VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS ELEKTRICITEIT-ELEKTRONICA. Tweede graad TSO

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS ELEKTRICITEIT-ELEKTRONICA. Tweede graad TSO"

Transcriptie

1 VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS ELEKTRICITEIT-ELEKTRONICA Tweede graad TSO Licap - Brussel D/1998/0279/016A september 1998

2 INHOUD LESSENTABEL... 5 WOORD VOORAF... 7 PV PRAKTIJK ELEKTRICITEIT... 9 TV ELEKTRICITEIT/ELEKTRONICA BASISELEKTRONICA EN LAB TV ELEKTRICITEIT/ELEKTRONICA ELEKTRICITEIT EN LAB TV ELEKTRICITEIT/ELEKTRONICA ELEKTRISCH TEKENEN EN TECHNOLOGIE.. 63 TV ELEKTROMECHANICA/MECHANICA MECHANICA TV ELEKTROMECHANICA/MECHANICA MECHANISCH TEKENEN D/1998/0279/016A 3 Elektriciteit-elektronica 2de graad TSO

3 LESSENTABEL ELEKTRICITEIT - ELEKTRONICA TSO 1ste lj. 2de lj. 1 Basisvorming AV Godsdienst 2 2 AV Aardrijkskunde 1 1 AV Frans 2 2 AV Geschiedenis 1 1 AV Informatica 1 1 AV Lichamelijke opvoeding 2 2 AV Nederlands Optie 2.1 Studierichting (fundamenteel gedeelte) AV Engels 2 2 AV Wiskunde (*) 5 5 PV Praktijk Elektriciteit (x) 2 2 TV Elektriciteit/Elektronica 8 10 Basiselektronica en lab (x) 0 4 Elektriciteit en lab (x) 4 4 Elektrisch tekenen en technologie (x) 4 2 TV Elektromechanica/Mechanica 4 2 Mechanica (x) 2 2 Mechanisch tekenen (x) 2 0 TV Toegepaste chemie (*) 0/1 2/1 TV Toegepaste fysica (*) 2/1 0/1 2.2 Complementair gedeelte Geen uren beschikbaar. (x) Voor deze vakken is het leerplan in deze brochure opgenomen. (*) Deze vakken zijn vakken die behoren tot de basisvorming en die in deze studierichting in het fundamenteel gedeelte zijn opgenomen. Lessentabel 5 Elektriciteit-elektronica D/1998/0279/016A 2de graad TSO

4 Lessentabel 6 Elektriciteit-elektronica D/1998/0279/016A 2de graad TSO

5 WOORD VOORAF Uitgangspunt Leerlingen die voor deze studierichting kiezen hebben een bepaalde leerstijl en motivatie. Zij hebben behoefte aan een vorming die zowel theoretische als praktische componenten bevat. Noch een zuiver theoretische, noch een zuiver praktische vorming komen tegemoet aan hun verwachtingen en mogelijkheden. Concept en algemene doelstellingen In deze studierichting van de tweede graad TSO wordt een theoretisch-technische vorming verstrekt met voldoende aandacht voor de uitvoeringstechnische aspecten, die vooral gericht is op het succesvol volgen van een studierichting van de derde graad TSO binnen het domein elektriciteit-elektronica. De vervolgstudies in de derde graad TSO hebben op hun beurt de volgende doelstellingen: - de leerlingen voorbereiden op het succesvol volgen van hoger onderwijs met één cyclus binnen het domein elektriciteit-elektronica. Voor begaafde en gemotiveerde leerlingen behoort hoger onderwijs met twee cycli binnen dit domein tot de mogelijkheden; - daarnaast krijgen de leerlingen de mogelijkheid zich verder bij te scholen en/of te vervolmaken, zowel binnen het gewoon secundair onderwijs (derde jaren van de derde graad TSO) als binnen het volwassenenonderwijs (OSP); - de leerlingen die geen verdere studies aanvatten dienen, na een beperkte in-service-training in het bedrijf, in staat te zijn te denken en te handelen als elektrisch-elektronische onderhoudstechnici. Het doorstromingskarakter van deze studierichting wordt mogelijk gemaakt door de vormende waarde van de aangeboden leerinhouden en leerplandoelstellingen van zowel de algemene, als de theoretisch-technische vakken. Deze vakken zijn zo opgevat dat zij voldoende transfereerbare en abstraherende vaardigheden inhouden om hieraan gestalte te geven. Vooral de leerinhouden van de wetenschapelijke vakken kunnen worden vergeleken met deze van de wetenschappelijke studierichtingen van het ASO. De leerinhouden worden voldoende wiskundig onderbouwd en de talenkennis wordt niet verwaarloosd. Deze leerlingen leren gestructureerd inzichtelijk en creatief denken en handelen, om in staat te zijn zich zelfstandig en met aandacht voor kwaliteit, veiligheid en milieu in te zetten voor hun taak. Het is van groot belang dat zij kunnen meegroeien en veranderen in een steeds sneller evoluerende hoogtechnologische leeren werkomgeving. Leerlingen met een opleiding binnen het domein elektriciteit-elektronica komen in een zeer pluriform beroepenveld terecht, in bedrijfstakken met grote bedrijven en KMO s, die zowel de industriële productie, de dienstverlening als de detailhandel omvatten. D/1998/0279/016A 7 Elektriciteit-elektronica 2de graad TSO

6 ELEKTRICITEIT-ELEKTRONICA Tweede graad TSO PV Praktijk Elektriciteit Fundamenteel gedeelte Eerste leerjaar: 2 uur/week Tweede leerjaar: 2 uur/week In voege vanaf 1 september 1998 D/1998/0279/016A Praktijk Elektriciteit 9 Elektriciteit-elektronica D/1998/0279/016A 2de graad TSO

7 INHOUD 1 BEGINSITUATIE ALGEMENE DOELSTELLINGEN ALGEMENE PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN EN DIDACTISCHE MIDDELEN LEERINHOUDEN, LEERPLANDOELSTELLINGEN EN DIDACTISCHE WENKEN EVALUATIE MINIMALE MATERIELE VEREISTEN BIBLIOGRAFIE Praktijk Elektriciteit 10 Elektriciteit-elektronica D/1998/0279/016A 2de graad TSO

8 1 BEGINSITUATIE Leerlingen die in het tweede leerjaar van de eerste graad Industriële wetenschappen of Mechanica-elektriciteit volgden, hebben een beperkte basisvorming in het vak Realisatietechnieken doorgemaakt. 2 ALGEMENE DOELSTELLINGEN De leerlingen verwerven inzicht in het methodisch oplossen van schakeltechnische problemen. Zij doen enige praktijkervaring op in het verwerken, monteren en aansluiten van apparatuur voor elektrische installaties, volgens de regels van goed vakmanschap en met respect voor de geldende reglementeringen. De leerlingen leren de gepaste gereedschappen op een correcte en veilige manier hanteren. Zij verwerven inzicht in de technologie van de materialen en componenten uit de elektriciteit die in de praktijkoefeningen aan bod komen. 3 ALGEMENE PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN EN DIDACTISCHE MIDDELEN Men moet trachten de basishandelingen te combineren tot zinvolle oefeningen. Deze oefeningen dienen zodanig samengesteld te zijn dat verschillende vaardigheden in één oefening worden samengebracht. Een aantal oefeningen kan met losse bedrading worden uitgevoerd. Er dient voldoende aandacht te worden besteed aan de richtlijnen van het AREI en aan veilige en efficiënte werkmethodes. Een goed doordachte inrichting van de werkplaats is daarom van groot belang. Coördinatie met de vakken Praktijk en lab en Elektrisch tekenen en technologie is onontbeerlijk. Het is zelfs wenselijk dat dezelfde leraar zowel het vak Praktijk als het vak Elektrisch tekenen en technologie in een bepaald leerjaar onderwijst. 4 LEERINHOUDEN, LEERPLANDOELSTELLINGEN EN DIDACTISCHE WENKEN Doelstellingen met de vermelding (U) kunnen bij uitbreiding worden nagestreefd. Alle andere doelstellingen moeten bereikt worden. Praktijk Elektriciteit 11 Elektriciteit-elektronica D/1998/0279/016A 2de graad TSO

9 Praktijk Elektriciteit 12 Elektriciteit-elektronica Nr. LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN DIDACTISCHE WENKEN 1 Bewerkingstechnieken 1.1 Bewerken van draad en kabel Kabels en draad voor een huisinstallatie bewerken Vertinnen, solderen en desolderen draden elektronica component Maken van verbindingen kabelschoen lasdop krimpkous 2 Uitvoeren van schakelingen Draad vertinnen. Verbindingen solderen. Verbindingen desolderen. Een kabelschoen monteren. Een lasdopverbinding aanbrengen. De geschikte isolatie aanbrengen. 2.1 Enkelpolige schakeling Een enkelpolige schakeling uitvoeren, controleren en testen. 2.2 Dubbelpolige schakeling Een dubbelpolige schakeling uitvoeren, controleren en testen. 2.3 Dubbele aansteking Een dubbele aansteking uitvoeren, controleren en testen. 2.4 Wisselschakeling Een wisselschakeling uitvoeren, controleren en testen. 2.5 Kruisschakeling Een kruisschakeling uitvoeren, controleren en testen. Correct hanteren van het gereedschap. Tabellen en catalogi gebruiken. Een didactisch bord gebruiken. Toepassingen vermelden. Veilige werkmethodes gebruiken. De verschillende handelingen gestructureerd aanbrengen. Catalogi gebruiken. Het accent leggen op de verbindingen tussen de toestellen. Schema s uit het vak Elektrisch tekenen en technologie gebruiken. Meten met de gepaste apparaten. Rekening houden met de geldende reglementeringen.

10 Praktijk Elektriciteit 13 Elektriciteit-elektronica 2.6 Dubbelpolige wisselschakeling Een dubbelpolige wisselschakeling uitvoeren, controleren en testen. 2.7 Contactdoos Contactdozen aansluiten. 2.8 Schakelaars en drukknop met signalisatie Schakelaars en drukknopen met signalisatie schakelen. 2.9 Gecombineerde schakelingen Gecombineerde schakelingen uitvoeren, controleren en testen. (U) 3 Smeltveiligheden en automaten Beveiligde kringen opbouwen. Fouten opsporen. 4 Equipotentiale verbindingen en aarding 4.1 Aarding De keuze maken en de verbinding uitvoeren. Catalogi gebruiken. 4.2 Hoofdequipotentiale verbindingen De draaddoorsnede kiezen en de verbinding uitvoeren. 4.3 Bijkomende equipotentiale verbindingen De draaddoorsnede kiezen en de verbinding uitvoeren. 5 Personenbeveiliging 5.1 Differentieelschakelaar De keuze maken en monteren. Catalogi gebruiken. 5.2 Differentieelautomaat De keuze maken en monteren. 6 Overspanningsbeveiliging Het schema lezen. Een overspanningsbeveiliging opzoeken. (U) Verdeelbordje met 6 modules gebruiken. Catalogi gebruiken. Een meting uitvoeren op een bestaande installatie. Catalogi gebruiken.

11 Praktijk Elektriciteit 14 Elektriciteit-elektronica Nr. LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN DIDACTISCHE WENKEN 7 Schakelingen Catalogie gebruiken Impulsrelais enkelpolig netspanning enkelpolig laagspanning dubbelpolig netspanning dubbelpolig laagspanning met centrale bediening De schakeling uitvoeren, controleren en testen. 7.2 Trappenautomaat De schakeling uitvoeren, controleren en testen. 7.3 Dimschakeling De schakeling uitvoeren, controleren en testen. 7.4 Voorkeurschakelaar De schakeling uitvoeren, controleren en testen. 7.5 Voorrangsrelais De schakeling uitvoeren, controleren en testen. 7.6 Schemerschakelaar De schakeling uitvoeren, controleren en testen. (U) 7.7 Schakelklok De programmatabel instellen. (U) 7.8 Halogeenverlichting Eenvoudige halogeenverlichting schakelen. 7.9 Teleruptor contactorsturing van lichtinstallatie De beveiliging en de draaddoorsnede bepalen TL-verlichting Een enkelvoudige TL-lamp schakelen Verdeelbord Een verdeelbord bedraden. (U) 8 Parlofonie Een huisinstallatie opbouwen. Schema s uit het vak Elektrisch tekenen en technologie gebruiken. Meten met de gepaste apparaten. Rekening houden met de geldende reglementeringen. 8.1 Deurtelefoon De schakeling uitvoeren. Een praktisch schema gebruiken. 8.2 Appartement De schakeling uitvoeren. (U)

12 Praktijk Elektriciteit 15 Elektriciteit-elektronica 9 Printmontage 9.1 Componenten Componenten monteren op een printplaat. De onbestukte print ter beschikking stellen. 9.2 Stekker-stekkerbus Een combinatie van stekker en stekkerbus monteren. 9.3 Schakelaars Een schakelaar op een print en/of een paneel monteren. 9.4 Toestelzekering Een toestelzekering op een print en/of een behuizing monteren.

13 5 EVALUATIE Bij het evalueren van het praktijkgebeuren dient men afwisselend aandacht te hebben voor de vaardigheden, de beroepsgerichte kennis en de werkattitudes van de leerlingen. Een aantal aandachtspunten: - de juiste keuze van gereedschappen, materialen en componenten, - het correct gebruik van gereedschappen, - het volgen van de richtlijnen, - het toelichten en motiveren van de gebruikte werkmethodes, - het raadplegen van werkdocumenten, - het werken binnen de gestelde tijdslimieten, - de zin voor nauwkeurigheid, netheid, kwaliteit en de zorg voor het milieu, - het economisch verantwoord omgaan met materialen, - het naleven van de veiligheidsvoorschriften, - het kritisch ingesteld zijn ten opzichte van eigen werk, - de zin voor teamwork, - de groei naar zelfstandigheid. 6 MINIMALE MATERIELE VEREISTEN Installatiemateriaal - Draden, kabels, buizen, werkborden - Kabelschoenen, lasdoppen, krimpkous - Sets schakelaars voor de lichtschakelingen - Verdeelbord(en) met zekeringen en automaten voor het aansluiten van schakelingen met stopcontacten - Didactisch bord om de hoofdequipotentiale en bijkomende equipotentiale verbindingen op aan te brengen - Differentieelschakelaar(s) en differentieelautoma(a)t(en) in een verdeelkast - Impulsrelais - Trappenautoma(a)t(en) - Dimschakelaar(s), ook modulair - Voorkeurschakelaar(s) ingebouwd in een kleine verdeelkast - Voorrangsrelais ingebouwd in een kleine verdeelkast - Installatie voor halogeenverlichting - Werkbord(en) voorzien van een teleruptor / contactor - Werkbord(en) voor TL-verlichting - Parlofooninstallatie - Onbestukte printplaten met een aantal basiscomponenten (stekker, stekkerbus, schakelaar, toestelzekering...) Gereedschappen - Handgereedschappen, soldeerbout(en) met groot en klein vermogen en soldeer - Testlamp(en), multimeter(s), ampèretang, isolatiemeter, aardingsmeter, wattmeter Hulpmiddelen - Catalogi - Reglementeringen (o.a. AREI) Praktijk Elektriciteit 16 Elektriciteit-elektronica D/1998/0279/016A 2de graad TSO

14 - Normen 7 BIBLIOGRAFIE Installatiepraktijk voor de Elektricien 1 Vekens J. Standaard Educatieve Uitgeverij - Belgiëlei 147 a Antwerpen - ISBN Installatiepraktijk voor de Elektricien 2 Vekens J. Standaard Educatieve Uitgeverij - Belgiëlei 147 a Antwerpen - ISBN X. Technologie Installatieleer 1 Dekelver V., Fichefet J.M. Uitgeverij Plantyn - Santvoortbeeklaan Deurne - ISBN Technologie Installatieleer 2 Dekelver V., Fichefet J.M., Van Opstal J.E. Uitgeverij Plantyn - Santvoortbeeklaan Deurne - ISBN Het installatieboek Vynckier Vynckier - Nieuwevaart Gent. Algemeen reglement op de Elektrische installaties AIB-Vinçotte AREI-Brussel. Algemeen reglement op de Elektrische installaties CED-Samson Diegem. Praktijk Elektriciteit 17 Elektriciteit-elektronica D/1998/0279/016A 2de graad TSO

15 ELEKTRICITEIT-ELEKTRONICA Tweede graad TSO TV Elektriciteit/Elektronica Basiselektronica en lab Fundamenteel gedeelte Tweede leerjaar: 4 uur/week In voege vanaf 1 september 1998 D/1998/0279/016A Basiselektronica en lab 19 Elektriciteit-elektronica D/1998/0279/016A 2de graad TSO

16 INHOUD 1 BEGINSITUATIE ALGEMENE DOELSTELLINGEN ALGEMENE PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN EN DIDACTISCHE MIDDELEN LEERINHOUDEN, LEERPLANDOELSTELLINGEN EN DIDACTISCHE WENKEN Module 1: stromen en spanningen Module 2: componenten Module 3: analoge schakelingen Module 4: digitale technieken EVALUATIE MINIMALE MATERIELE VEREISTEN BIBLIOGRAFIE Basiselektronica en lab 20 Elektriciteit-elektronica D/1998/0279/016A 2de graad TSO

17 1 BEGINSITUATIE De leerlingen maakten in de eerste graad reeds kennis met de elektriciteit en de elektronica in het vak Technologische opvoeding. Leerlingen uit het tweede leerjaar van de eerste graad Industriële wetenschappen of Mechanica-elektriciteit maakten reeds kennis met praktijkgerichte vaardigheden in het vak Realisatietechnieken. Leerlingen uit het tweede leerjaar van de tweede graad Industriële wetenschappen, Elektriciteitelektronica en Elektromechanica hebben reeds een basiskennis van de elektriciteit en de kringen verworven en beheersen een aantal basisvaardigheden van het meten. Een aantal begrippen uit het algemeen vak Informatica uit het eerste leerjaar van de tweede graad kunnen van nut zijn bij de basisstudie van de digitale elektronica. 2 ALGEMENE DOELSTELLINGEN De leerlingen verwerven inzicht in: - de soorten elektrische signalen, - de opbouw en de werking van een aantal basiscomponenten uit de elektronica, - een aantal schakelingen uit de analoge en digitale basiselektronica. Zij kunnen het gedrag van de componenten uit de behandelde schakelingen toelichten. De studie van de schakelingen, via een wiskundige benadering en gebruikmakend van het SI-stelsel, leidt tot het opstellen van eenvoudige elektrische en mathematische modellen. Via geïntegreerde meetoefeningen en simulaties ervaren de leerlingen dat theoretisch opgebouwde wetmatigheden proefondervindelijk worden bevestigd. Omgekeerd, ervaren zij eveneens dat uit proefondervindelijke waarnemingen wetten kunnen worden afgeleid. De leerlingen worden in contact gebracht met elektronische meetapparatuur en verwerven inzicht in de nauwkeurigheid en de andere eigenschappen daarvan. Zij leren rekening houden met mogelijke meetfouten en ontwikkelen een kritische ingesteldheid bij de interpretatie van de meetresultaten. 3 ALGEMENE PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN EN DIDACTISCHE MIDDELEN In dit vak dienen de theorie en de laboratoriumoefeningen geïntegreerd aan bod te komen. Een vaklokaal dat, door zijn concept en uitrusting, de mogelijkheid biedt om er de basisbegrippen van de elektriciteit en de elektronica geïntegreerd te onderwijzen kan daarbij bijzonder nuttig zijn. De verschillende activiteiten van de leerlingen, kunnen plaatsvinden in dit lokaal. Voor een aantal leerinhouden met daarbijbehorende metingen is het gebruik van een klassiek lab niet uitgesloten. De integratie van theorie en metingen mag echter in geen geval verloren gaan. Het theoretisch gedeelte van dit vak is niet gering. Bepaalde leerinhouden die niet als meetopstelling door de leerlingen worden uitgevoerd, kunnen via klassikale opstellingen gehanteerd door de leraar, didactisch worden ondersteund. Ook simulatiesoftware kan daartoe nuttig worden aangewend. De metingen worden zoveel mogelijk aansluitend op de theorie door de leerlingen zelf uitgevoerd, indien mogelijk nog tijdens dezelfde les. De nadruk ligt hier op het meten en niet op het schakelen. Dit betekent dat de leerlingen gebruikmaken van een soort universeel plug-in-systeem, voor het bouwen van hun meetopstellingen. Via het maken van verslagen dienen de leerlingen de meetresultaten te verwerken en te interpreteren. Om de lessen efficiënt te laten verlopen wordt aanbevolen telkens twee lesuren na elkaar te voorzien. Coördinatie met de vakken Wiskunde, Toegepaste fysica en Toegepaste chemie is noodzakelijk. 4 LEERINHOUDEN, LEERPLANDOELSTELLINGEN EN DIDACTISCHE WENKEN Doelstellingen met de vermelding (U) kunnen bij uitbreiding worden nagestreefd. Alle andere doelstellingen moeten bereikt worden. Basiselektronica en lab 21 Elektriciteit-elektronica D/1998/0279/016A 2de graad TSO

18 Basiselektronica en lab 22 Elektriciteit-elektronica Nr. LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN DIDACTISCHE WENKEN MODULE 1: STROMEN EN SPANNINGEN 1 Soorten signalen Constante gelijkspanning, veranderlijke gelijkspanning, pulserende gelijkspanning, periodieke signalen, wisselende spanning, wisselspanning De signalen onderscheiden en benoemen. Demonstreren met de oscilloscoop en/of simulatiesoftware. 2 Periode en frequentie De grootheden aflezen en omrekenen. Verwijzen naar het vak Elektriciteit en lab. 3 Amplitude, topwaarde, effectieve waarde, toptot-topwaarde De grootheden aflezen en omrekenen. 4 De oscilloscoop als meetinstrument De functies van de scope benoemen. De nadruk leggen op een correcte aflezing Volt/div Time/div Ground, DC en AC Triggering Metingen met de oscilloscoop Meten van een gelijkspanning Meten van een sinusoïdale wisselspanning (amplitude, ptp-waarde, effectieve waarde, periode en frequentie) Meten van een blokspanning (zonder en met DCcomponent) De scope aansluiten. De scope instellen. Uit de aflezingen de grootheden berekenen. De oscilloscoop zelfstandig gebruiken. Vergelijken van metingen met de scope en de universele meter. Kiezen tussen de scope en de universele meter. De begrippen aanbrengen door herhaalde metingen uit te voeren. Rekening houden met de beperkingen in de juiste frequentieweergave. Het verband benadrukken tussen de metingen met beide apparaten. Werken met vaste beginwaarden voor de versterking en de tijdbasis.

19 Basiselektronica en lab 23 Elektriciteit-elektronica 1 MODULE 2: COMPONENTEN De ideale diode 1.1 Het gedrag Het gedrag van de diode beschrijven in doorlaaten in sperzin. Het equivalent schema tekenen De karakteristiek Het werkpunt Het vermogen 2 De halfgeleiderdiode De opbouw De karakteristiek De karakteristiek van een ideale diode tekenen. De belastingslijn tekenen in doorlaat- en in sperzin, voor een bepaalde weerstand. De invloed van de weerstand en de spanning op het werkpunt toelichten. Uit de karakteristiek met belastingslijn het vermogen in de diode bepalen in doorlaat- en in sperzin. P- en N- materiaal herkennen, de PN-junctie toelichten. De karakteristiek tekenen. De verschillende zones in de karakteristiek herkennen. Het verschil met de ideale diode toelichten. Het equivalent schema tekenen. 2.3 Het werkpunt De belastingslijn tekenen in doorlaat- en in sperzin, voor een bepaalde weerstand. De invloed van de weerstand en de spanning op het werkpunt toelichten. 2.4 Het vermogen Uit de karakteristiek met belastingslijn het vermogen in de diode bepalen in doorlaat- en in sperzin. De dissipatiehyperbool tekenen. De diodespanning en de uitgangsspanning afleiden. Simulatiesoftware gebruiken. Voorbeelden oplossen. Oefeningen maken. Transparanten gebruiken. Via een demonstratie een diodekarakteristiek opnemen. Demonstratieproef. Het belang van de spanning en de weerstand benadrukken. Voorbeelden oplossen. Oefeningen maken.

20 Basiselektronica en lab 24 Elektriciteit-elektronica Nr. LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN DIDACTISCHE WENKEN 2.5 Gegevens (maximumstroom, maximumspanning, maximumsperspanning, maximumvermogen) Een diode kiezen rekening houdend met de grenswaarden. 2.6 Invloed van de temperatuur De invloed van de temperatuur op de diodekarakteristiek toelichten. (U) 3 Metingen op halfgeleiderdiodes Zelfstandig de anode en de kathode van een diode bepalen op zicht, met de universele meter, met behulp van databoeken. De invloed van een diode op een signaal bepalen. (U) Speciale diodes De LED werking de voorschakelweerstand metingen De werking van een LED toelichten aan de hand van een karakteristiek. De soorten LED s herkennen. De voorschakelweerstand berekenen. De lichtintensiteit bij een bepaalde stroom uit de karakteristiek afleiden. De polariteit van een LED bepalen. Zelfstandig een LED-schakeling bouwen en de stroom en spanningen meten De zenerdiode de karakteristiek Het zenereffect toelichten. De karakteristiek toelichten de voorschakelweerstand De voorschakelweerstand berekenen bij een vaste belasting, het werkpunt bepalen. Verklaren waarom het werkpunt evolueert als de voorschakelweerstand verandert. Databoeken gebruiken. De leerlingen zelf de metingen laten uitvoeren. Gebruik diodes met verschillende behuizingen. Gebruik ook eens een defecte diode. Databoeken gebruiken. Databoeken gebruiken. Oefening maken. De leerlingen zelf de metingen laten uitvoeren. Databoeken gebruiken. Databoeken gebruiken. Oefeningen maken. Simulatiesoftware gebruiken.

21 Basiselektronica en lab 25 Elektriciteit-elektronica spanningsstabilisatie De werking van een zenerdiode als spanningsstabilisator toelichten meting Zelfstandig een eenvoudige spanningsstabilisatieschakeling bouwen en nameten. Bij verschillende belastingen de stabiliteit van de uitgangsspanning controleren. Meten bij veranderlijke ingangsspanning. MODULE 3: ANALOGE SCHAKELINGEN 1 Gelijkrichterschakelingen 1.1 De enkelzijdige gelijkrichter De werking toelichten (grafisch). De geschikte componenten kiezen. De gelijkspanning berekenen. De begrippen rimpelspanning en rimpelfactor herkennen. 1.2 De bruggelijkrichter De werking toelichten (grafisch). De geschikte componenten kiezen. De gelijkspanning berekenen. De begrippen rimpelspanning en rimpelfactor herkennen. Zelfstandig een brugschakeling bouwen en de wissel- en gelijkspanningen meten. De golfvormen meten. 1.3 Afvlakking De werking van de schakeling verklaren. De toepassingsgebieden opnoemen. Het stroom- en spanningsverloop tekenen en toelichten. De invloed van de belasting en de afvlakelementen op de gelijk- en de rimpelspanning toelichten. Zelfstandig een brugschakeling bouwen en de wissel- en gelijkspanningen meten. De golfvormen meten. Demonstratieproef. De leerlingen zelf laten meten. Vooraf de maximum ingangsspanning berekenen. Schemastudie. Demonstratie en/of simulatie. Oefening maken. Schemastudie. Demonstratie en/of simulatie. De leerlingen zelf laten meten. Een scheidingstransformator gebruiken. Schemastudie. Demonstratie en/of simulatie. De waarde benaderend bepalen. De leerlingen zelf laten meten.

22 Basiselektronica en lab 26 Elektriciteit-elektronica Nr. LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN DIDACTISCHE WENKEN Netvoeding Basisschakeling Het blokschema van een netvoeding met vaste uitgangsspanning toelichten. De vermogens berekenen. 2.2 Spanningsstabilisator Het schema van een voeding met constante uitgangsspanning opgebouwd rond een spanningsstabilisator-ic tekenen en toelichten. De componenten bepalen. Zelfstandig de schakeling bouwen en de wisselen gelijkspanningen meten. De golfvormen meten. MODULE 4: DIGITALE TECHNIEKEN 1 Analoog versus digitaal Het verschil tussen analoge en digitale signalen herkennen. Van beide de voor- en nadelen opnoemen. De toepassingsgebieden opnoemen. 2 Talstelsels en codes Structuur Het binair talstelsel De algemene structuur van een talstelsel herkennen. De decimale waarde van een binair getal bepalen en omgekeerd. De begrippen bit, byte, woord, LSB en MSB toelichten. 2.3 Bewerkingen in het binair talstelsel Negatieve getallen voorstellen. Getallen optellen en aftrekken. Het complement bepalen. Oefening maken. Databoeken gebruiken. Oefeningen maken. De leerlingen zelf laten meten. Voorbeelden geven. Signaalvormen tonen. Vertrekken van decimale getallen. Oefeningen maken. Oefeningen maken.

23 Basiselektronica en lab 27 Elektriciteit-elektronica 2.4 Het hexadecimaal stelsel Binaire getallen verkort weergeven. Omzetten van en naar binair en decimaal. 2.5 Digitale codes Het toepassingsgebied van de belangrijkste numerieke en alfanumerieke codes omschrijven Logische functies en poorten De waarheidstabel Een probleem beschrijven, de in- en uitgangsvariabelen herkennen en de waarheidstabel opstellen. 3.2 Logische functies en vergelijkingen De begrippen logische EN-, OF-, NIET-functie herkennen en er een logische vergelijking mee opstellen. 3.3 De basispoorten De waarheidstabel, de logische vergelijking en het symbool van de EN-, OF-, NIET-poorten gebruiken. Een tijdvolgordediagram opstellen. IC s met basispoorten opzoeken in databoeken. De betekenis van enkele belangrijke parameters toelichten. Zelfstandig IC s met basispoorten schakelen en het gedrag ervan metend controleren. 3.4 Afgeleide logische functies De begrippen logische NEN-, NOF-, EXOF- en EXNOF-functie herkennen en er een logische vergelijking mee opstellen. 3.5 Afgeleide poorten De waarheidstabel, de logische vergelijking en het symbool van de NEN-, NOF-, EXOF-, en EXNOF-poorten gebruiken. Een tijdvolgordediagram opstellen. IC s met afgeleide poorten opzoeken in databoeken. Zelfstandig IC s met afgeleide poorten schakelen en het gedrag ervan metend controleren. Oefeningen maken. Praktijkvoorbeelden geven. Praktische problemen omzetten naar een waarheidstabel. Oefeningen maken. Simulatiesoftware gebruiken. Vergelijken met elektrische contactschema s. Oefeningen maken. De IEC-symboliek gebruiken. Simulatiesoftware gebruiken. Databoeken gebruiken. De leerlingen zelf laten meten. Simulatiesoftware gebruiken. Vergelijken met elektrische contactschema s. Oefeningen maken. De IEC-symboliek gebruiken. Simulatiesoftware gebruiken. Databoeken gebruiken. De leerlingen zelf laten meten.

24 Basiselektronica en lab 28 Elektriciteit-elektronica Nr. LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN DIDACTISCHE WENKEN 4 Vereenvoudigen van logische functies 4.1 Boole-algebra Wetten en regels toepassen om logische vergelijkingen tot hun eenvoudigste vorm te herleiden. 4.2 Wetten van De Morgan Wetten toepassen om logische vergelijkingen tot hun eenvoudigste vorm te herleiden. Logische schakelingen opbouwen met uitsluitend NEN- en NOF-functies. 4.3 Karnaugh-Veith-diagrammen Een logische vergelijking in een KV-diagram plaatsen en daaruit de eenvoudigste logische vergelijking afleiden. 4.4 Softwareoplossingen Eenvoudige programmeerbare logica hanteren. (U) 5 Combinatorische schakelingen Zelfstandig eenvoudige combinatorische schakelingen met basis- en afgeleide poorten opbouwen en het gedrag ervan metend controleren. Verwijzen naar het vak Wiskunde. Oefeningen maken. Oefeningen maken. Beperken tot vier veranderlijken. Oefeningen maken. Eenvoudige programmeerbare IC s (PAL) en een programmeertoestel met bijbehorende software gebruiken. De leerlingen zelf laten meten.

25 5 EVALUATIE Bij de evaluatie kan men de volgende basisprincipes in acht nemen: - de evaluatiecriteria en -elementen dienen bij elke opdracht op voorhand bij de leerlingen bekend te zijn; - zowel proces als product kunnen bij het evalueren aan bod komen; - evalueren is een continu proces met evoluerende parameters in de leerfase; - indien noodzakelijk moet aandacht worden besteed aan remediëring. De volgende, mogelijke evaluatiemethoden kunnen voor dit vak worden aangewend: - Oefeningen en huistaken: na het oplossen van voorbeeldoefeningen in klasverband, moeten de leerlingen in staat zijn gelijkaardige opgaven individueel op te lossen. Het verdient aanbeveling hierbij een vaste structuur aan te houden waardoor de leerlingen de probleemstelling correct interpreteren (gegeven, gevraagde, figuur...). Bij de eenvoudigste opgaven volstaat het invullen van de gegevens in een basisformule. In andere gevallen dienen de leerlingen via een aantal tussenstappen het gevraagde uit de gegevens af te leiden. - Verslagen: de leerlingen moeten de meetresultaten uit de meetoefeningen correct kunnen weergeven en verwerken in een gestructureerd verslag en er de gepaste interpretatie kunnen aan geven. Ook hier is het aangewezen om een duidelijk vooropgesteld stramien te hanteren. Deze evaluatie mag zich niet beperken tot dit verslag, maar dient ook de activiteiten van de leerlingen tijdens de meetsessies in rekening te brengen (persoonlijke inzet, zin voor zelfstandigheid en nauwkeurigheid, aandacht voor veiligheid, kritische ingesteldheid, bereidheid tot teamwork...). - Mondelinge overhoring: tijdens het aanbrengen van de leerstof kan men regelmatig duidelijk geformuleerde en doelgerichte vragen stellen. Uit de antwoorden van de leerlingen kunnen aandacht, inzet, inzicht en het begrijpen van de leerstof worden afgeleid. - Overhoringen: regelmatige schriftelijke overhoringen zijn noodzakelijk. Een aantal vormen kunnen hierbij worden gebruikt: Korte, eventueel onaangekondigde overhoringen op het einde van een les of bij het begin van de volgende les, over enkele hoofdelementen van de beperkte leerstof. Aangekondigde, summatieve overhoringen waarbij alle elementen van een reeks lessen aan bod komen en waaruit ook moet blijken of de leerlingen de opgaven in hun juiste context kunnen plaatsen. - Toetsen en examens: hiermee evalueert men of de leerlingen in staat zijn grotere pakketten leerstof te assimileren en ook dan de opgaven juist kunnen situeren in dit groter geheel. 6 MINIMALE MATERIELE VEREISTEN Een deel van deze uitrusting is ook vereist bij het vak Elektriciteit en lab. Klassikaal - Een didactisch, verticaal paneel met de gepaste bouwelementen voor de demonstratieproeven - Een DC-voeding - Didactische meettoestellen (spanning, stroom), goed af te lezen voor de volledige klas - Een LF-functiegenerator (eventueel met digitale uitlezing) - Een oscilloscoop - Een scheidingstransformator - Een verwarmingselement voor de metingen op temperatuurafhankelijkheid Basiselektronica en lab 29 Elektriciteit-elektronica D/1998/0279/016A 2de graad TSO

26 - Een pc met simulatiesoftware - Een projectiesysteem - Databoeken - Catalogi - Normen, reglementeringen Individuele meetgroep - Een universeel plug-in-systeem - Plug-in-componenten voor de diverse metingen (diodes, diodebruggen, zenerdiodes, LED s, weerstanden, condensatoren, spanningsstabilisator-ic s, digitale IC s...) - Verbindings- en meetsnoeren - Digitale multimeter(s) - Een regelbare DC-voeding (0-30 V, 0-2 A, kortsluitvast) - Een eenvoudige LF-functiegenerator - Een eenvoudige oscilloscoop 7 BIBLIOGRAFIE Tabellenboek voor elektrotechniek P. Hap. Uitgeverij Plantyn - Santvoortbeeklaan Deurne - ISBN Electronic Principles Malvino. Uitgeverij McGraw-Hill - ISBN Electronic Devices and Circuits Catheys J.J. Uitgeverij McGraw-Hill - ISBN Electronic Circuits Shilly D.L., Belwe C. Uitgeverij McGraw-Hill - ISBN Introductory Electronic Devices and Circuits Hassul M., Zimmerman D.E. Uitgeverij Prentice Hall - Pa X. Inleiding tot de Industriële Elektronica Devos R., Erlingen K. Uitgeverij De Sikkel / 2390 Malle - Van In / 2500 Lier - ISBN Elektronica Kunst & Kunde - Deel 1: Analoge Technieken Horowitz P., Hill W. Uitgeverij Segment b.v. - Postbus AB Beek - Nederland - ISBN Elektronica Kunst & Kunde - Deel 2: Digitale Technieken Horowitz P., Hill W. Uitgeverij Segment BV - Postbus AB Beek - Nederland. - ISBN X. Elektronica Kunst & Kunde - Deel 4: Digitale Technieken - Praktijkboek bij deel 2 Basiselektronica en lab 30 Elektriciteit-elektronica D/1998/0279/016A 2de graad TSO

27 Horowitz P., Haeys T.C. Uitgeverij Segment BV - Postbus AB Beek - Nederland. - ISBN X. Synthese van digitale systemen S. Nelissen. Uitgeverij Die Keure NV - Oude Gentweg Brugge - ISBN Introductory Digital Electronics Cook N.P. Uitgeverij Prentice Hall - Pa Elektronische meetinstrumenten en metingen A.J. Dirksen. Kluwer Technische Boeken - ISBN Oscilloscopen ir. M.H. van Erk. Kluwer Technische Boeken - ISBN The XYZ s of Oscilloscopes Tektronix. Software: TINA Uitgeverij Die Keure NV - Oude Gentweg Brugge. Electronic Workbench Interactive Image Technology. Antratek - Nederland. Basiselektronica en lab 31 Elektriciteit-elektronica D/1998/0279/016A 2de graad TSO

28 ELEKTRICITEIT-ELEKTRONICA Tweede graad TSO TV Elektriciteit/Elektronica Elektriciteit en lab Fundamenteel gedeelte Eerste leerjaar: 4 uur/week Tweede leerjaar: 4 uur/week In voege vanaf 1 september 1998 D/1998/0279/016A Elektriciteit en lab 33 Elektriciteit-elektronica D/1998/0279/016A 2de graad TSO

29 INHOUD 1 BEGINSITUATIE ALGEMENE DOELSTELLINGEN ALGEMENE PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN EN DIDACTISCHE MIDDELEN LEERINHOUDEN, LEERPLANDOELSTELLINGEN EN DIDACTISCHE WENKEN EVALUATIE MINIMALE MATERIELE VEREISTEN BIBLIOGRAFIE Elektriciteit en lab 34 Elektriciteit-elektronica D/1998/0279/016A 2de graad TSO

30 1 BEGINSITUATIE De leerlingen maakten in de eerste graad reeds kennis met de elektriciteit in het vak Technologische opvoeding. Leerlingen uit het tweede leerjaar van de eerste graad Industriële wetenschappen of Mechanica-elektriciteit maakten reeds kennis met praktijkgerichte vaardigheden in het vak Realisatietechnieken. In de eerste graad wordt eerder toevallig gemeten, zodat de voorkennis van de leerlingen op dat gebied als minimaal mag worden beschouwd. 2 ALGEMENE DOELSTELLINGEN De leerlingen kunnen de basiswetten van de elektriciteit toepassen in diverse omstandigheden, met het oog op het verklaren van de werking van een aantal componenten en apparaten. Zij kunnen het gedrag van deze componenten en apparaten in een elektrische stroomkring toelichten. De studie van de kringen, via een wiskundige benadering en gebruikmakend van het SI-stelsel, leidt tot het opstellen van eenvoudige elektrische en mathematische modellen. Via geïntegreerde meetoefeningen en simulaties ervaren de leerlingen dat theoretisch opgebouwde wetmatigheden proefondervindelijk worden bevestigd. Omgekeerd, ervaren zij eveneens dat uit proefondervindelijke waarnemingen wetten kunnen worden afgeleid. De leerlingen worden in contact gebracht met elektrische meetapparatuur en verwerven inzicht in de nauwkeurigheid en de eigenschappen daarvan. Zij leren rekening houden met mogelijke meetfouten en ontwikkelen een kritische ingesteldheid bij de interpretatie van de meetresultaten. 3 ALGEMENE PEDAGOGISCH-DIDACTISCHE WENKEN EN DIDACTISCHE MIDDELEN In dit vak dienen de theorie en de laboratoriumoefeningen geïntegreerd aan bod te komen. Een vaklokaal dat, door zijn concept en uitrusting, de mogelijkheid biedt om er de basisbegrippen van de elektriciteit en de elektronica geïntegreerd te onderwijzen kan daarbij bijzonder nuttig zijn. De verschillende activiteiten van de leerlingen, zoals het volgen van theorie, het maken van oefeningen en het meten aan proefopstellingen, kunnen plaatsvinden in dit lokaal. Voor een aantal leerinhouden met daarbijbehorende metingen is het gebruik van een klassiek lab niet uitgesloten. De integratie van theorie en metingen mag echter in geen geval verloren gaan. Het theoretisch gedeelte van dit vak is niet gering. Bepaalde leerinhouden die niet als meetopstelling door de leerlingen worden uitgevoerd, kunnen via klassikale opstellingen gehanteerd door de leraar, didactisch worden ondersteund. Ook simulatiesoftware zal daartoe worden aangewend. De metingen worden zoveel mogelijk aansluitend op de theorie door de leerlingen zelf uitgevoerd, indien mogelijk nog tijdens dezelfde les. De nadruk ligt hier op het meten en niet op het schakelen. Dit betekent dat de leerlingen gebruikmaken van een soort universeel plug-in-systeem, voor het bouwen van hun meetopstellingen. Via het maken van verslagen dienen de leerlingen de meetresultaten te verwerken en te interpreteren. Om de lessen efficiënt te laten verlopen wordt aanbevolen telkens twee lesuren na elkaar te voorzien. Coördinatie met de vakken Wiskunde, Toegepaste fysica, Toegepaste chemie, Elektrisch tekenen en technologie en Praktijk elektriciteit is noodzakelijk. 4 LEERINHOUDEN, LEERPLANDOELSTELLINGEN EN DIDACTISCHE WENKEN Dit is een graadleerplan. Bij benadering kan men echter stellen dat, bij voorkeur, de leerinhouden 1 tot en met 17 in het eerste leerjaar behandeld worden. Doelstellingen met de vermelding (U) kunnen bij uitbreiding worden nagestreefd. Alle andere doelstellingen moeten bereikt worden. De leerinhouden omtrent serie- en parallelschakeling R, L en C vormen - wat de drie componenten samen betreft - uitbreidingsleerstof in de tweede graad. Deze leerinhouden zijn echter verplicht in de derde graad. Elektriciteit en lab 35 Elektriciteit-elektronica D/1998/0279/016A 2de graad TSO

31 Elektriciteit en lab 36 Elektriciteit-elektronica Nr. LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN DIDACTISCHE WENKEN 1 Bouw van de stof 1.1 Molecule, atoom, elektron, vrij elektron, positief en negatief ion De samenstelling van de stof omschrijven. 1.2 Elektrische stroom Een elektrische stroom verklaren als een verplaatsing van vrije ladingdragers. 1.3 Geleiders, halfgeleiders en isolatoren Het onderscheid verklaren tussen geleiders, halfgeleiders en isolatoren. 2 Elektrische stroomkring Bron, smeltveiligheden, leidingen, schakelaar, verbruiker Gesloten stroomkring en energietransport De onderdelen en hun functie in een kring onderscheiden. Onderscheid maken tussen open en gesloten stroomkringen en inzien wanneer er al dan niet energie getransporteerd wordt. 2.3 Polariteit en stroomzin Polariteit van de bron herkennen. Conventionele en elektronenstroom onderscheiden. Verwijzen naar de lessen chemie. Leerstof beperken tot datgene wat effectief moet gebruikt worden in elektriciteit. Een overzicht met voorbeelden aanbieden. Abstracte begrippen concretiseren door middel van de vergelijking met een andere gesloten kring (bv. waterkring). Van de smeltveiligheden enkel het doel weergeven. 2.4 Opbouw van gesloten stroomkring Zelfstandig een gesloten stroomkring uitvoeren. De leerlingen zelf een schakeling laten uitvoeren. Eventueel hier een proef in verband met geleiders, halfgeleiders en isolatoren uitvoeren.

32 Elektriciteit en lab 37 Elektriciteit-elektronica 3 Basisgrootheden en grondeenheden van het SIstelsel 3.1 Grootheid, eenheid Onderscheid maken tussen de begrippen grootheid, symbool van de grootheid, eenheid en symbool van de eenheid. 3.2 Lengte, massa, tijd, stroomsterkte, temperatuur, lichtsterkte, hoeveelheid stof De basisgrootheden met hun gebruikte symbolen en eenheden opsommen. Verwijzen naar de lessen fysica. Het SI-stelsel aanbrengen als een universele afspraak binnen de wetenschappen en de techniek. 4 Afgeleide grootheden en eenheden Verwijzen naar de lessen mechanica. 4.1 Kracht, arbeid, vermogen De afgeleide grootheden met hun gebruikte symbolen en eenheden opsommen en de verbanden aangeven. 4.2 Veelvouden en onderdelen van eenheden Eenheden naar veelvouden en onderdelen omvormen. Positieve en negatieve machten van 10 gebruiken. 5 Wet van Faraday 5.1 Hoeveelheid elektriciteit Het begrip hoeveelheid elektriciteit omschrijven. Symbool van grootheid en eenheid weergeven. Oefeningen maken. Vertrekken vanuit het SI-stelsel. Verwijzen naar een andere gesloten kringloop. 5.2 Wet van Faraday De wet van Faraday gebruiken. Gebruik van oefeningen, verwijzen naar praktische voorbeelden. 5.3 Praktische eenheden van de hoeveelheid elektriciteit 6 Spanning en elektrische arbeid 6.1 Elektromotorische kracht, spanning, potentiaal en potentiaalverschil Het verband tussen de eenheid Coulomb, As en de praktisch gebruikte eenheid Ah onderkennen en toepassen. De nood aan de grotere eenheid Ah aantonen. Begrippen omschrijven. Symbolen van grootheid en eenheid weergeven. Oefeningen maken om omzettingen in te oefenen.

33 Elektriciteit en lab 38 Elektriciteit-elektronica Nr. LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN DIDACTISCHE WENKEN 6.2 Elektrische arbeid: W= Q.U De basisformule voor de elektrische arbeid herkennen en gebruiken. Symbolen van grootheid en eenheid weergeven. 7 Werken met meettoestellen 7.1 Soort meettoestellen Analoge en digitale meters onderscheiden. V-, A-, S-meter herkennen. 7.2 Symbolen op meettoestellen De symbolen op de meettoestellen herkennen. 7.3 Gebruik van universeelmeter De universeelmeter als V-, A-, S-meter gebruiken. Het meetbereik kiezen. 7.4 Nauwkeurigheid van meettoestellen Een meetfout inschatten. (U) Digitaal meettoestel gebruiken. 7.5 Meten van spanningen Zelfstandig een spanningsmeting uitvoeren. De leerlingen zelf de meetopstelling laten uitvoeren. 7.6 Meten van stroom Zelfstandig een stroommeting uitvoeren. De leerlingen zelf de meetopstelling laten uitvoeren. 8 Wet van Ohm 8.1 Meten van het verband tussen spanning en stroom bij een vaste gekozen weerstand Zelfstandig het verband tussen spanning en stroomsterkte uit een meting afleiden. 8.2 Weerstand als verhouding: R= U/I Het begrip R kunnen omschrijven als verhouding van U en I. Symbool en SI-eenheid gebruiken. 8.3 Meten van weerstand met ohmmeter (universeelmeter) Met een S-meting de weerstandswaarde bepalen. Verbruiker kiezen met een zuiver resistief gedrag, die weinig temperatuurgevoelig is. Leerlingen zelf meting laten uitvoeren. Een digitaal meettoestel gebruiken.

34 Elektriciteit en lab 39 Elektriciteit-elektronica Grafische voorstelling van de wet van Ohm I=f(U) met R als constante I=f(R) met U als constante Zelfstandig het verband tussen stroom en spanning via een meting in een grafiek weergeven. Uit de U/I-karakteristiek de weerstandswaarde bepalen. Zelfstandig het verband tussen stroom en weerstand via een meting in een grafiek weergeven. Leerlingen zelf meting laten uitvoeren. Leerlingen zelf meting laten uitvoeren. 8.5 Toepassingen De wet van Ohm toepassen. Oefeningen maken met realistische waarden. 9 Energie, arbeid en vermogen De toepassingen via voorbeelden inoefenen. 9.1 Bepaling energie De term energie omschrijven. 9.2 Hoofdvormen van energie De verschillende vormen van energie onderscheiden. 9.3 Omzetten van elektrische energie in andere vormen Omzetting van elektrische energie in andere energievormen beschrijven aan de hand van praktische voorbeelden. 9.4 Wet van behoud van energie De wet van behoud van energie interpreteren. 9.5 Elektrische arbeid en vermogen De formule voor de elektrische energie en voor het elektrisch vermogen afleiden. Symbolen van grootheden en eenheden gebruiken. De begrippen elektrische arbeid en vermogen hanteren. 9.6 kwh als praktische eenheid van elektrische arbeid Praktische eenheid afleiden uit de formule van arbeid en de noodzakelijkheid ervan aantonen. Het Joule-effect omschrijven. Verschillende praktische voorbeelden geven. De wet van Ohm integreren in de formules. Vertrekken vanuit de SI-eenheden. Energiemeters aanhalen. 9.7 Joule-effect De formule afleiden. Praktische voorbeelden geven. 9.8 Toepassingen van het Joule-effect Voor- en nadelen van het Joule-effect aantonen.

35 Elektriciteit en lab 40 Elektriciteit-elektronica Nr. LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN DIDACTISCHE WENKEN 9.9 Rendement Het begrip rendement omschrijven. Formule(s) toepassen. Via praktijkgerichte oefeningen de termen toegevoegde en nuttige energie en vermogen verklaren (bv. boiler, accumulatiekachel). 10 Schakelen van weerstanden Simulatie van schakelingen via computersoftware kan de lessen ondersteunen Serieschakeling van weerstanden schema vervangingsweerstand Een serieschakeling van enkele weerstanden tekenen en herkennen. De eigenschappen van een serieschakeling verklaren en de formules van een serieschakeling aflei spanningsdeler oefeningen metingen Parallelschakeling van weerstanden schema vervangingsweerstand stroomdeler oefeningen metingen den. Vermogenverdeling bij een serieschakeling aantonen. In de serieketen de stroomsterkte, de bron- en de deelspanningen, de verschillende weerstanden berekenen. Zelfstandig een serieschakeling uitvoeren en nameten. Een parallelschakeling van enkele weerstanden tekenen en herkennen. De eigenschappen van een parallelschakeling verklaren en de formules van een parallelschakeling afleiden. Vermogenverdeling bij een parallelschakeling aantonen. In de parallelketen de stroomsterkte, de bronspanning, de deelstromen, de verschillende weerstanden berekenen. Zelfstandig een parallelschakeling uitvoeren en nameten. De resultaten van een oefening overnemen voor een meting. De meting door de leerlingen zelf laten uitvoeren. De resultaten van een oefening overnemen voor een meting. De meting door de leerlingen zelf laten uitvoeren.

36 Elektriciteit en lab 41 Elektriciteit-elektronica Gemengde schakeling van weerstanden schema vervangingsweerstand belaste spanningsdeler als voorbeeld oefeningen Een gemengde schakeling van enkele weerstanden tekenen en herkennen. De eigenschappen van een gemengde schakeling verklaren. Schakeling methodisch vereenvoudigen. Vermogenverdeling bij een gemengde schakeling aantonen. In de gemengde keten de deelspanningen en de deelstromen berekenen metingen Zelfstandig een gemengde schakeling uitvoeren en nameten. Zelfstandig een belaste spanningsdeler nameten Toepassingen van de basisschakelingen De eigenschappen van serie-, parallel- en gemengde schakeling herkennen en kunnen toepassen op praktische voorbeelden. 11 Wet van Pouillet 11.1 Factoren die invloed hebben op R van vaste geleiders De invloed van lengte, doorsnede en materiaalsoort op de weerstand inschatten. De resultaten van een oefening door de leerlingen laten nameten. De resultaten van een oefening door de leerlingen laten nameten. De leerlingen het nut van de basisschakelingen laten inzien en laten herkennen in toepassingen zoals: voorschakelweerstand, shuntweerstand, belaste spanningsdeler, potentiometer, brugschakeling. Demonstratieproef, tabel opstellen, invloed afleiden Wet van Pouillet De wet van Pouillet weergeven. Uit de meetresultaten de formule afleiden Resistiviteit of soortelijke weerstand D Het begrip definiëren, het symbool benoemen en de eenheid afleiden. De resistiviteit van de meest gebruikte materialen in de elektriciteit opzoeken en gebruiken. Verwijzen naar de SI-eenheden. Gebruik catalogi Toepassingen De wet van Pouillet toepassen. Toepassen op voorbeelden: - verwarmingsweerstand - kabelverliezen (U) en kabelvermogen (P) berekenen voor een gegeven kabel. (Verwijzen naar het vak Elektrisch tekenen en technologie voor verdere uitbouw).

37 Elektriciteit en lab 42 Elektriciteit-elektronica Nr. LEERINHOUDEN LEERPLANDOELSTELLINGEN DIDACTISCHE WENKEN 12 Geleiderweerstand en temperatuur 12.1 Temperatuur als basisgrootheid Symbool en eenheid van temperatuur benoemen. Omzetten van K naar C en omgekeerd Invloed van temperatuur op R Zelfstandig de invloed van de temperatuur op de weerstand meten. Grafieken opstellen Formule en begrip temperatuurcoëfficiënt Het begrip temperatuurcoëfficiënt definiëren. Symbool herkennen en eenheid afleiden. De formule toepassen en het verschil NTC en PTC duiden. Vertrekken vanuit SI-stelsel. Begrip temperatuur duiden. Werk met een metaaldraadlamp en een kooldraadlamp. De leerlingen zelf laten meten. Uit voorgaande proeven het verschil NTC en PTC duiden. Algemene formule opstellen Supergeleiding Het verschijnsel supergeleiding toelichten. (U) Berekenen van R bij 0 K voor een PTC. 13 Eigenschappen van weerstanden 13.1 Indeling van de weerstanden Het onderscheid in soorten weerstanden opnoemen Tolerantie en genormaliseerde maten De begrippen tolerantie en genormaliseerde maten duiden. Het verband verklaren. Genormaliseerde weerstanden selecteren Kleurencode van weerstanden Weerstandswaarde en tolerantie bepalen vanuit een kleurencode en omgekeerd Maximum vermogen Maximum vermogen voor een weerstand duiden. De maximale stroom en spanning berekenen. Invloed van de omgevingstemperatuur verklaren. Weerstanden tonen van uiteenlopende vormen en vermogens. Kleurencode inoefenen. Tabellen ter beschikking stellen van de leerlingen. Een weerstand overbelasten. De rol van de afkoeling demonstreren met een haardroger.

BSO TWEEDE GRAAD. vak TV ELEKTRICITEIT 2000/057. (vervangt 98036) 1 u/week. IT-e

BSO TWEEDE GRAAD. vak TV ELEKTRICITEIT 2000/057. (vervangt 98036) 1 u/week. IT-e BSO TWEEDE GRAAD vak TV ELEKTRICITEIT 1 u/week IT-e 2000/057 (vervangt 98036) 1 2 e graad SO Vak: ELEKTRICITEIT TV 1 ste jaar: 1u/w 2 de jaar: 1u/w BEGINSITUATIE VOOR HET VAK Voor het vak elektriciteit

Nadere informatie

INLEIDING. Veel succes

INLEIDING. Veel succes INLEIDING In de eerste hoofdstukken van de cursus meettechnieken verklaren we de oorsprong van elektrische verschijnselen vanuit de bouw van de stof. Zo leer je o.a. wat elektrische stroom en spanning

Nadere informatie

Schakelcursus Elektrotechniek

Schakelcursus Elektrotechniek Schakelcursus Elektrotechniek februari 2015 De cursus is bestemd voor die cursisten waarvan de vooropleiding in het vakgebied Elektrotechniek vooralsnog onvoldoende is. Auteur: L. Smit De Kooi 7 4233 GP

Nadere informatie

Hout en bouw. Toegepaste wetenschappen in hout, bouw en schilderwerk een zorgenkind?

Hout en bouw. Toegepaste wetenschappen in hout, bouw en schilderwerk een zorgenkind? Hout en bouw Toegepaste wetenschappen in hout, bouw en schilderwerk een zorgenkind? In de huidige lessentabellen van hout, bouw en schilderwerk staat het vak TW nog afzonderlijk vermeld. Heel wat leraren

Nadere informatie

Elektronica monteur, Technicus Elektronica

Elektronica monteur, Technicus Elektronica Elektronica monteur, Technicus Elektronica Patrick De Locht Business Developer SYNTRA Limburg vzw Versie Mei 2016 Patrick.delocht@syntra-limburg.be 1 Beschrijving traject Heb je al langer zin om je te

Nadere informatie

9 PARALLELSCHAKELING VAN WEERSTANDEN

9 PARALLELSCHAKELING VAN WEERSTANDEN 9 PARALLELSCHAKELING VAN WEERSTANDEN Een parallelschakeling komt in de praktijk vaker voor dan een serieschakeling van verbruikers. Denken we maar aan alle elektrische apparaten die aangesloten zijn op

Nadere informatie

1 ste graad Industriële wetenschappen en Mechanica - elektriciteit

1 ste graad Industriële wetenschappen en Mechanica - elektriciteit 1 ste graad Industriële wetenschappen en Mechanica - elektriciteit School: Sint-Jozefinstituut Onderwijsvorm: Graad: Studierichting: 1ste graad 1 ste leerjaar A 2 de leerjaar Industriële wetenschappen

Nadere informatie

STUDIEGEBIED CHEMIE (tso)

STUDIEGEBIED CHEMIE (tso) (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen Derde graad Techniek-wetenschappen Studierichting Techniek-wetenschappen de graad Een woordje uitleg over de studierichting... Logisch denken Laboratoriumwerk

Nadere informatie

Pajottenlandse Radio Amateurs. De multimeter

Pajottenlandse Radio Amateurs. De multimeter Pajottenlandse Radio Amateurs De multimeter ON3BL 05/03/2013 Wat is een multimeter of universeelmeter? Elektronisch meetinstrument waar we de grootheden van de wet van ohm kunnen mee meten Spanning (Volt)

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Elektrodynamica. 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Elektrodynamica. 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Fysica: Elektrodynamica 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn Met dank aan: Atheneum van Veurne (http://www.natuurdigitaal.be/geneeskunde/fysica/wiskunde/wiskunde.htm),

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS FUNDAMENTEEL GEDEELTE

SECUNDAIR ONDERWIJS FUNDAMENTEEL GEDEELTE SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: TSO Graad: Derde graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Bouw Hout FUNDAMENTEEL GEDEELTE Optie(s): Bouwtechnieken Houttechnieken Vak(ken): TV Elektriciteit

Nadere informatie

Vorderingsplan - C.V.O. DTL Herentals

Vorderingsplan - C.V.O. DTL Herentals Vorderingsplan - C.V.O. DTL Herentals Opleiding: COMFORTSCHAKELINGEN Niveau: Afdeling: Studiegebied: Mechanica-Elektriciteit (SVWO) Residentieel elektrotechnisch installateur Lesnr. Behandeld van/tot Leerinhoud

Nadere informatie

AT-142 EPD Basis 1. Zelfstudie en huiswerk 10-08

AT-142 EPD Basis 1. Zelfstudie en huiswerk 10-08 AT-142 EPD Basis 1 Zelfstudie en huiswerk 10-08 2 Inhoud INTRODUCTIE 3 DOELSTELLINGEN 4 ELEKTRISCH METEN 5 SPANNING METEN 6 STROOM METEN 7 WEERSTAND METEN 9 BASISSCHAKELINGEN 10 ELEKTRISCH VERMOGEN 11

Nadere informatie

Steven Werbrouck 04-02-2000 Practicum 2: Schakelen van weerstanden

Steven Werbrouck 04-02-2000 Practicum 2: Schakelen van weerstanden Practicum 2: Schakelen van weerstanden 1. Situering Het komt vaak voor dat een bepaalde stroomkring meer dan één weerstand bevat. Men zegt dan dat de weerstanden op een bepaalde manier geschakeld werden.

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN. Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN. Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS MULTIMEDIATECHNIEKEN Derde graad TSO Eerste en tweede leerjaar Licap - Brussel september 1998 MULTIMEDIATECHNIEKEN Derde

Nadere informatie

1. Weten wat elektrische stroom,spanning en vemogen is en het verband ertussen kennen 2. Elektrische netwerken kunnen oplossen

1. Weten wat elektrische stroom,spanning en vemogen is en het verband ertussen kennen 2. Elektrische netwerken kunnen oplossen Hoofdstuk 3 Elektrodynamica Doelstellingen 1. Weten wat elektrische stroom,spanning en vemogen is en het verband ertussen kennen 2. Elektrische netwerken kunnen oplossen Elektrodynamica houdt de studie

Nadere informatie

Labo. Elektriciteit OPGAVE: Metingen op driefasige gelijkrichters. Sub Totaal :.../70 Totaal :.../20

Labo. Elektriciteit OPGAVE: Metingen op driefasige gelijkrichters. Sub Totaal :.../70 Totaal :.../20 Labo Elektriciteit OPGAVE: Datum van opgave: / /... Datum van afgifte: Metingen op driefasige gelijkrichters / /... Verslag nr. : 03 Leerling: Assistenten: Evaluatie:.../10 Theorie :.../... Benodigdheden:.../9.../10

Nadere informatie

Studiegebied. (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen. Derde graad...

Studiegebied. (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen. Derde graad... Studiegebied (tso) Tweede graad... Techniek-wetenschappen Derde graad... Techniek-wetenschappen STUDIEGEBIED CHEMIE Studierichting Techniek-wetenschappen de graad Een woordje uitleg over de studierichting...

Nadere informatie

LABO. Elektriciteit OPGAVE: De cos phi -meter Meten van vermogen in éénfase kringen. Totaal :.../20. .../.../ Datum van afgifte:

LABO. Elektriciteit OPGAVE: De cos phi -meter Meten van vermogen in éénfase kringen. Totaal :.../20. .../.../ Datum van afgifte: LABO Elektriciteit OPGAVE: De cos phi -meter Meten van vermogen in éénfase kringen Datum van opgave:.../.../ Datum van afgifte: Verslag nr. : 7 Leerling: Assistenten: Klas: 3.1 EIT.../.../ Evaluatie :.../10

Nadere informatie

DEEL 6 Serieschakeling van componenten. 6.1 Doel van de oefening. 6.2 Benodigdheden

DEEL 6 Serieschakeling van componenten. 6.1 Doel van de oefening. 6.2 Benodigdheden Naam: Nr.: Groep: Klas: Datum: DEEL 6 In de vorige oefeningen heb je reeds een A-meter, die een kleine inwendige weerstand bezit, in serie leren schakelen met een gebruiker. Door de schakelstand te veranderen

Nadere informatie

Van TSO naar TSO : (g)een probleem

Van TSO naar TSO : (g)een probleem Scholengemeenschap Vlaamse Ardennen Van TSO naar TSO : (g)een probleem De brochure Van ASO naar TSO werd uitgebreid met een gedeelte dat de aansluitmogelijkheden bij overgangen binnen de TSO-richtingen

Nadere informatie

DR-ET1-X. Deelreglement Elektrische schema- en schakeltechniek ET-1

DR-ET1-X. Deelreglement Elektrische schema- en schakeltechniek ET-1 DR-ET1-X Deelreglement Elektrische schema- en schakeltechniek ET-1 Uitgave: januari 2012 DR-ET1-X 2 1 Algemeen Naam : Elsevier Opleidingen Adres : Zwijndrecht Aard : Deeltijd, mondeling onderwijs met praktijkbijeenkomsten

Nadere informatie

Bijlage 11 - Toetsenmateriaal

Bijlage 11 - Toetsenmateriaal Bijlage - Toetsenmateriaal Toets Module In de eerste module worden de getallen behandeld: - Natuurlijke getallen en talstelsels - Gemiddelde - mediaan - Getallenas en assenstelsel - Gehele getallen met

Nadere informatie

5 Weerstand. 5.1 Introductie

5 Weerstand. 5.1 Introductie 5 Weerstand 5.1 Introductie I n l e i d i n g In deze paragraaf ga je verschillende soorten weerstanden bestuderen waarvan je de weerstandswaarde kunt variëren. De weerstand van een metaaldraad blijkt

Nadere informatie

3.4.3 Plaatsing van de meters in een stroomkring

3.4.3 Plaatsing van de meters in een stroomkring 1 De stroom- of ampèremeter De ampèremeter is een meetinstrument om elektrische stroom te meten. De sterkte van een elektrische stroom wordt uitgedrukt in ampère, vandaar de naam ampèremeter. Voorstelling

Nadere informatie

LABO 8 / 9: Toepassingen X-Y werking / externe triggering

LABO 8 / 9: Toepassingen X-Y werking / externe triggering Toepassingen X-Y werking/externe triggering 1 / 18 LABO 8 / 9: Toepassingen X-Y werking / externe triggering 1. Doelstellingen Na het uitvoeren van de proeven : begrijp je de toepassingen van de scoop

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie HBO5. Code 7368 Lestijden 80 Studiepunten n.v.t. 100% Ingeschatte totale 160 studiebelasting

ECTS-fiche. 1. Identificatie HBO5. Code 7368 Lestijden 80 Studiepunten n.v.t. 100% Ingeschatte totale 160 studiebelasting ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Elektro-mechanica HBO5 Module Pneumatica Code 7368 Lestijden 80 Studiepunten n.v.t. Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling Vereiste 100% aanwezigheid Ingeschatte

Nadere informatie

spanning. * Deel het verschil daarvan en deel dat getal door de gewenste stroom om de weerstandswaarde te krijgen.

spanning. * Deel het verschil daarvan en deel dat getal door de gewenste stroom om de weerstandswaarde te krijgen. Weerstand stroombeperking voor LED s Om de stroom door een LED te beperken wordt een weerstand toegepast. Maar hoe hoog moet de waarde van zo n weerstand eigenlijk zijn? In de dagelijkse praktijk wordt

Nadere informatie

6.2 Elektrische energie en vermogen; rendement

6.2 Elektrische energie en vermogen; rendement 6.2 Elektrische energie en vermogen; rendement Opgave 9 Het rendement bereken je met E nuttig en E in. E nuttig is de hoeveelheid energie die nodig is het water op te warmen. E in is de hoeveelheid energie

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Elektrische weerstand

Hoofdstuk 1. Elektrische weerstand Hoofdstuk 1. Elektrische weerstand Alle materialen hebben elektrische weerstand. Soms is de weerstand laag en gaat elektrische stroom er gemakkelijk door. In andere gevallen is de weerstand hoog. Deze

Nadere informatie

LABO 2 : Opgave oscilloscoopmetingen DC

LABO 2 : Opgave oscilloscoopmetingen DC Opgave oscilloscoopmetingen 1 / 13 LABO 2 : Opgave oscilloscoopmetingen DC 1. Doelstellingen Na het uitvoeren van de proeven : ken je de massaproblemen bij de scoop. kan je de grootte van een spanning

Nadere informatie

DON BOSCO. INPROFIEL info@donboscohoboken.be. 2 de graad BSO TECHNISCH INSTITUUT

DON BOSCO. INPROFIEL info@donboscohoboken.be. 2 de graad BSO TECHNISCH INSTITUUT DON BOSCO TECHNISCH INSTITUUT INPROFIEL info@donboscohoboken.be 2 de graad BSO INLEIDING Wanneer je deze infomap in handen krijgt, duidt dit op interesse voor het beroepsonderwijs. Kiezen voor het beroepsonderwijs

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS FUNDAMENTEEL GEDEELTE

SECUNDAIR ONDERWIJS FUNDAMENTEEL GEDEELTE SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: BSO Graad: derde graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Mechanica-elektriciteit FUNDAMENTEEL GEDEELTE Optie(s): Werktuigmachines Vak(ken): TV Elektriciteit

Nadere informatie

BSO TWEEDE GRAAD. vak 2000/097 TV ELEKTRICITEIT /AUTOTECHNIEKEN. (vervangt 97323 en 99005) 1 u/w. IT- e o

BSO TWEEDE GRAAD. vak 2000/097 TV ELEKTRICITEIT /AUTOTECHNIEKEN. (vervangt 97323 en 99005) 1 u/w. IT- e o BSO TWEEDE GRAAD vak TV ELEKTRICITEIT /AUTOTECHNIEKEN 1 u/w IT- e o 2000/097 (vervangt 97323 en 99005) TV ELEKTRICITEIT / AUTOTECHNIEK INHOUDSOPGAVE Beginsituatie voor het vak... 2 Specifieke visie...

Nadere informatie

INLEIDING. Ik heb een bijpassende bundel gemaakt in functie van het nieuwe leerplan techniek.

INLEIDING. Ik heb een bijpassende bundel gemaakt in functie van het nieuwe leerplan techniek. INLEIDING Wat is IT S ALIVE? It s alive is ontwikkeld door de rvo-society, gelegen in het bedrijf Imec. It s alive is een box met elektronische componenten. De leerlingen leren schakelingen bouwen maar

Nadere informatie

Jaarplan PV elektriciteit

Jaarplan PV elektriciteit Schooljaar 2012-2013 Leerkracht(): Gert Vandersmiss Vak: PV elektriciteit Klass: 3BAUTOA15 Schooljaar: 2012-2013 Algeme gegevs Gebruikte handboek: Leerplannummer: LICAP... 2 Knismaking met vervanger Joerie

Nadere informatie

Hoofdstuk 4: De gelijkrichting

Hoofdstuk 4: De gelijkrichting Hoofdstuk 4: De gelijkrichting 4.1. Inleiding: De gelijkrichting is een toepassing op het gebruik van de diode. Elektronische en elektrische apparatuur maken gebruik van de netspanning. Niettegenstaande

Nadere informatie

Basis Elektriciteit 1B Leerkrachtenbundel

Basis Elektriciteit 1B Leerkrachtenbundel Basis Elektriciteit 1B Leerkrachtenbundel Opbouw cursus - De cursus is opgebouwd in verschillende delen. Het eerste deel bestaat uit de werkblaadjes met de theorie met bijhorende onderzoeksopdrachten.

Nadere informatie

Scholengemeenschap Vlaamse Ardennen. Van TSO naar TSO : (g)een probleem

Scholengemeenschap Vlaamse Ardennen. Van TSO naar TSO : (g)een probleem Scholengemeenschap Vlaamse Ardennen Van TSO naar TSO : (g)een probleem Schooljaar 2004-2005 Inleiding De brochure Van ASO naar TSO werd uitgebreid met een gedeelte dat de aansluitmogelijkheden bij overgangen

Nadere informatie

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE. Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week

VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE. Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week VLAAMS VERBOND VAN HET KATHOLIEK SECUNDAIR ONDERWIJS LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS WISKUNDE Derde graad BSO Derde leerjaar: 1 of 2 uur/week Licap - Brussel - september 1995 INHOUD 1 BEGINSITUATIE... 5 2

Nadere informatie

Elektrische stroomnetwerken

Elektrische stroomnetwerken ntroductieweek Faculteit Bewegings- en evalidatiewetenschappen 25 29 Augustus 2014 Elektrische stroomnetwerken Dr. Pieter Neyskens Monitoraat Wetenschappen pieter.neyskens@wet.kuleuven.be Assistent: Erik

Nadere informatie

inkijkexemplaar Energie voor de lamp Techniek 1

inkijkexemplaar Energie voor de lamp Techniek 1 Nota s: Energie voor de lamp 1. Probleemstelling 50 2. Transport van elektriciteit in een kring 50 2.1. Wat is een elektrische stroomkring? 50 2.2. Stromen van water - stromen van elektriciteit 51 2.3.

Nadere informatie

Duiding bij het pakket Kijk, Wat(t) een huis! Pagina 1

Duiding bij het pakket Kijk, Wat(t) een huis! Pagina 1 Activiteit : Kijk wat(t) een huis! Korte beschrijving : Hoeveel energie verbruikt een koffiezetapparaat? Maakt het gebruik van een spaarlamp nu echt zoveel verschil uit? En als je een TV op standby zet,

Nadere informatie

Overzicht modulefiches Elektromechanica TSO3

Overzicht modulefiches Elektromechanica TSO3 Overzicht modulefiches Elektromechanica TSO3 Inhoud Eenheid: A1 Mechanica... 2 Eenheid: A2 Toegepaste mechanica 1... 2 Eenheid: A4 Technisch Tekenen... 2 Eenheid: A5 Vectorieel Tekenen 1... 3 Eenheid:

Nadere informatie

DVM830L -- Digitale Mini Multimeter

DVM830L -- Digitale Mini Multimeter 1. Beschrijving -- Digitale Mini Multimeter De is een compacte multimeter met een 3 ½ digit LCD. Met dit apparaat kunt u AC en DC spanning, DC stroom, weerstanden, diodes en transistors meten. Het apparaat

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS FUNDAMENTEEL GEDEELTE

SECUNDAIR ONDERWIJS FUNDAMENTEEL GEDEELTE SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: BSO Graad: tweede graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Juwelen FUNDAMENTEEL GEDEELTE Optie(s): Uurwerkmaken Vak(ken): TV Elektriciteit 1 lt/w Vakkencode:

Nadere informatie

Harmonischen: een virus op het net? FOCUS

Harmonischen: een virus op het net? FOCUS Amplitude Harmonischen: een virus op het net? FOCUS In het kader van rationale energieverbruik (REG) wordt steeds gezocht om verbruikers energie efficiënter te maken. Hierdoor gaan verbruikers steeds meer

Nadere informatie

Extra proeven onderofficier weerkundig waarnemer

Extra proeven onderofficier weerkundig waarnemer Proeven elektriciteit en technisch redeneren Technische proeven onderofficier: o Elektriciteit o Mechanica o Rekentechnieken Proef Engels Elektriciteit Deze test gaat je kennis over elektriciteit na. Je

Nadere informatie

Referentieniveaus uitgelegd. 1S - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1S rekenen. 1F - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1F rekenen

Referentieniveaus uitgelegd. 1S - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1S rekenen. 1F - rekenen Vaardigheden referentieniveau 1F rekenen Referentieniveaus uitgelegd De beschrijvingen zijn gebaseerd op het Referentiekader taal en rekenen'. In 'Referentieniveaus uitgelegd' zijn de niveaus voor de verschillende sectoren goed zichtbaar. Door

Nadere informatie

NETWERKEN EN DE WETTEN VAN KIRCHHOFF

NETWERKEN EN DE WETTEN VAN KIRCHHOFF NETWERKEN EN DE WETTEN VN KIRCHHOFF 1. Doelstelling van de proef Het doel van deze proef is het bepalen van de klemspanning van een spanningsbron, de waarden van de beveiligingsweerstanden en de inwendige

Nadere informatie

Welkom in het Gemeentelijk Technisch Instituut Londerzeel, kortweg het GTIL.

Welkom in het Gemeentelijk Technisch Instituut Londerzeel, kortweg het GTIL. Welkom in het Gemeentelijk Technisch Instituut Londerzeel, kortweg het GTIL. 01 Een school waar leerlingen zichzelf kunnen zijn. In onze school leren jonge mensen omgaan met elkaar en hun leerkrachten,

Nadere informatie

Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde

Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde Technologie 1 Elektrische en elektronische begrippen Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde Opleiding Pop en Media Peet Ferwerda, januari 2002 Deze instructie wordt tijdens

Nadere informatie

Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel

Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel Vlaams Verbond van het Katholiek Secundair Onderwijs Guimardstraat 1, 1040 Brussel Nieuwe leerplannen en lessentabellen met ingang van 1 september 2010 In de regel worden alle graadleerplannen (en bijhorende

Nadere informatie

STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD

STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 5 90 NEERPELT Tel. + 6 07 0 Fax + 6 6 info@shn.wico.be www.shn.wico.be www.wico.be STUDEREN IN DE DERDE GRAAD VAN HET ASO Het doel

Nadere informatie

DEEL I 1 ste Graad. 1 ste graad. Lessentabel: Complementaire uren worden aangegeven met *****(één voor elk lesuur)

DEEL I 1 ste Graad. 1 ste graad. Lessentabel: Complementaire uren worden aangegeven met *****(één voor elk lesuur) 1ste graad 1ste jaar B School: Graad: Studierichting: Heilig Hart van Maria-instituut s Gravenwezel Mater Dei-Instituut Brasschaat Sint-Cordula-instituut Schoten Sint-Jozefinstituut Schoten 1 ste graad

Nadere informatie

OPLEIDINGENSTRUCTUUR TECHNICUS ELEKTRISCHE ZWEMBADUITRUSTINGEN

OPLEIDINGENSTRUCTUUR TECHNICUS ELEKTRISCHE ZWEMBADUITRUSTINGEN OPLEIDINGENSTRUCTUUR TECHNICUS ELEKTRISCHE ZWEMBADUITRUSTINGEN 1. BESCHRIJVING Referentiekaders: WELZIJN OP HET WERK Beroepsprofielen (SERV, oktober 2004) TECHNICUS ELEKTRISCHE ZWEMBADUITRUSTINGEN Beroepsprofiel

Nadere informatie

Digitaal is een magisch woord

Digitaal is een magisch woord Digitaal is een magisch woord Hieronder leest u over digitale logica. De theorie en de praktijk. Dit werk moet nog uitgebreid worden met meer informatie over TTL, CMOS en varianten. Daarnaast kunnen de

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2004

Examenopgaven VMBO-KB 2004 Examenopgaven VMBO-KB 2004 tijdvak 1 maandag 24 mei 9.00-11.00 uur ELEKTROTECHNIEK CSE KB Gebruik waar nodig de bijlage formulelijst. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 60

Nadere informatie

WETENSCHAPPELIJK TEKENEN

WETENSCHAPPELIJK TEKENEN WETENSCHAPPELIJK TEKENEN TWEEDE GRAAD TSO TECHNIEK-WETENSCHAPPEN COMPLEMENTAIR LEERPLAN SECUNDAIR ONDERWIJS VVKSO BRUSSEL (Vervangt leerplan D/1998/0279/021A vanaf 1 september 2013) Vlaams Verbond van

Nadere informatie

Inhoudsopgave. - 2 - De condensator

Inhoudsopgave.  - 2 - De condensator Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 Inleiding...3 Capaciteit...3 Complexe impedantie...4 De condensator in serie of parallel schakeling...4 Parallelschakeling...4 Serieschakeling...4 Aflezen van de capaciteit...5

Nadere informatie

TECHNIEK project LEERKRACHTENBUNDEL. Jeroen De Meutter Olivier Foets Jeroen Smets

TECHNIEK project LEERKRACHTENBUNDEL. Jeroen De Meutter Olivier Foets Jeroen Smets TECHNIEK project LEERKRACHTENBUNDEL Jeroen De Meutter Olivier Foets Jeroen Smets 2 INLEIDING ONDERZOEKSOPDRACHTEN De onderzoeksopdrachten, zijn kaarten die best geplastificeerd kunnen worden. De leerlingen

Nadere informatie

Basis Elektriciteit R = U/I. Gelijkstroom (Direct Current) Batterij of zonnecel; de elektronen stromen allemaal in 1 richting.

Basis Elektriciteit R = U/I. Gelijkstroom (Direct Current) Batterij of zonnecel; de elektronen stromen allemaal in 1 richting. Basis Elektriciteit Gelijkstroom (Direct Current) Wisselstroom (Alternating Current) Gesloten stroomkring (Closed circuit) DC AC Batterij of zonnecel; de elektronen stromen allemaal in 1 richting. Lichtnet;

Nadere informatie

3.2 Instapprobleem met demonstratie Schakelingen van drie lampjes

3.2 Instapprobleem met demonstratie Schakelingen van drie lampjes 3 Serie- en parallelschakeling 3.1 Introductie Inleiding In de vorige paragraaf heb je je beziggehouden met de elektrische huisinstallatie en de veiligheidsmaatregelen die daarvoor van belang zijn. Behalve

Nadere informatie

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie.

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie. Inhoud Basisgrootheden... 2 Verwarmingsinstallatie... 3 Elektrische schakelingen... 4 Definities van basisgrootheden... 6 Fysische achtergrond bij deze grootheden... 6 Opgave: Geladen bollen... 7 De wet

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Onderwijsinspectie Vlaanderen

Onderwijsinspectie Vlaanderen 1. Doel practica in ASO, KSO en TSO Onderwijsinspectie Vlaanderen Hoe is het in de praktijk gesteld met het uitvoeren van leerlingenproeven? Het empirisch karakter van het vak tot uiting brengen Leerlingen

Nadere informatie

4.2 Het instapprobleem Een roodgloeiende metaaldraad onderdompelen in water

4.2 Het instapprobleem Een roodgloeiende metaaldraad onderdompelen in water 4 Elektrische energie 4.1 Introductie Inleiding Het hoofdstuk gaat over het goed en veilig functioneren van elektrische schakelingen en over wetmatigheden die gelden voor elektrische schakelingen. Je hebt

Nadere informatie

Examenprogramma en syllabus Elektrotechniek, BB, KB, GL, 2010

Examenprogramma en syllabus Elektrotechniek, BB, KB, GL, 2010 Examenprogramma en syllabus Elektrotechniek, BB, KB, GL, 2010 In de zes algemene onderwijsdoelen die voor alle vakken en sectoren in het vmbo gelden, worden rekenvaardigheden benoemd in de doelstelling

Nadere informatie

2 d INPROFIEL graad TSO

2 d INPROFIEL graad TSO INPROFIEL 2 de graad TSO INLEIDING Wanneer je deze infomap in handen krijgt, duidt dit op interesse voor het technisch onderwijs. Kiezen voor het technisch onderwijs is kiezen voor ruime studiemogelijkheden

Nadere informatie

BAT-141 EPD basis 1. Zelfstudie en huiswerk 10-08

BAT-141 EPD basis 1. Zelfstudie en huiswerk 10-08 BAT-141 EPD basis 1 Zelfstudie en huiswerk 10-08 2 Inhoud INTRODUCTIE 3 DOELSTELLINGEN 4 ELEKTRISCH METEN 5 SPANNING METEN 6 STROOM METEN 7 WEERSTAND METEN 9 BASISSCHAKELINGEN 10 ELEKTRISCH VERMOGEN 11

Nadere informatie

Alternator 1. De functie van de wisselstroomgenerator of de alternator 2. De werking/ basisprincipe van de wisselstroomgenerator

Alternator 1. De functie van de wisselstroomgenerator of de alternator 2. De werking/ basisprincipe van de wisselstroomgenerator Alternator In dit hoofdstuk zal ik het vooral hebben over de functie is van de alternator in de wagen. En hoe het basisprincipe is van deze generator. 1. De functie van de wisselstroomgenerator of de alternator

Nadere informatie

Talen en wetenschappen

Talen en wetenschappen Talen en Grieks- Industriële Latijn-moderne talen Latijn- Moderne talen-wiskunde Wetenschappen-wiskunde Techniek- Studieaanbod derde graad 1 Grieks Aardrijkskunde 1 2 Esthetica 1 0 Grieks 4 4 Biologie 2 1

Nadere informatie

Basiskennis en Basisvaardigheden II (245)

Basiskennis en Basisvaardigheden II (245) ASISKENNIS EN ASISVAARDIGHEDEN II 245 asiskennis en asisvaardigheden II (245) SCHEIKUNDE 245.01 De kandidaat kan de belangrijkste scheikundige en natuurkundige verschijnselen onderscheiden. 245.02 De kan

Nadere informatie

6 VEELVOUDEN EN ONDERDELEN VAN EENHEDEN

6 VEELVOUDEN EN ONDERDELEN VAN EENHEDEN 6 VEELVOUDEN EN ONDERDELEN VAN EENHEDEN Bij weerstanden, maar ook bij spanning en stroom, kunnen zeer uit een lopende waarden voorkomen. Spanning kan liggen tussen bijvoorbeeld 0,000 001 V en 160 000 V.

Nadere informatie

Elektrotechniek voor Dummies

Elektrotechniek voor Dummies Elektrotechniek voor Dummies Het programma Spoedcursus Elektrotechniek voor dummies Spanning/stroom Vermogen Weerstand (Resistantie) Wet van Ohm Serie/Parallel AC-DC Multimeter Componenten Weerstand Draadweerstand

Nadere informatie

Labo. Elektriciteit OPGAVE: De driefasetransformator. Sub Totaal :.../90 Totaal :.../20

Labo. Elektriciteit OPGAVE: De driefasetransformator. Sub Totaal :.../90 Totaal :.../20 Labo Elektriciteit OPGAVE: De driefasetransformator Datum van opgave:.../ / Datum van afgifte:.../ / Verslag nr. : 01 Leerling: Assistenten: Klas: 3.2 EIT KTA Ieper Attitude & evaluatie:.../10 Theorie:.../10

Nadere informatie

BSO TWEEDE GRAAD. vak 2000/095 TV AUTOTECHNIEKEN / CARROSSERIE. (vervangt 97323) 1 u/w. IT-o

BSO TWEEDE GRAAD. vak 2000/095 TV AUTOTECHNIEKEN / CARROSSERIE. (vervangt 97323) 1 u/w. IT-o BSO TWEEDE GRAAD vak TV AUTOTECHNIEKEN / CARROSSERIE 1 u/w IT-o 2000/095 (vervangt 97323) TV AUTOTECHNIEK / CARROSSSERIE INHOUDSOPGAVE Beginsituatie voor het vak... 2 Specifieke visie... 2 Leerplandoelstellingen

Nadere informatie

Pedagogische Begeleidingsdienst. contactdag leerkrachten informatica 24 februari 2011 namiddaggedeelte

Pedagogische Begeleidingsdienst. contactdag leerkrachten informatica 24 februari 2011 namiddaggedeelte Pedagogische Begeleidingsdienst contactdag leerkrachten informatica 24 februari 2011 namiddaggedeelte agenda namiddag INFORMATICA 1 info nieuwe leerplan(nen) 2de graad > kritische groepsbespreking > plenum

Nadere informatie

2. MODULES. Module Inbedrijfstelling residentiële installatie

2. MODULES. Module Inbedrijfstelling residentiële installatie OPLEIDINGENSTRUCTUUR RESIDENTIEEL ELEKTROTECHNISCH INSTALLATEUR 1. BESCHRIJVING Referentiekaders: WELZIJN OP HET WERK Beroepsprofielen (SERV, oktober 2004) RESIDENTIEEL ELEKTROTECHNISCH INSTALLATEUR Beroepsprofiel

Nadere informatie

Leereenheid 7. Diagnostische toets: Vermogen en arbeidsfactor van een sinusvormige wisselstroom

Leereenheid 7. Diagnostische toets: Vermogen en arbeidsfactor van een sinusvormige wisselstroom Leereenheid 7 Diagnostische toets: Vermogen en arbeidsfactor van een sinusvormige wisselstroom Let op! Bij meerkeuzevragen: Duid met een kringetje rond de letter het juiste antwoord of de juiste antwoorden

Nadere informatie

Digitale multimeter 700b

Digitale multimeter 700b 9705801 Digitale multimeter 700b Gebruikershandleiding Waarschuwing: lees en begrijp de handleiding voor het gebruik van de digitale multimeter. Het niet begrijpen of te voldoen aan de waarschuwingen en

Nadere informatie

Meten met de multimeter Auteur: Wouter (Flush) [0905-002]

Meten met de multimeter Auteur: Wouter (Flush) [0905-002] Meten met de multimeter Auteur: Wouter (Flush) [0905-002] Dit artikel moet de beginners helpen simpele metingen te kunnen uitvoeren met de multimeter. Soorten multimeters Eerst en vooral hebben we digitale

Nadere informatie

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN

ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN ASO - studierichtingen in VIA-TIENEN De onderwijsvorm ASO is een breed algemeen vormende doorstroomrichting waarin de leerlingen zich voorbereiden op een academische of professionele bacheloropleiding.

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad Profilering derde graad De leerling heeft in de eerste en de tweede graad de gelegenheid gehad om zijn of haar interesses te ontdekken. Misschien heeft hij of zij al enig idee ontwikkeld over toekomstige

Nadere informatie

OPLEIDING VOOR DEALERS VAN TUINMATERIEEL

OPLEIDING VOOR DEALERS VAN TUINMATERIEEL 2 OPLEIDING VOOR DEALERS VAN TUINMATERIEEL Fedagrim, de Belgische federatie van leveranciers van machines, gebouwen en uitrusting voor landbouw en groene zones vzw, heeft een reeks verdelers van tuinmaterieel

Nadere informatie

Hoofdstuk 4 Het schakelen van weerstanden.

Hoofdstuk 4 Het schakelen van weerstanden. Hoofdstuk 4 Het schakelen van weerstanden.. Doel. Het is de bedoeling een grote schakeling met weerstanden te vervangen door één equivalente weerstand. Een equivalente schakeling betekent dat een buitenstaander

Nadere informatie

HOOFDSTUK 2: Elektrische netwerken

HOOFDSTUK 2: Elektrische netwerken HOOFDSTUK 2: Elektrische netwerken 1. Netwerken en netwerkelementen elektrische netwerken situering brug tussen fysica en informatieverwerkende systemen abstractie maken fysische verschijnselen vb. velden

Nadere informatie

Elektriciteit. Wat is elektriciteit

Elektriciteit. Wat is elektriciteit Elektriciteit Wat is elektriciteit Elektriciteit kun je niet zien, niet ruiken, niet proeven, maar wel voelen. Dit voelen kan echter gevaarlijk zijn dus pas hier voor op. Maar wat is het dan wel? Hiervoor

Nadere informatie

SECUNDAIR ONDERWIJS FUNDAMENTEEL GEDEELTE

SECUNDAIR ONDERWIJS FUNDAMENTEEL GEDEELTE SECUNDAIR ONDERWIJS Onderwijsvorm: BSO Graad: derde graad Jaar: eerste en tweede leerjaar Studiegebied: Koeling en warmte FUNDAMENTEEL GEDEELTE Optie(s): Koelinstallaties Vak(ken): TV Elektriciteit / elektronica

Nadere informatie

4.2 Het instapprobleem Een roodgloeiende metaaldraad onderdompelen in water

4.2 Het instapprobleem Een roodgloeiende metaaldraad onderdompelen in water 4 Elektrische energie 4.1 Introductie Inleiding Het hoofdstuk gaat over het goed en veilig functioneren van elektrische schakelingen en over wetmatigheden die gelden voor elektrische schakelingen. Je hebt

Nadere informatie

Profilering derde graad

Profilering derde graad De leerling heeft in de 1ste en de 2de graad, de gelegenheid gehad zijn/haar interesses te ontdekken en heeft misschien al enig idee ontwikkeld over toekomstige werk- of studieplannen. Vaardigheden, inzet,

Nadere informatie

Elektrotechniek voor mobiele systemen (Voertuigen en machines)

Elektrotechniek voor mobiele systemen (Voertuigen en machines) Elektrotechniek voor mobiele systemen (Voertuigen en machines) 1. Inhoud Inleiding 1. Natuurkundige begrippen. Stroom. Spanning. Weerstand. Vermogen. 2. Geleiders en isolatoren. 3. De stroomkring. Opbouw

Nadere informatie

INHOUD INLEIDING 19. Metingen en thermografie - 13

INHOUD INLEIDING 19. Metingen en thermografie - 13 INLEIDING 19 1 NEN 1010 ALS ACHTERGROND 21 1.1 VOEDINGSBRONNEN 22 1.1.1 Aansluiting op net: diverse stroomstelsels 22 1.1.2 Voedingsbronnen voor veiligheidsdoeleinden 25 1.2 BESCHERMINGSMAATREGELEN 25

Nadere informatie

WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 25 3910 NEERPELT. Tel. +32 11 64 07 01 Fax +32 11 64 41 46. info@shn.be www.shn.be www.wico.

WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 25 3910 NEERPELT. Tel. +32 11 64 07 01 Fax +32 11 64 41 46. info@shn.be www.shn.be www.wico. STUDIERICHTINGEN DERDE GRAAD 0-0 WICO Campus Sint-Hubertus Stationsstraat 5 90 NEERPELT Tel. + 6 07 0 Fax + 6 6 info@shn.be www.shn.be www.wico.be STUDEREN IN DE DERDE GRAAD VAN HET ASO Het doel van het

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL 2004

Examenopgaven VMBO-GL 2004 Examenopgaven VMBO-GL 2004 tijdvak 1 maandag 24 mei 9.00-11.00 uur ELEKTROTECHNIEK CSE GL Gebruik waar nodig de bijlage formulelijst. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 60

Nadere informatie

Elektriciteit Inhoud. Elektriciteit demonstraties

Elektriciteit Inhoud. Elektriciteit demonstraties Elektriciteit Inhoud Inleiding : Deze les Spanning: Wat is dat, hoe komt dat? Stroom(sterkte) : Wat is dat, hoe komt dat? Practicum: (I,)-diagram van een lampje en een weerstand Weerstand : Wet van Ohm

Nadere informatie