EAT-140 EPD-Technicus Dag 1

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "EAT-140 EPD-Technicus Dag 1"

Transcriptie

1 EAT-140 EPD-Technicus Dag 1 Zelfstudie en huiswerk 10-08

2 2 Inhoud INTRODUCTIE 3 DOELSTELLINGEN 4 HET VRIJE ELEKTRON 5 ELEKTRISCHE LADING 5 VOORVOEGSELS 7 WET VAN OHM 7 VERSCHILLENDE SOORTEN SPANNINGEN 8 CONTROLE VAN DE METINGEN 11 SPANNINGSVERLIES 12 SERIE- EN PARALLELSCHAKELING 13 VERMOGEN 14 MEETAPPARATUUR 15 MULTIMETER 15 METEN VAN SPANNING, STROOM EN WEERSTAND 17 LED-TESTER 18 OSCILLOSCOOP 18

3 3 Introductie Met dit zelfstudiepakket kun je je voorbereiden op de Regionale Praktijktraining. Tijdens de training ga je een aantal werkorders uitvoeren. De informatie in dit zelfstudiepakket kan je helpen om die werkorders snel en doeltreffend uit te voeren. Verder is de zelfstudie een aanvulling op de theorieleerstof van je beroepsopleiding. In het zelfstudiepakket staan ook huiswerkvragen en opdrachten. Daarmee kun je controleren of je de stof goed begrijpt. Maak de vragen en opdrachten en bespreek ze met je leermeester. Je kunt je vragen natuurlijk ook tijdens de RPTdag aan de trainer stellen. De RPT-dag bestaat uit drie onderdelen: Theoriedeel Hier behandelen we kort de onderwerpen uit het zelfstudiepakket. Als bepaalde dingen in het zelfstudiepakket je niet duidelijk zijn, noteer ze dan. Dan kunnen we die tijdens het theoriedeel bespreken. Praktijkdeel Hier ga je aan de slag met de werkorders aan voertuigen of onderdelen daarvan. Voor vragen of uitleg kun je terecht bij de trainer. Hij is je vraagbaak en coach. Informatie en schema s kun je vinden in de werkplaatshandboeken en op de Infopunten. Op de Infopunten kun je onder andere internet en digitale handboeken raadplegen. Beoordeling Aan het einde van de RPT-dag vult de trainer een beoordelingsformulier in. Je krijgt dit formulier mee. Hierop staan de beoordelingen voor de uitgevoerde werkorders. Ook geeft de trainer een algehele beoordeling voor de manier waarop je de hele dag gewerkt hebt. De beoordeling voor de verschillende onderdelen is Goed (G), Voldoende (V) of Onvoldoende (O). Succes!

4 4 Doelstellingen Na afloop van deze training kun je met betrekking tot: De theorie verklaren wat spanning is verklaren wat stroom is verklaren wat weerstand is het verband tussen de elektrische spanning, elektrische stroom en elektrische weerstand verklaren Werken met de multimeter bepalen wanneer je de multimeter moet instellen op spanning, stroom of weerstand de multimeter instellen op spanning, stroom en weerstand de multimeter correct aansluiten om spanning, stroom en weerstand te kunnen meten De praktijk: beoordelen wat de beste manier van het aansluiten van de multimeter is

5 5 De theorie van de elektriciteitsleer Het vrije elektron Om te kunnen begrijpen wat een elektrische stroom is, moeten we ons verplaatsen in de wereld van de onzichtbare deeltjes. Elke stof, of het nu een vaste stof, een vloeistof of een gas is, is opgebouwd uit moleculen. Een molecuul is het allerkleinste deeltje van een stof waarbij alle eigenschappen van die stof nog helemaal aanwezig zijn. Een molecuul bestaat uit twee of meer atomen, afhankelijk van de stof Een stof die veel vrije elektronen bezit is een goede geleider (ijzer, koper, goud). Een stof die weinig vrije elektronen bezit is een isolator (kunststof, hout, silicium). Elektrische lading Normaal gesproken zijn stoffen opgebouwd uit atomen die geheel neutraal zijn, dus evenveel negatieve lading (elektronen) hebben als een positieve lading (kern.) Als voorbeeld nemen we koper. Een koperatoom heeft 29 positief geladen deeltjes in de kern en 29 negatief geladen deeltjes om de kern heen zweven. Wanneer een elektron zich vrij maakt uit het atoom, is er geen neutrale toestand meer. Het atoom heeft een elektron, een negatief geladen deeltje te weinig. De lading blijkt dan positief te zijn. Het vrije elektron is negatief geladen. Wanneer nu een stof (aluminium, koper, accuplaat) erg veel atomen heeft waarbij een elektron te kort is, dan is die stof positief geladen. Het wil elektronen ontvangen. Wanneer diezelfde stof juist veel meer vrije elektronen heeft dan atomen, is er sprake van een negatieve lading. Bij een accu zorgt de chemische werking ervoor dat zo n toestand zich voordoet. Hiernaast is dit schematisch weergegeven. Plaat A bezit erg veel atomen met een elektron te weinig. Plaat B heeft daarentegen te veel vrije elektronen. Het verschil in lading tussen die twee platen noemen we elektrisch spanningsverschil, kortweg spanning. Wanneer nu een geleider (koperdraad, lamp) tussen beide platen wordt aangesloten, dan kunnen de vrije elektronen verzameld in plaat B naar plaat A stromen (zie afbeelding hiernaast).

6 6 Voorbeeld: de chemische reactie in de accu zorgt er weer voor dat via de elektrolyt (accuzuur) de vrije elektronen weer bij A weggehaald worden en bij plaat B terechtkomen. Zolang dit duurt, blijven de elektronen zich dus verplaatsen. Pas als de chemische werking is uitgeput, stopt dit proces. De accu is leeg. Het verplaatsen van elektronen noemen we elektrische stroom, kortweg stroom. Als de verbinding tussen plaat A en B erg dik is, zullen erg veel vrije elektronen tegelijkertijd kunnen stromen. Denk bijvoorbeeld aan een startkabel. Een startkabel heeft dan weinig weerstand tegen elektrische stroom. Bij een zeer dun draadje, bovendien gemaakt van een stof met niet erg veel vrije elektronen (gloeidraad van een lamp) kunnen er maar weinig elektronen tegelijkertijd doorheen. Samenvatting: Geleider: Isolator: Stroom: Spanning: Stof die veel vrije elektronen bevat. Stof die weinig tot geen vrije elektronen bevat. Waar elektronen (door bijvoorbeeld koperdraad) stromen (verplaatsen) spreken we van een elektrische stroom. Om deze elektronenstroom opgang te brengen is een ladingsverschil nodig. Dit ladingsverschil heet het elektrisch spanningsverschil, kortweg spanning. Weerstand: Bepaalde stoffen (koper) bezitten meer vrije elektronen dan andere (hout). Een stof met veel vrije elektronen kan dus gemakkelijk elektronen verplaatsen. Deze stof heeft dus een lage weerstand voor stroom. De mate waarin de elektronen in hun bewegingen worden belemmerd, wordt weerstand genoemd. Elektrische spanning U in volt Om een stroom tot stand te brengen hebben we dus een ladingsverschil nodig. Dit ladingsverschil is het spanningsverschil tussen twee punten. De spanning wordt aangegeven met de letter U. De eenheid van spanning is de volt. afgekort door de letter V. Voorbeeld: de accu heeft een spanning van 12,7 volt, ofwel U = 12,7 V. Elektrische stroom I in ampère Wanneer er een ladingsverschil is én er is een verbinding tussen beide ladingen, kan er een stroom lopen. Dus wanneer er op een geladen accu een lamp en bedrading wordt aangesloten, loopt er een stroom.

7 7 De stroom wordt aangegeven met de letter I. De eenheid van stroom is ampère. afgekort door de letter A. Voorbeeld: de dynamo laadt de accu met 4,5 ampère, ofwel I = 4,5 A. Elektrische weerstand R in ohm Hoe meer vrije elektronen een stof heeft, hoe makkelijker deze stof stroom zal kunnen geleiden. De mate waarin de elektrische stroom tegengewerkt wordt, noemen we de weerstand van het materiaal. De weerstand wordt aangegeven met de letter R. De eenheid van weerstand is ohm, het symbool hiervoor is. Voorbeeld: de spoel van een relais is 120 ohm, ofwel R = 120. Voorvoegsels Kilo staat voor keer. We noemen dit een voorvoegsel. In de elektrotechniek is de ontstekingspanning bij de bougie ongeveer tienduizend volt ( V). Met een voorvoegsel wordt dit tien kilovolt ofwel 10 kv. Een ander voorbeeld van een voorvoegsel is de milli. Dit staat voor éénduizendste, in getalvorm geschreven als 0,001. Voorbeeld hiervan is: éénduizendste ampère is 1 milliampère (0,001 A is 1 ma). Er bestaan nog veel meer voegsels: Voorvoegsel Teken Betekenis In getal vorm Voorbeeld Mega M miljoen =1 M kilo k duizend V = 5 kv milli m duizendste 0,001 0,024 A = 24 ma micro µ miljoenste 0, , F = 35 µf Wet van Ohm Het zal duidelijk zijn dat er een verband is tussen stroom, spanning en weerstand. De wet van Ohm geeft dit verband aan, en luidt als volgt: De stroom (I) is recht evenredig met de spanning (U) en omgekeerd evenredig met de weerstand (R). Met andere woorden. Een te lage spanning aan de verbruiker, veroorzaakt een te lage stroom.

8 8 Een verbruiker met weinig weerstand veroorzaakt een grotere stroom dan een verbruiker met een hoge weerstand. De wet van Ohm kan ook in formulevorm worden opgeschreven. U = I x R Rekenvoorbeeld: U k = I x R 12 V = I x 3 Stroom I = 12 : 3 = 4 A Verschillende soorten spanningen Nominale spanning In personenauto s hebben we te maken met een 12 volt systeem. De lampen, relais, elektromotoren, etc. zijn dus gemaakt voor het werken op 12 volt. Als we de technische gegevens van een startmotor opzoeken, blijkt zelfs dat de minimale spanning 8,5 volt moet zijn. Toch blijkt dat als we in de praktijk gaan meten we meestal geen 12 volt meten. Het kan zijn 11,3 volt of 14,2 volt of nog een andere waarde. Echter bij de groothandel gaan we nu eenmaal geen lampjes bestellen met een spanningswaarde van ongeveer 11 tot 15 volt. We bestellen gewoon lampjes van 12 volt. Dit is de genoemde spanning ofwel de nominale waarde. Wanneer een accu goed geladen is en in goede conditie is, zal er een elektrische spanning van 12,72 volt aan de accupolen meetbaar zijn. Deze spanning wordt de bronspanning genoemd. OPMERKING: Deze bronspanning is alleen theoretisch te beredeneren en niet te meten, want zodra je de bronspanning wil gaan meten door een meter aan te sluiten, gaat er (hoe klein ook) een stroom door de meter vloeien en wordt de accu door de meter belast. Je meet dan dus in feite geen onbelaste spanning meer.

9 9 Starten Wanneer we nu een accuspanning gaan meten tijdens volledige rusttoestand en die waarde blijkt bijvoorbeeld 12,0 volt te zijn, dan weten we nog niet hoeveel het is tijdens starten. Dus om dit te kunnen bepalen, moet er tijdens starten gemeten worden. Dit noemen we de klemspanning. De klemspanning is dus de accuspanning tijdens belasting. Contact aan, motor uit; klemspanning Wanneer de motor niet draait, maar wel het contact aan hebben staan, wordt de accu iets belast. Dit noemen we de klemspanning. Vooral de conditie kan van belang zijn, omdat gedurende een langere tijd een bepaald verbruik gevraagd wordt. Motor draait; laadspanning Wanneer de motor draait, hebben we niet meer te maken met een accuspanning, maar met de spanning die de dynamo afgeeft. Dit is de laadspanning. Dit kunnen we echter meten op de accupolen. Als vuistregel kun je in de praktijk aanhouden: minimaal 13,6 volt en maximaal 15,2 volt = 2,53 per cel. Wanneer de waarde te laag wordt, wordt er niet voldoende geladen. Wanneer de waarde te hoog wordt, gaat de accu koken. Hoeveel mag dit spanningsverlies dan zijn? Logische en simpele vraag, het antwoord is echter lastig te geven. Tenminste niet in getallen. De benadering in de praktijk moet als volgt zijn: Werkt de verbruiker zoals het moet? Ja, dan is elk spanningsverlies dat geconstateerd wordt acceptabel. Werkt de verbruiker niet zoals het hoort, dan is elk gemeten spanningsverlies teveel en moet het probleem opgelost worden. Hoe meten we spanningsverlies? Dat kan op zeer veel mogelijke manieren gedaan worden. Kies echter altijd voor een rechtstreekse benadering. En vergeet nooit: Schakel altijd de verbruikers in! Spanningsverlies kan veroorzaakt worden door bijvoorbeeld slechte contacten of gecorrodeerde schakelaars. Bij een dergelijke storing kun je natuurlijk alle onderdelen van het circuit loshalen en de weerstand meten. Die methode kost echter veel tijd en is niet zo betrouwbaar. Er bestaat echter ook een praktische en snelle methode om spanningsverliezen op te opsporen. We noemen dat de V1-V2-V3-V4 methode.

10 10 V4 s V1 12 V / 5 W V2 - V3 V1 12 V Meten klemspanning V1 V1 = 12 V Je hebt 12 volt gemeten. De accu is op spanning en dus niet de boosdoener. Voor het gemak noemen we deze meting V1. V1 = 12 V. V1 V1 = 12 V V2 = 8 V V2 V1 V2 12 V 8 V Meten aangelegde spanning Daarna kijk je of de verbruiker wel voldoende spanning krijgt. Sluit de voltmeter direct over de nog gemonteerde verbruiker aan. Hier meet je 8 V. Deze meting noemen we V2. V2 = 8 V.

11 11 V1 = 12 V V1 V3 V3 = 4 V V2 = 8 V V2 V1 V2 V3 12 V 8 V 4 V Meten spannings verlies in massacircuit Vervolgens meet je of er spanningsverlies in de min-leiding zit. Zet het ene meetsnoer op de minpool van de accu en het andere op de minaansluiting van de verwarming. Nu meet je 4 V. Deze meting noemen we V3. V3 = 4 V. V4 = 0 V V4 V1 12 V Meten spannings verlies in plus-circuit V1 = 12 V V1 V3 V3 = 4 V V2 = 8 V V2 V2 V3 V4 8 V 4 V 0 V Ten slotte meet je of er spanningsverlies in de plusleiding zit. Sluit het ene meetsnoer aan op de pluspool van de accu en het andere op de plus-aansluiting van de verwarming. Dit blijkt 0 V te zijn. Deze meting noemen we V4. V4 = 0 V. Controle van de metingen Het is verstandig om de gemeten waarden even te controleren. Dit kan eenvoudig door de aangelegde spanning en de spanningsverliezen in het plus- en het massacircuit bij elkaar op te tellen. Samen moeten ze gelijk zijn aan de klemspanning. Anders gezegd: De som van de deelspanningen moet gelijk zijn aan de accuspanning. In formule: V1 = V2 + V3 + V4 Ter controle van bovenstaand voorbeeld: 12 = Uit de metingen kun je nu concluderen dat er een spanningsverlies in de min-leiding zit.

12 12 Spanningsverlies Als we in een circuit gaan meten, zijn we ook altijd spanningsverliezen aan het meten. Hieronder zijn minstens tien stroomovergangen te zien, waar spanningsverliezen op kunnen treden. U k I I Wanneer de stroom belemmerd wordt door een weerstand of door een loszittende of geoxideerde aansluiting, is er een hogere spanning nodig om deze overgangsweerstand te overbruggen. Het gevolg is dus dat er spanning verloren gaat in deze overgang. Deze verloren spanning noemt men ook wel spanningsverlies. R = 1 Voorbeeld De schakelaar hieronder heeft door slijtage een weerstand gekregen van R = 1. De accuspanning U K = 12,5 V en de gemeten stroom is I = 2 U k 12,5 V I = 2A A. De spanning over de schakelaar is: U 1 = I x R U 1 = 2 x 1 = 2 V Deze spanning over de schakelaar is spanningsverlies. Door dit spanningsverlies wordt de spanning over de lamp 2 volt minder, dus: U 2 = U K U verlies U 2 = 12,5 2 = 10,5 V Spanningsverlies is dus een elektrische storing. Het grootst mogelijke spanningsverlies is een onderbroken draad of losse stekkerverbinding.

13 13 Serie- en parallelschakeling In de auto zijn vele verbruikers gemonteerd. Bijna al deze verbruikers zijn gemaakt voor 12 volt en moeten dus dezelfde plus en min krijgen. Daarvoor moeten ze parallel ten opzichte van elkaar geschakeld worden. Het voordeel hiervan is dat ze elkaar niet beïnvloeden en dat dus, als bijvoorbeeld één van de verbruikers uitvalt, de rest gewoon blijft functioneren. Bij een parallelschakeling wordt de stroom ergens na de accu vertakt naar de verschillende verbruikers die ingeschakeld zijn. Wanneer alles in orde is, is de spanning over al deze verbruikers gelijk aan de accuspanning. Dit noemen we een parallelschakeling. De spanning over de verbruikers is gelijk en de stroom door de verbruikers kan verschillend zijn. Zekeringen, stekkers, relais, schakelaars en dergelijke zijn altijd achter elkaar geschakeld. De stroom naar een verbruiker moet door alle onderdelen gaan. Dit noemen we dan ook een serieschakeling (zie hieronder). De stroom door alle onderdelen is gelijk, terwijl de spanningen over deze onderdelen verschillend zijn. De verbruikers zijn in de autotechniek zelden tot nooit in serie geschakeld.

14 14 Vermogen Het vermogen is de hoeveelheid energie die door een verbruiker wordt omgezet per tijdseenheid. Het opgenomen vermogen van een elektrische verbruiker is te bepalen door de stroom door de verbruiker en de spanning over de verbruiker met elkaar te vermenigvuldigen. Als formuleteken wordt de hoofdletter P gebruikt. De eenheid van vermogen is watt, afgekort met de letter W. Voorbeeld: het vermogen van een lamp is 21 watt, ofwel P = 21 W. In formulevorm bepalen we het vermogen als volgt: Vermogen (watt) = Spanning (Volt) x Stroom (Ampère) P = U x I Bij een 24 V installatie is de spanning twee keer zo hoog als bij de 12 volt installatie. Bij gelijkblijvend vermogen is dan maar de helft van de stroom nodig. Dit is gunstig, want bij minder stroom zijn de spanningsverliezen minder. Dit is dus ook een belangrijke reden waarom men in personenwagens naar 42 volt-systemen wil. Het vermogen staat vaak vermeld op een verbruiker. Hieronder volgt een voorbeeld hoe de draaddoorsnede juist bepaald kan worden. Een klant wil een constante-stroomaansluiting in de stekkerdoos van de trekhaak, want in zijn caravan moeten de volgende verbruikers worden aangesloten: koelkast 120 W tv 90 W twee lampen van elk 21 W Het totale vermogen dat ingeschakeld kan worden is: = 252 W. De spanning van de accu is 12,6 V. De stroom door de draad is dan: P = U X I 252 = 12,6 X I I = ,6 I = 20 A We houden in dit geval een veiligheidsmarge aan van 1,2 maal de maximaal te verwachten stroom, dus 20 x 1,2 = 24 A. We kiezen vervolgens voor een 25 A zekering. Uit de hierna volgende tabel kunnen we aflezen dat de draaddoorsnede voor de constante stroomdraad in deze trekhaak stekkerdoos 6 mm 2 moet worden.

15 15 Te gebruiken Draaddoorsnede Toelaatbare stroom bij Kortstondig toelaatbare smeltzekering in A in mm 2 continu gebruik in A maximale stroom in A 0,4 0,5 0,5 1,5 2 0,75 2,5 5 2, , , Meetapparatuur Om storingen in elektrische installaties op te sporen is er verschillende meetapparatuur beschikbaar. Voorbeelden van meetapparatuur om aan de elektrische installatie van een auto te meten zijn: Multimeter LED-tester Oscilloscope of scoop Accutester Motortester. Multimeter Met een multimeter kunnen we de verschillende eenheden van de elektriciteit controleren. Deze eenheden zijn: Grootheid Symbool Eenheid Afkorting Spanning U volt V Stroom I ampère A Weerstand R ohm Er zijn vele verschillende multimeters. De meters verschillen ten opzichte van elkaar niet veel. De kwaliteit en de prijs van een multimeter zijn afhankelijk van: Kwaliteit en levensduur van het display Degelijkheid van de kast en de mechanische delen Levensduur van de aansluitbussen en meetpennen.

16 16 Op deze pagina zie je een Fluke 23 en daarnaast de bijbehorende draaiknop. De volgende draaiknop is van de Fluke 78, een uitgebreidere digitale multimeter. Hoewel de uitvoering enigszins verschilt, zie je toch dat de functies grotendeels overeenkomen. display zwarte testpen rode testpen wisselspanning of ac-gekoppelde hz gelijkspanning of dc-gekoppelde hz drukknop contacthoek of duty cycle toerental weerstandsmeting of doorbeltest temperatuurmeting of diodetest gelijk- of wisselstroom Metingen die met je met de Fluke 23 kunt uitvoeren zijn: Stand van de schakelaar Gemeten eenheid Meetmogelijkheden Betekenis van mogelijkheden Wisselspanning Spanning volt VAC, VDC, VDC (mv) Gelijkspanning Gelijkspanning mv Weerstand ohm De meter kiest zelf het schaalbereik:, k of M Diodetest volt Drempelspanning van de diode Stroom ampère AC, DC Wisselstroom Gelijkstroom

17 17 Als je stromen met verschillende sterktes (meetbereiken tot 10 A of tot 300 ma) wil meten, moet je de rode testpen in verschillende aansluitingen steken. Bij deze metingen wordt de meter beveiligd door twee aparte zekeringen in de meter. Stroomtang Voor het meten van stromen kan een stroomtang op de meter worden aangesloten (afhankelijk van de meter). De meter wordt dan ingesteld en afgelezen op 300 mv en geeft dan een stroom aan van 0 tot 300 A. Het voordeel van een stroomtang is dat er geen verbindingen losgenomen hoeven te worden. Afleesbereik Met de drukknop in het midden van de draaiknop kan het automatische afleesbereik de nauwkeurigheid) handmatig worden vastgezet in verband met het aantal cijfers achter de komma. De blokjeslijn onder op het display laat zien hoe de meetwaarde kan wisselen tijdens een meting. Het is een analoge weergave en heet de bar-graph. Deze weergave werkt sneller dan de weergave van de cijfers op het display. Meten van spanning, stroom en weerstand We hebben hiervoor de mogelijkheden van de multimeter besproken. Nu gaan we kijken hoe we de multimeter aan moeten sluiten om de spanning, stroom en weerstand te kunnen meten V Spanning meten De spanning wordt met een voltmeter parallel over een verbruiker gemeten, terwijl de verbruiker ingeschakeld is. De weerstand van de voltmeter is hoog. Dit is van groot belang, want anders zou de stroom door de voltmeter de schakeling beïnvloeden. 0 V + 12 V Stroom meten De stroom wordt met de ampèremeter in serie met de verbruiker gemeten, terwijl de verbruiker ingeschakeld is Sluit de ampèremeter dus nooit parallel aan de verbruiker aan. Dit kan leiden tot schade aan de multimeter. Doordat de inwendige weerstand van een ampèremeter zeer laag is zal de stroom erg groot worden. De zekeringen in de meter slaan dan door of de meter wordt inwendig beschadigd. 0 V

18 V 0 V Weerstand meten De weerstand wordt met een ohmeter gemeten door de meter en de verbruiker rechtstreeks op elkaar aan te sluiten. Belangrijk hierbij is dat alle andere verbindingen met de verbruiker los zijn gehaald. Anders wordt de meetwaarde teveel beïnvloed en kan zelfs de meter beschadigen. De spanning van de batterij in de meter is voor deze metingen belangrijk. LED-tester De LED-tester is een spanningszoeker, zoals voorheen het proeflampje. Bij het meten van spanning moet een LED-tester parallel geschakeld worden over een verbruiker of ander elektrisch gedeelte. Evenals de multimeter moet de LEDtester een grote weerstand hebben. Anders zou het zelf een verbruiker zijn, waardoor de meting niet meer klopt. Tijdens het meten met de LED-tester is de meetstroom zeer klein, maar wel iets groter dan bij een multimeter. Bij een goede multimeter is de meetstroom door de meter praktisch 0 A. Verder is het zo dat de LED-tester niet de gemeten spanning laat zien. De LED-tester gaat al bij een spanning van ongeveer 2 volt branden. Oscilloscoop De scoop is een meetapparaat om spanningen te meten en zichtbaar te maken. Het zichtbaar maken van het spanningsverloop is belangrijk om bijvoorbeeld signalen van sensoren te controleren. Deze signalen kunnen van langzaam tot zeer snel wisselen, maar in ieder geval zijn de wisselingen voor een multimeter te snel om te volgen. Op het beeldscherm zijn twee assen aangegeven. De verticale as (ook wel de y-as genoemd) geeft de hoogte van de spanning weer. Terwijl de horizontale as (ook wel de x-as genoemd) de spanningsduur of wel de tijdsduur aangeeft. Dit is het einde van de Zelfstudie. Deze Zelfstudie is zo universeel mogelijk opgezet. Er bestaat echter in de praktijk geen universele uitvoering. Alle fabrikanten hebben hun eigen uitvoeringen en oplossingen. Als je hierover onduidelijkheden bent tegengekomen of vragen hebt, zoek dit dan uit in je eigen werksituatie en breng het op de RPT-dag ter sprake tijdens de behandeling van de Zelfstudie. Veel succes op de RPT-dag.

19 19 Je hebt zojuist het zelfstudiepakket van de RPT-dag EPD- Technicus dag 1 doorgelezen. Nu ga je een aantal vragen en opdrachten maken. Sommige antwoorden kun je uit het zelfstudiepakket halen, andere moet je aan je leermeester vragen. Er zijn ook vragen/opdrachten over je dagelijkse praktijksituatie. Daarvoor moet je in je leerbedrijf een en ander uitzoeken en meten. Maak de vragen en opdrachten serieus, dan zul je minder moeite hebben met de starttoets en de praktijkopdrachten. Deze huiswerkopdracht telt mee voor het motivatiecijfer en voor de uitvoering van de praktijkopdrachten. Theorievragen 1 Op welke twee manieren kun je de aanwezigheid van een elektrische stroom waarnemen? 2 Noem twee elektrische energiebronnen in een auto Wat is de functie van de twee energiebronnen die je in de vorige vraag genoemd hebt?

20 20 4 Wat zijn vrije elektronen? 5 Welke belangrijke eigenschappen heeft een geleider? 6 Noem drie materialen die kunnen wordt gebruikt als geleider Welke belangrijke eigenschap heeft een isolator?

21 21 8 Noem drie materialen die kunnen worden gebruikt als isolator Waarvoor wordt een voltmeter gebruikt? 10 Waarvoor wordt een ampèremeter gebruikt? 11 Waarvoor wordt een ohmmeter gebruikt?

22 22 12 Als je de weerstand en de stroom in een circuit weet, wat kun je dan berekenen? Hoe reken je dit uit? 13 Als je de spanning en de stroom in een circuit weet, wat kun je dan bereken? Hoe reken je dit uit? 14 Wat is het doel van een zekering? 15 De installatie van een auto heeft een nominale spanning van 12 volt. De motor van de ruitbediening is 288 watt. Hoe groot moet de zekering voor deze motor dan zijn?

23 23 Praktijkvraag 16 Kies een auto uit en meet met een multimeter de volgende spanningen (gebruik de syllabus voor vergelijkingswaarden en de methode van meten). a De klemspanning van de accu. Is deze in orde? b De klemspanning tijdens het starten. Hoe hoog moet deze minimaal zijn? c De spanning tijdens stationair draaien. Ligt deze binnen de toleranties? d Wat gebeurt er met deze spanning als we het toerental verhogen? Laat de motor stationair draaien en schakel de dimlichten de achteruitverwarming en de kachelventilator (op de hoogste stand) in. e Wat gebeurt er met de spanning?

AT-142 EPD Basis 1. Zelfstudie en huiswerk 10-08

AT-142 EPD Basis 1. Zelfstudie en huiswerk 10-08 AT-142 EPD Basis 1 Zelfstudie en huiswerk 10-08 2 Inhoud INTRODUCTIE 3 DOELSTELLINGEN 4 ELEKTRISCH METEN 5 SPANNING METEN 6 STROOM METEN 7 WEERSTAND METEN 9 BASISSCHAKELINGEN 10 ELEKTRISCH VERMOGEN 11

Nadere informatie

BAT-141 EPD basis 2. Zelfstudie en huiswerk 10-08

BAT-141 EPD basis 2. Zelfstudie en huiswerk 10-08 BAT-141 EPD basis 2 Zelfstudie en huiswerk 10-08 2 Inhoud INTRODUCTIE 3 DOELSTELLINGEN 4 WET VAN OHM 5 DEELSPANNINGEN 6 MEETMETHODE SPANNINGSVERLIES 7 METEN AANGELEGDE SPANNING 8 METEN SPANNINGSVERLIES

Nadere informatie

BAT-141 EPD basis 1. Zelfstudie en huiswerk 10-08

BAT-141 EPD basis 1. Zelfstudie en huiswerk 10-08 BAT-141 EPD basis 1 Zelfstudie en huiswerk 10-08 2 Inhoud INTRODUCTIE 3 DOELSTELLINGEN 4 ELEKTRISCH METEN 5 SPANNING METEN 6 STROOM METEN 7 WEERSTAND METEN 9 BASISSCHAKELINGEN 10 ELEKTRISCH VERMOGEN 11

Nadere informatie

EVMT 10 EPD Elektro dag 1 en 2. Zelfstudie en huiswerk

EVMT 10 EPD Elektro dag 1 en 2. Zelfstudie en huiswerk EVMT 10 EPD Elektro dag 1 en 2 copyright 2011 3 Introductie Welkom bij de training EPD Elektro. De training EPD Elektro bestaat uit twee dagen en is een vervolg op Basis Elektro van VMT. Omdat er steeds

Nadere informatie

EAT-141 Meten met de scoop

EAT-141 Meten met de scoop EAT-141 Meten met de scoop Zelfstudie en huiswerk 10-08 2 Inhoud INLEIDING 3 DOELSTELLING 4 SCOOPMETING 5 VERSCHILLENDE SCOOPS 7 SIGNAALBEOORDELING 7 SOORTEN SPANNINGEN EN STROMEN 9 HUISWERKOPDRACHT 12

Nadere informatie

EAT-242 Diagnose Laad- en startsystemen

EAT-242 Diagnose Laad- en startsystemen EAT-242 Diagnose Laad- en startsystemen Zelfstudie en huiswerk 10-08 2 Inhoud INTRODUCTIE 3 DOELSTELLINGEN 4 LAADSYSTEEM 5 DIAGNOSE STELLEN AAN HET LAADSYSTEEM 5 LAADSTROOMCONTROLELAMPJE 6 MULTIMETER 7

Nadere informatie

EVMT 11 Meten met de Scoop

EVMT 11 Meten met de Scoop EVMT 11 Meten met de Scoop Zelfstudie en huiswerk Naam Cursist: Trainer: Datum: COPYRIGHT 211 Zelfstudie 2 Zelfstudie 3 Inleiding Dit Zelfstudiepakket is een voorbereiding op de RPT-dag "Meten met de scoop",

Nadere informatie

EAT-140 EPD-Technicus Dag 3

EAT-140 EPD-Technicus Dag 3 EAT-140 EPD-Technicus Dag 3 Zelfstudie en huiswerk 10-08 2 Inhoud INTRODUCTIE 3 DOELSTELLINGEN 4 METHODEN VAN STORINGZOEKEN SPANNINGSVERLIEZEN 7 CLANDESTIENE VERBRUIKERS 9 KORTSLUITING 10 SCHEMALEZEN 3

Nadere informatie

3.4.3 Plaatsing van de meters in een stroomkring

3.4.3 Plaatsing van de meters in een stroomkring 1 De stroom- of ampèremeter De ampèremeter is een meetinstrument om elektrische stroom te meten. De sterkte van een elektrische stroom wordt uitgedrukt in ampère, vandaar de naam ampèremeter. Voorstelling

Nadere informatie

Elektrische techniek

Elektrische techniek AOC OOST Almelo Groot Obbink 01-09-2013 . Zowel in huis als bij voertuigen heb je met elektriciteit te maken. Hoe zit een meterkast in elkaar? Hoe werkt een elektrisch ontstekingssysteem van een motor?

Nadere informatie

inkijkexemplaar Energie voor de lamp Techniek 1

inkijkexemplaar Energie voor de lamp Techniek 1 Nota s: Energie voor de lamp 1. Probleemstelling 50 2. Transport van elektriciteit in een kring 50 2.1. Wat is een elektrische stroomkring? 50 2.2. Stromen van water - stromen van elektriciteit 51 2.3.

Nadere informatie

R Verklaar alle antwoorden zo goed mogelijk

R Verklaar alle antwoorden zo goed mogelijk PROEFWERK TECHNOLOGIE VWO MODULE 6 ELECTRICITEIT VRIJDAG 19 maart 2010 R Verklaar alle antwoorden zo goed mogelijk 2P 2P 2P Opgave 1 Tup en Joep willen allebei in bed lezen. Ze hebben allebei een fietslampje.

Nadere informatie

Naam: Klas Practicum elektriciteit: I-U-diagram van lampje Nodig: spanningsbron, schuifweerstand (30 Ω), gloeilampje, V- en A-meter, 6 snoeren

Naam: Klas Practicum elektriciteit: I-U-diagram van lampje Nodig: spanningsbron, schuifweerstand (30 Ω), gloeilampje, V- en A-meter, 6 snoeren Naam: Klas Practicum elektriciteit: I-U-diagram van lampje Nodig: spanningsbron, schuifweerstand (30 Ω), gloeilampje, V- en A-meter, 6 snoeren Schakeling In de hiernaast afgebeelde schakeling kan de spanning

Nadere informatie

Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5)

Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5) Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5) 2.1 Inleiding 1. a) Warmte b) Magnetische Energie c) Bewegingsenergie en Warmte d) Licht (stralingsenergie) en warmte e) Stralingsenergie 2. a) Spanning (Volt),

Nadere informatie

6 VEELVOUDEN EN ONDERDELEN VAN EENHEDEN

6 VEELVOUDEN EN ONDERDELEN VAN EENHEDEN 6 VEELVOUDEN EN ONDERDELEN VAN EENHEDEN Bij weerstanden, maar ook bij spanning en stroom, kunnen zeer uit een lopende waarden voorkomen. Spanning kan liggen tussen bijvoorbeeld 0,000 001 V en 160 000 V.

Nadere informatie

Meetinstrumenten. PEKLY 33, Rue Boussingault _ Paris. Werkboekje behorende bij de software. Naam : Klas: 3, 15, 30, 150, 450 1,5 2

Meetinstrumenten. PEKLY 33, Rue Boussingault _ Paris. Werkboekje behorende bij de software. Naam : Klas: 3, 15, 30, 150, 450 1,5 2 Meetinstrumenten. 3, 1, 3, 1, 4 1,.1 Hz 4 o +1...+ o C PEKLY 33, Rue Boussingault _ Paris Werkboekje behorende bij de software. Naam : Klas: Figuur 1 Figuur - H.O.Boorsma. http://www.edutechsoft.nl/ 1

Nadere informatie

Elektriciteit. Wat is elektriciteit

Elektriciteit. Wat is elektriciteit Elektriciteit Wat is elektriciteit Elektriciteit kun je niet zien, niet ruiken, niet proeven, maar wel voelen. Dit voelen kan echter gevaarlijk zijn dus pas hier voor op. Maar wat is het dan wel? Hiervoor

Nadere informatie

Energie : elektriciteit : stroomkringen

Energie : elektriciteit : stroomkringen Energie : elektriciteit : stroomkringen De netspanning is uitgevallen! Pas dan merk je wat elektriciteit voor ons betekent. Geen licht, geen computer, geen playstation, het eten op het elektrisch fornuis

Nadere informatie

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie.

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie. Inhoud Basisgrootheden... 2 Verwarmingsinstallatie... 3 Elektrische schakelingen... 4 Definities van basisgrootheden... 6 Fysische achtergrond bij deze grootheden... 6 Opgave: Geladen bollen... 7 De wet

Nadere informatie

Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde

Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde Technologie 1 Elektrische en elektronische begrippen Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde Opleiding Pop en Media Peet Ferwerda, januari 2002 Deze instructie wordt tijdens

Nadere informatie

6.0 Elektriciteit 1 www.natuurkundecompact.nl

6.0 Elektriciteit 1 www.natuurkundecompact.nl 6.0 Elektriciteit 1 www.natuurkundecompact.nl 6.1 a Stroomkring b Geleiders en isolatoren 6.2 Chemische spanningsbron 6.3 a Schakelingen b Schakelingen (Crocodile) 6.4 a Stroom meten (Crocodile) b Schakelingen

Nadere informatie

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2)

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2) les omschrijving 12 Theorie: Halfgeleiders Opgaven: halfgeleiders 13 Theorie: Energiekosten Opgaven: Energiekosten 14 Bespreken opgaven huiswerk Opgaven afmaken Opgaven afmaken 15 Practicumtoets (telt

Nadere informatie

VMT 10 EPD Basis dag 2

VMT 10 EPD Basis dag 2 VMT 10 EPD Basis dag 2 Naam Cursist: Trainer: Datum: copyright 2011 2 3 Introductie Dit Zelfstudiepakket is een voorbereiding op de RPT-dag "Basis Elektro B", die je binnenkort gaat volgen. Tijdens deze

Nadere informatie

Inleiding 3hv. Opdracht 1. Statische elektriciteit. Noem drie voorbeelden van hoe je statische elektriciteit kunt opwekken.

Inleiding 3hv. Opdracht 1. Statische elektriciteit. Noem drie voorbeelden van hoe je statische elektriciteit kunt opwekken. Inleiding hv Opdracht Statische elektriciteit Noem drie voorbeelden van hoe je statische elektriciteit kunt opwekken Opdracht Serie- en parallelschakeling Leg van elke schakeling uit ) of het een serie-

Nadere informatie

Practicum Zuil van Volta

Practicum Zuil van Volta Practicum Zuil van Volta Benodigdheden Grondplaat, aluminiumfolie, stuivers (munten van vijf eurocent), filtreerpapier, zoutoplossing, voltmeter, verbindingssnoeren, schaar Voorbereidende werkzaamheden

Nadere informatie

Elektriciteit. Hoofdstuk 2

Elektriciteit. Hoofdstuk 2 Elektriciteit Hoofdstuk 2 (het blijft spannend) Om de lamp te laten branden moet er een gesloten stroomkring zijṇ Om de lamp te laten branden moet er een gesloten stroomkring zijṇ Om de lamp te laten branden

Nadere informatie

2 ELEKTRISCHE STROOMKRING

2 ELEKTRISCHE STROOMKRING 2 ELEKTRISCHE STROOMKRING Om elektrische stroom nuttig te gebruiken moet hij door een verbruiker vloeien. Verbruikers zijn bijvoorbeeld een gloeilampje, een motor, een deurbel. Om een gloeilampje te laten

Nadere informatie

VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8

VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8 SAMNVATTING LKTICITIT VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8 HOVLHID LADING Symbool Q (soms q) enheid C (Coulomb) Iedereen heeft wel eens gemerkt dat voorwerpen elektrische eigenschappen kunnen krijgen. Als je over

Nadere informatie

Weerstand. Bron: http://mediatheek.thinkquest.nl/~kl010/elektro/weerstand.htm. Cursus Radiozendamateur 1

Weerstand. Bron: http://mediatheek.thinkquest.nl/~kl010/elektro/weerstand.htm. Cursus Radiozendamateur 1 Bron: http://mediatheek.thinkquest.nl/~kl010/elektro/weerstand.htm Cursus Radiozendamateur 1 DOELSTELLINGEN: Kennis: - Inzicht in de fenomenen spanning, stroom, weerstand en vermogen. - De kleurcodes van

Nadere informatie

Pajottenlandse Radio Amateurs. De multimeter

Pajottenlandse Radio Amateurs. De multimeter Pajottenlandse Radio Amateurs De multimeter ON3BL 05/03/2013 Wat is een multimeter of universeelmeter? Elektronisch meetinstrument waar we de grootheden van de wet van ohm kunnen mee meten Spanning (Volt)

Nadere informatie

Elektrotechniek voor Dummies

Elektrotechniek voor Dummies Elektrotechniek voor Dummies Het programma Spoedcursus Elektrotechniek voor dummies Spanning/stroom Vermogen Weerstand (Resistantie) Wet van Ohm Serie/Parallel AC-DC Multimeter Componenten Weerstand Draadweerstand

Nadere informatie

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie.

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie. Inhoud Basisgrootheden... 2 Verwarmingsinstallatie... 3 Elektrische schakelingen... 4 Definities van basisgrootheden... 6 Fysische achtergrond bij deze grootheden... 6 Opgave: Geladen bollen... 7 De wet

Nadere informatie

Alles om je heen is opgebouwd uit atomen. En elk atoom is weer bestaat uit protonen, elektronen en neutronen.

Alles om je heen is opgebouwd uit atomen. En elk atoom is weer bestaat uit protonen, elektronen en neutronen. 2 ELEKTRICITEITSLEER 2.1. Inleiding Je hebt al geleerd dat elektriciteit kan worden opgewekt door allerlei energievormen om te zetten in elektrische energie. Maar hoe kan elektriciteit ontstaan? En waarom

Nadere informatie

Hfd 3 Stroomkringen. Isolator heeft geen vrije elektronen. Molecuul. Geleider heeft wel vrije elektronen. Molecuul.

Hfd 3 Stroomkringen. Isolator heeft geen vrije elektronen. Molecuul. Geleider heeft wel vrije elektronen. Molecuul. Hfd 3 Stroomkringen Enkele begrippen: Richting van de stroom: Stroom loopt van de plus naar de min pool Richting van de elektronen: De elektronen stromen van de min naar de plus. Geleiders en isolatoren

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2004

Examenopgaven VMBO-KB 2004 Examenopgaven VMBO-KB 2004 tijdvak 1 maandag 24 mei 9.00-11.00 uur ELEKTROTECHNIEK CSE KB Gebruik waar nodig de bijlage formulelijst. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 60

Nadere informatie

INLEIDING. Veel succes

INLEIDING. Veel succes INLEIDING In de eerste hoofdstukken van de cursus meettechnieken verklaren we de oorsprong van elektrische verschijnselen vanuit de bouw van de stof. Zo leer je o.a. wat elektrische stroom en spanning

Nadere informatie

We kunnen nu met deze kabel de spanning meten door de kabel parallel te schakelen op bv het LEGO zonnepaneel, de LEGO condensator of de LEGO motor.

We kunnen nu met deze kabel de spanning meten door de kabel parallel te schakelen op bv het LEGO zonnepaneel, de LEGO condensator of de LEGO motor. Metingen met LEGO zonnepaneel en condensator In mei zullen we LEGO autootjes een circuit laten afleggen waarbij we gebruik maken van groene energie. Ik heb gekozen om zonne-energie te gebruiken en omdat

Nadere informatie

De condensator en energie

De condensator en energie De condensator en energie Belangrijkste onderdelen in de proeven De LEGO-condensator De condensator heeft een capaciteit van 1 Farad en is beschermd tegen een overbelasting tot 18 Volt. Wanneer de condensator

Nadere informatie

Opgave 1 Er zijn twee soorten lading namelijk positieve en negatieve lading.

Opgave 1 Er zijn twee soorten lading namelijk positieve en negatieve lading. itwerkingen Opgave Er zijn twee soorten lading namelijk positieve en negatieve lading. Opgave 2 Een geleider kan de elektrische stroom goed geleiden. Metalen, zout water, grafiet. c. Een isolator kan de

Nadere informatie

In deze proevenserie gaan we kijken wat elektriciteit is en wat je er mee kunt doen.

In deze proevenserie gaan we kijken wat elektriciteit is en wat je er mee kunt doen. In deze proevenserie gaan we kijken wat elektriciteit is en wat je er mee kunt doen. Als je onderdelen van een stroomkring aan elkaar vastmaakt, noem je dit schakelen of aansluiten. Sommige onderdelen

Nadere informatie

Practicum elektriciteit VMBO-t, Havo & Atheneum

Practicum elektriciteit VMBO-t, Havo & Atheneum De ampèremeter De elektrische stroom is te vergelijken met de hoeveelheid water die voorbij stroomt. De hoeveelheid water meet je in serie met de waterleiding. Op dezelfde wijze meet je elektrische stroom

Nadere informatie

Elektriciteit. Elektriciteit

Elektriciteit. Elektriciteit Elektriciteit Alles wat we kunnen zien en alles wat we niet kunnen zien bestaat uit kleine deeltjes. Zo is een blok staal gemaakt van staaldeeltjes, bestaat water uit waterdeeltjes en hout uit houtdeeltjes.

Nadere informatie

LABO. Elektriciteit OPGAVE: De cos phi -meter Meten van vermogen in éénfase kringen. Totaal :.../20. .../.../ Datum van afgifte:

LABO. Elektriciteit OPGAVE: De cos phi -meter Meten van vermogen in éénfase kringen. Totaal :.../20. .../.../ Datum van afgifte: LABO Elektriciteit OPGAVE: De cos phi -meter Meten van vermogen in éénfase kringen Datum van opgave:.../.../ Datum van afgifte: Verslag nr. : 7 Leerling: Assistenten: Klas: 3.1 EIT.../.../ Evaluatie :.../10

Nadere informatie

Elektriciteit in onze Volvo s

Elektriciteit in onze Volvo s in onze Volvo s Een zegen als het werkt, een ramp als.. 1 Doel van deze avond Uitleg: Wat is elektriciteit Een klein stukje theorie Een aantal praktijkvoorbeeldjes Oorzaken van elektrische storingen Oplossen

Nadere informatie

Impedantie V I V R R Z R

Impedantie V I V R R Z R Impedantie Impedantie (Z) betekent: wisselstroom-weerstand. De eenheid is (met als gelijkstroom-weerstand) Ohm. De weerstand geeft aan hoe goed de stroom wordt tegengehouden. We kennen de formules I R

Nadere informatie

hoofdstuk 1 Elektriciteit.

hoofdstuk 1 Elektriciteit. spanning 2007-2008 hoofdstuk 1 Elektriciteit. 1.1 Lading. Veel toestellen op het laboratorium werken met elektriciteit. De werking van deze toestellen berust op van elektrische lading die stroomt. We kennen

Nadere informatie

Hoe kun je de weerstand van voorwerpen vergelijken en bepalen?

Hoe kun je de weerstand van voorwerpen vergelijken en bepalen? werkblad experiment 4.5 en 5.4 (aangepast) naam:. klas: samen met: Hoe kun je de weerstand van voorwerpen vergelijken en bepalen? De weerstand R van een voorwerp is te bepalen als men de stroomsterkte

Nadere informatie

hoofdstuk 1 Elektriciteit.

hoofdstuk 1 Elektriciteit. hoofdstuk 1 Elektriciteit. 1.1 Lading. Veel toestellen op het laboratorium werken met elektriciteit. De werking van deze toestellen berust op elektrische lading die stroomt. We kennen twee soorten lading:

Nadere informatie

Naam: Klas: Repetitie natuurkunde voor havo (versie A) Getoetste stof: elektriciteit 1 t/m 5

Naam: Klas: Repetitie natuurkunde voor havo (versie A) Getoetste stof: elektriciteit 1 t/m 5 Naam: Klas: Repetitie natuurkunde voor havo (versie A) Getoetste stof: elektriciteit 1 t/m 5 OPGAVE 1 Teken hieronder het bijbehorende schakelschema. Geef ook de richting van de elektrische stroom aan.

Nadere informatie

DEEL 6 Serieschakeling van componenten. 6.1 Doel van de oefening. 6.2 Benodigdheden

DEEL 6 Serieschakeling van componenten. 6.1 Doel van de oefening. 6.2 Benodigdheden Naam: Nr.: Groep: Klas: Datum: DEEL 6 In de vorige oefeningen heb je reeds een A-meter, die een kleine inwendige weerstand bezit, in serie leren schakelen met een gebruiker. Door de schakelstand te veranderen

Nadere informatie

Diktaat Spanning en Stroom

Diktaat Spanning en Stroom Diktaat Spanning en Stroom hoofdstuk 1 Elektriciteit. 1.1 Lading. Veel toestellen op het laboratorium werken met elektriciteit. De werking van deze toestellen berust op elektrische lading die stroomt.

Nadere informatie

Elektriciteit Inhoud. Elektriciteit demonstraties

Elektriciteit Inhoud. Elektriciteit demonstraties Elektriciteit Inhoud Inleiding : Deze les Spanning: Wat is dat, hoe komt dat? Stroom(sterkte) : Wat is dat, hoe komt dat? Practicum: (I,)-diagram van een lampje en een weerstand Weerstand : Wet van Ohm

Nadere informatie

Windmolenpark Houten. Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten. Namen: Klas:

Windmolenpark Houten. Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten. Namen: Klas: Namen: Klas: Windmolenpark Houten Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten Ontwikkeld door: Geert Veenstra Gerard Visker Inhoud Probleem en hoofdopdracht Blz 3 Samenwerking

Nadere informatie

VMT-22 Laad- en startsysteem

VMT-22 Laad- en startsysteem VMT-22 Laad- en startsysteem Zelfstudie en huiswerkvragen Naam Cursist: Trainer: Datum: copyright 2011 Zelfstudie 2 Zelfstudie 3 Introductie Dit Zelfstudiepakket is een voorbereiding op de RPT-dag "Laad-

Nadere informatie

VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8

VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8 SAMENVATTING ELEKTRICITEIT VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8 HOEVEELHEID LADING Symbool Q (soms q) Eenheid C (Coulomb) Iedereen heeft wel eens gemerkt dat voorwerpen elektrische eigenschappen kunnen krijgen.

Nadere informatie

5 Elektriciteit. 1 Stroomkringen. Nova. 1 a de metalen b isolatoren c een schakelaar

5 Elektriciteit. 1 Stroomkringen. Nova. 1 a de metalen b isolatoren c een schakelaar 5 Elektriciteit 1 Stroomkringen 1 a de metalen b isolatoren c een schakelaar 2 a Een elektrische stroom bestaat uit kleine deeltjes die door geleidende materialen bewegen. b Met een stroommeter (ampèremeter)

Nadere informatie

Inhoudsopgave. 1. Inleiding 2. 2.1 De ohmmeter 3. Aanwijzingen 3. 4. Klemaanduidingen 5. Opdracht 1 8. Opdracht 2 9. Opdracht 3 10.

Inhoudsopgave. 1. Inleiding 2. 2.1 De ohmmeter 3. Aanwijzingen 3. 4. Klemaanduidingen 5. Opdracht 1 8. Opdracht 2 9. Opdracht 3 10. 1. Inleiding 2 2.1 De ohmmeter 3. Aanwijzingen 3 4. Klemaanduidingen 5 Opdracht Meetvolgorde 6 Opdracht 1 8 Opdracht 2 9 Opdracht 3 10 Opdracht 4 11 Opdracht 5 12 Opdracht 6 13 Opdracht 7 14 Opdracht 89

Nadere informatie

Zelf een hoogspanningsgenerator (9 kv gelijkspanning) bouwen

Zelf een hoogspanningsgenerator (9 kv gelijkspanning) bouwen Zelf een hoogspanningsgenerator (9 kv gelijkspanning) bouwen Inhoud De schakeling Een blokspanning van 15 V opwekken De wisselspanning omhoog transformeren Analyse van de maximale stroom door de primaire

Nadere informatie

Elektrische energie en elektrisch vermogen

Elektrische energie en elektrisch vermogen Elektrische energie en elektrisch vermogen Grootheid Symbool Eenheid Lading Q C: Coulomb Spanning U V: Volt Stroomsterkte I A: Ampère Energie E J: Joule Weerstand R Ω: Ohm Spanning: noodzakelijk om lading

Nadere informatie

Digitale multimeter 700b

Digitale multimeter 700b 9705801 Digitale multimeter 700b Gebruikershandleiding Waarschuwing: lees en begrijp de handleiding voor het gebruik van de digitale multimeter. Het niet begrijpen of te voldoen aan de waarschuwingen en

Nadere informatie

Basis Elektriciteit R = U/I. Gelijkstroom (Direct Current) Batterij of zonnecel; de elektronen stromen allemaal in 1 richting.

Basis Elektriciteit R = U/I. Gelijkstroom (Direct Current) Batterij of zonnecel; de elektronen stromen allemaal in 1 richting. Basis Elektriciteit Gelijkstroom (Direct Current) Wisselstroom (Alternating Current) Gesloten stroomkring (Closed circuit) DC AC Batterij of zonnecel; de elektronen stromen allemaal in 1 richting. Lichtnet;

Nadere informatie

Elektrische stroomnetwerken

Elektrische stroomnetwerken ntroductieweek Faculteit Bewegings- en evalidatiewetenschappen 25 29 Augustus 2014 Elektrische stroomnetwerken Dr. Pieter Neyskens Monitoraat Wetenschappen pieter.neyskens@wet.kuleuven.be Assistent: Erik

Nadere informatie

OPDRACHT 1 Vul zelf de juiste fase in.

OPDRACHT 1 Vul zelf de juiste fase in. Het technologisch proces. Om een technisch probleem op te lossen gaan we altijd werken volgens een bepaalde methode. OPDRACHT 1 Vul zelf de juiste fase in. FASE 1:.. We willen zelf een voorwerp maken om

Nadere informatie

NETWERKEN EN DE WETTEN VAN KIRCHHOFF

NETWERKEN EN DE WETTEN VAN KIRCHHOFF NETWERKEN EN DE WETTEN VN KIRCHHOFF 1. Doelstelling van de proef Het doel van deze proef is het bepalen van de klemspanning van een spanningsbron, de waarden van de beveiligingsweerstanden en de inwendige

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2003

Examenopgaven VMBO-KB 2003 Examenopgaven VMBO-KB 2003 tijdvak 1 maandag 19 mei 9.00-11.00 uur ELEKTROTECHNIEK CSE KB Het gebruik van de formulelijst is toegestaan. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

1.8 Stroomsterkte; geleiding.

1.8 Stroomsterkte; geleiding. 1.8 Stroomsterkte; geleiding. Met stroomsterkte (I) wordt bedoeld: de hoeveelheid lading die per seconde langs komt. De eenheid is dus coulomb per seconde (C/s) maar we werken meestal met de ampère (A)

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Elektrische weerstand

Hoofdstuk 1. Elektrische weerstand Hoofdstuk 1. Elektrische weerstand Alle materialen hebben elektrische weerstand. Soms is de weerstand laag en gaat elektrische stroom er gemakkelijk door. In andere gevallen is de weerstand hoog. Deze

Nadere informatie

EBAT-144 Diagnose luchtdrukremmen 1

EBAT-144 Diagnose luchtdrukremmen 1 EBAT- Diagnose luchtdrukremmen Zelfstudie en huiswerk 0-08 Inhoud INTRODUCTIE 3 DOELSTELLING LUCHTDRUKREMSYSTEMEN 5 REMSYSTEEM VAN DE VOLGWAGEN 5 EBAT- DIAGNOSE LUCHTDRUKREMMEN 3 Introductie Met dit zelfstudiepakket

Nadere informatie

Natuur- en scheikunde 1, elektriciteit, uitwerkingen. Spanning, stroomsterkte, weerstand, vermogen, energie

Natuur- en scheikunde 1, elektriciteit, uitwerkingen. Spanning, stroomsterkte, weerstand, vermogen, energie 4M versie 1 Natuur- en scheikunde 1, elektriciteit, uitwerkingen Werk netjes en nauwkeurig Geef altijd een duidelijke berekening of een verklaring Veel succes, Zan Spanning, stroomsterkte, weerstand, vermogen,

Nadere informatie

1.1 Hoe branden de lampen?

1.1 Hoe branden de lampen? 1.1 Hoe branden de lampen? In deze eerste opdracht ga je aan de slag met parallel- en serieschakelingen. De auto op de tekening heeft vier lampen met elk twee contactpunten, een accu en een contactsleutel

Nadere informatie

HANDLEIDING MULTIMETER MET AUTOMATISCHE BEREIKKEUZE MODEL TT 201

HANDLEIDING MULTIMETER MET AUTOMATISCHE BEREIKKEUZE MODEL TT 201 HANDLEIDING MULTIMETER MET AUTOMATISCHE BEREIKKEUZE MODEL TT 201 INHOUDSTAFEL Pagina Veiligheidstips 3 Veiligheidssymbolen 4 Functietoetsen en aansluitklemmen 5 Symbolen en aanduidingen 5 Specificaties

Nadere informatie

NASK1 SAMENVATTING ELEKTRICITEIT. Wanneer loopt er stroom? Schakelingen

NASK1 SAMENVATTING ELEKTRICITEIT. Wanneer loopt er stroom? Schakelingen NASK1 SAMENVATTING ELEKTRICITEIT Wanneer loopt er stroom? Elektrische apparaten werken alleen als er een stroom door loopt. Om de stroom te laten lopen is er altijd een spanningsbron nodig. Dat kan een

Nadere informatie

2. Factoren onderzoeken die invloed hebben op het vermogen van de zonnecellen

2. Factoren onderzoeken die invloed hebben op het vermogen van de zonnecellen Experiment 2 2. Factoren onderzoeken die invloed hebben op het vermogen van de zonnecellen Inleiding In deze experimentenreeks ga je onderzoeken welke factoren een effect hebben op het geleverde vermogen

Nadere informatie

BPV Werkboek. VOC Opleiding AST3

BPV Werkboek. VOC Opleiding AST3 code: d-moi-40 datum: 1-9-2014 Pagina 1 van 174 Vul onderstaande gegevens in: Naam student: Studentnummer (= inlognaam): Cohort: Naam praktijkopleider (leermeester bedrijf): Naam BPV begeleider (onderwijsinstelling):

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL 2004

Examenopgaven VMBO-GL 2004 Examenopgaven VMBO-GL 2004 tijdvak 1 maandag 24 mei 9.00-11.00 uur ELEKTROTECHNIEK CSE GL Gebruik waar nodig de bijlage formulelijst. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 60

Nadere informatie

9 PARALLELSCHAKELING VAN WEERSTANDEN

9 PARALLELSCHAKELING VAN WEERSTANDEN 9 PARALLELSCHAKELING VAN WEERSTANDEN Een parallelschakeling komt in de praktijk vaker voor dan een serieschakeling van verbruikers. Denken we maar aan alle elektrische apparaten die aangesloten zijn op

Nadere informatie

Schakelcursus Elektrotechniek

Schakelcursus Elektrotechniek Schakelcursus Elektrotechniek februari 2015 De cursus is bestemd voor die cursisten waarvan de vooropleiding in het vakgebied Elektrotechniek vooralsnog onvoldoende is. Auteur: L. Smit De Kooi 7 4233 GP

Nadere informatie

Mini Handleiding over Elektronica-onderdelen

Mini Handleiding over Elektronica-onderdelen Mini Handleiding over Elektronica-onderdelen Deze handleiding is speciaal geschreven voor kinderen vanaf 10 jaar. Op een eenvoudige manier en in begrijpelijke tekst leer je stapsgewijs wat elk elektronica-onderdeel

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Elektrodynamica. 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Elektrodynamica. 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Fysica: Elektrodynamica 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn Met dank aan: Atheneum van Veurne (http://www.natuurdigitaal.be/geneeskunde/fysica/wiskunde/wiskunde.htm),

Nadere informatie

Serie. Itotaal= I1 = I2. Utotaal=UR1 + UR2. Rtotaal = R1 + R2. Itotaal= Utotaal : Rtotaal 24 = 10 + UR2 UR2 = 24 10 = 14 V

Serie. Itotaal= I1 = I2. Utotaal=UR1 + UR2. Rtotaal = R1 + R2. Itotaal= Utotaal : Rtotaal 24 = 10 + UR2 UR2 = 24 10 = 14 V Om te onthouden Serieschakeling Parallelschakeling Itotaal= I = I2 Utotaal=U + U2 totaal = + 2 Itotaal=I + I2 Utotaal= U = U2 tot 2 enz Voor elke schakeling I totaal U totaal totaal Itotaal= I = I2 Utotaal=U

Nadere informatie

Elektriciteit (deel 2)

Elektriciteit (deel 2) Elektriciteit (deel 2) 1 Elektrische lading 2 Eenvoudige stroomkring 3 Stroomsterkte en spanning 4 Serie- en parallelschakeling 5 Stroomsterkte en spanning meten 6 Weerstand, wet van Ohm 7 Energie en vermogen

Nadere informatie

VMBO-B DEEL A LEERWERKBOEK. nask 1

VMBO-B DEEL A LEERWERKBOEK. nask 1 4 VMBO-B LEERWERKBOEK DEEL A nask 1 H8 Stoffen en hun eigenschappen Inhoudsopgave 1 Licht 1 Licht en schaduw 8 2 Het spectrum van wit licht 14 3 Lenzen 21 4 Een reëel beeld tekenen 31 5 Het oog 36 6 Straling

Nadere informatie

GEBRUIKSAANWIJZING ZELFINSTELLENDE MULTIMETER HU201

GEBRUIKSAANWIJZING ZELFINSTELLENDE MULTIMETER HU201 GEBRUIKSAANWIJZING ZELFINSTELLENDE MULTIMETER HU201 INHOUDSTAFEL Veiligheidsinstructies Veiligheidssymbolen Bediening en contactbussen Symbolen en afkortingen Specificaties Batterijen plaatsen Gebruiksinstructies

Nadere informatie

Project Lumen. Het vermogen van licht. Auteur: Miguel Agterberg

Project Lumen. Het vermogen van licht. Auteur: Miguel Agterberg 4 Project Lumen Het vermogen van licht Auteur: Miguel Agterberg 5 Project Lumen Het vermogen van licht Auteur: Miguel Agterberg Plaats: Delft Datum: 6 februari 2013 Organisatie: Haagse Hogeschool Delft

Nadere informatie

Rekenkunde, eenheden en formules voor HAREC. 10 april 2015 presentator : ON5PDV, Paul

Rekenkunde, eenheden en formules voor HAREC. 10 april 2015 presentator : ON5PDV, Paul Rekenkunde, eenheden en formules voor HAREC 10 april 2015 presentator : ON5PDV, Paul Vooraf : expectation management 1. Verwachtingen van deze presentatie (inhoud, diepgang) U = R= R. I = 8 Ω. 0,5 A =

Nadere informatie

Een 13,8 volt - 30 ampere voeding

Een 13,8 volt - 30 ampere voeding Een 13,8 volt - 30 ampere voeding We gaan de opbouw van dit schema van links naar rechts beschrijven zodat een ieder het kan volgen. Als eerste de transformator, neem hiervoor een type dat secundair minstens

Nadere informatie

BPV Werkboek. VOC Opleiding AST3

BPV Werkboek. VOC Opleiding AST3 Pagina 1 van 169 Vul onderstaande gegevens in. Naam student: Studentnummer (= inlognaam): Cohort: Naam praktijkopleider (leermeester bedrijf): Naam BPV begeleider (onderwijsinstelling): Pagina 2 van 169

Nadere informatie

Stroomkring XL handleiding voor leerkrachten

Stroomkring XL handleiding voor leerkrachten Stroomkring XL Inleiding Dagelijks verbruiken we elektriciteit. Maar toch is elektriciteit een heel abstract begrip. Waar komt elektriciteit vandaan? En wat gebeurt er precies wanneer we thuis de schakelaar

Nadere informatie

Veiligheidstraining. Veilige aarding rolsteigers en containers op locaties. On location versie 2013 rev.1

Veiligheidstraining. Veilige aarding rolsteigers en containers op locaties. On location versie 2013 rev.1 Veiligheidstraining Veilige aarding rolsteigers en containers op locaties On location versie 2013 rev.1 PROGRAMMA 1. Presentatie veilige aarding rolsteigers en zeecontainers 2. Oefening veilige aarding

Nadere informatie

Elektrotechniek voor mobiele systemen (Voertuigen en machines)

Elektrotechniek voor mobiele systemen (Voertuigen en machines) Elektrotechniek voor mobiele systemen (Voertuigen en machines) 1. Inhoud Inleiding 1. Natuurkundige begrippen. Stroom. Spanning. Weerstand. Vermogen. 2. Geleiders en isolatoren. 3. De stroomkring. Opbouw

Nadere informatie

Arbeid, vermogen en rendement

Arbeid, vermogen en rendement Arbeid, vermogen en rendement Formules Arbeid Arbeid is een maat van het werk dat geleverd wordt door een krachtbron om een voorwerp te verplaatsen. Als een kracht een verplaatsing tot gevolg heeft dan

Nadere informatie

spanning. * Deel het verschil daarvan en deel dat getal door de gewenste stroom om de weerstandswaarde te krijgen.

spanning. * Deel het verschil daarvan en deel dat getal door de gewenste stroom om de weerstandswaarde te krijgen. Weerstand stroombeperking voor LED s Om de stroom door een LED te beperken wordt een weerstand toegepast. Maar hoe hoog moet de waarde van zo n weerstand eigenlijk zijn? In de dagelijkse praktijk wordt

Nadere informatie

Meten met de multimeter Auteur: Wouter (Flush) [0905-002]

Meten met de multimeter Auteur: Wouter (Flush) [0905-002] Meten met de multimeter Auteur: Wouter (Flush) [0905-002] Dit artikel moet de beginners helpen simpele metingen te kunnen uitvoeren met de multimeter. Soorten multimeters Eerst en vooral hebben we digitale

Nadere informatie

Condensator. Het hellingsgetal a is constant. Dit hellingsgetal noemen we de capaciteit van de condensator C. Er geldt dus: C = Q U

Condensator. Het hellingsgetal a is constant. Dit hellingsgetal noemen we de capaciteit van de condensator C. Er geldt dus: C = Q U Inhoud Condensator... 2 Het laden van een condensator... 3 Het ontladen van een condensator... 5 Opgaven... 6 Opgave: Alarminstallatie... 6 Opgave: Gelijkrichtschakeling... 6 Opgave: Boormachine... 7 1/7

Nadere informatie

Fiche 7 (Analyse): Begrippen over elektriciteit

Fiche 7 (Analyse): Begrippen over elektriciteit Fiche 7 (Analyse): Begrippen over elektriciteit 1. Gelijkstroomkringen (DC) De verschillende elektrische grootheden bij gelijkstroom zijn: Elektrische spanning (volt) definitie: verschillend potentiaal

Nadere informatie

Light Emitting Diode. Auteur: René Kok

Light Emitting Diode. Auteur: René Kok Light Emitting Diode. Auteur: René Kok Om zo compleet mogelijk te zijn met betrekking tot LED s en hun toepassingen zou ik ook graag enkele simpele elektrische berekeningen, en enkele begrippen de revue

Nadere informatie

Tentamen Analoge- en Elektrotechniek

Tentamen Analoge- en Elektrotechniek Verantwoordelijke docent: R. Hoogendoorn, H.J. Wimmenhoven Cursus Analoge- en Elektrotechniek Code MAMAET01 Cursusjaar: 2014 Datum: 2-6-2014 Tijdsduur: 90 min. Modulehouder: R. Hoogendoorn Aantal bladen:

Nadere informatie

AIRBAGS EN GORDELSPANNERS

AIRBAGS EN GORDELSPANNERS AIRBAGS EN GORDELSPANNERS Airbag In een moderne carrosserie komen we tegenwoordig een aantal voorzieningen tegen die de actieve en de passieve veiligheid van de auto verhogen. Een goed voorbeeld hiervan

Nadere informatie

Labo. Elektriciteit OPGAVE: Metingen op driefasige gelijkrichters. Sub Totaal :.../70 Totaal :.../20

Labo. Elektriciteit OPGAVE: Metingen op driefasige gelijkrichters. Sub Totaal :.../70 Totaal :.../20 Labo Elektriciteit OPGAVE: Datum van opgave: / /... Datum van afgifte: Metingen op driefasige gelijkrichters / /... Verslag nr. : 03 Leerling: Assistenten: Evaluatie:.../10 Theorie :.../... Benodigdheden:.../9.../10

Nadere informatie