Leven in een eigen wereld

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Leven in een eigen wereld"

Transcriptie

1 GGzE Centrum Ouderenpsychiatrie Leven in een eigen wereld Omgaan met dementerende ouderen Naasten >> 1

2 Voor veel mensen is dementie een onbegrijpelijke en daardoor moeilijk te aanvaarden ziekte We worden allemaal steeds ouder. Bij sommige ouderen ontstaat dementie. Er zijn daarom steeds meer mensen die dement worden. Dementie is voor iedereen moeilijk; voor de persoon die het treft, maar ook voor de mensen eromheen : partner, kinderen, kleinkinderen, buren. Deze brochure is bedoeld voor naasten van mensen met dementie. We beantwoorden vragen als Wat is dementie? en Wat voelt iemand die dementeert? Daarnaast bevat deze brochure adviezen voor de dagelijkse omgang met dementerenden. Informatie kan een steuntje in de rug zijn. Los van deze brochure zijn er meer informatiebronnen en ideeën die u kunnen helpen bij de zorg voor een demente oudere. Daarom vindt u achterin deze brochure een lijst met boeken en landelijke brochures. In de GGzE-brochure Alles op een rijtje vindt u een overzicht van allerlei voorzieningen in de regio waar familieleden gebruik van kunnen maken. Heel soms kunnen mensen verward zijn en toch niet aan dementie lijden. De oorzaak daarvan ligt meestal buiten de hersenen. We denken hierbij aan: infectie van blaas of longen; verkeerd of teveel alcohol- of medicijngebruik; suikerziekte; bloedarmoede; een depressie; sociale omstandigheden zoals verlies, vereenzaming of verhuizing. Als in deze situaties snel een goede behandeling gegeven wordt, kan het verwarde gedrag minder worden of zelfs helemaal overgaan. Daarom is het altijd erg belangrijk om zo vroeg mogelijk hulp te zoeken. WAT IS DEMENTIE? HOE IS DEMENTIE TE HERKENNEN? Voor veel mensen is dementie een onbegrijpelijke en daardoor moeilijk te aanvaarden ziekte. Het Hoewel geen twee mensen hetzelfde zijn, zie je bij dementerenden veel overeenkomsten. Wat is een proces dat meestal geleidelijk, maar soms ook snel verloopt. Dementie is te omschrijven meestal snel opvalt, is vergeetachtigheid. Mensen kunnen dingen die pas gebeurd of gezegd zijn, als het steeds minder goed werken van de hersenen. Bij dementie sterven beetje bij beetje de niet onthouden. Het geheugen begint minder goed te werken. Verhalen uit het nabije verleden hersencellen af. Hierdoor werken bepaalde functies van lichaam en geest niet meer zoals het kloppen niet helemaal meer. Er zijn stukken verdwenen. Zonder dat de oudere het zelf in de zou moeten. gaten heeft, worden deze verhalen door hem of haar aangevuld met een stuk uit het heden en is het zo weer compleet. Dementerenden zijn ook vaak dingen kwijt (portemonnee, sleutels). OORZAKEN Opmerkelijk: situaties van langer geleden herinneren mensen zich in grote lijnen wél. In het Het afsterven van hersencellen komt meestal door een stofwisselingsstoornis in de hersenen. begin zie je dat de oudere de problemen probeert te verbergen. Vragen worden teruggespeeld We noemen dit de ziekte van Alzheimer. In twee van de drie gevallen van dementie hebben we of ontweken. Een voorbeeld: op de vraag Hoe oud bent u? komt het antwoord Dat vraag je niet met deze ziekte te maken. Een andere oorzaak kan een slechte doorbloeding van de hersencellen aan een oudere, jongedame, of Ik ben van 1901, dus dan weet u het wel. In een latere fase komt zijn, waardoor er niet voldoende zuurstof in deze cellen terechtkomt. Ook hierdoor sterven het soms voor dat iemand niet meer goed kan rekenen of omgaan met geld. Verder is het zo dat hersencellen af. In deze situatie vallen bepaalde functies van het lichaam vrij plotseling uit. We mensen die dement worden, minder betrokken zijn bij de wereld om hen heen. Dat heeft een noemen dit vasculaire dementie. extra negatieve invloed op de werking van geheugen en herinnering. 2 3

3 IN DE WAR Een dementerende is vaak in de war. Het gevolg kan zijn: niet meer weten waar je bent, mogelijk verdwalen; gevoel voor tijd kwijt zijn; mensen niet meer herkennen, soms eigen kinderen als vreemden behandelen; zichzelf niet meer herkennen. VERANDERINGEN IN GEDRAG Op den duur ontstaan er naast geheugenstoornissen ook veranderingen in gedrag. Wat veel voorkomt is: achterdocht: boos of angstig worden omdat dingen niet goed begrepen of gezien worden ( Vreemde mensen in huis ). stemmingswisselingen ( Jantje lacht, Jantje huilt ): onverwacht en voor ons zonder duidelijke aanleiding wordt iemand boos en agressief. Dit komt doordat de dementerende de greep op de dingen voelt wegglippen. geen rem meer hebben op seksueel gedrag. gevoelsuitingen kloppen niet met wat er gebeurt, bijvoorbeeld lachend reageren op een naar bericht. het besef van wat hoort en wat niet hoort gaat langzaam verloren; denk aan in het openbaar uitkleden of slechte tafelmanieren krijgen. DAGELIJKSE HANDELINGEN Vaak ontstaan problemen met gewone dagelijkse handelingen, zoals koken en aankleden. Het gaat vooral om handelingen waarbij de volgorde belangrijk is. Ook het benoemen van dingen kan tot problemen leiden. Iemand zegt bijvoorbeeld kopje, maar bedoelt een bord. Voorwerpen herkennen en weten wat je ermee moet doen, kan moeilijk worden. Iemand probeert bijvoorbeeld soep te eten met een mes. Aanpassingen aan nieuwe situaties worden steeds lastiger. Een andere woning of televisie, een ander koffiezetapparaat; het zorgt al snel voor verwarring. Ook zelfverzorging levert soms moeilijkheden op, waardoor iemand zich niet meer wast en er onverzorgd uitziet. Een ander mogelijk probleem is incontinentie: de urine of ontlasting niet meer goed kunnen ophouden. 4 5

4 Gevoelens van onmacht, schaamte of angst spelen een rol, maar er zijn ook grappige momenten ONDERZOEK Dementie is een ziekte waarbij vooral het gedrag en denken van de mens sterk verandert. Lichamelijke klachten spelen een minder grote rol. Alle genoemde verschijnselen kunnen wijzen op dementie, maar dat hóeft het niet te zijn. Alleen medisch en psychologisch onderzoek tonen aan of er inderdaad sprake is van dementie. WAT VOELT IEMAND DIE DEMENTEERT? Mensen die beginnen te dementeren, merken meestal goed dat zaken niet meer gaan zoals gewoonlijk. Ze vergeten vaker dingen, bepaalde handelingen lukken niet meer, ze kunnen soms moeilijk uit hun woorden komen, verdwalen op straat of zijn spullen (sleutels, geld) kwijt. De dementerende kan op zulke ervaringen verschillend reageren: zich onmachtig en angstig voelen; somber en depressief worden door het gevoel van verlies ; bang zijn en (terecht) denken dat dit nog maar het begin is van de aftakeling; zich schamen en gekrenkt voelen door de achteruitgang; boos worden; ontkennen; camoufleren. PRAAT ZOLANG HET KAN Iedereen reageert anders, maar een gevoel van onzekerheid, machteloosheid en verdriet ervaart iedereen. Het is daarom belangrijk dat u uw naaste serieus neemt en de kans geeft over deze gevoelens te praten. In het begin kan dat nog, later niet meer. Dan lijkt er niets meer om te gaan in het hoofd van de dementerende. HOE ERVAART Ú HET? Het ziekteproces is natuurlijk verschrikkelijk voor de dementerende, maar ook zwaar en moeilijk voor u als direct betrokkene. Er wordt verwacht dat u steun en hulp biedt. Tegelijkertijd moet u verwerken dat uw partner of ouder enorm verandert en niet meer lijkt op de persoon met wie u lief en leed heeft gedeeld. Dat is ontzettend moeilijk. Het aanvaarden van de ziekte door de omgeving verloopt meestal in fasen: Een fase van ontkenning ( Zo erg is het toch niet, iedereen vergeet wel eens wat, het gaat wel weer over ). Een fase van boosheid ( Waarom moet dit ons overkomen?! ), boosheid op de omgeving die het niet begrijpt of weinig steun biedt. Een latere fase met vooral veel verdriet, tranen en slapeloze nachten. GEVOELENS In elke fase spelen in de omgang met de dementerende allerlei gevoelens een rol, onder andere: ongeduld, omdat uw naaste zo langzaam is en u het zo druk hebt. woede, want het lijkt alsof uw naaste u treitert. onmacht en verdriet, omdat u merkt dat u niet echt kunt helpen. gevoelens van schaamte. schuldgevoel naar uw partner of ouder over zaken in het heden of verleden. verwijten, al dan niet uitgesproken, over de belasting die u ervaart. twijfels of u dit volhoudt. gevoelens van angst. eenzaamheid, omdat u er alleen voor staat of niet meer toekomt aan contacten en hobby s. gevoelens van in de steek gelaten worden. Maar er zijn ook veel grappige momenten. Soms moet u toch lachen om het gedrag van uw naaste. Al deze gevoelens zijn heel gewoon en begrijpelijk. Sta uzelf toe ze te voelen en er met anderen over te praten. 6 7

5 Leven in ee eigen wereld VEEL VERANDERINGEN De ziekte brengt allerlei veranderingen met zich mee, zoals rolwisselingen: de man moet bijvoorbeeld het huishouden gaan doen of de vrouw moet voortaan de financiën beheren. Kinderen raken hun ouder kwijt en worden door de verzorging en begeleiding zelf in de ouderrol gedrongen. Verder kan extra hulp, behalve verlichting, ook een aanslag op de privacy zijn. ANGST Sommige dementerenden zijn heel angstig en zien dingen die wij niet zien (vreemde mensen, tas gestolen). Vanuit onze wereld kun je zeggen dat alles onzin is, dat er geen vreemde mannen zijn en dat die tas alleen even zoek is. Maar voor de dementerende zijn die vreemde mannen heel echt. Een ontkennende benadering zal de angst dus niet wegnemen. Vaak is het beter om vragen te stellen, zoals: Leg me eens uit wat u ziet. Of u gaat kijken en vraagt: Ziet u iets? Ik zie niets. Als iemand toch vreemde mannen of dieven blijft zien, ben dan duidelijk: Ik zie niets. Ik weet dat het voor u wel waar is, maar ik kan u niet helpen. Ik kan wel bij u blijven, misschien bent u dan minder bang. Deze aanpak helpt niet altijd. In bepaalde gevallen kunnen medicijnen uitkomst bieden. TIJD VOOR UZELF Ook als u het met veel liefde doet, dan nog is zorgen voor een dementerende een geweldige opgave. Dit vraagt veel van u. Durf daarom tijd voor uzelf te nemen. Ga een keer op vakantie of een weekend weg. Zorg ervoor dat u een dag in de week voor uzelf heeft. Aan uzelf denken is beslist niet egoïstisch, het is noodzakelijk. Ontspanning zoeken en eens praten met mensen die begrijpen wat het is om voor een dementerende oudere te zorgen, kan net dat belangrijke steuntje in de rug zijn om het vol te houden. Daar profiteert ook uw naaste van! OMGAAN MET AGRESSIE EN ANGST Hulpverleners krijgen vaak vragen als Hoe ga ik om met iemand die agressief is? en Wat moet ik doen als iemand heel bang is of dingen ziet die er niet zijn? AGRESSIE Over het algemeen is het goed om begrip te tonen voor de boosheid van een dementerende. Zeg bijvoorbeeld Ik begrijp dat u boos bent omdat u uw sleutels kwijt bent. Maar maak ook duidelijk dat u geen agressiviteit toestaat: Ik wil niet dat u me slaat, want dan word ik bang van u en dat kan niet de bedoeling zijn. Soms lukt het de aandacht af te leiden door over iets anders te beginnen of samen iets anders te gaan doen. 8 9

6 OMGANGSADVIEZEN Het spreekt voor zich dat we de dementerende als volwassene behandelen, ook al heeft die persoon steeds meer hulp nodig. Actief blijven en voldoende lichaamsbeweging is belangrijk voor uw naaste. Laat de dingen die uw naaste zelf nog kan, zo lang mogelijk blijven doen. Dat is goed voor het gevoel van eigenwaarde. Zelf laten doen is niet altijd gemakkelijk, dat weten we. U kunt het immers vaak sneller of beter. Veel dementerenden zijn snel moe en overbelast. Verdeel daarom de activiteiten over de dag. Te veel indrukken tegelijk kunnen uw naaste onrustig maken. PRAKTISCHE TIPS Probeer u in te leven in de belevingswereld van uw naaste. Dit betekent zoveel mogelijk praten over onderwerpen die de dementerende bezighouden. Zeg niet dat bepaalde feiten niet kloppen. Deze benadering wordt belangrijker als helpen met de tijdsoriëntatie niets oplevert, behalve verzet. Praat langzaam en duidelijk, gebruik korte zinnen en eenvoudige woorden. Geef veel informatie: wie u bent, waar u bent, waar u heen gaat, wat er gebeurt en waarom. Stel altijd één vraag of maak één opmerking tegelijk in een zin. Vertel geen lang verhaal, maar knip het in kleine stukjes. Het is vooral goed om informatie te geven op het moment van handeling en deze informatie vaak te herhalen. Hiermee kun je het geheugen helpen en angst verminderen. Houd er rekening mee dat de gedachtegang wat trager is geworden. Gun iemand de tijd om na te denken wanneer u iets vraagt. Stiltes in een gesprek zijn heel normaal. Dat een dementerende in huis dingen kwijtraakt of zoekmaakt, kun u niet voorkomen. Zorg ervoor dat waardevolle voorwerpen uit het zicht zijn of achter slot en grendel zitten. Een Maak zaken waarover u vertelt zoveel mogelijk zichtbaar. Ga samen voor het raam staan wanneer u over het weer praat en gebruik foto s als u over bekenden vertelt. set reservesleutels kan handig zijn. En probeer te ontdekken waar iemand graag spullen verstopt. Soms verstopt de dementerende iets en vergeet ze de verstopplek. Probeer de leefwereld hetzelfde te houden. De omgeving blijft vertrouwd en herkenbaar wanneer de meubels en schilderijen van vroeger in huis blijven. Werk met een vaste Veel dementerende mensen zijn s nachts onrustig. Ze kunnen in huis gaan ronddwalen of zelfs naar buiten gaan. Een paar adviezen: dagindeling, doe zoveel mogelijk dingen in dezelfde volgorde en op hetzelfde tijdstip. - Uw naaste overdag met activiteiten wakker houden; dit voorkomt soms het omdraaien Help als dit mogelijk is met de tijdsoriëntatie, bijvoorbeeld door regelmatig te zeggen: van het dag- en nachtritme. Het is nu half negen of Het is vandaag maandag 14 januari. Schrijf afspraken in een schrift - Voor het slapen gaan nog een wandelingetje maken. dat steeds op tafel ligt. Als u weggaat, schrijf dan in het schrift waar u bent en hoe lang u wegblijft. - In de slaapkamer een nachtlampje dat een vertrouwd voorwerp verlicht; dit kan de dementerende helpen zich te oriënteren. Geheugensteuntjes helpen het geheugen aan te vullen. Een paar voorbeelden: - Dikke gordijnen; om te voorkomen dat s zomers bij het opgaan van de zon iemand - Briefjes op deuren plakken om aan te geven welke ruimte het is (toilet). wakker wordt en niet meer inslaapt. - Als uw naaste licht vergeetachtig is, stimuleer dan het gebruik van een notitieblok - Als dit soort tips niet helpen, kunt u bij de huisarts informeren naar (slaap)medicatie. of agenda. Denk aan de veiligheid in huis, vooral wanneer uw naaste alleen thuis blijft. Verwijder - Zorg voor een (scheur)kalender en een klok met een duidelijke wijzerplaat. dingen die gevaarlijk kunnen zijn (lucifers, scheermesjes). Soms is het nodig om de woning - Plak etiketten op laden en kasten. aan te passen. Er zijn mensen die u daarbij kunnen helpen. Informeer bij GGzE Centrum - Leg recente dag- of weekbladen neer. Ouderenpsychiatrie op (040) Wat soms helpt: foto s (met naam) en een lijst met namen, adressen en telefoonnummers. Loop niet de hele tijd te testen. De dementerende wordt vaak nóg onzekerder of onrustiger als u steeds vraagt hoe oud ze is of hoeveel kinderen ze heeft

7 HULPVERLENING Als u vermoedt dat iemand in uw omgeving dement aan het worden is, kunt u dit het best aan de huisarts vertellen. Samen met de huisarts kan een plan opgesteld worden voor verdere begeleiding en onderzoek. Vaak zal de huisarts doorverwijzen naar GGzE, een organisatie voor geestelijke gezondheidszorg met een speciaal centrum voor ouderen. GGzE Centrum Ouderenpsychiatrie voert onder andere onderzoek uit om na te gaan of er werkelijk sprake is van dementie. Daarnaast begeleiden we de dementerende en de directe omgeving. Als dit nodig is, regelen we aanvullende voorzieningen zoals thuiszorg en maaltijdvoorziening. ZORGTRAJECTBEGELEIDING In de regio Zuidoost-Brabant hebben alle betrokken organisaties afspraken gemaakt over de zorg voor mensen met een dementie en hun directe omgeving. Meer hierover kunt u lezen op Eén van de afspraken is dat een dementerende een zogenaamde zorgtrajectbegeleider krijgt toegewezen. Deze hulpverlener coördineert de zorg en begeleidt de dementerende en diens naasten tijdens het hele ziekteproces. Bij problemen kunt u de zorgtrajectbegeleider bellen. MEDICIJNEN De afgelopen jaren zijn er nieuwe medicijnen op de markt gekomen. Deze verminderen bij sommige mensen met de ziekte van Alzheimer tijdelijk de geheugenklachten. In Nederland gaat het om de volgende medicijnen: galantamine (Reminyl), rivastigmine (Exelon) en memantine (Ebixa). Wanneer uw naaste en u dit willen, kan GGzE Centrum Ouderenpsychiatrie medicatie opstarten en de begeleiding verzorgen. OPNAME Soms kan het uiteindelijk nodig zijn de dementerende oudere op te nemen in een verzorgingsof verpleeghuis. Dat is vaak een ingrijpende en moeilijke stap, zeker wanneer de omgeving er alles aan heeft gedaan om het familielid in eigen kring op te vangen. Ondanks al die moeite kunt u zich toch heel schuldig voelen omdat het niet gelukt is iemand thuis te houden

8 Tijdens Alzheimer Cafés kunt u ervaringen delen met anderen ONDERSTEUNINGSGROEP EN ALZHEIMER CAFÉ MEER INFORMATIE Er worden regelmatig ondersteuningsgroepen voor partners en familieleden van dementerende De Stichting Alzheimer Nederland heeft brochures gemaakt over verschillende kanten van ouderen georganiseerd. Dit is een groep van 8-10 familieleden die 10 keer bij elkaar komt. Er dementie. bestaan ook Alzheimer Cafés in de regio. Daar ontvangt u informatie en kunt u ervaringen Bezoekadres: Stationsplein 121, 3818 LE Amersfoort delen met anderen. Alle ondersteuningsactiviteiten worden door meerdere organisaties samen Postadres: Postbus 2077, 3800 CB Amersfoort aangeboden. GGzE kan u er meer informatie over geven. T (033) E OM VERDER TE LEZEN I J. Bernlef Hersenschimmen (uitgeverij Querido) 1984 E. Coene Dementie Zorgmap Stichting Augustus 1995 (bestellen bij Alzheimer GGZE CENTRUM OUDERENPSYCHIATRIE Nederland) GGzE biedt hulp en ondersteuning aan mensen met bijzondere psychiatrische problemen. L. van der Ster-Bouwmeester Samen alleen (uitgeverij J.J. Groen & Zoon) 1994 GGzE Centrum Ouderenpsychiatrie houdt zich specifiek bezig met de psychische problemen L. Souren en E. Franssen Verbroken verbindingen Deel 1: Ontstaan en verloop, Deel 2: van ouderen en hun omgeving. Het gaat om mensen die thuis of in een verzorgingshuis wonen, Praktische richtlijnen voor het omgaan met de Alzheimerpatiënt (uitgeverij Swets & maar ook om ouderen die tijdelijk of blijvend opgenomen zijn. Zeitlinger) H. Buijssen De heldere eenvoud van dementie (uitgeverij Tred) 1999 BEREIKBAARHEID A. Makker Kronkelwegen (uitgeverij Gooibergen) 1995 GGzE Centrum Ouderenpsychiatrie (locatie De Grijze Generaal) is te bereiken op werkdagen van N. van den Oever Toen moeder kind werd (uitgeverij BZZTôh) tot uur. In crisissituaties kunt u contact opnemen met de huisarts. Deze kan zo nodig B. Miesen Bij Alzheimer op schoot; verstand van dementie (uitgeverij SWP) 2009 contact opnemen met de bereikbaarheidsdienst van GGzE

9 Publicatiedatum: september 2014 GCOP-008N GGzE Centrum Ouderenpsychiatrie Bezoekadres Locatie De Grijze Generaal Winston Churchilllaan KW Eindhoven T (040) E I Postadres Intern postvak: WC 7505 Postbus AX Eindhoven 16 GGzE is een HKZ-gecertificeerde organisatie

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid)

Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) Delirium of delier (acuut optredende verwardheid) In deze folder leest u wat een delirium is, wat de verschijnselen van een delirium zijn en leest u informatie over de behandeling en tips voor patiënten

Nadere informatie

Delier. Informatie voor familie en betrokkenen

Delier. Informatie voor familie en betrokkenen Delier Informatie voor familie en betrokkenen Inleiding Op onze verpleegafdeling is een familielid, vriend(in) of kennis van u opgenomen. Tijdens uw bezoek aan de patiënt heeft u waarschijnlijk gemerkt

Nadere informatie

Dementie Radboud universitair medisch centrum

Dementie Radboud universitair medisch centrum Dementie Bij u, uw partner of familielid is dementie vastgesteld. In deze folder kunt u lezen wat dementie is en waar u voor verdere vragen en informatie terecht kunt. Vanwege de leesbaarheid wordt in

Nadere informatie

Verschil tussen Alzheimer en Dementie

Verschil tussen Alzheimer en Dementie Verschil tussen Alzheimer en Dementie Vaak wordt de vraag gesteld wat precies het verschil is tussen dementie en Alzheimer. Kort gezegd is dementie een verzamelnaam voor een aantal verschijnselen. Deze

Nadere informatie

In de war? Op de Intensive Care

In de war? Op de Intensive Care In de war? Op de Intensive Care Albert Schweitzer ziekenhuis juni 2015 pavo 1168 Inleiding Uw partner of familielid is in het Albert Schweitzer ziekenhuis opgenomen op de Intensive Care. Waarschijnlijk

Nadere informatie

Probleemgedrag bij ouderen

Probleemgedrag bij ouderen Probleemgedrag bij ouderen Machteloos, bang of geïrriteerd. Zo kunnen medewerkers en cliënten in de thuiszorg zich voelen in situaties waarin sprake is van probleemgedrag. Bijvoorbeeld als een cliënt alleen

Nadere informatie

Delirium op de Intensive Care (IC)

Delirium op de Intensive Care (IC) Deze folder is bedoeld voor de partners, familieleden, naasten of bekenden van op de Intensive Care (IC) afdeling opgenomen patiënten. Door middel van deze folder willen wij u als familie* uitleg geven

Nadere informatie

EEN DIERBARE VERLIEZEN

EEN DIERBARE VERLIEZEN EEN DIERBARE VERLIEZEN 994 Inleiding Deze folder is bedoeld voor nabestaanden. U leest hierin over de gevoelens die u kunt ervaren en hoe u in deze moeilijke tijd goed voor uzelf kunt zorgen. U heeft kort

Nadere informatie

een dierbare verliezen

een dierbare verliezen een dierbare verliezen een dierbare verliezen U heeft kort geleden iemand verloren. Dat kan heel verwarrend zijn. Vaak is het moeilijk te accepteren dat iemand er niet meer is. Soms is het verdriet of

Nadere informatie

Dementie. Als het geheugen vervaagt... Verschijnselen van dementie

Dementie. Als het geheugen vervaagt... Verschijnselen van dementie Dementie Als het geheugen vervaagt... Iedereen is wel eens wat kwijt, bijvoorbeeld de huissleutels of zijn bril. En dat iemand zich even niet kan herinneren waarvan hij die persoon toch kent, is ook gewone

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid. (delier) Acuut optredende verwardheid (delier)

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid. (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) Patiënteninformatie Acuut optredende verwardheid (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) 1 Acuut optredende verwardheid (delier) Intensive Care, route 3.3 Telefoon (050) 524 6540 Inleiding Uw familielid

Nadere informatie

Alle eerstelijnshulpverleners worden uitgenodigd op de algemene vergadering SIT-Neerpelt

Alle eerstelijnshulpverleners worden uitgenodigd op de algemene vergadering SIT-Neerpelt DRIEMAANDELIJKS JAARGANG 5 NUMMER 1 APRIL 1996 Inhoud -Uitnodiging algemene vergadering p.1 -Omgaan met dementie p.2-3 -LISTEL-navorming p.4 Alle eerstelijnshulpverleners worden uitgenodigd op de algemene

Nadere informatie

Dementie. Havenziekenhuis

Dementie. Havenziekenhuis Dementie Uw arts heeft met u en uw naasten besproken dat er (waarschijnlijk) sprake is van dementie. Mogelijk bent u hiervan geschrokken. Het kan ook zijn dat u of uw omgeving hier al op voorbereid was.

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

Dementie, hoe verder?

Dementie, hoe verder? Dementie, hoe verder? Informatie voor familie en mantelzorgers Voorwoord 3 Wat is dementie 3 Soorten 3 Verloop 4 Behandelingsmogelijkheden 5 Omgangsadviezen 6 Tips voor de omgeving 7 Hoe verder? 7 Meer

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders. huiselijkgeweldwb.nl 0900 126 26 26. 5 cent per minuut Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders Grafisch ontwerp: Ontwerpstudio 2 MAAL EE Bij huiselijk geweld tussen (ex-)partners worden kinderen vaak over het hoofd gezien. Toch hebben

Nadere informatie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie Lesmodule 4 fasen van dementie Inhoudsopgave: 1. Wat is dementie? blz. 3 2. Twee basisprincipes over de werking van de hersenen blz. 4 3. Omschrijving van de vier fasen van ikbeleving bij dementie blz.

Nadere informatie

Informatie over delier

Informatie over delier Algemeen Informatie over delier www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG017 / Informatie over delier / 18-10-2013 2 Informatie over delier Uw

Nadere informatie

Het verlies van een dierbare

Het verlies van een dierbare Het verlies van een dierbare Het Zorgpad Stervensfase is gebaseerd op de Liverpool Care Pathway for the dying patient (LCP). De LCP is door het Erasmus MC Rotterdam en het IKNL locatie Rotterdam integraal

Nadere informatie

Antonius College: Dementie

Antonius College: Dementie Antonius College: Dementie Sprekers Karel van Wieringen internist ouderengeneeskunde Doetie Visser verpleegkundig specialist geriatrie Polikliniek Klinische Geriatrie Specifiek gericht op ouderen, maar

Nadere informatie

De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier)

De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier) De patiënt met acuut optredende verwardheid (delier) De patiënt met acuut optredende verwardheid/delier Uw familielid, vriend(in) of kennis is opgenomen vanwege een ziekte, een ongeval en/of een operatie.

Nadere informatie

Geheugenklachten als bijwerking van Electroconvulsieve Therapie (ECT)

Geheugenklachten als bijwerking van Electroconvulsieve Therapie (ECT) Geheugenklachten als bijwerking van Electroconvulsieve Therapie (ECT) Informatie voor patiënten en hun naaste(n) Samenvatting van de informatie in de folder Patiënten die een electroconvulsieve therapie

Nadere informatie

Depressie bij verpleeghuiscliënten

Depressie bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor cliënt en naasten Depressie bij verpleeghuiscliënten Folder 3 Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Samenvatting uitslag enquête uitgevoerd onder mantelzorgers van dementerende patiënten in de regio Land van Heusden en Altena

Samenvatting uitslag enquête uitgevoerd onder mantelzorgers van dementerende patiënten in de regio Land van Heusden en Altena Samenvatting uitslag enquête uitgevoerd onder mantelzorgers van dementerende patiënten in de regio Land van Heusden en Altena Inhoud Inleiding Samenvatting uitslag enquête De mantelzorgers De personen

Nadere informatie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie

Depressie. Meer dan een somber gevoel. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie ggz voor doven & slechthorenden Depressie Meer dan een somber gevoel Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over depressie Herkent u dit? Iedereen is wel eens somber of treurig.

Nadere informatie

Acuut optredende verwardheid Delier

Acuut optredende verwardheid Delier Acuut optredende verwardheid Delier Uw familielid, vriend(in) of kennis is opgenomen in ons ziekenhuis vanwege ziekte, ongeval en/of operatie. Zoals u vermoedelijk hebt gemerkt, is zijn of haar reactie

Nadere informatie

Informatie en advies voor ouders

Informatie en advies voor ouders Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders 1 2 Wist u dat de gevolgen van het zien of horen van geweld in het gezin net zo groot zijn als zelf geslagen worden? Ook als het geweld gestopt

Nadere informatie

Een dierbare verliezen

Een dierbare verliezen Patiënteninformatie Een dierbare verliezen Informatie over het verlies van een dierbare en de gevoelens die u daarover kunt hebben Een dierbare verliezen Informatie over het verlies van een dierbare en

Nadere informatie

Slaapproblemen, angst en onrust

Slaapproblemen, angst en onrust Slaapproblemen, angst en onrust WAT KUNT U ZELF DOEN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN WAT GEBEURT ER ALS U STOPT AUTORIJDEN INFORMATIE ADRESSEN HULPVERLENING VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? WWW.APOTHEEK.NL SLAAPPROBLEMEN,

Nadere informatie

jongeren vanaf 12 jaar

jongeren vanaf 12 jaar Na de schok... de draad weer oppakken Informatie voor jongeren vanaf 12 jaar die betrokken zijn geweest bij een schokkende of ingrijpende gebeurtenis. Na de schok de draad weer oppakken Informatie voor

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Checklijst voor Cognitieve en Emotionele problemen na een Beroerte (CLCE-24)

Checklijst voor Cognitieve en Emotionele problemen na een Beroerte (CLCE-24) Checklijst voor Cognitieve en Emotionele problemen na een Beroerte (CLCE-24) Voor de domeinen cognitie, communicatie en psycho-emotioneel kan de checklijst voor Cognitie en Emotionele problemen na een

Nadere informatie

Onderwerp: Acute verwardheid of delier

Onderwerp: Acute verwardheid of delier Onderwerp: 1 Informatie over acute verwardheid of delier Voor wie is deze folder bedoeld? Deze folder is bedoeld voor patiënten die worden opgenomen in het Ikazia Ziekenhuis. Zoals de verpleegkundige aan

Nadere informatie

Het psychologisch onderzoek

Het psychologisch onderzoek GGzE centrum ouderenpsychiatrie Het psychologisch onderzoek Voor inzicht in uw capaciteiten, vaardigheden, mogelijkheden en beperkingen informatie voor cliënten >> 1 Psychologisch onderzoek kan bijdragen

Nadere informatie

Verschil tussen Alzheimer en dementie

Verschil tussen Alzheimer en dementie Inhoudsopgave Verschil tussen Alzheimer en Dementie blz. 1 De fasen van Dementie blz. 2 Verschijnselen van Dementie blz. 3 Verschil tussen gezond en dementerend, waardoor? Blz. 4 Benaderingswijze blz.

Nadere informatie

Verpleeg - en verzorgingshuizen. Dementie... wat nu?

Verpleeg - en verzorgingshuizen. Dementie... wat nu? Verpleeg - en verzorgingshuizen Dementie... wat nu? Als ik zo oud geworden ben, dat ik geen mens herken. En niet eens jouw naam meer weet, pak dan mijn hand even beet. En zeg me gedag, laat me voelen dat

Nadere informatie

Omgaan met dementerende ouderen

Omgaan met dementerende ouderen Omgaan met dementerende ouderen Ouderen Omgaan met dementerende ouderen Deze folder is bedoeld voor familieleden en mantelzorgers die omgaan met dementerende mensen. Omgaan met een familielid of partner

Nadere informatie

Schizofrenie. Leven in een andere wereld. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie

Schizofrenie. Leven in een andere wereld. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie ggz voor doven & slechthorenden Schizofrenie Leven in een andere wereld Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over schizofrenie Herkent u dit? Denkt u wel eens dingen te zien

Nadere informatie

acute verwardheid adviezen na een ZorgSaam

acute verwardheid adviezen na een ZorgSaam acute verwardheid adviezen na een hernia-operatie (delier) ZorgSaam 1 2 ACUTE VERWARDHEID Dit informatieboekje is bedoeld voor familie en betrokkenen van de patiënt met acuut optredende verwardheid. Inleiding

Nadere informatie

En... Hoe gaat het met u?

En... Hoe gaat het met u? En... Hoe gaat het met u? Ouderen En... Hoe gaat het met u? Introductie Dementie is een ziekte die grote gevolgen heeft, niet alleen voor degene die erdoor getroffen wordt, maar ook voor familie en vrienden.

Nadere informatie

Acute verwardheid (delirium) op de Intensive Care

Acute verwardheid (delirium) op de Intensive Care Acute verwardheid (delirium) op de Intensive Care Op dit moment verblijft uw partner of familielid op de afdeling Intensive Care. Dit is een afdeling waar (ernstig) zieke mensen worden behandeld en verzorgd.

Nadere informatie

GGzE centrum psychotische stoornissen. Act. Zorg bij de eerste psychose. Informatie voor cliënten >>

GGzE centrum psychotische stoornissen. Act. Zorg bij de eerste psychose. Informatie voor cliënten >> GGzE centrum psychotische stoornissen Act Zorg bij de eerste psychose Informatie voor cliënten >> Uw klachten de baas en het dagelijks leven weer oppakken GGzE centrum psychotische stoornissen geeft behandeling

Nadere informatie

Delier. (Acuut optredende verwardheid)

Delier. (Acuut optredende verwardheid) Delier (Acuut optredende verwardheid) Wat is acuut optredende verwardheid/delier Uw familielid, vriend(in) of kennis ligt in ons ziekenhuis. Hij/zij is opgenomen vanwege ziekte, ongeval en/of operatie.

Nadere informatie

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag?

Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Terrorisme en dan verder Wat te doen na een aanslag? Publieksversie Ga zo veel mogelijk door met uw normale dagelijkse activiteiten. Dat geeft u het gevoel dat u de baas bent over de situatie. Dit is ook

Nadere informatie

Sportief bewegen met dementie. Dementie

Sportief bewegen met dementie. Dementie Sportief bewegen met dementie Dementie Sportief bewegen met dementie...................................... Bewegen: gezond en nog leuk ook! Regelmatig bewegen heeft een positieve invloed op de gezondheid

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen 2 Depressie bij ouderen komt vaak voor, maar is soms moeilijk te herkennen. Deze folder geeft informatie over de kenmerken en de behandeling van een depressie bij ouderen. Wat is

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor ouders

Na de schok... Informatie voor ouders Na de schok... Informatie voor ouders Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat voor iedereen ingrijpende gevolgen. Als kinderen samen met hun ouders een aangrijpende

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker

Psychosociale problemen bij kanker INTERNE GENEESKUNDE Psychosociale problemen bij kanker Mogelijkheden voor begeleiding in het Laurentius ziekenhuis Deze brochure is bedoeld voor mensen waarbij de diagnose kanker is gesteld en voor hun

Nadere informatie

Ondersteuning bij leven met een beperking

Ondersteuning bij leven met een beperking Ondersteuning bij leven met een beperking Niet-aangeboren hersenletsel MEE Niet-aangeboren hersenletsel Raad en daad als het om mensen met NAH gaat Niet-aangeboren hersenletsel (NAH) overkomt je. Door

Nadere informatie

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober

Depressie. Informatiefolder voor cliënt en naasten. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober Depressie Informatiefolder voor cliënt en naasten Zorgprogramma Doen bij Depressie Versie 2013-oktober Inleiding Deze folder bevat informatie over de klachten die bij een depressie horen en welke oorzaken

Nadere informatie

Dementie. Als het geheugen vervaagt

Dementie. Als het geheugen vervaagt Als het geheugen vervaagt Vergeetachtigheid als signaal Iedereen is wel eens wat kwijt, bijvoorbeeld de huissleutels of zijn bril. En dat iemand zich even niet kan herinneren waarvan hij die persoon toch

Nadere informatie

patiënteninformatie Dienst neurologie en geriatrie Dementie GezondheidsZorg met een Ziel

patiënteninformatie Dienst neurologie en geriatrie Dementie GezondheidsZorg met een Ziel i patiënteninformatie Dienst neurologie en geriatrie Dementie GezondheidsZorg met een Ziel Geachte heer Geachte mevrouw U hoorde van de dokter dat u of uw familielid dementie heeft. U wil hier meer over

Nadere informatie

Dwangstoornissen. Als kiezen niet meer lukt

Dwangstoornissen. Als kiezen niet meer lukt Als kiezen niet meer lukt Moeten als dwang Iedereen herkent het wel: controleren of het gas uit is, uw kleren netjes opruimen, steeds hetzelfde deuntje in uw hoofd hebben, alleen op de witte stoeptegels

Nadere informatie

GGzE Centrum Bipolair. Centrum Bipolair. Specialistisch behandelcentrum voor mensen met een bipolaire stoornis. cliënten >>

GGzE Centrum Bipolair. Centrum Bipolair. Specialistisch behandelcentrum voor mensen met een bipolaire stoornis. cliënten >> GGzE Centrum Bipolair Centrum Bipolair Specialistisch behandelcentrum voor mensen met een bipolaire stoornis cliënten >> De bipolaire stoornis komt voor bij ongeveer 1 à 2 procent van de bevolking. Het

Nadere informatie

Acuut optredende verwardheid (delier)

Acuut optredende verwardheid (delier) PSYCHIATRIE & PSYCHOLOGIE Acuut optredende verwardheid (delier) Informatie voor de patiënt, partner, familie en betrokkenen Acuut optredende verwardheid (delier) Uw partner, familielid, vriend of kennis

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker

Psychosociale problemen bij kanker Psychosociale problemen bij kanker mogelijkheden voor begeleiding in het azm Psychosociale problemen bij kanker Inleiding 3 Reacties 3 Begeleiding 3 Wanneer hulp inschakelen 4 Vroegtijdige herkenning 4

Nadere informatie

Depressie bij ouderen

Depressie bij ouderen Depressie bij ouderen Bij u, uw partner of familielid is een depressie vastgesteld. In deze folder kunt u lezen wat een depressie is en waar u voor verdere vragen en informatie terecht kunt. Vanwege de

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Delier of plotse verwardheid. GezondheidsZorg met een Ziel

Patiënteninformatie. Delier of plotse verwardheid. GezondheidsZorg met een Ziel i Patiënteninformatie Delier of plotse verwardheid GezondheidsZorg met een Ziel DELIER OF PLOTSE VERWARDHEID Uw partner, familielid of iemand anders uit uw naaste omgeving is vanwege een ziekte, ongeval

Nadere informatie

Verdwaald ben ik als mens! Wie zorgt er nu voor mij? t Was niet mijn eigen wens, maar mag ik er nog bij?

Verdwaald ben ik als mens! Wie zorgt er nu voor mij? t Was niet mijn eigen wens, maar mag ik er nog bij? verdwaald in eigen leven infobrochure dementie Verdwaald ben ik als mens! Wie zorgt er nu voor mij? t Was niet mijn eigen wens, maar mag ik er nog bij? OCMW MERCHTEM WoonZorgCentrum Ter Stelten VOORWOORD

Nadere informatie

Psychosociale problemen bij kanker. Mogelijkheden voor begeleiding

Psychosociale problemen bij kanker. Mogelijkheden voor begeleiding Psychosociale problemen bij kanker Mogelijkheden voor begeleiding Inleiding Deze folder is bedoeld voor mensen waarbij de diagnose kanker is gesteld en voor hun partner, familie en/of vrienden. Het krijgen

Nadere informatie

Angststoornissen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst

Angststoornissen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst ggz voor doven & slechthorenden Angststoornissen Als angst en paniek invloed hebben op het dagelijks leven Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over angst Herkent u dit? Iedereen

Nadere informatie

De mantelzorg DER LIEFDE

De mantelzorg DER LIEFDE De mantelzorg DER LIEFDE Ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders zorgen onbetaald en langdurig voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner of familielid. Ook op de HAN zijn veel medewerkers

Nadere informatie

Scheiden doe je samen. Ieder kind reageert anders

Scheiden doe je samen. Ieder kind reageert anders Scheiden doe je samen Ieder kind reageert anders Scheiden. Ook al is het misschien beter voor iedereen, het blijft een ingrijpende gebeurtenis. Vooral voor kinderen. Het gezin dat al die tijd zo vanzelfsprekend

Nadere informatie

Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Praten helpt. Verslavingspreventie Mondriaan

Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Praten helpt. Verslavingspreventie Mondriaan Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Praten helpt Verslavingspreventie Mondriaan Wat vertel ik mijn kind als ik opgenomen word? Alle ouders hebben het beste voor met hun kinderen. Ouders vragen

Nadere informatie

Cambriana online hulpprogramma

Cambriana online hulpprogramma Dit is deel 1 van het online hulpprogramma van Cambriana. Verwerking van een scheiding 'Breaking up is hard to do' Neil Sedaka Een scheiding is een van de pijnlijkste ervaringen die je kunt meemaken in

Nadere informatie

Advies en steun voor uw kind en uzelf

Advies en steun voor uw kind en uzelf Advies en steun voor uw kind en uzelf Voor advies en steun aan ouders en hun kinderen Informatie advies cursussen Als u of uw kind psychische klachten heeft of problemen ervaart met alcohol of drugs, heeft

Nadere informatie

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson en Psychose

Parkinsonismen Vereniging. Parkinson en Psychose Parkinsonismen Vereniging Parkinson en Psychose Inhoudsopgave Inleiding 4 Psychose 4 Oorzaak 5 Door de ziekte van Parkinson 5 Door het gebruik van anti-parkinsonmedicatie 5 Door een lichamelijke aandoening

Nadere informatie

Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten

Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor afdelingsmedewerkers Depressieve symptomen bij verpleeghuiscliënten Folder 2 Inleiding Deze folder is bedoeld voor afdelingsmedewerkers die betrokken

Nadere informatie

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar

Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Als je moeder naar een psychiatrisch ziekenhuis moet... of je vader naar een psychiater... Met wie kan jij dan praten? Een brochure voor kinderen van 7 tot 11 jaar Deze brochure werd - met toestemming

Nadere informatie

Acute verwardheid of delier

Acute verwardheid of delier Acute verwardheid of delier Beter voor elkaar Voor wie is deze folder bedoeld? Deze folder is bedoeld voor patiënten die worden opgenomen in het Ikazia Ziekenhuis. Zoals de verpleegkundige aan u heeft

Nadere informatie

Wat doet de cliëntenraad voor u?

Wat doet de cliëntenraad voor u? Postadres: Postadres: Cliëntenraad Bavo Europoort Cliëntenraad Bavo Europoort Prins Constantijnweg 48-54 Prins Constantijnweg 48-54 3066 TA Rotterdam 3066 TA Rotterdam (E) clientenraadbe@bavo-europoort.nl

Nadere informatie

Thema s voor het Alzheimer Café. Verzameld, kopjes gekozen en geordend door Franklin Roos van Alzheimer Café Zuidelijk Westerkwartier te Leek

Thema s voor het Alzheimer Café. Verzameld, kopjes gekozen en geordend door Franklin Roos van Alzheimer Café Zuidelijk Westerkwartier te Leek Thema s voor het Alzheimer Café Verzameld, kopjes gekozen en geordend door Franklin Roos van Alzheimer Café Zuidelijk Westerkwartier te Leek Medische aspecten Wat is dementie? Medische aspecten Verschillende

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Omgaan met de ziekte. Omgaan met de ziekte

Omgaan met de ziekte. Omgaan met de ziekte Omgaan met de ziekte Omgaan met de ziekte Inhoud Omgaan met de ziekte, januari 2014 3 Inleiding 4 Invloed op mijn leven 4 Omgaan met klachten 5 In de rouw 6 Onzekerheid 7 Een ander zelfbeeld 8 Reactie

Nadere informatie

Depressie. Informatiefolder voor zorgteam. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober

Depressie. Informatiefolder voor zorgteam. Zorgprogramma Doen bij Depressie UKON. Versie 2013-oktober Depressie Informatiefolder voor zorgteam Zorgprogramma Doen bij Depressie Inleiding Deze folder is bedoeld voor afdelingsmedewerkers die betrokken zijn bij de zorg voor een cliënt bij wie een depressie

Nadere informatie

Na de schok... Informatie voor leerkrachten

Na de schok... Informatie voor leerkrachten Na de schok... Informatie voor leerkrachten Niemand is echt voorbereid op een schokkende gebeurtenis en als het gebeurt heeft dat ingrijpende gevolgen. Als leerkrachten samen met kinderen een aangrijpende

Nadere informatie

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders

Geweld in huis raakt kinderen. Informatie en advies voor ouders Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders U kunt deze brochure bestellen via www.movisie.nl Juli 2008 MOVISIE, kennis en advies voor maatschappelijke ontwikkeling Auteurs: Bert Vissers

Nadere informatie

GGzE centrum psychotrauma

GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma Mensen helpen met complexe traumaproblematiek en het (her)vinden van hun weg in de samenleving. Algemene informatie >> COMPLEXE TRAUMA S KUNNEN GROTE

Nadere informatie

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid

Hoofdpijn Duizeligheid Vermoeidheid Concentratieproblemen Vergeetachtigheid Hersenschudding In deze folder vertellen we wat de gevolgen van een hersenschudding kunnen zijn en wat u kunt verwachten tijdens het herstel. Ook geven we adviezen over wat u het beste wel en niet kunt

Nadere informatie

Depressie bij verpleeghuiscliënten

Depressie bij verpleeghuiscliënten Doen bij Depressie zorgprogramma Informatiefolder voor afdelingsmedewerkers Depressie bij verpleeghuiscliënten Folder 4 Inleiding Deze folder is bedoeld voor afdelingsmedewerkers die betrokken zijn bij

Nadere informatie

Afasie en logopedie informatie voor naasten/familie

Afasie en logopedie informatie voor naasten/familie Afasie en logopedie informatie voor naasten/familie Inhoud Afasie, wat is dat en hoe kunt u er mee om gaan? 5 Taalproblemen 6 Hoe ervaren afasiepatiënten de moeilijkheden zelf? 7 Hoe kunt u het beste omgaan

Nadere informatie

Niet meer door het lint

Niet meer door het lint GGzE centrum volwassenenpsychiatrie en de forensische poli De omslag Niet meer door het lint Behandelprogramma voor mannen om agressief gedrag te leren beheersen Informatie voor cliënten >> 1 Niet meer

Nadere informatie

Afasie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Afasie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Afasie Afasie is een taalstoornis ontstaan door hersenletsel. Iemand met afasie heeft moeite met het uiten en het begrijpen van de taal. In deze brochure leest u wat afasie inhoudt en vindt u een aantal

Nadere informatie

Samenvatting. april 2006

Samenvatting. april 2006 Samenvatting Alzheimer Nederland spant zich in om de zorg voor mensen met dementie en hun familieleden te verbeteren. Het streven is de zorg in de regio beter af te stemmen op mensen met dementie en degenen

Nadere informatie

Tips tegen nervositeit

Tips tegen nervositeit Vijf jaar lang heb ik een slaapmiddel gebruikt om in slaap te komen soms had ik de moed om het eens zonder dat tabletje te proberen. Ik sliep dan zo slecht, dat ik de moed snel weer opgaf. Toch vond ik

Nadere informatie

Welke fasen zijn er in Dementie? Blz. 2. Afb eeldingen van gezonde hersenen en een dementerende zorgvrager. Wat is het verschil? Blz.

Welke fasen zijn er in Dementie? Blz. 2. Afb eeldingen van gezonde hersenen en een dementerende zorgvrager. Wat is het verschil? Blz. Wat is het verschil tussen Dementie en Alzheimer? Blz. 1 Welke fasen zijn er in Dementie? Blz. 2 Wat zijn de verschijnselen bij de verschillende fasen? Blz. 3 Afb eeldingen van gezonde hersenen en een

Nadere informatie

Informatie over afasie. Afdeling logopedie

Informatie over afasie. Afdeling logopedie Informatie over afasie Afdeling logopedie Wat is afasie? Vooraf Uw partner of familielid heeft afasie. In deze folder kunt u lezen wat afasie inhoudt en hoe u hiermee kunt omgaan. Wat is afasie Afasie

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte

leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte leven met vermoeidheid omgaan met de gevolgen van een beroerte CVA Cerebro Vasculair Accident is de medische term voor een ongeluk in de vaten van de hersenen. In het dagelijks taalgebruik heet een CVA

Nadere informatie

Verlies, verdriet en rouw

Verlies, verdriet en rouw Verlies, verdriet en rouw Albert Schweitzer ziekenhuis november 2013 pavo 0233 Inleiding Iemand die u dierbaar was, waar uw zorg naar uitging, is overleden. Het wegvallen van de overledene brengt wellicht

Nadere informatie

Acute verwardheid / Delier

Acute verwardheid / Delier Acute verwardheid / Delier In deze folder vindt u informatie over acute verwardheid / delier. Daarnaast staat beschreven wat u voor uw naaste kan doen. Waar "hij" staat, kunt u uiteraard ook "zij" lezen.

Nadere informatie

Alzheimer Magazine 19

Alzheimer Magazine 19 Per 1 januari 2015 worden gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Dit heeft ingrijpende gevolgen, met name voor thuiswonende mensen met dementie en

Nadere informatie

GGzE centrum psychotrauma

GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma GGzE centrum psychotrauma Mensen helpen met complexe traumaproblematiek en het (her)vinden van hun weg in de samenleving. Algemene informatie >> Complexe trauma s kunnen grote

Nadere informatie

Omgaan met de gevolgen van een schokkende gebeurtenis

Omgaan met de gevolgen van een schokkende gebeurtenis Omgaan met de gevolgen van een schokkende gebeurtenis Informatie voor patiënten F0122-6011 augustus 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus

Nadere informatie

Aandachtspuntenlijst Veroudering bij mensen met een verstandelijke handicap voor Begeleiders (AVB)

Aandachtspuntenlijst Veroudering bij mensen met een verstandelijke handicap voor Begeleiders (AVB) Aandachtspuntenlijst Veroudering bij mensen met een verstandelijke handicap voor Begeleiders (AVB) Oudere of dementerende mensen met een verstandelijke handicap hebben, net als anderen, ondersteuning nodig

Nadere informatie