde dertiger en vader van twee jonge zonen. Mijn antwoord op je vraag is dus heel kordaat, als er na twintig jaar geen aanvaarding is zal deze er de volgende twintig waarschijnlijk ook niet komen. REDACTIE: Laat me de vraag anders formuleren, hoe ging je om met de diagnose? De diagnose werd gesteld door Prof.Dom (KULeuven). Deze vriendelijke man deed zijn naam absoluut geen eer aan, integendeel. Ik heb zelden zulk een verstandige arts ontmoet. Omdat de eerste symptomen gelukkig zeer mild waren bleef ik, tegen beter weten in, alles ontkennen. Je kent dat hé zo van, het zal misschien toch geen P zijn maar iets onschuldiger, stress gerelateerd bijvoorbeeld. De zeer intelligente en meelevende prof speelde het spelletje mee maar adviseerde voorzichtig na enkele maanden de feiten toch onder ogen te zien. Ondertussen was ik via het internet begonnen met het maniakaal zoeken naar informatie over deze illustere bibber ziekte. Al snel vielen me twee zaken op. Ten eerste hoe weinig artsen, tot neurologen toe, vertrouwd waren met Parkinson. En ten tweede hoe er vaak werd aangemodderd met de hoeveelheden Prolopa medicatie. Op dat punt (eigenlijk op alle punten) niets dan lof voor onze Prof. Dom: een wereldautoriteit en bron van kennis, maar die steeds een eenvoudig en beminnelijk mens bleef. Zijn opvolger Prof. Vandenberghe is trouwens uit hetzelfde hout gesneden. Dit even ter zijde. Ondanks de bemoedigende ondersteuning door Prof. Dom bleef mijn beeld na één jaar P erg negatief. Overtuigd dat mijn goede jaren geteld waren begon ik mijn leven te reorganiseren alsof ieder jaar het laatste zou zijn. Ik wilde samen met vrouw en kinderen nog een stuk van de wereld zien, dus begonnen we te reizen. Op mijn www zoektochten had ik uitgebreid kennis gemaakt met Amerikaanse lotgenoten. Tijdens het uitstippelen van de dikwijls loodzware en vermoeiende trajecten, had ik met verschillende onder hen afgesproken om elkaar in het echt te ontmoeten mocht ik 18 Parkinsonmagazine

19 interview tanden poets en doe steeds de lichten uit wanneer ik de kamer verlaat. (nvdr Lacht hartelijk) ooit in de buurt zijn. En ja hoor, het werden inderdaad vrolijke, gemoedelijke en onvergetelijke onderonsjes. Parkies ondereen zijn zéér gastvrij. We werden overal met open armen ontvangen. En omgekeerd natuurlijk ook, een aantal van hen kwamen op hun beurt bij ons logeren. Zo ontstonden vriendschappen voor het leven. REDACTIE: Jij bent als ik me niet vergis een aantal jaren na diagnose gescheiden. Hoe heb je dit beleefd? Ongeveer 5 jaar na de diagnose kwam het tot een (totaal onverwachte) breuk met mijn toenmalige echtgenote. Alhoewel het hoge aantal echtscheidingen onder de jongeren met P me niet was ontgaan, had ik nooit kunnen vermoeden dat het mezelf zou overkomen. De scheiding was het eerste echte drama in mijn leven en had een geweldige impact op mijn hele bestaan; het voelde en het was ook veel ingrijpender dan de hele Parkinson toestand. Het is echt een dubbeltje op zijn kant geweest. Dankzij de steun van mijn naaste omgeving en in het bijzonder van mijn ouders ben ik uiteindelijk uit een kil zwart dal geklommen. Maar er was iets onherstelbaar gekwetst en stuk gemaakt. Het grenzeloze vertrouwen was weg. Het leven had veel van zijn glans verloren. Pas toen ik mijn huidige partner, en sinds tien jaar ook mijn echtgenote, leerde kennen is het tij definitief beginnen keren. Het werd een openbaring van de beste soort. Zij is van Nederlandse origine, wat in haar geval staat voor: heel spontaan en mondig, ongelooflijk levenslustig, verdraagzaam, opgewekt, loyaal, zorgzaam en heel aantrekkelijk, kortom op zijn puberaals gezegd: een supergriet. Geïntrigeerd door haar pragmatische kijk op het leven betrap ik mij erop beetje bij beetje zelfs gewoontes van haar over te nemen. Ik draai dus het kraantje netjes dicht als ik m n REDACTIE: Wist je nieuwe echtgenote waar zij voor stond? Ik herinner mij, alsof het gisteren was, ons eerste gesprek over Parkinson. We kenden mekaar net drie weken en zaten rustig op een bank in het park, genietend van een late lentezon. Met de kennis over de ziekte die ik toen had trachtte ik haar een zo reëel mogelijk beeld te schetsen van de toekomst. Ik hoopte op nog een vijftal goede jaren en daarna misschien een dbs operatie. Alles zou afhangen van hoe mijn lichaam zou blijven reageren op de medicatie. Het was voor beiden zeer emotioneel, temeer omdat we uitgingen van de slechts mogelijke situatie. Als toekomstig partner moet je zeer sterk in je schoenen staan om dit soort uitdaging aan te gaan. Ik kan alleen maar dankbaar zijn dat onze wegen mekaar kruisten. Wat ik ondertussen gedurende die vele jaren aan den lijve mocht ondervinden daar kon ik indertijd alleen maar van dromen. Parkinson mag dan wel (nog vijf jaar?) ongeneeslijk zijn, het is gelukkig geen rechtstreeks levensbedreigende ziekte. De levenskwaliteit tijdens de voorbije twintig jaar heeft me overtuigd dat met een minimum aan zelfdiscipline en optimisme een groot gedeelte van onze dagen best leefbaar en heel aangenaam kan zijn, ondanks de P. Mijn echtgenote houdt de moed erin door rotsvast te geloven in een medische doorbraak. Niet onlogisch als je leest hoeveel miljarden er jaarlijks worden ge- Parkinsonmagazine

20 interview ïnvesteerd in research naar HET geneesmiddel. Vroeg of laat is het bingo, zeker weten. Natuurlijk mogen we ons niet blindstaren op een mogelijke genezing. Ondertussen tikt de klok immers genadeloos verder. Iedere voorbije minuut is onherroepelijk voorbij, komt nooit meer terug. Daarom probeer NU te leven. Stel niets uit maar beslis vandaag wat je echt wil en handel ernaar. Doen wat we nog graag willen doen en nog kunnen. Niet bang zijn om gekke dingen te bedenken, eens lekker uit de bol gaan, of gewoon leven en genieten van iedere minuut. Parkinson is een perfecte dekmantel. Eigenlijk is deze levenshouding een aanbeveling voor iedereen, toch? Wie garandeert dat we er seffens nog zijn? REDACTIE: Heb je nooit de vraag gesteld wat de oorzaak is geweest van jouw Parkinson? Op de dag dat we voor het eerst in onze nieuwe woning introkken lag de tuin er, zoals bij de meeste nieuwbouwen, braak bij. Het grootste deel van het budget was opgeslorpt door het huis, voor de tuin bleef net genoeg over om één grote graspartij aan te leggen. Na een paar jaar echter was het gazon zodanig verzadigd van onkruid dat ik het een sproeibeurt met een verdelger gaf. Dit product bleek achteraf een uiterst giftige groenvernietiger, en ja, gras ziet dus ook groen. Ik moet nu achteraf wel toegeven, het nieuwe grasveld was helemaal onkruidvrij. Om op je vraag terug te komen. Als kleuter liep ik vaak rond in de drukkerij van mijn ouders. Wekelijks werden de gebruikte loden tekstlijnen van de zetmachines omgesmolten tot 12 kg staven welke opnieuw in de Linotypes werden gesmolten tot druklijnen. In het open overdekt lokaal waar deze bewerking werd uitgevoerd hingen steeds wolken van looddampen. Het geregeld inhaleren van dit goedje zou dus best de P veroorzaker kunnen zijn, en de onkruidverdelger de trigger. Maar het blijft gissen. REDACTIE: Het parkinsonfonds, door je stiefzoon opgestart, steunt wetenschappelijk onderzoek mbt P, denk jij ooit nog te kunnen genieten van de doorbraak? Wat staat er nog op stapel bij het Fonds? De gedrevenheid waarmee de tandem Gabe en zijn echtgenote Carine van alles bedenken om het fonds te spekken blijft me verbazen. Hun grote betrokkenheid creëerde ondertussen een unieke en hartverwarmende vertrouwensband. Natuurlijk hoop ik dat wij allen, liever vandaag dan morgen, Parkinson-vrij zullen zijn! Ik heb (gelukkig) geen ervaring hoe de medische staf de toekomst op mogelijke genezing van andere aandoeningen voorspelt maar voor P is dat doorgaans een doorbraak binnen de vijf jaar. Laat ons dus hopen dat deze klassieke profetie na 5x5 jaar eindelijk realiteit wordt. Dit zou voor het koppeltje en voor de vele andere altruïsten een verdiende bekroning betekenen voor hun jarenlange inzet. Naast de vele gastoptredens organiseren Gabe en Carine de eerste week van augustus 2012 een fietsbeklimming voor Parkies op de Mont Ventoux. Een weinig later wil Gabe een beklimming doen, met gids, van de Mont Blanc. Geen moeite wordt dus gespaard voor het goede doel. Met succes houden zij onze ziekte zo in de kijker, wat ons allen ten goede komt. REDACTIE:Je slikt nu twintig jaar medicijnen met blijkbaar nog steeds goede resultaten, heb je dan geen last van neveneffecten? Hetgeen je ziet is niet altijd hetgeen je krijgt hé. Maar ik mag niet klagen. Ik slik inderdaad reeds 20jaar dagelijks DEZELFDE hoeveelheid Prolopa. Wel in de loop der jaren aangevuld met nieuwe medicijnen. Op dit ogenblik bestaat mijn dagrantsoen uit 4x Mirapexine 0,7, 1x Azilect1mg, 2x Symmetrel 100, 3x Comtan 200, 3x ½ Prolopa 250. Na ongeveer 10 jaar Prolopa begonnen de dyskinesieën. Eerst in de benen, later ook in de armen, en nu soms over het hele lichaam. Fijne motoriek zoals eten of typen lokt deze uit, dikwijls gepaard met zweetaanvallen. Spanningen zowel positieve als negatieve verhogen de kans op deze storende ongemakken..tijdens een zonnevakantie voel ik me stukken beter, de warme zonnestralen hebben een weldoend effect. Als ik medicijnvrij ben ( s morgens vóór medicatie) is mijn spraak doorgaans beter dan in een onperiode. Mijn nachtrust is verkort van 8 tot 5 a 6 uur. Aangezien ik tussen 6 en 9 het vlotst praat regel ik afspraken met (sommige) leveranciers in deze vroege ochtenduren bij mij thuis. Stipte en correcte medicijninname liefst op een (bijna) lege maag 20 Parkinsonmagazine

Onderzoeksgroep Neurodegeneratieve Hersenziekten

Onderzoeksgroep Neurodegeneratieve Hersenziekten WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK NAAR DE ROL VAN GENETICA IN JONGDEMENTIE: FAMILIES, MUTATIES EN GENETISCHE TESTEN. Christine Van Broeckhoven Neurodegeneratieve Hersenziekten Groep, Department Moleculaire Genetica,

Nadere informatie

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf.

Niet veel mensen krijgen deze ziekte en sommige volwassenen hebben er vaak nog nooit van gehoord of weten er weinig vanaf. Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Lateraal Sclerose heeft. Het is een lang woord en het wordt vaak afgekort tot ALS. Niet veel

Nadere informatie

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT 1 Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Laterale Sclerose heeft. Het is een lang woord en

Nadere informatie

FAQ Schenkingen en Legaten

FAQ Schenkingen en Legaten FAQ Schenkingen en Legaten SCHENKINGEN EN LEGATEN AAN DOMINIEK SAVIO Waarom kiezen voor Dominiek Savio voor een schenking of (duo)legaat? Dominiek Savio wil voor kinderen, jongeren en volwassenen met een

Nadere informatie

Uw testament. met een duolegaat? Goed nieuws voor uw erfgenamen én het goede doel. Hoe werkt het? Cijfervoorbeelden Hoe eraan beginnen?

Uw testament. met een duolegaat? Goed nieuws voor uw erfgenamen én het goede doel. Hoe werkt het? Cijfervoorbeelden Hoe eraan beginnen? Uw testament met een duolegaat? Hoe werkt het? Cijfervoorbeelden Hoe eraan beginnen? Goed nieuws voor uw erfgenamen én het goede doel Paraat. Altijd, overal. Wat gebeurt er met uw geld, huis, beleggingen,

Nadere informatie

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo?

U schrijft ook dat wij Belgen bang zijn voor elkaar. Hoezo? Wablieft praat met Paul Verhaeghe De maatschappij maakt mensen ziek Materieel hebben we het nog nooit zo goed gehad. De meesten van ons hebben een inkomen, een dak boven ons hoofd Toch voelen veel mensen

Nadere informatie

De overeenkomsten tussen de ziekte van Parkinson en de ziekte van Huntington

De overeenkomsten tussen de ziekte van Parkinson en de ziekte van Huntington Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Succesvolle gentherapiestudie bij de ziekte van Parkinson geeft

Nadere informatie

nalatenschap Een manier om het leven verder te zetten

nalatenschap Een manier om het leven verder te zetten De nalatenschap Een manier om het leven verder te zetten Aan uw testament werken is niet altijd gemakkelijk. Het is echter voor ieder van u de enige manier om te garanderen dat uw wensen perfect gerespecteerd

Nadere informatie

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197

Inhoud. Aan jou de keuze 7. Niet alleen maar een boek 187. Auteurs 191. Dankwoord 197 Inhoud Aan jou de keuze 7 D/2012/45/239 - isbn 978 94 014 0183 8 - nur 248 Tweede druk Vormgeving omslag en binnenwerk: Nanja Toebak, s-hertogenbosch Illustraties omslag en binnenwerk: Marcel Jurriëns,

Nadere informatie

Psychosociale gevolgen van kanker. Wat speelt er bij kanker. 8 november 2011 8 november 2011. K.Rutgers, Centrum Amarant/THHA 1

Psychosociale gevolgen van kanker. Wat speelt er bij kanker. 8 november 2011 8 november 2011. K.Rutgers, Centrum Amarant/THHA 1 Psychosociale gevolgen van kanker Karen Rutgers van Wijlen Psycho-oncologisch therapeut Centrum Amarant te Utrecht Toon Hermans Huis Amersfoort Wat speelt er bij kanker Kanker = crisis = ontreddering Kanker

Nadere informatie

1. (Een gewone) hand- en/of bankgift

1. (Een gewone) hand- en/of bankgift 1. (Een gewone) hand- en/of bankgift 1.1. WAT HOUDT ZO N HAND- OF BANKGIFT PRECIES IN? 1.1.1. Schenken zonder schenkingsrechten! Schenking is in principe notarieel. Dat is in ieder geval het basisprincipe

Nadere informatie

Gebruikersgids. Federale Overheidsdienst FINANCIEN

Gebruikersgids. Federale Overheidsdienst FINANCIEN Gebruikersgids L UNION FAIT LA FORCE - EENDRACHT MAAKT MACHT Federale Overheidsdienst FINANCIEN Wat is Tax-on-web? Tax-on-web is een snelle, gebruiksvriendelijke en veilige elektronische applicatie om

Nadere informatie

Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP)

Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP) Hallo, ik ben Joep. Dit zijn mijn zusje Mieke en mijn vader en moeder Familiaire Adenomateuze Polyposis (FAP) Boekje met informatie voor jonge mensen Je hebt net te horen gekregen dat je FAP hebt. Of misschien

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

We zijn heel blij dat we onze bouwdroom hebben gevolgd. www.sibomat.be

We zijn heel blij dat we onze bouwdroom hebben gevolgd. www.sibomat.be We zijn heel blij dat we onze bouwdroom hebben gevolgd. www.sibomat.be Meestal gaat het zo: huisje, boompje, beestje. Zo ging het ook voor Serge V. en Sabine D. Ze woonden al achttien jaar in hun zelfgerenoveerde

Nadere informatie

Besmettelijke hersenaandoeningen

Besmettelijke hersenaandoeningen Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Moeten we ons zorgen maken over een huntingtine-invasie? Goed lab

Nadere informatie

100-plus onderzoek: wel oud maar niet dement. informatiefolder

100-plus onderzoek: wel oud maar niet dement. informatiefolder 100-plus onderzoek: wel oud maar niet dement informatiefolder 1 Juist u, de 100-plusser die niet dement is Bent u ouder dan 100 jaar en helemaal helder, of kent u misschien iemand voor wie dit opgaat?

Nadere informatie

ADHD. en kinderen (6-12 jaar)

ADHD. en kinderen (6-12 jaar) ADHD en kinderen (6-12 jaar) ADHD, DAAR BEN JE NIET BLIJ MEE Als je bij het buitenspelen een blauwe plek oploopt, dan zit je daar niet mee. Meestal is-ie na een paar dagen weer weg. Bij ADHD is dat anders,

Nadere informatie

Wat weten we van de ZvH in China?

Wat weten we van de ZvH in China? Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Chinees Ziekte van Huntington Netwerk gelanceerd Chinees Ziekte

Nadere informatie

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42.

Eén ding is nodig. Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. Eén ding is nodig Deze geschiedenis kun je lezen in Lukas 10 : 38 42. We hebben met elkaar nagedacht over de wonderen die de Heere Jezus heeft gedaan toen Hij op de aarde was. Grote wonderen! Weet je t

Nadere informatie

ONZE KLEINE WEESKINDEREN

ONZE KLEINE WEESKINDEREN Januari 2012 Driemaandelijks 1 e trimester 2012 Afgiftekantoor Brussel X Erkenningnummer P2A6234 ONZE KLEINE WEESKINDEREN Hand in hand Nieuwsbrief voor onze vrienden Een voorspoedig en gezond nieuw jaar...

Nadere informatie

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson Vereniging

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson Vereniging Parkinsonismen Vereniging Parkinson Vereniging Inhoudsopgave De Parkinson Vereniging 4 Dit zijn de verschijnselen 4 Dopamine 5 Behandeling van symptomen 5 Bijwerkingen en operaties 5 Verenigingsactiviteiten

Nadere informatie

Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes.

Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes. Gedichten en korte spreuken voor rouwbrieven en dankkaartjes. Rust nu maar uit, je hebt je strijd gestreden. Je hebt het als een moedig man gedaan. Wie kan begrijpen hoe je hebt geleden en wie kan voelen,

Nadere informatie

Kinderen uit familiehuwelijken

Kinderen uit familiehuwelijken Een gezonde baby Kinderen uit familiehuwelijken D e geboorte van je baby is een van de mooiste momenten in je leven. 9 maanden kijk je er naar uit en natuurlijk hoop je dat je kind gezond is. Gelukkig

Nadere informatie

Dementie moet dringend op de politieke agenda (dinsdag, 21 maart 2006) -

Dementie moet dringend op de politieke agenda (dinsdag, 21 maart 2006) - Dementie moet dringend op de politieke agenda (dinsdag, 21 maart 2006) - Interview op maandag. CHRISTEL GEERTS, SP.A-SENATOR EN GERONTOLOGE,,Dementie treft een half miljoen mensen'', zegt Christel Geerts

Nadere informatie

7. Hoe vermijdt u dat uw vermogen bij uw schoonfamilie terechtkomt?

7. Hoe vermijdt u dat uw vermogen bij uw schoonfamilie terechtkomt? 7. Hoe vermijdt u dat uw vermogen bij uw schoonfamilie terechtkomt? 7.1. Wat is het? Als u aan vermogens- en successieplanning doet, wilt u ervoor zorgen dat uw vermogen bij uw eigen familie (met name

Nadere informatie

Eerste huis online met de eid verkocht

Eerste huis online met de eid verkocht Focus nr. 12 07/03/12 toepassing: eerste huis online verkocht Roerende voorheffing kan voortaan online ingediend worden Word rijk dankzij je Het gebruik van de elektronische identiteitskaart voor de inschrijving

Nadere informatie

Uw slapende rekeningen niet vergeten?

Uw slapende rekeningen niet vergeten? Uw slapende rekeningen niet vergeten? www.slapenderekeningen.be Deposito- en Consignatiekas Administratie van de Thesaurie.be Moet u wakker liggen van uw slapende rekeningen? Helemaal niet, want wij helpen

Nadere informatie

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt.

Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij bent nog onbeschreven en nog geen groot verhaal jij blaakt alleen van leven dat in jou ademhaalt. Jij kunt geen mensen haten en doet geen ander zeer misschien ben jij het wapen waarmee ik liefde leer.

Nadere informatie

DEMENTIE EN HET GENETISCH ONDERZOEK

DEMENTIE EN HET GENETISCH ONDERZOEK DEMENTIE EN HET GENETISCH ONDERZOEK Prof. Dr. Julie van der Zee, PhD Neurodegeneratieve Hersenziekten Groep, Department Moleculaire Genetica, VIB, Laboratorium Neurogenetica, Instituut Born Bunge, Universiteit

Nadere informatie

Uw testament en het duolegaat

Uw testament en het duolegaat Uw testament en het duolegaat Hoe werkt het? Cijfervoorbeelden Zij bestaan de mensen die buitenspel staan in het samenleven. In hun ogen lees je de vraag: Wie zeg je dat ik ben? Wat denk jij van mij? Ben

Nadere informatie

Het Gedeeld Farmaceutisch Dossier

Het Gedeeld Farmaceutisch Dossier Een nieuwe + voor uw gezondheid Het Gedeeld Farmaceutisch Dossier De apothekers investeren verder in de kwaliteit van de zorg en de veiligheid van de patiënten PERSBERICHT 25 februari 2014 Het Gedeeld

Nadere informatie

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep

goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep 10 goede redenen voor het bezoeken van een zelfhulpgroep InTact Zelfhulp Zelfhulp is er voor jou. Deze informatie is voor alle mensen met een verslavingsprobleem, ongeacht welke verslaving en voor naasten

Nadere informatie

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op.

Zelfmoordgedachten. Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Zelfmoordgedachten Praat over wat je denkt, voelt, ervaart. Praten lucht op. Alles over zelfmoordgedachten Zelfmoordlijn 1813 Die kan je bellen, chatten of mailen als je aan zelfdoding denkt. Op de website

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot.

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Rouw van naastbestaanden van personen met dementie Gerke VERTHRIEST Een pluim voor jou, mantelzorger! We staan stil bij: - Rouwen als iemand nog niet dood

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Elk kind heeft het recht om...

Elk kind heeft het recht om... Elk kind heeft het recht om... Rechten is hetgeen je mag doen en mag hebben. Je hoeft er niet eerst iets anders voor te doen. Rechten heb je gewoon. Ook jij hebt rechten. Iedereen heeft ze. Kinderrechten

Nadere informatie

Erfelijke borst-, eierstoken eileiderkanker

Erfelijke borst-, eierstoken eileiderkanker Erfelijke borst-, eierstoken eileiderkanker informatie voor patiënten 2 Erfelijke borst-, eierstoken eileiderkanker deze brochure is bedoeld voor wie meer wil weten over erfelijkheid bij borst-, eierstok-

Nadere informatie

Uw testament kan jongeren kansen geven!

Uw testament kan jongeren kansen geven! Uw testament kan jongeren kansen geven! Onze prioriteit gaat naar de doelloze, verlaten en bedreigde jeugd. Don Bosco Goede vrienden van Don Bosco, Op de één of andere manier voelt u zich verbonden met

Nadere informatie

Kanker en erfelijkheid Hoe vertel ik het mijn familie?

Kanker en erfelijkheid Hoe vertel ik het mijn familie? Kanker en erfelijkheid Hoe vertel ik het mijn familie? Verzekeren en erfelijkheid 1 Heb je een aanleg voor kanker? Dan kunnen sommige familieleden de aanleg voor de ziekte ook hebben. Het is belangrijk

Nadere informatie

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou!

Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou! Hallo Ben jij een kind van gescheiden ouders? Dit werkboekje is speciaal voor jou Als je ouders uit elkaar zijn kan dat lastig en verdrietig zijn. Misschien ben je er boos over of denk je dat het jouw

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

COMPLEXERE MAATSCHAPPIJ:

COMPLEXERE MAATSCHAPPIJ: COMPLEXERE MAATSCHAPPIJ: NESTEN KRIJGEN DEUKEN OUDERLIJKE STRESS: WEINIG TIJD OM TE COMMUNICEREN. WE GROEIEN UIT ELKAAR EMOTIONELE STRESS: VEEL VERLIESERVARINGEN Even reflecteren naar eigen handelen. Heb

Nadere informatie

Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding

Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding PRAKTIJK VOOR VERLIESVERWERKING Wilma Luyke Doetinchem Ervaringen van deelnemers Individuele begeleiding "Ik kan U vertellen dat ik in zak en as zat voordat ik bij Wilma aanklopte. Mijn vrouw is plotseling

Nadere informatie

Moeder worden, moeder zijn

Moeder worden, moeder zijn Moeder worden, moeder zijn Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Postbus 10208 1001 EE Amsterdam Telefoon: (020) 520 60 70 Fax: (020) 520 60 61 E-mail: info@eenvoudigcommuniceren.nl Website: www.eenvoudigcommuniceren.nl

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Delier of plotse verwardheid. GezondheidsZorg met een Ziel

Patiënteninformatie. Delier of plotse verwardheid. GezondheidsZorg met een Ziel i Patiënteninformatie Delier of plotse verwardheid GezondheidsZorg met een Ziel DELIER OF PLOTSE VERWARDHEID Uw partner, familielid of iemand anders uit uw naaste omgeving is vanwege een ziekte, ongeval

Nadere informatie

Het Knaapengevoel. Vooraf

Het Knaapengevoel. Vooraf Het Knaapengevoel Vooraf Zo gaan we met elkaar om! Leg het maar eens uit: het Knaapen-gevoel. Als werknemers van KnaapenGroep weten we onbewust wat ermee bedoeld wordt en gedragen we ons ernaar. Maar hoe

Nadere informatie

Hoe gaat het in z n werk daar? Wat is er anders dan een gewone poli?

Hoe gaat het in z n werk daar? Wat is er anders dan een gewone poli? INTERVIEW d.d. 28 december 2009 Coeliakiepoli Op het interview-wenslijstje van Nynke en Zara staat Dr. Luisa Mearin. Zij is kinderarts MDL in het LUMC te Leiden en heeft als eerste met haar collega s in

Nadere informatie

HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT

HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT HOE JE IN 5 STAPPEN ECHT ZELFVERTROUWEN OPBOUWT DOOR ANN VAN RIET WWW.ALTHEA-COACHING.BE Hallo! In dit e-book ga je leren hoe je echt zelfvertrouwen kan opbouwen. En daarmee bedoel ik dus niet gewoon denken

Nadere informatie

Adders onder het gras bij een gesplitste aankoop

Adders onder het gras bij een gesplitste aankoop Adders onder het gras bij een gesplitste aankoop De zgn. gesplitste aankoop van een onroerend goed door ouders en kinderen is een efficiënte manier om later veel successierechten te besparen. Nu de fiscus

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

De gezinswoning voor 99,6 % legateren aan de langstlevende?

De gezinswoning voor 99,6 % legateren aan de langstlevende? De gezinswoning voor 99,6 % legateren aan de langstlevende? De laatste tijd komen steeds vaker testamenten voor waarbij de ene echtgenoot aan de andere 99,6 % van de gezinswoning in volle eigendom legateert

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Borst- en/of eierstokkanker: Erfelijk risico en genetisch testen

Borst- en/of eierstokkanker: Erfelijk risico en genetisch testen Borst- en/of eierstokkanker: Erfelijk risico en genetisch testen In onze bevolking heeft iedere vrouw een risico van ongeveer 10% om in de loop van haar leven borstkanker te krijgen en 1,5% om eierstokkanker

Nadere informatie

Sommige dingen (vallen in het water)

Sommige dingen (vallen in het water) Sommige dingen (vallen in het water) Roel Verniers Clara van den Broek Sommige dingen (vallen in het water) Over afscheid moeten nemen van het leven en van elkaar 2012 Roel Verniers, Clara van den Broek

Nadere informatie

palliatieve eenheid ten oever

palliatieve eenheid ten oever palliatieve eenheid ten oever Korte voorstelling Een palliatieve eenheid richt zich tot patiënten die ongeneeslijk ziek zijn, hiervoor geen behandeling meer krijgen en die een korte levensverwachting hebben.

Nadere informatie

Portret van H. Gerealiseerd door H. en Linde Stael In samenwerking met het SIHO

Portret van H. Gerealiseerd door H. en Linde Stael In samenwerking met het SIHO Portret van H. Gerealiseerd door H. en Linde Stael In samenwerking met het SIHO Dit portret gaat over H., een vrouw die met een evoluerende spierziekte nog lang voor de klas heeft gestaan in het lager

Nadere informatie

Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be

Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be Datum: VRAGENLIJSTEN (1) Naam: Geboortedatum: www.upckuleuven.be info@upckuleuven.be campus Kortenberg Leuvensesteenweg 517 3070 Kortenberg T +32 2 758 05 11 campus Gasthuisberg Herestraat 49 3000 Leuven

Nadere informatie

> Orgaan- en weefseldonatie na het vaststellen van de hersendood

> Orgaan- en weefseldonatie na het vaststellen van de hersendood www.azstlucas.be > Orgaan- en weefseldonatie na het vaststellen van de hersendood Informatie voor nabestaanden Voorwoord Wanneer u geconfronteerd wordt met orgaandonatie, wil dat zeggen dat u een familielid,

Nadere informatie

X-gebonden overerving

X-gebonden overerving 12 Universiteit Gent - UG http://medgen.ugent.be/cmgg/home.php Tel. +32(0)9 240 36 03 X-gebonden overerving Université Libre de Bruxelles - ULB Tel. +32 (0)2 555 31 11 Vrije Universiteit Brussel - VUB

Nadere informatie

VRAGENLIJST. Zorgvrager, vervolgmeting

VRAGENLIJST. Zorgvrager, vervolgmeting VRAGENLIJST pagina 2 Uw ervaringen als zorgvrager zijn waardevol U ontvangt zorg. In deze lijst staan vragen over wat die zorg betekent voor u als zorgvrager. Uw antwoorden worden gebruikt in onderzoek

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding Gebruikershandleiding Versie 2.1 INHOUDSTAFEL 1 Context... 3 2 Installatie... 4 3 Gebruik van de toepassing... 9 3.1 Opstarten van de Patient HealthViewer toepassing (na installatie)... 9 3.2 Algemene

Nadere informatie

Omdat het langere tijd zo goed ging heeft de arts in 2008 de medicatie verminderd.

Omdat het langere tijd zo goed ging heeft de arts in 2008 de medicatie verminderd. Congres GGZ 2014 Geacht publiek, Waarschijnlijk hebben jullie de aankondiging van mijn mededeling gelezen: mijn neef heeft in een toestand van zware psychose zijn beide ouders om het leven gebracht. Dit

Nadere informatie

Psychosociale aspecten bij longkankerpatiënten. Christine De Coninck Palliatief Support Team UZ Gent 1 december 2007

Psychosociale aspecten bij longkankerpatiënten. Christine De Coninck Palliatief Support Team UZ Gent 1 december 2007 Psychosociale aspecten bij longkankerpatiënten Christine De Coninck Palliatief Support Team UZ Gent 1 december 2007 Overzicht Inleiding Prevalentie psychosociale problemen Specifieke aspecten bij longkanker

Nadere informatie

Erfelijkheid van de ziekte van Huntington

Erfelijkheid van de ziekte van Huntington Erfelijkheid van de ziekte van Huntington In de kern van iedere cel van het menselijk lichaam is uniek erfelijk materiaal opgeslagen. Dit erfelijk materiaal wordt ook wel DNA (Desoxyribonucleïnezuur) genoemd.

Nadere informatie

Verzekeringen & erfelijkheid

Verzekeringen & erfelijkheid Verzekeringen & erfelijkheid U wilt een levens- of arbeidsongeschiktheidsverzekering afsluiten? Hier vindt u de www.bpv.nl antwoorden op veelgestelde vragen over erfelijkheid en het aanvragen van een verzekering.

Nadere informatie

Partner ondersteuning 1

Partner ondersteuning 1 Partnerondersteuning 1 Je partner heeft borstkanker, wat nu? Informatie voor je partner Kanker heb je niet alleen. Ook jij als partner wordt mee betrokken in de strijd. Het bericht is voor jou net zo n

Nadere informatie

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden.

Wanneer vertel je het de kinderen? Kies een moment uit waarop je zelf en de kinderen niet gestoord kunnen worden. Hoe vertel je het de kinderen? Op een gegeven moment moet je de kinderen vertellen dat jullie gaan scheiden. Belangrijk is hoe en wat je hen vertelt. Houd rekening daarbij rekening met de leeftijd van

Nadere informatie

Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl

Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Witte en rode rozen Eerste druk, 2014 2014 Lieve De Coninck Corrector: Raf De Coninck Fotograaf: Jeff Thielemans Omslagontwerp: Roger Thielemans Portretfoto: Brigitte Buelens isbn: 9789048432905 nur: 749

Nadere informatie

Informatiebrief D-dimer and AP-FXIII in CVT studie, versie 1.2 3 november 2011. D-dimer en AP-FXIII in de diagnostiek van sinustrombose

Informatiebrief D-dimer and AP-FXIII in CVT studie, versie 1.2 3 november 2011. D-dimer en AP-FXIII in de diagnostiek van sinustrombose Informatiebrief voor de patiënt in tweede instantie Informatiebrief over de studie naar Geachte mevrouw / mijnheer, Op het moment dat u deze brief leest bent u herstellende van klachten waarvoor u werd

Nadere informatie

uw medisch dossier patiënteninformatie

uw medisch dossier patiënteninformatie patiënteninformatie uw medisch dossier Uw behandelend arts heeft een medisch dossier over u aangelegd. Dat is nodig voor een goede behandeling en verzorging. Maar hoe gaat het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis

Nadere informatie

Screening op prostaatkanker

Screening op prostaatkanker Screening op prostaatkanker Informatie voor mannen die een PSA-test overwegen of aanvragen. Wat we weten en wat we niet weten: zaken om over na te denken alvorens te besluiten een PSA-test te laten uitvoeren.

Nadere informatie

Plenaire opening. Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013

Plenaire opening. Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013 Plenaire opening Themamiddag Wil ik het weten? En dan? 28 september 2013 Opening door Anke Leibbrandt Iedereen wordt van harte welkom geheten namens de BVN en de programmacommissie erfelijkheid (betrokken

Nadere informatie

Vroeg Interventiedienst Drugs

Vroeg Interventiedienst Drugs VRIND Vroeg Interventiedienst Drugs Als aan ouders gevraagd wordt wat hun grootste bekommernissen zijn voor hun kinderen in de toekomst, dan scoort 'drugs' zeer hoog. Ouders maken zich zorgen over drugs.

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE SEDATIE. en richtlijnen na dagopname

PATIËNTEN INFORMATIE SEDATIE. en richtlijnen na dagopname PATIËNTEN INFORMATIE SEDATIE en richtlijnen na dagopname Mevrouw, mijnheer Binnenkort word je verwacht op de dienst daghospitalisatie voor een maagof darmonderzoek. Er is afgesproken dat je een lichte

Nadere informatie

Wat is een genetische test?

Wat is een genetische test? 12 Wat is een genetische test? Aangepaste informatie van folders geproduceerd door Guy s and St Thomas Hospital en Londen Genetic Knowledge Park, aangepast volgens hun kwaliteitsnormen. Januari 2008 Gest

Nadere informatie

Wat zijn polyq ziektes?

Wat zijn polyq ziektes? Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Zijn er genetische verbanden tussen neurodegeneratieve ziektes?

Nadere informatie

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet... of je vader naar een psychiater... Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Deze brochure werd - met toestemming

Nadere informatie

Alle eerstelijnshulpverleners worden uitgenodigd op de algemene vergadering SIT-Neerpelt

Alle eerstelijnshulpverleners worden uitgenodigd op de algemene vergadering SIT-Neerpelt DRIEMAANDELIJKS JAARGANG 5 NUMMER 1 APRIL 1996 Inhoud -Uitnodiging algemene vergadering p.1 -Omgaan met dementie p.2-3 -LISTEL-navorming p.4 Alle eerstelijnshulpverleners worden uitgenodigd op de algemene

Nadere informatie

Wegwijzer voor ouders van een kind met het Sturge-Weber syndroom

Wegwijzer voor ouders van een kind met het Sturge-Weber syndroom Wegwijzer voor ouders van een kind met het Sturge-Weber syndroom In opdracht van: Nederlandse Vereniging voor mensen met een wijnvlek of het Sturge-Weber syndroom Ontwikkeld door: Het Ondersteuningsburo

Nadere informatie

Zorg voor een ander begint bij jezelf!

Zorg voor een ander begint bij jezelf! Zorg voor een ander begint bij jezelf! Zelfzorg voor mantelzorgers Zelfzorg Zorg je thuis voor iemand die je dierbaar is? Of voor iemand in je omgeving? Dan ben je waarschijnlijk een mantelzorger. Mantelzorg

Nadere informatie

Gewichtsverlies bij Huntington patiënten

Gewichtsverlies bij Huntington patiënten Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Mollige muizen wijzen op het belang van de hypothalamus bij de ziekte

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1

0-3 maanden zwanger. Zwanger. Deel 1 Zwanger Ik was voor het eerst zwanger. Ik voelde het meteen. Het kon gewoon niet anders. Het waren nog maar een paar cellen in mijn buik. Toch voelde ik het. Deel 1 0-3 maanden zwanger Veel te vroeg kocht

Nadere informatie

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom?

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom? 6. Behandelingen De uitslagen van alle onderzoeken geven een duidelijk beeld van de ziekte. De artsen weten nu om welke soort borstkanker het gaat, wat de eigenschappen zijn van de kankercellen, hoe groot

Nadere informatie

Patiëntenbrochure. 1dd 1mg bij parkinson

Patiëntenbrochure. 1dd 1mg bij parkinson Patiëntenbrochure 1dd 1mg bij parkinson Inhoud Wat is de ziekte van Parkinson? 3 Wat zijn de klachten bij de ziekte van Parkinson? 4 Waar wordt de ziekte van Parkinson door veroorzaakt en hoe vaak komt

Nadere informatie

Als een pilletje niet meer genoeg is

Als een pilletje niet meer genoeg is Als een pilletje niet meer genoeg is Jeroen van Vugt Medisch Spectrum Twente Iets over Parkinson n Verstoorde motoriek Trillen (tremor) Stijve spieren Trager Starre mimiek Onduidelijker spreken Moeilijker

Nadere informatie

Consultatie Kinder- en Jeugdpsychiatrie

Consultatie Kinder- en Jeugdpsychiatrie hoofd, hals en zenuwstelsel info voor de ouders Consultatie Kinder- en Jeugdpsychiatrie Alles wat u moet weten voor een eerste afspraak Inhoud 01 Voorwoord... 04 02 Hoe werkt de afdeling Kinder- en Jeugdpsychiatrie

Nadere informatie

Patiënteninformatie. energiek

Patiënteninformatie. energiek Patiënteninformatie energiek Inhoud energiek na kanker... 2 energiek : een revalidatieprogramma uit 3 delen... 2 Fysieke revalidatie... 3 Psychosociale revalidatie... 3 Welk resultaat bereikt u met energiek?...

Nadere informatie

Ziekte van Parkinson. Patiënteninformatie

Ziekte van Parkinson. Patiënteninformatie Patiënteninformatie Ziekte van Parkinson Informatie over (de oorzaken van) de ziekte van Parkinson, waar u dan last van kunt hebben, hoe we de diagnose stellen en wat u er zelf aan kunt doen Ziekte van

Nadere informatie

Participatief leiderschap. Hoe leid je een samenwerkingsverband?

Participatief leiderschap. Hoe leid je een samenwerkingsverband? Participatief leiderschap Hoe leid je een samenwerkingsverband? Mr. Drs. Lucien Stöpler Justice in Practice December 2014 Participatief leiderschap: Hoe leid je een samenwerkingsverband? 2014 Justice in

Nadere informatie

Uw slapende rekeningen niet vergeten?

Uw slapende rekeningen niet vergeten? Uw slapende rekeningen niet vergeten? www.slapenderekeningen.be Deposito- en Consignatiekas Administratie van de Thesaurie.be Moet u wakker liggen van uw slapende rekeningen? Helemaal niet, want wij helpen

Nadere informatie

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan.

Vertel de kinderen, of praat met hen over het verschil tussen film, tv kijken of naar het theater gaan. LESBRIEF Binnenkort gaan jullie met jullie groep naar de voorstelling Biggels en Tuiten Hieronder een aantal tips over hoe je de groep goed kan voorbereiden op de voorstelling. VOOR DE VOORSTELLING Vertel

Nadere informatie

Ziekte van Parkinson

Ziekte van Parkinson Ziekte van Parkinson De ziekte van Parkinson is een chronische aandoening van de hersenen die progressief is. In deze folder leest u meer over deze ziekte en over de polikliniek Neurologie van het Havenziekenhuis.

Nadere informatie

Orgaan- en weefseldonatie. Soms zou ik willen dat gisteren nooit voorbijging, omdat vandaag zo anders is.

Orgaan- en weefseldonatie. Soms zou ik willen dat gisteren nooit voorbijging, omdat vandaag zo anders is. Orgaan- en weefseldonatie Soms zou ik willen dat gisteren nooit voorbijging, omdat vandaag zo anders is. Inhoudsopgave Orgaan- en weefseldonatie... 1 Inleiding... 3 Wat is hersendood?... 4 Door wie en

Nadere informatie

Informatie op te nemen in communicatie-instrumenten over borstkankeropsporing. bij vrouwen van 70 tot 79 jaar

Informatie op te nemen in communicatie-instrumenten over borstkankeropsporing. bij vrouwen van 70 tot 79 jaar Informatie op te nemen in communicatie-instrumenten over opsporing bij vrouwen van 70 tot 79 jaar Algemene informatie over opsporing Wat is opsporing? Hoe gebeurt het onderzoek bij opsporing? Borstkankeropsporing

Nadere informatie

apotheek ziekenhuis mutualiteit SIS-kaart dringende medische hulp handicap dokter van wacht medisch centrum gezinsplanning Gezondheid

apotheek ziekenhuis mutualiteit SIS-kaart dringende medische hulp handicap dokter van wacht medisch centrum gezinsplanning Gezondheid SIS-kaart dringende medische hulp handicap gezinsplanning mutualiteit medisch centrum apotheek ziekenhuis dokter van wacht Gezondheid Ik leef in België. Heb ik recht op gezondheidszorg? In België heeft

Nadere informatie