Aanvulling: Anatomie en Pathologie - theorie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Aanvulling: Anatomie en Pathologie - theorie"

Transcriptie

1 Aanvulling: Anatomie en Pathologie - theorie

2 > Inhoud > Tekstbron 1: Kinderziekten en infectieziekten 3 > Tekstbron 2: Maag-, (blaas-) en darmaandoeningen 9 > Tekstbron 3: Aandoeningen van de luchtwegen 15 > Tekstbron 4: Aandoeningen van het bewegingsapparaat 16 > Tekstbron 5: Aandoeningen van het zenuwstelsel 20 > Tekstbron 6: Hart- en vaatziekten 25 > Tekstbron 7: Diabetes 29 > Tekstbron 8: Huidaandoeningen 30 > Tekstbron 9: Kanker 34 > Tekstbron 10: Het gebit en nagels 36 > Tekstbron 11: Slaap- en waakritme 39 > Tekstbron 12: Ogen en oren 42 Colofon Uitgeverij. Meppel Postbus KB Meppel Tel.: Fax: Internet: Auteur Jantsje Heeringa Titel Aanvulling: Anatomie en Pathologie Vormgeving Binnenwerk: DBD Design/Ruud de Boer, omslag: Tekst in beeld/hubi de Gast ISBN ISBN n.v.t. Copyright 2013 Eerste druk/eerste oplage Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, microfilm, fotokopie of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menen zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikelen 16h t/m 16m Auteurswet 1912 jo. Besluit van 27 november 2002, Stb. 575, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoeding te voldoen aan de Stichting Reprorecht te Hoofddorp (Postbus 3060, 2130 KB) of contact op te nemen met de uitgever voor het treffen van een rechtstreekse regeling in de zin van art. 16l, vijfde lid, Auteurswet 1912.

3 > Tekstbron 1: Kinderziekten en infectieziekten Aanvulling op BT 0 Introductie beroepstaak en BT Zorgvrager begeleiden een leven lang Kinderziekten Kinderziekten zijn ziekten die meestal alleen op de kinderleeftijd voorkomen. De meeste volwassenen zijn al immuun tegen deze ziektes, doordat ze ze zelf vroeger gehad hebben of doordat ze ertegen ingeënt zijn. Alle kinderziekten zijn infectieziekten. Infectieziekten worden veroorzaakt door micro-organismen die het lichaam binnen weten te dringen. Micro-organismen zijn: virussen, bacteriën, schimmels, gisten, parasieten en protozoa. Meer daarover lees je bij: Infectieziekten. Vaccinaties Wanneer je een infectieziekte krijgt, maakt het lichaam antistoffen aan tegen de ziekteverwekker. Bij een groot aantal ziekteverwekkers is dat voldoende en krijg je die ziekte niet nog een keer wanneer je ermee in aanraking komt. Je bent dan immuun tegen een bepaalde ziekteverwekker. Helaas geldt dat niet voor alle ziekteverwekkers. Het aanmaken van antistoffen tegen een aantal infectieziekten is ook het doel van vaccinaties. Daarbij wordt er een deel van een ziektekiem of een verzwakt virus geïnjecteerd in het lichaam waarna het lichaam antistoffen tegen die ziekteverwekkers gaat aanmaken. Daarna ben je grotendeels immuun voor een bepaalde ziekteverwekker zonder dat je de ziekte zelf hebt gehad. Dat is handig wanneer het ziekten betreft die bijna niet te behandelen zijn en zeer ernstig kunnen verlopen soms zelfs met een dodelijke afloop. In Nederland is een vaccinatieprogramma opgesteld door de overheid dat gratis aan alle Nederlandse kinderen aangeboden wordt volgens een bepaald vastgesteld schema, het Rijksvaccinatieprogramma. Het is niet verplicht om een kind te laten inenten, de ouders bepalen of ze dat wel of niet willen. Het Rijksvaccinatieprogramma ziet er als volgt uit (2013): Leeftijd Vaccinatie 2 maanden DKTP-Hib-HepB I & Pneu I 3 maanden DKTP-Hib-HepB II & Pneu II 4 maanden DKTP-Hib-HepB III & Pneu III 11 maanden DKTP-Hib-HepB IV & Pneu IV 14 maanden BMR & MenC 3,9 jaar DKTP V 9 jaar DTP & BMR 13 jaar, alleen meisjes HPV I, II & III 3

4 D = difterie K = kinkhoest T = tetanus P = polio Hib = hib-ziekten, veroorzaakt door de bacterie haemophilus influenzae type B HepB = hepatitis B Pneu = pneumococcenziekte B = bof M = mazelen R = rode hond MenC = meningococcen type C, een veroorzaker van hersenvliesontsteking (meningitis) HPV = humaan papillomavirus, een virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken. Bof Oorzaak: het bofvirus Wijze van besmetting: door hoesten en niezen Incubatietijd: 2-3 weken Periode van besmettelijkheid: van vijf dagen voordat de ziekteverschijnselen beginnen tot ruim een week daarna Verschijnselen: Bof begint vaak met koorts, spierpijn, hoofdpijn en oorpijn. Daarna treedt vaak de kenmerkende ontsteking van de speekselklieren op waardoor de wang(en) dik gezwollen zijn. Na twee tot drie dagen is de zwelling op zijn grootst, binnen een week zijn de zwelling en de andere verschijnselen weer verdwenen. Een derde deel van alle kinderen met bof heeft helemaal geen verschijnselen, toch kunnen ze anderen wel ongemerkt besmetten. Complicaties: Soms een alvleesklierontsteking, eenzijdige doofheid of reuma, ontsteking van de inwendige geslachtsorganen (teelballen en eierstokken), hersenvliesontsteking of hersenontsteking. Sinds 1987 worden kinderen in Nederland gevaccineerd tegen bof waardoor het bijna niet meer voorkomt. Af en toe is er nog een uitbraak, waarbij ook mensen die in hun kinderjaren wel gevaccineerd zijn tegen bof de ziekte kunnen krijgen. Men denkt dat de bescherming door het vaccin in de loop der jaren wat afneemt. Infectieziekten Infectieziekten worden veroorzaakt door micro-organismen die het lichaam binnen weten te dringen. Het kan gaan om de volgende micro-organismen: Virus Een heel klein stukje op DNA gelijkend materiaal dat zich in een celkern van een levende cel, bijvoorbeeld van een mens, in kan bouwen. Het virus kan de cel dan de opdracht geven om hem te vermenigvuldigen. Een virus is moeilijk te bestrijden. Omdat het zelf geen levende cel is, wordt een virus 4 Leerlijn Anatomie en Pathologie - theorie

5 niet gedood door antibiotica. Het best is om een besmetting te voorkomen, bijvoorbeeld door inenting. Bacterie Een eencellig organisme, zonder celkern, dat zich onder de juiste omstandigheden snel kan delen en zich op die manier kan vermenigvuldigen. Bacteriën kunnen stoffen (toxines) uitscheiden waar iemand ziek van kan worden. Niet alle bacteriën veroorzaken ziektes. Er zijn ook onschadelijke en zelfs nuttige bacteriën, bijvoorbeeld op onze huid en in onze darmen die helpen bij de afweer en spijsvertering. Veel bacteriën zijn gevoelig voor antibiotica. Maar doordat antibiotica veel gebruikt worden, passen veel bacteriën zich aan en worden steeds vaker ongevoelig voor antibiotica. Dit noemen we resistentie. Resistente bacteriën zijn een groot gevaar in ziekenhuizen en men zal een patiënt die geïnfecteerd is met een resistente bacterie dan ook altijd isoleren van de andere patiënten. Soms moet er zelfs een hele afdeling of heel ziekenhuis tijdelijk door worden gesloten. Schimmel Een een- of meercellig organisme met een celkern. We kennen schimmels die bijvoorbeeld bederf van voedsel (brood, sinaasappels) veroorzaken, maar ook paddenstoelen zijn meercellige schimmels. Bij mensen kunnen schimmels bijvoorbeeld de ziekten ringworm, zwemmerseczeem en kalknagels veroorzaken. Gist Een eencellige schimmelsoort. We kennen gist doordat het gebruikt wordt bij de bereiding van brood en bier. Sommige gisten kunnen ziekten veroorzaken. De meest bekende bij de mens is de candida albicans, de veroorzaker van bijvoorbeeld vaginale schimmelinfecties, spruw en tepelkloven. Parasiet Een diertje dat in leven blijft door zich te voeden met delen van een gastheer. Dat kan een ander dier zijn of een mens. Ook kan een parasiet zich zo vermenigvuldigen. De gastheer heeft er meestal wel last van en het gaat vaak ten koste van de gezondheid van de gastheer. Voorbeelden van parasieten zijn: luizen, teken, vlooien en lintwormen. Protozoa Eencellige organismen die door overdracht via een dier, bijvoorbeeld een mug, in het bloed kunnen komen en zo een ziekte kunnen veroorzaken, bijvoorbeeld malaria. Besmetting Infectieziekten zijn vaak besmettelijk. Iemand met een infectieziekte kan die ziekte overbrengen op een ander. Infectieziekten kunnen op verschillende manieren verspreid worden: via besmet voedsel door inademen van besmette druppels in de lucht door insecten 5

6 door direct contact met besmette personen via de handen, het speeksel, het bloed en seksueel contact via besmette voorwerpen via wonden. Een ziekte die erg besmettelijk is, wordt gemakkelijk van de ene mens op de andere overgedragen en kan snel tot een epidemie leiden wanneer er veel mensen in korte tijd besmet worden. Wanneer iemand besmet is, heeft hij meestal nog niet meteen klachten. De tijd tussen besmetting en het optreden van ziekteverschijnselen noemen we de incubatietijd. Infectieziekten zijn grotendeels te voorkomen door hygiënische maatregelen te nemen, afhankelijk van de besmettingsweg: handen wassen mondmasker of handschoenen dragen water koken en voedsel voldoende verhitten condoomgebruik contact met besmette personen vermijden. Enkele infectieziekten zijn ook te voorkomen door vaccinatie, waarbij er afweer tegen bepaalde virussen of bacteriën wordt opgebouwd en de echte ziekte minder of geen kans krijgt wanneer iemand ermee in aanraking komt. Veelvoorkomende infectieziekten zijn verkoudheid en griep. Verkoudheid Wat is het? Een verkoudheid is een ontsteking van het slijmvlies van de neus, keel en bijholten. Oorzaak De ontsteking wordt veroorzaakt door een verkoudheidsvirus waarvan er veel verschillende zijn. Daardoor kan het gebeuren dat iemand regelmatig verkouden is. Het verkoudheidsvirus verspreidt zich via vochtdruppeltjes in 6 Leerlijn Anatomie en Pathologie - theorie

7 de lucht of via de handen. Een verkoudheidsvirus kan zich gemakkelijk verspreiden in ruimtes waar niet vaak gelucht wordt en waar veel mensen dicht bij elkaar verblijven zoals op school, op kantoor, in de bus of op een kinderdagverblijf. Via de uitgeademde lucht van de ene persoon komt het virus in de lucht die door een andere persoon ingeademd wordt. Verschijnselen Door de ontsteking zwellen de slijmvliezen in de neus, keel en bijholten op en produceren veel slijm (snot). Er kan een loopneus optreden of een verstopte neus. Geïrriteerd neusslijmvlies kan een niesprikkel geven en geïrriteerde slijmvliezen in de keel en luchtwegen kunnen een hoestprikkel geven. Ook kan er keelpijn optreden of kan men hees worden wanneer de stembanden ook aangedaan zijn. Ook kan een verkoudheid oorpijn geven doordat de neus-keelholte in verbinding staat met het middenoor. Behandeling Aan de meeste verkoudheden hoeft niets gedaan te worden, ze gaan vanzelf weer over, al kan dat soms wel een paar weken duren. Tegen een verstopte neus kunnen neusdruppels gegeven worden. Antibiotica helpen niet bij een verkoudheid omdat die alleen tegen bacteriën werken en niet tegen virussen. Door een verkoudheid zijn de slijmvliezen ontstoken en daardoor vatbaarder voor andere infecties die vaak aanleiding geven tot ernstigere klachten. Lichaamstemperatuur Onze lichaamstemperatuur varieert gedurende de dag, s nachts is de temperatuur lager dan overdag. Hoewel de lichaamstemperatuur per persoon iets kan verschillen, ligt hij wel vaak binnen een bepaald temperatuurbereik. Vrouwen hebben gewoonlijk een iets hogere lichaamstemperatuur dan mannen. Onze temperatuur wordt binnen bepaalde waarden constant gehouden door de hersenen die weer informatie ontvangen over de omgevingstemperatuur door zenuwcellen in de huid. Wanneer we het koud hebben, gaan we rillen om de temperatuur te verhogen en bij warmte gaan we zweten om de overtollige warmte af te voeren. De normale lichaamstemperatuur van een mens ligt ongeveer tussen de 36 en 37,5 graden Celsius (te noteren als 36-37,5ºC). Wanneer de temperatuur tussen de 37,5ºC en de 38ºC ligt, noemen we dat verhoging. Van koorts spreken we wanneer de temperatuur 38ºC of hoger is. Verhoging of koorts treedt vaak op bij een infectie. Door de verhoging van de lichaamstemperatuur wordt de stofwisseling verhoogd en kan het lichaam de infectie beter bestrijden. De lichaamstemperatuur kan stijgen wanneer de warmteproductie toeneemt (bijvoorbeeld bij koorts of lichamelijke inspanning), de omgevingstemperatuur hoog is (veel zon) of wanneer het lichaam de warmte niet goed kwijt kan. Dat laatste komt veel voor bij bejaarden. Het lichaam heeft op oudere leeftijd meer moeite om overtollige warmte af te voeren. De lichaamstemperatuur kan ook te laag zijn door bepaalde ziekten (te traag werkende schildklier, anorexia, hypoglycaemie bij diabetes, hersentumor), bepaalde medicijnen of onderkoeling door een lage omgevingstemperatuur. Wanneer de lichaamstemperatuur onder de 35ºC komt, noemen we dat hypothermie. Bij hypothermie gaat de stofwisseling trager waardoor bepaalde lichaamsprocessen niet goed meer plaats kunnen vinden. 7

8 Koorts verloopt vaak in fasen: Fase 1: De temperatuur loopt op, dat kan langzaam, maar ook heel snel gaan. De bloedvaten in de huid worden vernauwd, waardoor de zorgvrager bleek ziet. De zorgvrager is rillerig, kan zelfs klappertanden, heeft kippenvel en de pols is versneld. Fase 2: De koorts bereikt een piek, de zorgvrager heeft een rood gezicht en heeft het warm. De pols en ademhaling zijn versneld. In deze fase kan hoofdpijn, misselijkheid en braken optreden. Er is een gebrek aan eetlust. Bij heel hoge koorts kan de zorgvrager last krijgen van verwardheid en kan hij gaan ijlen. Fase 3: De temperatuur daalt weer, de bloedvaten in de huid verwijden zich en de zorgvrager gaat zweten en moet veel plassen. Verzorging van koortspatiënten De zorgvrager met koorts voelt zich vaak moe en ziek en kan meer ondersteuning bij zijn dagelijkse verzorging nodig hebben. Iemand kan ook meer behoefte hebben aan rust en gedempt licht. Bij bedrust regelmatig van houding wisselen om decubitus te voorkomen. In de eerste fase van de koorts kan een zorgvrager behoefte hebben aan warme kleding of een deken, in de tweede fase is het belangrijk dat iemand de warmte kwijt kan en is luchtigere kleding gewenst. Ook afsponsen met lauw water kan verlichtend werken. In de derde fase kleding die goed vocht opneemt. Ook zullen kleding en beddengoed vaker verschoond moeten worden. Let op de huid van de zorgvrager, er is meer kans op smetten en decubitus door overmatige transpiratie. Controleer de vitale functies zoals de pols en de temperatuur regelmatig. De zorgvrager heeft waarschijnlijk minder eetlust, zorg dat zorgvrager voldoende drinkt. Het is verstandig om een vochtbalans bij te houden bij risico van uitdroging. 8 Leerlijn Anatomie en Pathologie - theorie

9 > Tekstbron 2: Maag-, (blaas-) en darmaandoeningen Aanvulling op BT Zorgvrager begeleiden een leven lang, BT 12 Zorgvrager ondersteunen bij de toiletgang, BT 10 Ondersteuning bieden bij het bereiden van de maaltijd Urine-incontinentie Incontinentie is het niet kunnen ophouden van urine en/of ontlasting. Incontinentie kan verschillende oorzaken hebben. Urine-incontinentie komt regelmatig voor bij kinderen, mannen en vrouwen, maar de grootste groep die er last van heeft, zijn vrouwen die kinderen gekregen hebben. Van alle vrouwen tussen 35 en 54 jaar heeft 25% wel eens last van ongewild urineverlies. Bij oudere vrouwen ligt het percentage nog hoger want het aantal gevallen van incontinentie neemt toe met de leeftijd. Onder ouderen en gehandicapten zijn veel mensen met last van incontinentie. Zij moeten vaak geholpen worden wanneer ze een hebben gehad en bij velen moet dagelijks het incontinentiemateriaal verschoond worden. Beperkingen door incontinentie Incontinentie is er in verschillende gradaties. Sommige mensen verliezen een paar druppeltjes urine bij het niezen of plassen in hun broek tijdens de slappe lach, en anderen hebben helemaal geen controle over hun blaas. Tussen 5 en 10% van de vrouwen verliest dagelijks ongewild urine. Veel mensen met incontinentie vinden dat erg hinderlijk, ze schamen zich ervoor en zijn bang dat anderen erachter komen doordat ze nat zijn of stinken. Voor sommigen is het ongewild verliezen van urine een beetje hinderlijk, voor anderen zorgt het voor een ernstige belemmering in het dagelijks leven en zij passen de dagelijkse bezigheden aan door bijvoorbeeld uitstapjes en sporten te mijden. Urine-incontinentie kan ook leiden tot huiduitslag vanwege de irritatie van de urine op de huid. Oorzaken van incontinentie zijn: Oorzaken van incontinentie kunnen zijn: afwijkingen in de blaas of urinewegen, zoals een blaassteen, een blaasontsteking, een vernauwde plasbuis door een vergrote prostaat of door een operatielitteken verzwakte bekkenbodemspieren waardoor een verzakking van de blaas, endeldarm of baarmoeder kan optreden neurologische problemen als een verlamming van de spieren, afklemming van zenuwbanen, een dwarslaesie of een stoornis in de hersenfunctie waardoor de aandrang niet meer tijdig gevoeld wordt 9

10 medicijnen en andere middelen die de urineproductie beïnvloeden zoals plastabletten, cafeïne en alcohol psychologische factoren door bijvoorbeeld spanningen, angst, slechte ervaring met de zindelijkheidstraining of negatieve seksuele ervaringen. In verpleeghuizen is urine-incontinentie een van de grootste problemen. Wanneer bij hoogbejaarden de hersenfuncties afnemen, merken ze vaak te laat aandrang om te plassen op. Doordat ze moeilijk ter been zijn, halen ze het toilet niet op tijd. Ook hebben veel ouderen vaker aandrang door het gebruik van plastabletten in verband met bepaalde hartproblemen. Behandeling van incontinentie Voor de behandeling van incontinentie is onderzoek nodig naar de oorzaak. De urinewegen kunnen worden onderzocht op ontstekingen, anatomische afwijkingen en ook een onderzoek naar het functioneren van de blaas is mogelijk. Bij stress-incontinentie is soms het opvangen van urine door goed incontinentiemateriaal al genoeg. Hierin kan worden geadviseerd door speciaal opgeleide incontinentie-verpleegkundigen. De bekkenbodemspieren kunnen getraind worden, een aantal fysiotherapeuten zijn daarin gespecialiseerd. Bij ernstiger vormen van stress-incontinentie kan een operatie worden uitgevoerd om de verzakte urineleider te verstevigen. Hierbij wordt een bandje (een zogeheten TVTbandje) rond de plasbuis bij de blaasuitgang gelegd als extra stevigheid. Ook een verzakking kan operatief verholpen worden. Urge-incontinentie is vaak te behandelen door de oorzaak weg te nemen. Een blaasontsteking kan met antibiotica behandeld worden en een blaassteen kan verwijderd worden. Wanneer er geen oorzaak gevonden wordt, worden vaak medicijnen voorgeschreven die de blaasspier ontspannen en minder geprikkeld maken. Met blaastraining kan meer controle over de blaas gekregen worden. Gemengde incontinentie: Naast de behandelingen die hiervoor al genoemd zijn, kunnen oudere vrouwen met een hormoontekort behandeld worden met oestrogeentabletten, zetpillen of crème. Overloopincontinentie: Mannen kunnen aan een vergrote prostaat geopereerd worden. Incontinentie bij hoogbejaarden is moeilijk te behandelen. Er moet in ieder geval goed absorberend opvangmateriaal gegeven worden. Datzelfde geldt meestal voor mensen met een incontinentie door een neurologische stoornis. De spijsvertering Body Mass Index De Body Mass Index (BMI) wordt bepaald aan de hand van iemands gewicht en lichaamslengte. Een BMI tussen de 20 en 25 duidt op een gezond gewicht, een BMI boven de 25 op overgewicht en een BMI boven de 30 op obesitas (zwaarlijvigheid). Voor Aziatische en Hindoestaanse mensen en voor kinderen van twee tot achttien jaar gelden er andere waardes omdat hun lichaamsbouw anders is. De BMI is niet altijd betrouwbaar, er wordt geen onderscheid gemaakt in lichaamsbouw en gewicht uit spiermassa en vetmassa. Iemand met korte 10 Leerlijn Anatomie en Pathologie - theorie

11 benen en een lange romp kan een wat hogere BMI hebben zonder dat hij te zwaar is. Ook bij ouderen boven de 70 jaar is de BMI geen geschikte maat omdat ze iets krimpen en dan bij gelijkblijvend gewicht een hogere BMI hebben. Ook neemt de spiermassa af en de hoeveelheid vet in de buikholte en in het orgaanweefsel neemt toe bij ouder worden. Overgewicht ruststofwisseling. De ruststofwisseling (basaalmetabolisme) is nodig om onze lichaamsfuncties te laten werken. Hoe actiever iemand is, hoe meer energie er daarbovenop verbruikt wordt. Wanneer iemand meer energie inneemt dan hij verbruikt, slaat het lichaam het overschot aan energie op in de vorm van vetweefsel. Bij overgewicht is er sprake van een te grote hoeveelheid overtollig opgeslagen vet in het lichaam. De oorzaken van overgewicht zijn: te hoge inname van energie doordat er veel, gevarieerd en relatief goedkoop voedsel beschikbaar is te weinig lichaamsbeweging genetische factoren, sommige mensen worden makkelijker te zwaar dan anderen minder slaap waardoor onze hormoonhuishouding ontregeld wordt medicijnen als bètablokkers, antidepressiva, anticonceptiemiddelen, bloedsuikerverlagende middelen een constante omgevingstemperatuur door centrale verwarming waardoor we minder energie verbruiken. Obesitas (zwaarlijvigheid) ontstaat wanneer er zo veel overmatige vetstapeling in het lichaam is dat er gezondheidsproblemen ontstaan. Door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) wordt obesitas inmiddels als een chronische ziekte beschouwd. De risico s van overgewicht en obesitas zijn onder andere: hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk, verhoogd cholesterolgehalte diabetes mellitus gewrichtsslijtage onvruchtbaarheid depressie en lage zelfwaardering slaapapneu. Door deze risico s is er een hogere kans dat mensen die te zwaar zijn eerder overlijden. Afvallen en op een gezond gewicht blijven is moeilijk. Een gewichtsverlies van 10% geeft al gezondheidswinst, de bloeddruk daalt en de kans op diabetes mellitus vermindert. Eetstoornissen Anorexia nervosa (magerzucht) is een eetstoornis waar 5000 tot 6000 mensen, meestal meisjes rondom de puberteit, last van hebben. De verschijnselen zijn: 11

12 heel bang zijn om aan te komen in gewicht en om dik te worden, zelfs bij ondergewicht gestoorde lichaamsbeleving Iemand voelt zich dik terwijl het gewicht normaal of zelfs veel te licht is. dwangmatig bezig zijn met het zelfbeeld, het gewicht en eten. Het vermageren is een soort verslaving geworden die houvast geeft. Het beheersen van het gewicht en het eten geeft een gevoel van controle, het gevoel van ergens goed in zijn. Eten is een constante bron van angst en spanning. weigeren om het gewicht op een voor de leeftijd en lengte normaal niveau te houden amenorroe (niet meer menstrueren) bij vruchtbare vrouwen. Dit is aan de orde wanneer er drie opeenvolgende menstruaties wegblijven. Om maar zo weinig mogelijk aan te komen proberen anorexiapatiënten zo min mogelijk te eten, hetgeen ze eten weer uit te braken, laxeermiddelen te gebruiken en extreem aan lichaamsbeweging te doen. Ze proberen te voorkomen dat anderen erachter komen dat ze zo weinig eten en vermijden bepaalde situaties zoals feestjes en etentjes en liegen en gebruiken smoesjes om te voorkomen dat iemand erachter komt. Door anorexia raakt het lichaam op een bepaald moment ondervoed waardoor er verschillende problemen ontstaan, zoals: ontregeling stofwisseling: maagdarmstoornissen zoals verstopping, de maag krimpt waardoor iemand minder eten kan verdragen, trage stofwisseling waardoor iemand kouwelijk is, slecht slapen, moeite met concentratie en onthouden ontregeling hormoonhuishouding: menstruatie blijft uit, verschijnen van donshaar op het lichaam gebrek aan voedingsstoffen: slappe, droge huid, zwakkere botten, bloedarmoede met duizeligheid, moeheid door braken en laxeermiddelen: aantasting gebit, kaliumtekort waardoor hartritmestoornissen, hartfalen, nier- en leverfunctiestoornissen. Een deel van de anorexiapatiënten overlijdt aan deze ziekte. Boulimia (vraatzucht) is een eetstoornis waarbij iemand regelmatig, minstens tweemaal per week gedurende drie maanden, onbeheerste eetbuien heeft, waarbij vrijwel alles wat eetbaar is naar binnen gepropt wordt zonder het eigenlijk te proeven. Tijdens zo n eetbui is iemand de controle over zichzelf kwijt. Daarna voelt iemand zich schuldig en schaamt zich en probeert het eten weer kwijt te raken door het uit te braken of door laxeermiddelen te nemen. Daarna volgt vaak weer een periode van fanatiek lijnen. Aan iemands uiterlijk is vaak niet te zien of er sprake is van boulimia, het gewicht is vaak normaal, al kan het sterk wisselen in de tijd. Boulimia komt ook meestal bij jonge vrouwen voor, al zijn er ook mannelijke en oudere patiënten. Ook door boulimia krijgt iemand lichamelijke problemen door het braken en de laxeermiddelen. De overeenkomsten tussen anorexia en boulimia zijn: de obsessie met eten, gewicht en lichaamsomvang extreme angst voor aankomen en dik zijn 12 Leerlijn Anatomie en Pathologie - theorie

13 vervreemding van het eigen lichaam, controle willen hebben en signalen negeren van honger en verzadiging, het eigen lichaam als dikker zien dan het is en er een afkeer van hebben verbergen van de eetstoornis, een soort van dubbelleven leiden met smoesjes, trucs en leugens wat uiteindelijk tot een sociaal isolement kan leiden ontstaat vaak rond de puberteit, een levensfase met grote (lichamelijke) veranderingen. Ongeveer een derde deel van de anorexiapatiënten heeft ook eetbuien. Oorzaken Soms is het familiair, sommige mensen zijn gevoeliger voor het krijgen van een eetstoornis. Een depressie of diabetes mellitus kan ook een eetstoornis uitlokken. Psychische factoren en persoonlijke eigenschappen: een negatief zelfbeeld, weinig zelfvertrouwen. De neiging tot perfectionisme, angst om afgewezen te worden. Moeite om emoties te uiten Sociale factoren: traumatische ervaringen zoals mishandeling of incest. Het modebeeld van de slanke, succesvolle vrouw als voorbeeld. Binge Eating Disorder (BED) is een eetstoornis die even vaak voorkomt bij mannen als bij vrouwen. Ook bij deze stoornis treden onbeheerste eetbuien op waarbij grote hoeveelheden calorierijk voedsel naar binnen gepropt worden. Mensen die deze stoornis hebben, braken hun eten na zo n bui niet weer uit, waardoor ze erg dik kunnen worden. Doordat ze zich schamen, krijgen ze psychische problemen die weer meer eetbuien uit kunnen lokken. De oorzaak is nog niet bekend, veel patiënten kampen met depressieve verschijnselen. Patiënten zelf geven vaak woede, verdriet of verveling aan als reden voor hun eetgedrag. Medische voeding Sondevoeding Wanneer iemand te veel is afgevallen of dreigt af te vallen omdat hij niet meer kan, mag of wil eten, kan een behandelend specialist besluiten om sondevoeding te geven. Sondevoeding is vloeibare voeding die via een buigbaar slangetje, de sonde, rechtstreeks in de maag of darm komt. Sondevoeding bevat alle voedingsstoffen die iemand nodig heeft op een dag. Wanneer voor een korte tijd sondevoeding nodig is, kan dat via een neussonde worden toegediend. Daarbij gaat het slangetje door de neus via de keel door de slokdarm naar de maag of darmen. Wanneer er voor langere tijd sondevoeding nodig is, kan dat ook toegediend worden via een PEG-sonde. Daarbij gaat er een slangetje via een stoma in de buikwand rechtstreeks naar de maag. Met een voedingspomp kan de snelheid waarmee de sondevoeding in de sonde wordt gepompt geregeld worden. Energieverrijkt dieet Sommige mensen hebben een hogere behoefte aan bepaalde voedingsstoffen zoals eiwitten. Eiwitten zijn nodig voor de opbouw van cellen, spieren en organen. Extra eiwitten zijn bijvoorbeeld nodig bij mensen met ernstige brandwonden, het herstel na een operatie of 13

14 bestraling, mensen met doorligwonden en kinderen met een groeiachterstand. Eiwitten zitten in vlees, vis, ei, zuivel, peulvruchten, noten en graanproducten. Het gewone eten kan verrijkt worden door bijvoorbeeld een scheutje room, een klontje boter, jus, sausjes of geraspte kaas toe te voegen. Ook kan men vaker een kleine maaltijd tussendoor nemen. Er zijn ook dieetpreparaten in poedervorm met extra voedingsstoffen die door de gewone voeding gemengd kunnen worden. Wanneer eten moeizaam gaat, kan men ook een drinkvoeding gebruiken verrijkt met eiwitten, energie, vitamines en mineralen. Ook ouderen hebben nogal eens extra voedingsstoffen nodig doordat het voor hen soms lastig is om voldoende te blijven eten. Oorzaken voor het minder eten zijn bijvoorbeeld een verminderde eetlust, gebitsproblemen, verminderd reuk- en smaakvermogen, eenzaamheid of depressie. 14 Leerlijn Anatomie en Pathologie - theorie

15 > Tekstbron 3: Aandoeningen van de luchtwegen Aanvulling op BT Zorgvrager begeleiden een leven lang Kortademigheid (dyspneu) Dit is het gevoel van een tekort aan lucht, waarbij de ademfrequentie verhoogd is. Het is normaal na forse inspanning, maar niet bij weinig inspanning of in rust. Het kan in lichte mate optreden, maar het kan ook tot ernstige benauwdheid leiden waarbij onmiddellijk ingrijpen vereist is. De meest voorkomende oorzaken van kortademigheid zijn: COPD, astma, longontsteking, hartfalen, longembolie, longkanker, een te snel werkende schildklier of koorts. Longontsteking (pneumonie) Wat is het? Een ontsteking van de kleinere luchtwegen en longblaasjes door een virus of bacterie, vaak in aansluiting op verkoudheid, keelontsteking of griep. Verschijnselen Hoesten, benauwdheid, kortademig, koorts, moe, slap, hoge hartslag. Risicofactoren jonge kinderen en ouderen bij andere luchtwegaandoeningen als astma en COPD bij aandoeningen als hartfalen en diabetes mellitus bij minder weerstand door ziekte of medicijngebruik rokers mensen die bedlegerig zijn. Verloop Een longontsteking veroorzaakt door een virus gaat vaak weer spontaan over, maar veroorzaakt door een bacterie kan deze onbehandeld zeer ernstig verlopen en kan iemand eraan overlijden. Behandeling Het is moeilijk te onderscheiden of het om een virus of om een bacteriële infectie gaat, daarom wordt vaak uit voorzorg antibiotica voorgeschreven. Zorg voor zorgvragers met ademhalingsproblemen Zorgvragers met ademhalingsproblemen zijn vaak beperkt in hun dagelijks functioneren. Ze willen meestal nog wel veel zelf, maar door de ademhalingsproblemen missen ze de energie om het zelf te doen. Als helpende moet je goed observeren waar de zorgvrager nog wel toe in staat is en wat niet meer lukt. Veel mensen met ademhalingsproblemen zijn bang om een acute benauwdheidsaanval te krijgen en beperken hun activiteiten daardoor. Zorgvragers met ademhalingsproblemen krijgen vaak verergering van hun klachten door prikkels als rook(lucht), parfumlucht, haarlak en bak- en braadluchtjes. Houd hier rekening mee als helpende en zorg dat je deze producten niet gebruikt wanneer je deze zorgvragers moet assisteren. 15

16 > Tekstbron 4: Aandoeningen van het bewegingsapparaat Aanvulling op BT Zorgvrager begeleiden een leven lang Osteoporose, contracturen en reuma Osteoporose (botontkalking) Wat is het? Bij osteoporose worden de botten brozer dan normaal bij het ouder worden het geval is. De botstructuur wordt erg poreus en de botten kunnen gemakkelijk breken. Het komt veel voor, 1 op de 3 vrouwen en 1 op de 8 mannen boven de leeftijd van 50 jaar heeft er last van. Verschijnselen Osteoporose ontstaat meestal geleidelijk, men wordt langzaam steeds kleiner doordat er rugwervels inzakken. Dat kan pijn doen. Ook verkromt de bovenrug (kyfose) waardoor iemand steeds meer een voorovergebogen houding krijgt. Vaak wordt het pas opgemerkt wanneer iemand iets breekt, dat betreft dan meestal de ruggenwervels, de pols of de heup. Risicofactoren voor het ontstaan van osteoporose: erfelijke aanleg, vaak heeft één van de ouders een gebroken heup gehad roken, alcoholisme weinig lichaamsbeweging of een periode van langdurige bedrust een laag lichaamsgewicht vervroegd in de overgang gekomen als vrouw voedingstekorten, ondervoeding, anorexia, slechte opname van voedingsstoffen door bijvoorbeeld de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa vitamine D-gebrek andere aandoeningen zoals COPD, schildklierafwijkingen, diabetes mellitus type 1, nierstoornissen, reumatoïde artritis prednisongebruik. Behandeling Pijnbestrijding, tegengaan van het bot verlies en verhogen van botdichtheid en aanvullen van de voeding met kalk (calcium) en vitamine D. Contracturen Wat is het? Contracturen ontstaan doordat lichaamsdelen langdurig in een bepaalde stand staan zonder beweging. Daardoor treedt een blijvende verkorting of samentrekking van het weefsel op, wat weer leidt tot een verkromming of verstijving van een lichaamsdeel. Contracturen kunnen ontstaan in spieren, pezen, banden, gewrichtskapsels en de huid. Oorzaak Ontstekingen, bijvoorbeeld bij reumatoïde artritis, littekenvorming, bijvoorbeeld bij brandwonden, spier- of zenuwletsel, bijvoorbeeld door een CVA. Verschijnselen Bewegingsbeperking, pijn en een standsafwijking van een lichaamsdeel. 16 Leerlijn Anatomie en Pathologie - theorie

17 Voorkomen en behandelen Contracturen komen veel voor bij ouderen in verpleeghuizen, bijvoorbeeld bij Alzheimer en na een CVA. Het is belangrijk deze zo veel mogelijk te voorkomen door de bedreigde gewrichten regelmatig te oefenen. Wanneer iemand dat niet actief kan, is het belangrijk dat dat passief gebeurt. Ook kunnen hulpmiddelen zoals een spalk gebruikt worden. Acuut reuma Wat is het? Plotselinge pijnlijke, ontstoken gewrichten, meestal bij kinderen tussen 4 en 18 jaar, na een keelontsteking. Het komt tegenwoordig in de Westerse wereld niet veel meer voor. Verschijnselen Hoge koorts, moe, buikpijn, keelpijn en vervolgens pijnlijke, ontstoken gewrichten. De klachten aan de gewrichten verspringen, eerst is bijvoorbeeld de knie aangedaan en later de elleboog, de enkel of de pols. In de helft van de gevallen kan ook het hart ontstoken raken, wat tot blijvende schade kan leiden. Soms treedt er na maanden nog een periode van spierzwakte en ongecontroleerde bewegingen op. Oorzaak Een reactie van het lichaam op een infectie met een streptokokkenbacterie waarbij het lichaam het eigen weefsel aanvalt. Behandeling In de acute fase: pijnstillers, ontstekingsremmers en bedrust. Antibiotica om nieuwe aanvallen te voorkomen en uit voorzorg bij bijvoorbeeld tandheelkundige ingrepen. Spierziekten De ziekte van Duchenne Wat is het? Een ernstige erfelijke progressieve spierziekte waarbij de spieren aangetast worden en verzwakken. Oorzaak Een genetische afwijking waardoor de spiercel geen dystrofine aan kan maken, beschadigd raakt en op den duur afsterft. Omdat de afwijking op het X-chromosoom zit, zijn het vrijwel alleen jongens waarbij de ziekte tot uiting komt. Meisjes kunnen wel draagster zijn van de ziekte. Ongeveer 1 op de 4000 pasgeboren jongens heeft de ziekte van Duchenne. Verschijnselen Laat met lopen, vaak pas na 18 maanden, veel vallen Moeite met opstaan vanuit hurkzit of vanaf de grond, het lichaam wordt omhoog geduwd door zich met de handen op de bovenbenen af te zetten. Hardlopen en traplopen gaan moeizaam en een beperkt uithoudingsvermogen. Houding: met een holle rug staan. Later waggelend lopen, vaak spitsvoeten door tenenloop. De kuiten voelen hard aan en zijn dikker dan normaal, de spieren van bovenbenen en armen zijn zwak. Verloop In de loop der jaren neemt de spierkracht af, vaak is op de leeftijd van 8-12 jaar een rolstoel nodig. In een later stadium kunnen ook de armen steeds 17

18 minder goed gebruikt worden en uiteindelijk worden ook de ademhalingsspieren en de hartspier aangetast. Ook een deel van de draagsters kan hartklachten krijgen. Vaak ontstaan contracturen in benen, schouders, ellebogen en handen en ook de rug kan krom groeien. Uiteindelijk overlijdt iemand aan de ziekte. Momenteel wordt de helft van de patiënten ouder dan 30 jaar, maar de verschillen tussen patiënten zijn groot. Behandeling De ziekte van Duchenne is niet te genezen. Er wordt vaak prednison voorgeschreven en in een later stadium worden ademhalingsondersteuning en hartmedicatie gegeven. Spierdystrofie van Becker Wat is het? Een erfelijke progressieve spierziekte waarbij de spieren beschadigd raken en verzwakken. Oorzaak Een genetische afwijking waardoor het eiwit dystrofine deels afwezig is of een afwijkende grootte heeft. Ook deze afwijking bevindt zich op het X- chromosoom waardoor vrijwel alleen jongens de ziekte hebben. Meisjes kunnen wel draagster zijn. In een derde van de gevallen treedt deze afwijking spontaan op. Verschijnselen Het moment van de eerste verschijnselen varieert sterk, tussen de peuterleeftijd en de leeftijd van 30 jaar. spierkrampen na inspanning, toenemende spierzwakte waardoor traplopen en sporten moeilijker worden soms laat met lopen, moeite met hardlopen moeite met het tillen van zware dingen regelmatig vallen ook een deel van de draagsters kan spierkrampen krijgen na inspanning Verloop Het kan snel progressief zijn, maar ook heel langzaam verlopen. Het hangt ervan af of de hartspier en ademhalingsspieren aangedaan raken. Een deel van de patiënten heeft uiteindelijk op jarige leeftijd een rolstoel nodig, maar niet allemaal. Behandeling Spierdystrofie van Becker is niet te genezen, de behandeling is gericht op bestrijden en verlichten van de klachten. Een regelmatige controle van het hart is nodig. Ziekte van Landouzy (Facioscapulohumerale dystrofie, FSHD) Wat is het? Een erfelijke spierziekte waarbij in het begin vooral de gezichtspieren en de spieren van de schouders en bovenarmen aangedaan zijn. Ongeveer 5 op de mensen heeft het; in Nederland zijn ongeveer 800 patiënten. Oorzaak Het is dominant erfelijk, wanneer één van de ouders het heeft, is er 50% kans dat een kind het ook krijgt. 18 Leerlijn Anatomie en Pathologie - theorie

19 Verschijnselen De meeste klachten treden tussen het 10 e en het 20 ste jaar op, er zijn drie stadia: 1. verminderde kracht in gezicht en schouderspieren, verlies van spiervolume 2. verdere verzwakking van spieren in de schoudergordel, bovenarmen en buikspieren 3. verzwakking van de spieren rond het bekken en de bovenbenen, het lopen wordt waggelend en opstaan en traplopen gaan moeizaam. De patiënten hebben een verlies aan spierkracht, kunnen pijn hebben en zijn vermoeid. Verloop De ziekte verloopt meestal vrij mild en is niet dodelijk, ongeveer 10-20% van de patiënten belandt uiteindelijk in een rolstoel. Behandeling De ziekte van Landouzy is niet te genezen, de behandeling bestaat uit verlichting van de klachten en proberen zo goed mogelijk lichamelijk actief te blijven. 19

20 > Tekstbron 5: Aandoeningen van het zenuwstelsel Aanvulling op BT Zorgvrager begeleiden een leven lang Parkinson Wat is het? De ziekte van Parkinson, genoemd naar James Parkinson die de ziekte ontdekt heeft, is een aandoening waarbij hersencellen die dopamine maken langzaam afsterven. Dopamine is een neurotransmitter, een stof waarmee hersencellen signalen doorgeven aan andere hersencellen. De hersenen kunnen bepaalde signalen niet meer goed doorgeven wanneer er een tekort aan neurotransmitters ontstaat. Bij de ziekte van Parkinson komt dat meestal tot uiting doordat een hand of arm in rust gaat trillen (rusttremor), maar iemand kan ook een pijnlijk, stijf of onhandig gevoel in een arm of been hebben of een gevoel van verminderde kracht daarin. Hoe vaak komt het voor? 1 tot 2 per 1000 mensen per jaar krijgen Parkinson, de meesten hiervan zijn ouder dan 65 jaar. Oorzaak Onbekend. Bij patiënten waarbij het op vrij jonge leeftijd ontstaat, lijkt sprake te zijn van erfelijkheid. Verschijnselen trillen in rust Dat begint vaak aan één kant, maar in de loop van de tijd doet ook de andere kant mee. Aan de kant waar het begon, is het wel erger. traag bewegen (bradykinesie) en minder bewegen, bij het lopen zwaaien de armen vaak minder mee stijfheid (rigiditeit) van de bewegingen, de spierspanning is verhoogd wankelen, moeite om het evenwicht te bewaren schuifelen Bij mensen met Parkinson is de afstand tussen de stappen kleiner en ze lopen vaak voorovergebogen. moeite met het afremmen tijdens het lopen moeite met fietsen moeite met schrijven, het handschrift wordt kleiner en onregelmatiger minder uitdrukking in het gezicht, een zogenoemd maskergelaat onwillekeurige (spontane, niet-bewust uitgevoerde) bewegingen met de vingers waardoor het lijkt alsof iemand met de vingers draait of geld telt stemmingsverandering: somber en lusteloos (depressief), verward of angstig gedragsverandering 48 tot 80% van de Parkinsonpatiënten krijgt last van dementie, soms kunnen er hallucinaties optreden (een toestand waarbij iemand dingen ziet of hoort die er niet zijn). Een deel van de patiënten met Parkinson krijgt moeite om hun impulsen te onderdrukken en krijgt een moeilijk af te remmen behoefte aan eten, winkelen, gokken of seks. lichamelijke klachten: verstopping, verslikken, afvallen, kwijlen, plasproblemen, erectiestoornis, meer zweten, minder goed kunnen ruiken, duizelig, moe 20 Leerlijn Anatomie en Pathologie - theorie

21 slaapstoornissen: overdag veel in slaap moeite hebben om weer in te slapen, nachtelijke onrust door krampen, onrustige benen, moeite met omdraaien of slaapstoornis door angst. Verloop De ziekte van Parkinson is progressief, dat wil zeggen dat het niet verbetert en in de loop der jaren steeds erger wordt. Het is ook niet te genezen of af te remmen. Met behulp van bepaalde medicijnen kan het trillen wat verminderd worden en het bewegen wat makkelijker. De kans op bijwerkingen is groot en de medicijnen raken op een bepaald moment ook uitgewerkt. De ziekte van Parkinson heeft grote invloed op de kwaliteit van iemands leven, het dagelijks functioneren wordt erdoor beperkt. Iemand met Parkinson krijgt bijvoorbeeld moeite met het vastmaken van knoopjes, met tandenpoetsen, met het inschenken en drinken van koffie, met eten, met fietsen en heeft meer kans om te vallen. Hierdoor is men vaak aangewezen op hulp van anderen en van hulpmiddelen zoals een rollator. Veel patiënten met Parkinson hebben moeite om te aanvaarden dat ze niet meer beter zullen worden en dat hun toestand steeds verder zal verslechteren. Het is belangrijk dat de hulpverleners de patiënt goed in de gaten houden en dat ze een specialist inschakelen wanneer de klachten verergeren. Multiple sclerose Wat is het? Multiple sclerose (MS) is een ziekte aan het centrale zenuwstelsel waarbij in de beschermende myelinelaag rondom de zenuwuitlopers ontstekingen en littekens ontstaan. Hierdoor kunnen de zenuwen minder goed of niet meer functioneren en kunnen mensen hun spieren minder goed of helemaal niet meer bewegen. Het myelinelaagje kan zich na de ontsteking vaak weer herstellen, waardoor de verschijnselen weer verdwijnen, maar er blijft altijd een verharding, een soort litteken, in de myeline zitten waar het aangetast was. Oorzaak De oorzaak van MS is nog onbekend, men denkt dat het een autoimmuunziekte is. MS openbaart zich meestal tussen het 20e en 40e levensjaar, komt vaker bij vrouwen dan bij mannen voor en vaker in Westerse landen. Opvallend is dat het in landen rond de evenaar nauwelijks voorkomt. Men denkt dat er een verband is met de kracht van de zon daar en de aanmaak van vitamine D. Verschijnselen De verschijnselen van MS kunnen erg verschillend zijn per patiënt, het hangt ervan af op welke plaats de myelinelaag beschadigd is. Het begint vaak met vage klachten, moeheid, krachtsverlies in armen en benen, wazig zien, stoornissen in het gevoel of minder controle over de blaas. Daarna volgt vaak een periode van volledig of bijna volledig herstel. Het ziekteverloop van MS is onvoorspelbaar, een periode zonder klachten kan jaren aanhouden, maar er kunnen zich elk moment weer nieuwe verschijnselen voordoen. Het onvoorspelbare verloop zorgt vaak voor veel spanning bij een patiënt. Verloop Er zijn enkele varianten van MS die variëren in het verloop. Bij de mildste vorm zit er veel tijd tussen de aanvallen en blijven er weinig restverschijnselen over. Soms treedt er helemaal geen aanval meer op, soms 21

22 pas weer na jaren. Er zijn ook varianten zonder aanvallen, maar wel met een constante achteruitgang, of met aanvallen zonder herstelperioden. De klachten kunnen dus op-en-neer gaan, bij een deel van de patiënten nemen ze langzaam maar zeker toe. Een deel van de patiënten belandt uiteindelijk in een rolstoel, maar lang niet allemaal. Door de uiteenlopende symptomen is het moeilijk om de diagnose MS te stellen. Het is belangrijk om de ziektegeschiedenis te kennen; waar had iemand last van en hoelang? Een huisarts zal bij een vermoeden van MS doorverwijzen naar een neuroloog die verder onderzoek zal verrichten. Behandeling MS is niet te genezen. De behandeling is gericht op het vertragen van de ziekte en op het herstel van het immuunsysteem, maar genezing is tot nu toe niet mogelijk. Soms worden zelfs chemokuren voorgeschreven. Acute aanvallen probeert men tegen te gaan met ontstekingsremmende middelen (corticosteroïden). Aanvullende therapie is afhankelijk van de klachten en kan bestaan uit fysiotherapie, ergotherapie, logopedie enzovoort. Dementie Oudere mensen worden bijna allemaal wat vergeetachtig, hierbij kunnen ze zich even iets niet herinneren. Ze kunnen bijvoorbeeld even niet op de naam van een kennis of op een bepaald telefoonnummer komen, maar even later schiet het ze vaak weer te binnen. Bij dementie weet iemand het helemaal niet meer, het lijkt alsof de informatie helemaal verdwenen is. Mensen die vergeetachtig zijn, kunnen nog prima functioneren in het dagelijks leven. Maar iemand die dement wordt, vergeet op een bepaald moment ook hoe alledaagse dingen, zoals het smeren van een boterham, moeten. Mensen die vergeetachtig zijn, kunnen nog wel nieuwe informatie in zich opnemen. Bij iemand die dementeert, lukt dat bijna niet meer. Vergeetachtigheid kan wel verergeren bij spanningen en heftige gebeurtenissen, bijvoorbeeld een overlijden. Ook bij een depressie, bepaalde medicijnen of lichamelijke ziekten, bijvoorbeeld schildklieraandoeningen, kan het geheugen wat achteruitgaan. Dementie kent meer symptomen dan alleen maar het geheugenverlies en gaat gepaard met een achteruitgang in geestelijke vaardigheden (bijvoorbeeld rekenen en schrijven), begrip, veranderingen in gedrag en karakter, het voeren van een gesprek, lichamelijke verzorging, plannen en organiseren (men wordt bijvoorbeeld heel passief en komt nergens meer toe). Wat is het? Dementie is een aandoening van de hersenen waarbij verschillende hersenfuncties achteruitgaan. Oorzaak Er zijn verschillende vormen van dementie, de meest bekende is de ziekte van Alzheimer. Hierbij gaan hersencellen verloren door atrofie, waarbij de hersenen als het ware verschrompelen. Wat daarvan de precieze oorzaak is, is nog niet bekend. Een andere vorm is de vasculaire dementie waarbij 22 Leerlijn Anatomie en Pathologie - theorie

23 hersenfuncties verloren gaan doordat er meestal ongemerkt hier en daar kleine hersenbloedinkjes zijn opgetreden waarbij kleine gebieden in de hersenen zijn afgestorven. Uiteraard kan iemand ook beide vormen van dementie hebben. Factoren die de kans op dementie groter maken, zijn: hoge leeftijd: hoe ouder, hoe groter de kans op dementie erfelijkheid: vaak bij mensen die al op jonge leeftijd, jonger dan 65 jaar, dement worden de ziekte van Parkinson risicofactoren voor hart- en vaatziekten: hoge bloeddruk, hoog cholesterol, diabetes mellitus, overgewicht en roken. Verschijnselen De ziekte van Alzheimer verloopt via een aantal stadia. In het eerste stadium (duur ½ - 2 jaar) heeft iemand milde geheugenstoornissen. De omgeving merkt vaak dat er iets aan de hand vrienden minder wordt. In dit stadium functioneert iemand nog redelijk normaal en heeft iemand geen hulp nodig bij het verrichten van zijn dagelijkse zaken. In het volgende stadium (duur 2-3 jaar) vallen de geheugenstoornissen meer op. Iemand krijgt moeite met het nakomen van afspraken en raakt spullen kwijt. Vooral het kortetermijngeheugen wordt aangetast zodat iemand zich dingen die pasgeleden gebeurd zijn niet meer kan herinneren. Iemand stelt bijvoorbeeld twee keer dezelfde vraag of zoek was. Het bedienen van nieuwe apparaten lukt niet meer en men krijgt moeite om dingen te begrijpen. De spraak gaat achteruit doordat men niet meer op bepaalde woorden kan komen, en door afname van het begrip wordt het lastig om een gesprek te volgen. Een patiënt kan op een vraag een totaal verkeerd antwoord geven en kan dit niet door hebben. In dit stadium verzint de patiënt vaak uitvluchten en smoesjes om zijn tekortkomingen te verbergen, maar wanneer het ziekteproces vordert, lukt dat niet meer. Ook het uitvoeren van dagelijkse handelingen zoals wassen en aankleden kan moeite gaan kosten doordat de patiënt dit niet meer routinematig kan. Het valt anderen op dat de patiënt zichzelf en zijn huishouden verwaarloost. In dit stadium is hulp nodig bij het uitvoeren van de dagelijkse handelingen, bijvoorbeeld bij het eten klaarmaken of het wassen. Dit kan door de partner of een andere mantelzorger gebeuren, maar ook door bijvoorbeeld tafeltje-dek-je of de thuiszorg. Bij verdere progressie krijgt iemand een verminderd besef van tijd, patiënten weten op een bepaald moment niet meer of het nu ochtend of middag is, zomer of winter en welk jaar het is. Ook ontstaat er minder besef van plaats, waardoor patiënten makkelijk verdwalen en ze herkennen bepaalde mensen niet meer. Het denken gaat trager en men verliest het overzicht, de wereld wordt steeds chaotischer en onbegrijpelijker. Dit leidt tot angst, achterdocht en prikkelbaarheid bij patiënten waarvoor ze weg willen vluchten, hetgeen weer onrust geeft. Het wordt steeds lastiger voor de partner en familie om de patiënt thuis te houden. In het derde stadium wordt thuis wonen te gevaarlijk voor de patiënt en zijn omgeving. De communicatie verloopt moeizaam en de patiënt herkent vaak zijn naasten niet meer. De naasten hebben er vaak heel 23

24 veel moeite mee om de patiënt uiteindelijk uit zijn bekende omgeving te halen en in een verpleeghuis te plaatsen. In de beschermde omgeving van een verpleeghuis komt een patiënt vaak wel tot rust. Dit stadium duurt 3-8 jaar. In het vierde stadium, het eindstadium, gaan ook de lichamelijke functies verder achteruit. Patiënten zijn incontinent, kunnen niet meer lopen en krijgen moeite met slikken. Ze worden steeds stijver en liggen vaak met gebogen benen (foetushouding) in bed. Ze zijn volledig afhankelijk geworden en sterven uiteindelijk. Zowel voor de patiënt zelf als voor de familie en hulpverleners is dementie heel lastig en emotioneel zwaar om mee om te gaan. De patiënt raakt zichzelf en zijn omgeving kwijt, de naasten verliezen stukje bij beetje hun dierbare. 24 Leerlijn Anatomie en Pathologie - theorie

Bescherm uw kind tegen 12 infectieziekten. Rijksvaccinatieprogramma

Bescherm uw kind tegen 12 infectieziekten. Rijksvaccinatieprogramma Bescherm uw kind tegen 12 infectieziekten Rijksvaccinatieprogramma In Nederland gingen vroeger veel kinderen dood aan infectieziekten waar tegen nu vaccins bestaan. Omdat bijna alle kinderen in Nederland

Nadere informatie

Inleiding Symptomen Werking van de neus

Inleiding Symptomen Werking van de neus VERKOUDHEID 202 Inleiding U komt op de polikliniek Keel-, Neus- en Oorheelkunde, omdat u last heeft van verkoudheid. Verkoudheid is een ontsteking van het slijmvlies in uw neus, bijholten en uw keel. Verkoudheid

Nadere informatie

H.366781.0614. Osteoporose (bij behandeling voor borstkanker)

H.366781.0614. Osteoporose (bij behandeling voor borstkanker) H.366781.0614 Osteoporose (bij behandeling voor borstkanker) 2 Inleiding U wordt behandeld voor borstkanker, dit heeft invloed op uw botverlies. U krijgt praktische tips om uw botten gezond te houden.

Nadere informatie

Bescherm uw kind. Laat uw kind inenten tegen infectieziekten. Rijksvaccinatieprogramma

Bescherm uw kind. Laat uw kind inenten tegen infectieziekten. Rijksvaccinatieprogramma Bescherm uw kind Laat uw kind inenten tegen infectieziekten Rijksvaccinatieprogramma Laat uw kind inenten De overheid heeft het Rijksvaccinatieprogramma gemaakt voor alle kinderen in Nederland. Met het

Nadere informatie

Multiple sclerose (MS) Poli Neurologie

Multiple sclerose (MS) Poli Neurologie 00 Multiple sclerose (MS) Poli Neurologie 1 Inleiding U heeft MS. Deze woorden veranderen in één keer je leven. Gevoelens van ongeloof, verdriet en angst. Maar misschien ook opluchting, omdat de vage klachten

Nadere informatie

GRIEPVACCINATIE 2012. Waardoor komt het? Wat zijn de verschijnselen? Adviezen

GRIEPVACCINATIE 2012. Waardoor komt het? Wat zijn de verschijnselen? Adviezen GRIEPVACCINATIE 2012 De griepprik zal dit jaar op woensdag 14 november worden gegeven, tussen 15 en 18 uur. Mensen die ervoor in aanmerking komen krijgen ongeveer 2 weken van tevoren een uitnodiging toegestuurd.

Nadere informatie

Bescherm uw kind. Informatie voor ouders tegen infectieziekten. Rijksvaccinatieprogramma

Bescherm uw kind. Informatie voor ouders tegen infectieziekten. Rijksvaccinatieprogramma Bescherm uw kind Informatie voor ouders tegen infectieziekten Rijksvaccinatieprogramma Waar gaat deze folder over? De overheid heeft het Rijksvaccinatieprogramma gemaakt voor alle kinderen in Nederland.

Nadere informatie

Prednison, Prednisolon. corticosteroïden

Prednison, Prednisolon. corticosteroïden Prednison, Prednisolon corticosteroïden Inhoudsopgave Werking 3 Gebruik 3 Bijverschijnselen 4 Aanvullende informatie 5 Methylprednison injecties 6 Vaccinaties 6 Sint Maartenskliniek 7 Colofon 8 2 U heeft

Nadere informatie

Aanvulling: Anatomie en Pathologie - opdrachten

Aanvulling: Anatomie en Pathologie - opdrachten Aanvulling: Anatomie en Pathologie - opdrachten > Inhoud Kinderziekten 3 Temperatuur 4 Urinewegstelsel 5 Spijsvertering 6 Ademhalingsstelsel 9 Osteoporose, contracturen en reuma 10 De ziekte van Duchenne,

Nadere informatie

Vaccinaties voor kinderen van 9 jaar. Rijksvaccinatieprogramma

Vaccinaties voor kinderen van 9 jaar. Rijksvaccinatieprogramma Vaccinaties voor kinderen van 9 jaar Rijksvaccinatieprogramma In Nederland gingen vroeger veel kinderen dood aan infectieziekten waartegen nu vaccins bestaan. Omdat bijna alle kinderen in Nederland worden

Nadere informatie

Bescherm uw kind. Laat uw kind inenten tegen infectieziekten. Rijksvaccinatieprogramma

Bescherm uw kind. Laat uw kind inenten tegen infectieziekten. Rijksvaccinatieprogramma Bescherm uw kind Laat uw kind inenten tegen infectieziekten Rijksvaccinatieprogramma Laat uw kind inenten De overheid heeft het Rijksvaccinatieprogramma gemaakt voor alle kinderen in Nederland. Met het

Nadere informatie

Hoe vaak komt het Guillain-Barre syndroom voor bij kinderen? Het Guillain-Barre syndroom komt bij één op de 100.000 kinderen voor.

Hoe vaak komt het Guillain-Barre syndroom voor bij kinderen? Het Guillain-Barre syndroom komt bij één op de 100.000 kinderen voor. Guillain-Barre syndroom Wat is het Guillain-Barre syndroom? Het Guillain-Barre syndroom is een ziekte waarbij als gevolg van een ontsteking van de zenuwen van de benen, romp, armen en gezicht in toenemende

Nadere informatie

Verschil tussen Alzheimer en Dementie

Verschil tussen Alzheimer en Dementie Verschil tussen Alzheimer en Dementie Vaak wordt de vraag gesteld wat precies het verschil is tussen dementie en Alzheimer. Kort gezegd is dementie een verzamelnaam voor een aantal verschijnselen. Deze

Nadere informatie

Trastuzumab (Herceptin )

Trastuzumab (Herceptin ) Trastuzumab (Herceptin ) Borstkanker (mammacarcinoom) De diagnose borstkanker is bij u vastgesteld. Dit wordt ook wel een mammacarcinoom genoemd. De behandeling van een mammacarcinoom bestaat uit een operatieve

Nadere informatie

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Gezond gewicht. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Gezond gewicht Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Overgewicht 3 Oorzaken 4 Gezond gewicht 4 Tailleomvang 5 Voorkomen van overgewicht 6 Wat kun je

Nadere informatie

Prednison, prednisolon (corticosteroïden)

Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Prednison, prednisolon (corticosteroïden) Uw behandelend arts heeft u prednison voorgeschreven. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen, dan

Nadere informatie

Bloedvergiftiging (sepsis)

Bloedvergiftiging (sepsis) Bloedvergiftiging (sepsis) Albert Schweitzer ziekenhuis december 2014 pavo 0661 Inleiding De arts heeft u verteld dat u of uw familielid een bloedvergiftiging heeft. Een bloedvergiftiging wordt meestal

Nadere informatie

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie)

COMPLICATIES Lange termijn complicaties Complicaties van de ogen (retinopathie) Complicaties van de nieren (nefropathie) COMPLICATIES Lange termijn complicaties Wanneer u al een lange tijd diabetes heeft, kunnen er complicaties optreden. Deze treden zeker niet bij alle mensen met diabetes in dezelfde mate op. Waarom deze

Nadere informatie

LONGGENEESKUNDE. Longontsteking BEHANDELING

LONGGENEESKUNDE. Longontsteking BEHANDELING LONGGENEESKUNDE Longontsteking BEHANDELING Longontsteking U bent in het ziekenhuis opgenomen vanwege een longontsteking. Maar wat is dat precies en wat kunnen we ertegen doen? In deze folder vindt u de

Nadere informatie

Prednison. bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Prednison. bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Prednison bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Waarom deze folder? Je dokter heeft met je gesproken over het gebruik van prednison. In deze folder lees je de belangrijkste

Nadere informatie

Vragenlijst voor volwassenen:

Vragenlijst voor volwassenen: Vragenlijst voor volwassenen: Voorletters + achternaam : Adres : Telefoon privé : werk : mobiel : E-mail adres : Geboortedatum : Geslacht : Man / Vrouw Huisarts : 1 Wat is de voornaamste klacht? 2 Wanneer

Nadere informatie

Vaccinaties voor baby s van 6-9 weken, 3, 4 en 10-11 maanden. Rijksvaccinatieprogramma

Vaccinaties voor baby s van 6-9 weken, 3, 4 en 10-11 maanden. Rijksvaccinatieprogramma Vaccinaties voor baby s van 6-9 weken, 3, 4 en 10-11 maanden Rijksvaccinatieprogramma In Nederland gingen vroeger veel kinderen dood aan infectieziekten waartegen nu vaccins bestaan. Omdat bijna alle kinderen

Nadere informatie

Luchtweginfecties bij kinderen

Luchtweginfecties bij kinderen Als uw kind: jonger is dan drie maanden en koorts heeft (hoger dan 38 C) langer dan drie volle dagen koorts heeft koorts heeft gehad en na enkele dagen opnieuw koorts krijgt Luchtweginfecties bij kinderen

Nadere informatie

H.40009.1115. Bloedvergiftiging (Sepsis)

H.40009.1115. Bloedvergiftiging (Sepsis) H.40009.1115 Bloedvergiftiging (Sepsis) Inleiding De arts heeft u verteld dat u of uw familielid een bloedvergiftiging heeft. Een bloedvergiftiging wordt ook wel sepsis genoemd. Een sepsis is een complexe

Nadere informatie

Ziekten die mogelijk insufficiëntie veroorzaken:

Ziekten die mogelijk insufficiëntie veroorzaken: Wat is nier insufficiëntie? Als de nieren altijd onvoldoende werken wordt dit chronische nierinsufficiëntie genoemd ( insufficiënt = onvoldoende) chronische nierinsufficiëntie is het mogelijke gevolg van

Nadere informatie

Overloopincontinentie Overloopincontinentie. Ongewild druppelsgewijs urineverlies dat veroorzaakt wordt door een overvolle blaas.

Overloopincontinentie Overloopincontinentie. Ongewild druppelsgewijs urineverlies dat veroorzaakt wordt door een overvolle blaas. Urologie Algemeen: In grote lijnen onderscheiden we drie soorten incontinentie: Stressincontinentie Bij stressincontinentie of inspanningsincontinentie treedt er ongewenst urineverlies op bij bepaalde

Nadere informatie

Prednison (corticosteroïden)

Prednison (corticosteroïden) Prednison (corticosteroïden) Uw behandelend maag-darm-leverarts heeft u Prednison voorgeschreven in verband met een ontstekingsziekte van de darm. Deze folder geeft informatie over dit geneesmiddel. Heeft

Nadere informatie

Bloedvergiftiging. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Bloedvergiftiging. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Bloedvergiftiging Informatie voor patiënten F0907-1225 juni 2010 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070 357 44

Nadere informatie

Vaccinaties voor peuters van 14 maanden. Rijksvaccinatieprogramma

Vaccinaties voor peuters van 14 maanden. Rijksvaccinatieprogramma Vaccinaties voor peuters van 14 maanden Rijksvaccinatieprogramma In Nederland gingen vroeger veel kinderen dood aan infectieziekten waartegen nu vaccins bestaan. Omdat bijna alle kinderen in Nederland

Nadere informatie

De overgang: informatie en advies

De overgang: informatie en advies Gynaecologie Patiënteninformatie De overgang: informatie en advies U ontvangt deze informatie, omdat u heeft besloten naar de overgangspolikliniek te gaan in verband met uw overgangsklachten. Deze polikliniek

Nadere informatie

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen:

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen: IMMUNITEIT 1 Immuniteit Het lichaam van mens en dier wordt constant belaagd door organismen die het lichaam ziek kunnen maken. Veel van deze ziekteverwekkers zijn erg klein, zoals virussen en bacteriën.

Nadere informatie

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar 2 Inleiding Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van Adalimumab (Humira).

Nadere informatie

Urineweginfecties en antibiotica

Urineweginfecties en antibiotica Urologie Urineweginfecties en antibiotica www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Algemene oorzaken urineweginfecties... 3 Blaasontsteking... 4 Verschijnselen kunnen zijn:... 4 Diagnose... 4 Behandeling... 5

Nadere informatie

Chronisch Hartfalen. Wat is chronisch hartfalen?

Chronisch Hartfalen. Wat is chronisch hartfalen? Chronisch Hartfalen Wat is chronisch hartfalen? Omschrijving Hartfalen Hartfalen is een aandoening van het hart waarbij het hart niet meer in staat is om voldoende bloed uit te pompen en rond te pompen.

Nadere informatie

Praktijk voor Fysiotherapie. Altijd in beweging

Praktijk voor Fysiotherapie. Altijd in beweging Praktijk voor Fysiotherapie Altijd in beweging In samenwerking met. Viola Gijzen, diëtist Mieke Verschuren/Marijke Sligchers, fysiotherapeuten Inhoud Inleiding Wat is COPD? COPD en dan? COPD en voeding

Nadere informatie

Maatschap Keel-, Neus-, en Oorheelkunde. Brok in de keel

Maatschap Keel-, Neus-, en Oorheelkunde. Brok in de keel Maatschap Keel-, Neus-, en Oorheelkunde Algemeen Deze folder geeft u informatie over een brok in de keel. Diaconessenhuis Leiden Klachten Een brokgevoel in de keel komt vaak voor. Veel mensen zijn hierover

Nadere informatie

Stoornissen Anorexia nervosa

Stoornissen Anorexia nervosa Eten doe je elke dag. Omdat dat nodig is om in leven te blijven, omdat er iets te vieren valt, omdat je iets lekker vindt enz. Sommige mensen eten teveel, anderen te weinig. Eigenlijk zijn er nogal veel

Nadere informatie

niveau 2, 3, 4 thema 5.5

niveau 2, 3, 4 thema 5.5 niveau 2, 3, 4 thema 5.5 Gezonde voeding Inleiding Wanneer eet je gezond? Hoeveel moet ik dagelijks eten? Wat is een goed lichaamsgewicht? Onder- en overgewicht Inleiding Goede voeding levert de dagelijks

Nadere informatie

Kinderdagverblijf. Duckie. Ziektebeleid

Kinderdagverblijf. Duckie. Ziektebeleid Kinderdagverblijf Duckie Ziektebeleid Ziektebeleid Kinderdagverblijf Duckie is niet berekend op de opvang van zieke kinderen. Ziekte is echter een nogal rekbaar begrip. Er ontstaat daardoor voor de ouders

Nadere informatie

FYSIOTHERAPIE. Urine-incontinentie

FYSIOTHERAPIE. Urine-incontinentie FYSIOTHERAPIE Urine-incontinentie Urine-incontinentie Urine-incontinentie is het ongewild verlies van urine. De hoeveelheid urineverlies kan verschillen: een druppeltje, een scheut, een straal of zelfs

Nadere informatie

Infliximab (Remicade )

Infliximab (Remicade ) Infliximab (Remicade ) bij kinderen en jongeren met de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Waarom deze folder? Je dokter heeft met je gesproken over het gebruik van Infliximab (Remicade ). In deze folder

Nadere informatie

prednison bij darmziekten

prednison bij darmziekten patiënteninformatie prednison bij darmziekten Uw maag-darm-leverarts heeft u prednison voorgeschreven voor de behandeling van de ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa of auto-immuun hepatitis. Om dit medicijn

Nadere informatie

https://www.gezondheidsnet.nl/urineverlies/urineverlies-geen-...

https://www.gezondheidsnet.nl/urineverlies/urineverlies-geen-... Urineverlies: geen typische vrouwenklacht Gezondheids... pagina 1 van 2 Een op de vijf mannen kampt met urineverlies. En of dit nu om een paar druppels bij hoesten of lachen gaat, of hele scheuten bij

Nadere informatie

Eetstoornissen. Mellisa van der Linden

Eetstoornissen. Mellisa van der Linden Eetstoornissen Mellisa van der Linden Inhoud Hoofdstuk 1: Wat houdt een eetstoornis in? Hoofdstuk 2: Welke eetstoornissen zijn er? Hoofdstuk 3: Wat zijn bekende oorzaken voor een eetstoornis? Hoofdstuk

Nadere informatie

Botontkalking. Osteoporose

Botontkalking. Osteoporose Botontkalking Osteoporose 2 Informatie voor vrouwen van 50 jaar of ouder en mannen van 65 jaar of ouder die een botbreuk hebben en behandeld worden op afdeling orthopedie Op dit moment wordt u in het CWZ

Nadere informatie

Anamneseformulier. Natuurgeneeskundig Centrum Samenwerken aan gezondheid. Naam Geboortedatum Adres Postcode & Woonplaats Telefoon e-mail Beroep

Anamneseformulier. Natuurgeneeskundig Centrum Samenwerken aan gezondheid. Naam Geboortedatum Adres Postcode & Woonplaats Telefoon e-mail Beroep Samenwerken aan gezondheid Pagina 1 van 5 Anamneseformulier Naam Geboortedatum Adres Postcode & Woonplaats Telefoon e-mail Beroep Lengte Gebruikt u medicijnen? Graag naam geneesmiddel en dosering opschrijven.

Nadere informatie

ja, tot diarree over is (nee bij toxine) uren tot enkele weken 1 tot 4 dagen van 1 dag vóór tot 6 dagen na het begin van de ziekteverschijnselen

ja, tot diarree over is (nee bij toxine) uren tot enkele weken 1 tot 4 dagen van 1 dag vóór tot 6 dagen na het begin van de ziekteverschijnselen INFECTIEZIEKTESCHEMA VOOR OUDERS Algemeen: een kind dat zich ziek voelt (koorts, hangerig, geen eetlust) behoort thuis te blijven Ziekte Ziekteverschijnselen Incubatietijd Besmettelijk? Wering school Risicogroepen

Nadere informatie

Verzakking en incontinentieproblemen bij vrouwen VIP Poli

Verzakking en incontinentieproblemen bij vrouwen VIP Poli Verzakking en incontinentieproblemen bij vrouwen VIP Poli H.313157.0610 Inleiding U bent via uw huisarts aangemeld voor de VIP poli. Om in korte tijd zonder herhaalbezoeken een beeld te kunnen krijgen

Nadere informatie

Wil je meer weten over OPS, hieronder vind je de volgende onderwerpen:

Wil je meer weten over OPS, hieronder vind je de volgende onderwerpen: Wil je meer weten over OPS, hieronder vind je de volgende onderwerpen:. Een OPS patiënt. Wat is OPS en klachtenlijst? Oorzaken van OPS. Waar komt dat gif terecht? Natuurlijke ontgifting. Bioresonantie

Nadere informatie

Daarbij kan er sprake zijn van minder eten door bijvoorbeeld: toenemende vermoeidheid; kortademigheid; minder beweging; angst; depressie.

Daarbij kan er sprake zijn van minder eten door bijvoorbeeld: toenemende vermoeidheid; kortademigheid; minder beweging; angst; depressie. Voeding bij COPD Inleiding Een gezond, afwisselend eetpatroon is voor iedereen goed. Voedsel is immers de brandstof van ons lichaam. Klachten als kortademigheid, vermoeidheid en hoesten kunnen uw lichamelijke

Nadere informatie

Behandeling met methylprednisolon bij multiple sclerose

Behandeling met methylprednisolon bij multiple sclerose Behandeling met methylprednisolon bij multiple sclerose Informatie voor patiënten F0674-3415 juli 2011 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus

Nadere informatie

urineverlies bij vrouwen incontinentie

urineverlies bij vrouwen incontinentie patiënteninformatie urineverlies bij vrouwen incontinentie Met incontinentie wordt bedoeld: ongewild urineverlies. Veel vrouwen verliezen ongewild urine bij inspanning of hebben te vaak en te snel aandrang

Nadere informatie

RESPIRATOIR SYNCYTIEEL VIRUS BIJ KINDEREN

RESPIRATOIR SYNCYTIEEL VIRUS BIJ KINDEREN RESPIRATOIR SYNCYTIEEL VIRUS BIJ KINDEREN 17241 Wat is het RS virus? Respiratoir Syncytieel Virus, kortweg RS virus genoemd, is een virus dat infecties veroorzaakt aan de luchtwegen (neus, oren, keel,

Nadere informatie

Het RS-virus bij uw baby/kind

Het RS-virus bij uw baby/kind Het RS-virus bij uw baby/kind 2 Bij uw kind is het RS-virus vastgesteld. In deze folder leest u wat het RS-virus is en wat de gevolgen ervan zijn. Daarnaast vindt u informatie over de medische en verpleegkundige

Nadere informatie

Hormoonbehandeling bij prostaatkanker Urologie

Hormoonbehandeling bij prostaatkanker Urologie Hormoonbehandeling bij prostaatkanker Urologie Inleiding Bij u is een kwaadaardig gezwel in de prostaat aangetroffen (prostaatkanker). De uroloog heeft er samen met u voor gekozen om de prostaatkanker

Nadere informatie

Prednison of Prednisolon

Prednison of Prednisolon Prednison of Prednisolon Prednison of Prednisolon Uw maag, darm- en leverarts heeft in overleg met u besloten u te gaan behandelen met Prednison. Dit geneesmiddel dient ter behandeling van de ziekte van

Nadere informatie

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014 Leefregels voor Gezond blijven KBO Bernadette Helmond 23 april 2014 1 Senioren leven ongezonder dan 10 jaar geleden - Drinken meer - Roken (vrouwen) - Bewegen minder - Overgewicht - Eenzijdig eten 2 Leefregels

Nadere informatie

Naam:... Adres:... Postcode en woonplaats:... Telefoon privé:... Werk:... Mobiel :... E-mail adres:... Geboortedatum :... Geslacht :... Huisarts:...

Naam:... Adres:... Postcode en woonplaats:... Telefoon privé:... Werk:... Mobiel :... E-mail adres:... Geboortedatum :... Geslacht :... Huisarts:... VRAGENFORMULIER VOLWASSENEN Onderstaand treft u een groot aantal vragen aan die voor mij een waardevolle hulp zijn bij uw behandeling en bijdragen tot een optimaal behandelresultaat. Elke vraag is even

Nadere informatie

Ziekte Ziekteverschijnselen Incubatietijd Besmettelijk? Wering school * Risicogroepen. Ja, 5 dagen voor tot negen dagen na het begin van de zwelling.

Ziekte Ziekteverschijnselen Incubatietijd Besmettelijk? Wering school * Risicogroepen. Ja, 5 dagen voor tot negen dagen na het begin van de zwelling. Hieronder vindt u een lijst met veel voorkomende kinderziektes op school. Als school hanteren wij de richtlijnen van de GGD. Op de site van de GGD vindt u nog meer informatie over deze kinderziektes en

Nadere informatie

Infliximab (Remicade) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Infliximab (Remicade) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Infliximab (Remicade) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Polikliniek Maag-Darm-Leverziekten Uw behandelend arts of IBD-verpleegkundige heeft met u gesproken over het gebruik van Infliximab (Remicade).

Nadere informatie

Vaccinaties ; informatie voor ouders

Vaccinaties ; informatie voor ouders Vaccinaties ; informatie voor ouders In deze folder leest u wat vaccineren is, wanneer uw kind kan worden gevaccineerd en tegen welke kinderziekten. U ziet het vaccinatieprogramma en leest welke bijwerkingen

Nadere informatie

Onderzoek Behandeling Fysiotherapie Operatie

Onderzoek Behandeling Fysiotherapie Operatie Stressincontinentie U bent patiënt bij de afdeling urologie van VU medisch centrum (VUmc). VU medisch centrum is een universitair medisch centrum waar medisch specialisten worden opgeleid. Zij doen zelfstandig

Nadere informatie

Urine-incontinentie bij vrouwen

Urine-incontinentie bij vrouwen Urine-incontinentie bij vrouwen Urine-incontinentie bij vrouwen Urine-incontinentie is het ongewild verlies van urine. Het is een veel voorkomend probleem. Een op de vier vrouwen jonger dan 65 lijdt aan

Nadere informatie

Prednison / Prednisolon (corticosteroïden) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa)

Prednison / Prednisolon (corticosteroïden) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa) Prednison / Prednisolon (corticosteroïden) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa) Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van prednison/ prednisolon. In

Nadere informatie

Reumatische Koorts en Post-Streptokokken Reactieve Artritis

Reumatische Koorts en Post-Streptokokken Reactieve Artritis www.printo.it/pediatric-rheumatology/be_fm/intro Reumatische Koorts en Post-Streptokokken Reactieve Artritis Versie 2016 1. WAT IS REUMATISCHE KOORTS 1.1 Wat is het? Reumatische koorts wordt veroorzaakt

Nadere informatie

Longontsteking bij uw kind

Longontsteking bij uw kind Longontsteking bij uw kind Uw kind heeft een longontsteking (pneumonie). In deze folder leest u meer over deze aandoening en de behandeling ervan. Informatie voor ouders en verzorgers. Neem altijd uw verzekeringsgegevens

Nadere informatie

Longontsteking (pneumonie)

Longontsteking (pneumonie) Longontsteking (pneumonie) In deze folder informeren wij u over wat een longontsteking is, hoe de behandeling verloopt en welke adviezen er zijn om uw herstel te bevorderen. Wat is een longontsteking?

Nadere informatie

Prednison (corticosteroïden)

Prednison (corticosteroïden) Prednison (corticosteroïden) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Uw MDL-arts (maag-, darm- en leverarts) heeft u Prednison voorgeschreven

Nadere informatie

Maag-, Darm- en Leverziekten. Corticosteroïden. www.catharinaziekenhuis.nl

Maag-, Darm- en Leverziekten. Corticosteroïden. www.catharinaziekenhuis.nl Maag-, Darm- en Leverziekten Corticosteroïden www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl MDL025 / Corticosteroïden / 20-03-2014 2 Corticosteroïden In

Nadere informatie

Informatieblad. Veilig en gezond werken. Lyme-ziekte. bron: website RIVM

Informatieblad. Veilig en gezond werken. Lyme-ziekte. bron: website RIVM Informatieblad Lyme-ziekte Veilig en gezond werken bron: website RIVM Wat u moet weten van tekenbeten en Lyme- ziekte Iedereen die op de één of andere manier met de natuur in aanraking komt, moet rekening

Nadere informatie

Infliximab (Remicade) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa)

Infliximab (Remicade) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa) Infliximab (Remicade) bij Inflammatoire darmziekten (ziekte van Crohn, Colitis Ulcerosa) Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van infliximab In deze folder leest u over de werking

Nadere informatie

Menstruatiepijn, Dysmenorrhoe

Menstruatiepijn, Dysmenorrhoe Menstruatiepijn, Dysmenorrhoe Wat is het? Sommige vrouwen hebben pijn vlak voor en tijdens de menstruatie. Meestal gaat het om steken en krampen in de onderbuik. Vaak trekt de pijn ook naar de rug of de

Nadere informatie

Etanercept Voor de behandeling van psoriasis

Etanercept Voor de behandeling van psoriasis In overleg met uw dermatoloog heeft u besloten te starten met Etanercept voor de behandeling van psoriasis. In deze brochure leest u wat u moet weten over de behandeling met het medicijn Etanercept. Deze

Nadere informatie

2. Wat is ALS? 3. Welke delen van het lichaam worden aangetast? 4. Hoe kom je erachter? 5. Wat zijn de klachten?

2. Wat is ALS? 3. Welke delen van het lichaam worden aangetast? 4. Hoe kom je erachter? 5. Wat zijn de klachten? Ik doe mijn spreekbeurt over ALS. Ik ga dadelijk uitleggen wat ALS is. Waarom doe ik mijn spreekbeurt over ALS? Mijn opa is aan deze ziekte overleden en daarom wil ik jullie hier iets over vertellen en

Nadere informatie

Ik ben zo benauwd. Titia Klemmeier/Josien Bleeker

Ik ben zo benauwd. Titia Klemmeier/Josien Bleeker Ik ben zo benauwd Titia Klemmeier/Josien Bleeker dyspneu ademnood kortademigheid benauwdheid Bemoeilijkte ademhaling Programma Inventarisatie leerdoelen Kennis over de praktijk? Alarmsymptomen Achtergrond

Nadere informatie

Instructies voor het gebruik van Ustekinumab-Stelara

Instructies voor het gebruik van Ustekinumab-Stelara Instructies voor het gebruik van Ustekinumab-Stelara Inhoud 1. Inleiding 2. Wie is geschikt voor deze therapie 3. Voor het starten met de behandeling 4. Starten met Stelara 5. Toediening 6. Effectiviteit

Nadere informatie

Vaccinaties voor kinderen van 4 jaar. Rijksvaccinatieprogramma

Vaccinaties voor kinderen van 4 jaar. Rijksvaccinatieprogramma Vaccinaties voor kinderen van 4 jaar Rijksvaccinatieprogramma In Nederland gingen vroeger veel kinderen dood aan infectieziekten waartegen nu vaccins bestaan. Omdat bijna alle kinderen in Nederland worden

Nadere informatie

Inleiding. Wat is infliximab

Inleiding. Wat is infliximab Infliximab-infuus Inleiding In overleg met uw maag-, darm-, leverarts (MDL-arts) gaat u starten met de behandeling infliximab. In deze folder vindt u informatie over infliximab, over de werking en de behandeling,

Nadere informatie

Instructies voor het gebruik van Enbrel (etanercept)

Instructies voor het gebruik van Enbrel (etanercept) Instructies voor het gebruik van Enbrel (etanercept) Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Voor wie is deze therapie geschikt?... 1 3 Voor het starten met de behandeling... 1 4 Starten met Enbrel... 2 5 Toediening...

Nadere informatie

Bekkenfysiotherapie bij een overactieve bekkenbodem

Bekkenfysiotherapie bij een overactieve bekkenbodem Bekkenfysiotherapie bij een overactieve bekkenbodem Albert Schweitzer ziekenhuis Regionaal Bekkenbodem Centrum juni 2010 pavo 0684 Een overactieve bekkenbodem Bekkenbodemspieren kunnen te zwak maar ook

Nadere informatie

Vermoeidheid & hartziekten

Vermoeidheid & hartziekten Vermoeidheid & hartziekten Menno Baars, cardioloog HartKliniek Nederland april 2014 Cardioloog van de nieuwe HartKliniek Nieuwe organisatie van eerstelijnscardiologiecentra Polikliniek & dagbehandeling

Nadere informatie

Hoe ziet het vrouwelijke bekken er van binnen uit? Hoe kunnen de organen verzakken?

Hoe ziet het vrouwelijke bekken er van binnen uit? Hoe kunnen de organen verzakken? Verzakkingen 1 Tijdens het onderzoek is vast komen te staan dat u een zogenaamde prolaps heeft. Uw arts zal u natuurlijk het nodige vertellen over wat dat precies is en wat de gevolgen ervan zijn. In deze

Nadere informatie

Adalimumab Voor de behandeling van psoriasis

Adalimumab Voor de behandeling van psoriasis In overleg met uw dermatoloog heeft u besloten te starten met Adalimumab voor de behandeling van psoriasis. In deze brochure leest u wat u moet weten over de behandeling met het medicijn Adalimumab. Deze

Nadere informatie

> Inhoud. Colofon. ISBN 978 90 3720 340 0 Copyright 2014 Uitgeverij Edu Actief b.v. Eerste druk/tweede oplage

> Inhoud. Colofon. ISBN 978 90 3720 340 0 Copyright 2014 Uitgeverij Edu Actief b.v. Eerste druk/tweede oplage Bed opmaken > Inhoud > Cursus: Bed opmaken 5 > Tekstbron: Bed opmaken 26 > Project: Hulpmiddelen rondom het bed 35 > Training: Bed opmaken 43 > BPV: Bed opmaken 47 > Beoordelingslijsten 51 Colofon Uitgeverij

Nadere informatie

Infliximab. (Inflectra /Remicade /Remsima ) Informatiefolder. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. N-ICC folder IFX uitgave november 2014

Infliximab. (Inflectra /Remicade /Remsima ) Informatiefolder. bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. N-ICC folder IFX uitgave november 2014 Infliximab (Inflectra /Remicade /Remsima ) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Informatiefolder N-ICC folder IFX uitgave november 2014 Deze folder is tot stand gekomen door samenwerkende IBD verpleegkundigen

Nadere informatie

Osteoporose. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Osteoporose. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Osteoporose Uw behandelend arts heeft bij u osteoporose (botontkalking) vastgesteld of wil laten onderzoeken of u osteoporose hebt. In deze folder leest u wat osteoporose is, hoe het ontstaat en wat de

Nadere informatie

Deze folder is bedoeld voor mensen met COPD en bevat algemene informatie over de rol van voeding bij COPD.

Deze folder is bedoeld voor mensen met COPD en bevat algemene informatie over de rol van voeding bij COPD. COPD en voeding Deze folder is bedoeld voor mensen met COPD en bevat algemene informatie over de rol van voeding bij COPD. Wat is COPD? De afkorting COPD staat voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease.

Nadere informatie

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Afdeling: Onderwerp: MDL-centrum (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Inleiding Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van (Humira). In deze folder krijgt u informatie

Nadere informatie

Verpleegkundig overgangspreekuur (informatie en advies)

Verpleegkundig overgangspreekuur (informatie en advies) Verpleegkundig overgangspreekuur (informatie en advies) Inleiding U heeft besloten voor uw overgangsklachten naar het verpleegkundig overgangsspreekuur te gaan. In deze folder leest u algemene informatie

Nadere informatie

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden)

Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden) Medicatie bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa Prednison (corticosteroïden) Maag-, Darm- en Leverziekten IJsselland Ziekenhuis Uw MDL-arts (maag-, darm- en leverarts) heeft u Prednison voorgeschreven

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Bloedvergiftiging. of sepsis

PATIËNTEN INFORMATIE. Bloedvergiftiging. of sepsis PATIËNTEN INFORMATIE Bloedvergiftiging of sepsis 2 PATIËNTENINFORMATIE Inleiding De arts heeft u verteld dat u of uw naaste een bloedvergiftiging heeft, ook wel sepsis genoemd. Een sepsis is een complexe

Nadere informatie

Infliximab (Remicade ) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Infliximab (Remicade ) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Uw behandelend arts of verpleegkundig consulent heeft met u gesproken over het gebruik van infliximab (Remicade ). In deze brochure krijgt u informatie over de werking en het gebruik van dit medicijn en

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel. Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval?

Patiënteninformatie. Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel. Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval? Patiënteninformatie Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval? Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Wat is hyperventilatie,

Nadere informatie

Adviezen na operatie bij blaaskanker met vervangblaas

Adviezen na operatie bij blaaskanker met vervangblaas Adviezen na operatie bij blaaskanker met vervangblaas Inleiding U heeft een blaasoperatie gehad en heeft daarbij een vervangblaas gekregen. In het A12 Oncologisch Centrum bent u zo goed mogelijk voorbereid

Nadere informatie

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar

Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum. Beter voor elkaar Adalimumab (Humira) bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Maag-Darm-Levercentrum Beter voor elkaar 2 Inleiding Uw behandelend arts heeft met u gesproken over het gebruik van Adalimumab (Humira).

Nadere informatie

Bekkenfysiotherapie bij bekkenbodemklachten

Bekkenfysiotherapie bij bekkenbodemklachten Bekkenfysiotherapie bij bekkenbodemklachten Albert Schweitzer ziekenhuis Regionaal Bekkenbodem Centrum maart 2010 pavo 0682 Inleiding Problemen met de bekkenbodem beginnen vaak met kleine klachten. Licht

Nadere informatie