voorbeeldhoofdstuk havo natuurkunde

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "www.samengevat.nl voorbeeldhoofdstuk havo natuurkunde"

Transcriptie

1 voorbeeldhoofdstuk havo natuurkunde

2 havo natuurkunde Ir..P.J. Thijssen

3 Voorwoord Beste docent, Voor u ligt een deel van de nieuwe Samengevat havo natuurkunde. Dit katern bevat een voorbeeldhoofdstuk, waarmee u een goede indruk krijgt van de vernieuwde uitgave. In de zomer van 8 verschijnt de complete Samengevat. De inhoudsopgave hiervan vindt u ook in dit katern. w examenleerlingen kunnen zich met de meest actuele Samengevat voorbereiden op hun examen in 9! De belangrijkste wijziging in de nieuwe Samengevat is de aanpassing aan het examenprogramma dat vanaf 7 van kracht is. Daarnaast zijn nog andere verbeteringen doorgevoerd: Examenbundel en Samengevat zijn nog beter op elkaar afgestemd, doordat de hoofdstukindeling gelijk loopt. Het lettertype is aangepast om de leesbaarheid te vergroten. De onderwerpen voor het schoolexamen worden apart aangegeven. De didactische scheiding tussen de schematische theorie op de linker pagina en de toelichting en voorbeelden op de rechter pagina is duidelijker, mede door gebruik van een steunkleur. De tabellen zijn van kleur voorzien voor een betere leesbaarheid. Heeft u vragen over Samengevat en/of Examenbundel? Neem dan contact op met nja Haggeman van Docentenlijn via telefoonnummer Ik wens u veel succes met de beoordeling van dit katern. Bent u enthousiast en wilt u de complete Samengevat ontvangen zodra het van de drukpers rolt? Mail dan uw gegevens naar: en vermeld welke uitgave van Samengevat u wilt ontvangen. Judith ten Brummelhuis itgever Examentraining Zutphen, januari 8

4 inhoud (met verwijzing naar het examenprogramma) voorwoord hoe werk je met dit boek Elektriciteit (domein B) Regelsystemen en signaalverwerking (domein B) 3 Elektromagnetisme (domein B3) 4 Opwekking en transport van elektrische energie (domein B4) 5 Licht (domein C) 6 Trillingen en golven (domein C) 7 Beweging (domein D) 8 Kracht, arbeid en energie (domein D) 9 Materie en energie (domein E) Straling, gezondheid en kernenergie (domein E) Compex-vaardigheden lgemene vaardigheden (delen van domein ) trefwoordenregister

5 Elektriciteit basiskennis lading er bestaat + en lading; elektronen zijn dragers van lading; protonen zijn dragers van + lading krachten tussen ladingen gelijke ladingen stoten elkaar af; + en trekt elkaar aan elektrische geleiding vindt in metalen plaats door vrije elektronen; in vloeistoffen door ionen geleider heeft zéér kleine weerstand voor elektrische stroom supergeleider weerstand is exact nul ohm isolator bevat geen vrije ladingsdragers; heeft zeer grote weerstand spanningsbronnen gelijkspanningsbronnen accu, batterij, voedingsapparaat; symbool: polen de + pool is altijd hoger dan de pool bv. bij een 9 V batterij is de + pool 9 volt hoger dan de pool één pool geaard die pool is dan volt bij een 9 V batterij met de + pool geaard is deze pool dus volt de pool is 9 V lager: die is dan 9 V symbool aarde of bronnen in serie indien de + pool van de ene bron is verbonden met de pool van de volgende bron geldt: totale spanning = som van de afzonderlijke spanningen wisselspanningsbronnen dynamo, stopcontactspanning; symbool: polen één pool is meestal V, de andere wisselt tussen + en stroomsterkte I (in ) constante stroomsterkte I = onvertakte stroomkring I is o (zie figuur hiernaast) vertakte keten I toevoer = I afvoer I I I3 I 4 I5 toevoer afvoer Q t Q stelt hier lading voor (niet warmte) veral even groot I = I = I 3 = I 4 I I I 4 I 5 I I 3 I R R I 4 I,t-diagram oppervlak = Q; dit is de getransporteerde lading (in coulomb) Q,t-diagram steilheid van de lijn in Q,t-diagram stelt I voor (in ampère) richting van stroomsterkte buiten de spanningsbron van + naar (binnen de bron van naar +) elektronenstroom tegengesteld aan de richting van I; elektronen worden niet verbruikt: alle elektronen die de batterij verlaten, keren er ook weer terug, alleen met veel minder energie I 3 O:\THIEMEME\36746\OPMK\NTRKNDE\943344_hna45sgL.doc 7--8 /6

6 toelichting eenheid van lading coulomb (C). Lading van elektron =,6 9 C Coulomb is de lading van = 6,5 8 protonen (en Coulomb die van 6,5 8 elektronen). 9,6 spanningsbron bron die een blijvende elektrische spanning kan onderhouden tussen zijn aansluitpunten er kan een blijvende elektrische stroom ontstaan. spanning aantal joule dat door coulomb lading wordt afgegeven. Hieruit volgt: volt = joule/coulomb = J/C of J C gelijkspanningsbronnen in serie (batterij) - In een zaklamp worden spanningsbronnen vaak in serie geschakeld. Dit doet men om een grotere spanning te krijgen. Een voorbeeld van een serieschakeling is hiernaast weergegeven. Elke spanningsbron heeft een spanning van,5 volt Hoe groot is de spanning B? P Q B Gaande van naar B ga je 4 maal van + naar je daalt dus 4,5 = 6, V. Het geheel gedraagt zich dus als één batterij van 6, V, waarbij de +kant is en B de kant. stroomsterkte aantal coulomb dat per seconde de dwarsdoorsnede van een stroomdraad passeert ampère = coulomb/s = C/s. Om een blijvende stroomsterkte te krijgen moet er een spanningsbron zijn èn een gesloten kring: een stroomkring. (Verwar stroomsterkte in C/s niet met stroomsnelheid in m/s). - In de situatie hiernaast geldt: + I P = I Q, ondank het feit dat er bij Q een grotere doorstroomopening is (de draad is daar dikker). P Q - Het diagram hiernaast toont hoe de stroom in een draad veranderde in de loop van de tijd. Hoeveel lading is er in totaal gestroomd? I () 6, lading Q = oppervlak in I,t-diagram =,5 s 6, C/s =,5 C 5, t (ms) - Bij een batterij van 9, V levert elke coulomb lading, die stroomt van + naar, een energie aan de schakeling van 9, joule. Hoeveel energie wordt dan door deze batterij geleverd, als er gedurende 5 minuten een stroom loopt van 45 m? 45 m =,45 elke seconde loopt er,45 coulomb rond en elke coulomb levert 9, J elk seconde wordt,45 9, = 4,5 J geleverd in 5 min (= 5 6 s) wordt 4,5 3 =, 4 J energie geleverd. O:\THIEMEME\36746\OPMK\NTRKNDE\943344_hna45sgR.doc --8 /6

7 begrippen en relaties elektriciteit formule van Ohm: = I R = spanning over de weerstand; R is waarde van de weerstand; formule = I Rgeldt altijd, ook indien R niet constant is; wet van Ohm zegt: = constant indien weerstand constant is I I,-diagrammen R = constant rechte lijn door O; zie diagram I 3 lijn en ; hier geldt: R lijn < R lijn R constant de lijn is wel recht maar gaat niet door de oorsprong; zie lijn 3 in diagram hiernaast kromme lijnen bv. diagram van een gasontladingslamp; zie figuur merk hier op R daalt naarmate I toeneemt voor V 8 V geldt: I =, dus daar is R oneindig groot berekening van R in punt P: deel de coördinaten van en I op elkaar I is gevolg van combinatie van en R I past zich altijd aan aan de omstandigheden I gasontladingslamp P 8 V weerstand R (in ) mogelijke betekenissen van het woord weerstand naam voor eigenschap weerstand te bieden aan elektrische stroom naam van voorwerp dat weerstand biedt; elektrische onderdelen gedragen zich soms als weerstanden met constante waarde, soms als weerstanden met variabele waarde soorten weerstanden ohmse weerstanden weerstanden met constante waarde koolweerstand vaak gebruikt in radio s, tv s etc uiterlijke afmeting van weerstand zegt in praktijk niets over het aantal ohm, wel over het vermogen dat zo n weerstand kan opnemen zonder te verbranden (metalen) draad bij constante temperatuur R = = soortelijke weerstand (eenheid m ofwel m) = lengte van de draad in meter = grootte van doorstroomoppervlak in m d ronde draden: = r = 4 d weerstand van (koperen) elektriciteitssnoer is heel klein temperatuurstijging neemt toe dus de weerstand neemt ook toe O:\THIEMEME\36746\OPMK\NTRKNDE\943344_hna45sgL.doc 7--8 /6

8 toelichting wet van Ohm de stroomsterkte I in een geleider (met constante weerstand) is recht evenredig met de spanning over de uiteinden van de geleider = constant. I - In het diagram hiernaast is het I,-diagram weergegeven van een 6 volts lampje. Bereken de weerstand bij = 6, V. I (m) 5 raaklijn Lees de stroomsterkte af bij 6, V. 4 I = 4 m R = 6, = I,4 = 4 3 lampje Neemt R toe of af bij afname van? Neem een puntenpaar bij kleinere bv. = 3, V en I = 3 m. R bij 3V = 3, = I,3 = 9,4. R bij 6V was 3 6 4, dus R neemt af bij afname van. (volt) Bepaal de weerstand bij = V. Fout is: R = = I = ( kan niet). Goed is: teken raaklijn aan de grafiek in de oorsprong, kies een punt hoog op de lijn en lees O en af R = = I O =,5 V, 48 = 3, Let erop dat je niet O neemt i.p.v. O. soortelijke weerstand de weerstand van een draad van m lengte en een doorsnede van m. De eenheid van is dan m. (volgt uit = R eenheid = m = m) m Doorsneden van draden komen vaker voor in de eenheid mm dan in m. De eenheid van is dan mm m. weerstanden - Zie nevenstaande schakeling en diagram. Eén grafieklijn in het diagram heeft betrekking op de NTC in de schakeling, de andere lijn heeft betrekking op het lampje. Welke grafieklijn hoort bij de NTC, lijn of lijn? Bij toename van neemt de temperatuur van de NTC toe, dus neemt de weerstand af er loopt steeds gemakkelijker stroom lijn hoort bij de NTC. Hoe groot is het ingeschakelde deel van de weerstand R indien gegeven is, dat het lampje brandt op een spanning van 6, V? Er geldt: lamp = NTC = 6, V (parallelschakeling) R = 9, 6, = 3, V (serieschakeling). it het diagram volgt: I R = I lamp + I NTC = = = 58 m R = I R = 3, V,58 = 5, R I (m) 4 3 9, V + NTC 4 6 (volt) R O:\THIEMEME\36746\OPMK\NTRKNDE\943344_hna45sgR.doc --8 /6

9 begrippen en relaties elektriciteit 3 weerstanden (vervolg) soorten weerstanden niet-ohmse weerstanden weerstanden met variabele waarde koolmicrofoon bestaat uit zeer veel kleine korreltjes koolstof in een opgesloten ruim- door een membraan; bij geluid (verandering van de luchtdruk) te, afgesloten verandert de afstand tussen de korreltjes en daarmee de weerstand PTC weerstand met Positieve Temperatuur Coëfficiënt bij temperatuurstijging neemt de weerstand toe, bv. verwarmingselement (metaaldraad), gloeilamp NTC weerstand met Negatieve Temperatuur Coëfficiënt bij temperatuurstijging neemt de weerstand af LDR Light Dependent Resistor lichtgevoelige weerstand; weerstand neemt af naarmate er meer licht op valt diode laat str oom maar in één richting door; weerstand neemt af bij toename van spanning over diode LED Light Emitting Diode ; diode zendt bij stroomdoorgang licht uit schuifweerstand symbool: S B aansluitingen met schuif S kun je aftakken op elk punt tussen en B; bij draaiweerstanden heeft de weerstand een ronde vorm schuifweerstand wordt gebruikt als: regelbare weerstand je gebruikt aansluitingen, waaronder schuif S spanningsdeler je gebruikt alle 3 de aansluitingen schakelingen met weerstanden serieschakeling 3 R R R 3 I tot I I I 3 vervangingsweerstand R totaal = R v = R + R + R stroomsterkte I tot = I = I = I 3 =... spanning over het geheel tot = parallelschakeling I tot I I I 3 R R 3 R 3 vervangingsweerstand = = Rtotaal Rv R + R + R stroomsterkte I tot = I + I + I spanning over het geheel tot = = = 3 =... I tot O:\THIEMEME\36746\OPMK\NTRKNDE\943344_hna45sgL.doc /6

10 toelichting 3 weerstanden (vervolg) - Op een spoel bevindt zich koperdraad. De ronde draad is, mm dik. De spoel wordt aangesloten op een spanning van,5 V. De stroomsterkte in de spoel blijkt dan,4 te bedragen. Bereken de lengte van de draad op de spoel. R spoel is te berekenen uit: R spoel = =,5 I,4 =,. Bovendien geldt: R = Voor koper geldt (Binas 8) : = 7 9 m De draad is cirkelvormig met diameter, mm r =,6 mm Voor de doorstroomopening van de draad geldt: = r = (,6 3 ) =,3 6 m De lengte bereken je uit R = = R = 6,,3 = 4 m 9 7 LED aansluiten - Een LED is met een weerstand R in serie aangesloten op een spanning van 5, V. De LED brandt normaal bij, V; de stroomsterkte is dan m. Hoeveel moet de waarde van de weerstand R zijn om de LED normaal te laten branden? Vanwege de serieschakeling geldt: de spanning over de weerstand is 5,, = 3, V; de stroomsterkte door de weerstand is (ook) m R = = 3, V 3 3, I, gloeilampjes aansluiten - Twee lampjes en B (zie I,-diagrammen) zijn in serie aangesloten op een batterij van 6 V. Bepaal de stroomsterkte in de kring. Er geldt: I = I B en + B = 6 V. De werkpunten van de lampjes liggen dus op dezelfde horizontale lijn. an beide voorwaarden is voldaan voor een stroomsterkte I batterij = 5 m. schakeling met weerstanden I (m) B 4 6 (volt) - Bij een modelspoorbaan zijn de + en van de spanningsbron verbonden met de rails. Bron =, V I rails D seinlampje Op een bepaald moment is de situatie als hierboven getekend en geldt: I treinmotor = 54 m en I seinlampje = 3 m. De stroom I treinmotor loopt de treinmotor binnen via de wielen. De weerstand van de rails tussen en B bedraagt,8. Tevens geldt: R B = R CD (vervolg) Binas: soortelijke weerstand (8, 9 en ) O:\THIEMEME\36746\OPMK\NTRKNDE\943344_hna45sgR.doc --8 3/6

11 begrippen en relaties elektriciteit 4 schakelingen met weerstanden (vervolg) combinatie van serie en parallel vervangingsweerstand R v berekenen uit combinatie van serie- en parallelformules bron direct uit: R v = stroomsterkte: I bron = I bron bron R v formule = I R is op manieren te gebruiken B = I R v voor een schakeling in zijn geheel ( B = bron ) = I R voor een gedeelte van een schakeling gedeelte kan een of meerdere weerstanden (of andere onderdelen) bevatten; er geldt: over gedeelte = I door gedeelte R van gedeelte spanningsdeling om vanuit één spanningsbron een of meer kleinere spanningen maken serieschakeling er is spanningsdeling; spanning over een weerstand is evenredig met de waarde van de weerstand (zie figuur) : : 3 = R : R : R 3 = + + B 3 3 R R R 3 parallelschakeling spanning is over élke weerstand even groot er is geen spanningsdeling gecombineerde schakelingen pas bovenstaande regels toe: de totale spanning is de span- delen (zie voorbeeld pag. ning over de afzonderlijke 3) el ektrische metingen spanningsmeting sluit voltmeter aan tussen de punten V waartussen je spanning wilt meten; voltmeter heeft zeer grote weerstand stroommeting plaats ampèremeter in de draad waarin je stroomsterkte wilt meten; ampèremeter heeft zeer kleine weerstand weerstandsmeting twee mogelijkheden ohmmeter verwijder eerst weerstand uit schakeling en sluit deze dan direct aan op ohmmeter; ohmmeter heeft zeer grote weerstand; - en V-meter (zie figuur); gebruik R = + ; wordt toegepast, I V terwijl weerstand zich in schakeling bevindt R I + + O:\THIEMEME\36746\OPMK\NTRKNDE\943344_hna45sgL.doc /6

12 toelichting 4 3 schakelingen met weerstanden (vervolg) Welke spanning staat nu over het motortje in de trein? Maak eerst een schematische tekening van de situatie. Zie figuur. Er geldt: I rails = 54 m + 3 m = 84 m B = I rails R B = 84 m,8 =,67 V Ook CD =,67 V en aangezien er geldt: bron = B + motor + CD geldt ook:,v D motor =, V,67 V,67 V motor =,87 V R B R CD I rails trein motor B 54m M C 3m spanningsdeling in een serieschakeling wordt de batterijspanning altijd verdeeld over de verschillende in serie geschakelde weerstanden. Bij parallelschakelingen is er geen spanningsdeling. - Hoeveel maal is in de schakeling hiernaast sprake van spanningsdeling? Spanningsdeling heb je alleen bij serieschakelingen bron wordt hier gedeeld in B en BC. De spanning BC wordt op zijn beurt weer op twee manieren gedeeld: in en 4 (bovenste tak) en in en 3 (onderste tak). Er is dus 3 maal sprake van spanningsdeling. Bereken R x (zie figuur) indien gegeven is dat de stroommeter, aanwijst. I =, en bron = 6 V R v = 3. bron = 6 V V II 4 Ω Ω C V I B 3 5Ω 3Ω De vervangingsweerstand R BC tussen B en C (3 parallel aan 45 ) bedraagt 8 R x = 3 8 = Welke waarde zal voltmeter V I aanwijzen? Er geldt: B : BC = R x : R BC = : 8 = : 3 BC = 3 6 V = 36 V 5 In de onderste tak wordt de spanning gedeeld in de verhouding 3 : 5 = : I = 36 V = 4 V 3 Welke waarde zal voltmeter V II aanwijzen? De spanning BC wordt in de bovenste tak op dezelfde manier verdeeld als in de onderste tak, want : = 5 : 3 voltmeter V II wijst ook 4 V aan. R X I tekenen van elektrische schakelingen - Op een stopcontact wordt een lamp en een strijkijzer R aangesloten. Men wil de stroom meten die door het stopcontact wordt geleverd. Ook de spanning van het stopcontact moet worden gemeten. Teken de schakeling, inclusief de meters. Oplossing: zie figuur hiernaast. Bij het stopcontact staat alles parallel. Verder geldt: -meter in serie plaatsen (in de draad waarin de hoofdstroom loopt) en de V-meter parallel. V R = strijkijzer R O:\THIEMEME\36746\OPMK\NTRKNDE\943344_hna45sgR.doc --8 4/6

13 begrippen en relaties elektriciteit 5 4 elektrisch vermogen P (in W of J/s) berekenen uit P = I gebruiken bij weerstanden en spanningsbronnen apparaten, zoals radio of elektromotor, moet je ook meestal beschouwen als weerstand gehel e schakelingen of onderdelen hiervan merk op spanningsbronnen leveren vermogen alleen te berekenen met P = I waarin = B B bron weerstanden verbruiken vermogen te berekenen met P = I = I R = E P = el = steilheid in E el,t-diagram t R elektrische energie E el (in J of kwh met kwh = 3,6 6 J) algemene formule voor elektrische energie E el = P t P = elektrisch vermogen; t = tijd afgeleide formules voor elektrische energie E el = I t = I R t = t deze formules gebruik je indien P niet verandert in de loop R E el van de tijd = oppervlak in P,t-diagram altijd te gebruiken, ook wanneer P in de loop van de tijd verandert elektrische energie kan worden omgezet in warmte (Q) ontstaat in weerstanden; berekenen met Q = I R t mechanische energie bij een boormachine ontstaat er bv. draaiing (+ enige warmte); berekenen met E = I t licht (+warmte) bij een gloeilamp geldt: E licht = I t ; is het rendement van de lamp gevaren van elektrische stroom oorzaken combinatie van hoge spanning, lage weerstand, grote stroomsterkte, lange contacttijd met de spanning beveiliging mogelijk door isolatie, stroomonderbreking, gebruik van lage spanning (transformator) O:\THIEMEME\36746\OPMK\NTRKNDE\943344_hna45sgL.doc /6

14 toelichting 5 5 elektrisch vermogen aantal joule elektrische energie dat per seconde wordt geleverd of wordt omgezet. - Een gloeilamp wordt aangesloten op het stopcontact (3 V). Er blijkt een stroom te lopen van 8 m. De lamp blijkt slechts 3, W zichtbaar licht te produceren. Hoe groot is het rendement van deze gloeilamp (hoeveel procent van de aan de lamp geleverde energie wordt omgezet in licht)? P opgenomen = I = 3V,8 = 64,4 W en P nuttig = 3, W Pnuttig 3, W = % = % = 5,% P 64,4 W opgenomen - Een kerstboomverlichting (5 identieke lampjes in serie) wordt aangesloten op het stopcontact (3 V). In totaal wordt dan een vermogen verbruikt van 35 W. Bereken de weerstand van één lampje. Er geldt: P = I 35 = 3 I I =,5. De spanning over één lampje is (serieschakeling) gelijk aan 3 5 = 4,6 V R lampje = = 4,6 I,5 = 3 (of: gebruik P = R R = P = 3 35 = 5 R lampje = 5 5 = 3 ) elektrische energie kilowattuur (kwh) wordt vaak gebruikt als eenheid van elektrische energie., kwh =, kw h = W uur = J/s 36 s = 3,6 6 J - In een weerstand neemt het vermogen in de loop van de tijd toe als afgebeeld in 4 het diagram hiernaast. Hoeveel energie is na 5 s opgenomen? E el = oppervlak = J =,5 kj - Op het stopcontact zijn gedurende 3 uur en minuten aangesloten: lampen van W, een lamp van 6 W en een televisie (85 W). 5 5 t (s) Bereken hoeveel de gebruikte elektrische energie kost wanneer gegeven is, dat de kwh-prijs gelijk is aan,3. P totaal = W + 6 W + 85 W = 345 W (=,345 kw). Voor de tijd t geldt: t = 3,33 uur (want minuten = 3 uur). it E el = P t volgt: E el =,345 kw 3,33 h =,49 kwh dit kost,49,3 =,5 O:\THIEMEME\36746\OPMK\NTRKNDE\943344_hna45sgR.doc --8 5/6

15 begrippen en relaties elektriciteit 6 6 elektriciteit in huis kenmerken elektrisch circuit met wisselspanning = 3 V; f = 5 Hz paral lelschakeling van apparatuur hierbij werken alle apparaten op 3 V onderdelen groepenkast de elektriciteit wordt verdeeld over verschillende groepen; op één groep zijn verschillende stopcontacten en lampaansluitingen aangesloten; elke groep heeft een eigen schakelaar S smeltveiligheid (stop of zekering) elke groep heeft zijn eigen smeltveiligheid; wanneer de stroom boven een bepaalde waarde komt (in huis meestal 6 ampère) smelt het draadje in de stop door hoofdzekering door deze zekering loopt de stroom van alle groepen samen; de zekering smelt meestal door bij 5 ampère kwh-meter registreert de hoeveelheid elektrische energie die in een bepaalde periode is gebruikt aardlekschakelaar wanneer de stroom die de groepenkast verlaat (I uit ) niet gelijk is aan de stroom die er terug keert (I in ), zit er ergens in huis een stroomlek dat kan gevaar opleveren; de schakelaar schakelt de stroom uit wanneer I in I uit > ca. 3 m; dit gebeurt met een relais fasedraad bruin van kleur; dit is de gevaarlijke draad, waarop de (wissel)spanning staat nuldraad blauw van kl eur; deze draad is V; alle apparaten, lampen etc, worden aangesloten tussen fasedraad en nuldraad; de stroom loopt tussen fasedraad en nuldraad en wisselt voortdurend van richting (wisselstroom) aardl eiding geel/groen van kleur; apparaten met metalen omhulsels en apparaten die met vocht in aanraking komen hebben deze extra draad; de draad voorkomt dat apparaten onder stroom komen te staan begrippen overbelasting treedt op indien de apparaten, die op één groep zijn aangesloten, meer stroom vragen dan de maximale toegestane waarde de zekering smelt dan door kortsluiting treedt op wanneer de nuldraad en de fasedraad direct contact met elkaar ma- (met weerstand) er tussen; de stroomsterkte over- ken, dus zonder een apparaat schrijdt dan de maximaal toegestane waarde de zekering smelt door O:\THIEMEME\36746\OPMK\NTRKNDE\943344_hna45sgL.doc /6

16 toelichting 6 7 elektriciteit in huis - Hieronder staat schematisch hoe elektriciteit in huizen is geschakeld. S S V 3 V groep I uit fasedraad 3 V groep hoofdschakelaar S 3 V I in kwhmeter hoofdzekering 5 S 4 groep 3 groep 4 nuldraad = stopcontact (niet geaard) V 3 V aardleiding Noem twee redenen om alle apparaten parallel te schakelen in plaats van in serie. - lle apparaten werken dan op dezelfde spanning (3 V), dat is handig. - Wanneer één apparaat wordt uitgezet, dan gaan de andere apparaten niet ook uit Hoeveel vermogen kan in dit huis maximaal worden verbruikt? Door de hoofdzekering mag maximaal I max = 5 lopen P max = 3 V 5 = 5,8 kw (fout is: I max = 4 6 = 64 in plaats van 5 ). - Pepijn registreert gedurende lange tijd de stand teller van stand van de kwh-meter in de meterkast, 79 kwh-meter terwijl Marlien er in huis af en toe voor zorgt 786 dat het verbruikte vermogen verandert. Dit levert nevenstaand diagram. 78 Schakelt Marlien steeds meer apparaten in of steeds meer apparaten uit? 778 De steilheid in E,t-diagram stelt P voor. t (u ur) De steilheid neemt af Marlien schakelt steeds meer apparaten uit. Hoeveel stroom liep door de hoofdzekering op t = s? P t=s = steilheid = 784 kwh 778 kwh = 4, kw I = P 3,5 h = 4, 3 = 7 toepassingen van elektriciteit - In gezondheidszorg en techniek: - meetapparatuur bv. meten ECG (elektrische activiteit van het hart), meten EEG (elektrische activiteit van de hersenen), meten van bloeddruk, etc. - elektrische hulpmiddelen bv. pacemaker (hartstimulator) en gehoorapparaat. - Opwekking van warmte bv. elektrische boiler, strijkijzer, lasapparaat, kookplaat, magnetron. - Magnetische werking, zoals in elektromotoren, dynamo s, relais, harde schijf van computer. O:\THIEMEME\36746\OPMK\NTRKNDE\943344_hna45sgR.doc --8 6/6

17 examenbundels - zelfstanding voorbereiden op het examen - examen voorbereiden op basis van persoonlijk studieadvies - stapsgewijs toewerken naar het examenniveau - oefenen met recente examens havo Duits havo Engels havo Frans havo Nederlands havo biologie havo natuurkunde havo scheikunde havo wiskunde havo wiskunde B havo aardrijkskunde havo economie havo geschiedenis havo M&O examenbundel + samengevat = jouw succesformule samengevat - schematisch overzicht van alle examenstof - beknopte en heldere uitleg - snel en overzichtelijk door te nemen en te herhalen - het perfecte uittreksel havo biologie havo natuurkunde havo scheikunde havo wiskunde havo wiskunde B havo aardrijkskunde havo economie havo M&O I S B N

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie.

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie. Inhoud Basisgrootheden... 2 Verwarmingsinstallatie... 3 Elektrische schakelingen... 4 Definities van basisgrootheden... 6 Fysische achtergrond bij deze grootheden... 6 Opgave: Geladen bollen... 7 De wet

Nadere informatie

VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8

VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8 SAMENVATTING ELEKTRICITEIT VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8 HOEVEELHEID LADING Symbool Q (soms q) Eenheid C (Coulomb) Iedereen heeft wel eens gemerkt dat voorwerpen elektrische eigenschappen kunnen krijgen.

Nadere informatie

Naam: Klas Practicum elektriciteit: I-U-diagram van lampje Nodig: spanningsbron, schuifweerstand (30 Ω), gloeilampje, V- en A-meter, 6 snoeren

Naam: Klas Practicum elektriciteit: I-U-diagram van lampje Nodig: spanningsbron, schuifweerstand (30 Ω), gloeilampje, V- en A-meter, 6 snoeren Naam: Klas Practicum elektriciteit: I-U-diagram van lampje Nodig: spanningsbron, schuifweerstand (30 Ω), gloeilampje, V- en A-meter, 6 snoeren Schakeling In de hiernaast afgebeelde schakeling kan de spanning

Nadere informatie

3.4.3 Plaatsing van de meters in een stroomkring

3.4.3 Plaatsing van de meters in een stroomkring 1 De stroom- of ampèremeter De ampèremeter is een meetinstrument om elektrische stroom te meten. De sterkte van een elektrische stroom wordt uitgedrukt in ampère, vandaar de naam ampèremeter. Voorstelling

Nadere informatie

Opgave 1 Er zijn twee soorten lading namelijk positieve en negatieve lading.

Opgave 1 Er zijn twee soorten lading namelijk positieve en negatieve lading. itwerkingen Opgave Er zijn twee soorten lading namelijk positieve en negatieve lading. Opgave 2 Een geleider kan de elektrische stroom goed geleiden. Metalen, zout water, grafiet. c. Een isolator kan de

Nadere informatie

Hfd 3 Stroomkringen. Isolator heeft geen vrije elektronen. Molecuul. Geleider heeft wel vrije elektronen. Molecuul.

Hfd 3 Stroomkringen. Isolator heeft geen vrije elektronen. Molecuul. Geleider heeft wel vrije elektronen. Molecuul. Hfd 3 Stroomkringen Enkele begrippen: Richting van de stroom: Stroom loopt van de plus naar de min pool Richting van de elektronen: De elektronen stromen van de min naar de plus. Geleiders en isolatoren

Nadere informatie

Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5)

Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5) Uitwerkingen VWO deel 1 H2 (t/m par. 2.5) 2.1 Inleiding 1. a) Warmte b) Magnetische Energie c) Bewegingsenergie en Warmte d) Licht (stralingsenergie) en warmte e) Stralingsenergie 2. a) Spanning (Volt),

Nadere informatie

VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8

VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8 SAMNVATTING LKTICITIT VWO 4 kernboek B hoofdstuk 8 HOVLHID LADING Symbool Q (soms q) enheid C (Coulomb) Iedereen heeft wel eens gemerkt dat voorwerpen elektrische eigenschappen kunnen krijgen. Als je over

Nadere informatie

hoofdstuk 1 Elektriciteit.

hoofdstuk 1 Elektriciteit. hoofdstuk 1 Elektriciteit. 1.1 Lading. Veel toestellen op het laboratorium werken met elektriciteit. De werking van deze toestellen berust op elektrische lading die stroomt. We kennen twee soorten lading:

Nadere informatie

Naam: Klas: Repetitie natuurkunde voor havo (versie A) Getoetste stof: elektriciteit 1 t/m 5

Naam: Klas: Repetitie natuurkunde voor havo (versie A) Getoetste stof: elektriciteit 1 t/m 5 Naam: Klas: Repetitie natuurkunde voor havo (versie A) Getoetste stof: elektriciteit 1 t/m 5 OPGAVE 1 Teken hieronder het bijbehorende schakelschema. Geef ook de richting van de elektrische stroom aan.

Nadere informatie

NASK1 SAMENVATTING ELEKTRICITEIT. Wanneer loopt er stroom? Schakelingen

NASK1 SAMENVATTING ELEKTRICITEIT. Wanneer loopt er stroom? Schakelingen NASK1 SAMENVATTING ELEKTRICITEIT Wanneer loopt er stroom? Elektrische apparaten werken alleen als er een stroom door loopt. Om de stroom te laten lopen is er altijd een spanningsbron nodig. Dat kan een

Nadere informatie

Inleiding 3hv. Opdracht 1. Statische elektriciteit. Noem drie voorbeelden van hoe je statische elektriciteit kunt opwekken.

Inleiding 3hv. Opdracht 1. Statische elektriciteit. Noem drie voorbeelden van hoe je statische elektriciteit kunt opwekken. Inleiding hv Opdracht Statische elektriciteit Noem drie voorbeelden van hoe je statische elektriciteit kunt opwekken Opdracht Serie- en parallelschakeling Leg van elke schakeling uit ) of het een serie-

Nadere informatie

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie.

Een elektrische schakeling is tot op zekere hoogte te vergelijken met een verwarmingsinstallatie. Inhoud Basisgrootheden... 2 Verwarmingsinstallatie... 3 Elektrische schakelingen... 4 Definities van basisgrootheden... 6 Fysische achtergrond bij deze grootheden... 6 Opgave: Geladen bollen... 7 De wet

Nadere informatie

6.1 Afrondingsopdracht Goed en veilig werken van elektrische schakelingen

6.1 Afrondingsopdracht Goed en veilig werken van elektrische schakelingen 6. Afronding hoofdstuk 2 6.1 Afrondingsopdracht Goed en veilig werken van elektrische schakelingen Inleiding Bij de introductie van dit hoofdstuk heb je je georiënteerd op het onderwerp van dit hoofdstuk

Nadere informatie

hoofdstuk 1 Elektriciteit.

hoofdstuk 1 Elektriciteit. spanning 2007-2008 hoofdstuk 1 Elektriciteit. 1.1 Lading. Veel toestellen op het laboratorium werken met elektriciteit. De werking van deze toestellen berust op van elektrische lading die stroomt. We kennen

Nadere informatie

Uitwerkingen opgaven hoofdstuk 6. 6.1 Elektrische lading; stroom, spanning en spanningsbron

Uitwerkingen opgaven hoofdstuk 6. 6.1 Elektrische lading; stroom, spanning en spanningsbron itwerkingen opgaven hoofdstuk 6 6.1 Elektrische lading; stroom, spanning en spannings Opgave 5 a De wielen die het contact vormen tussen het vliegtuig en de grond zijn gemaakt van rubber, en rubber is

Nadere informatie

Elektriciteit Inhoud. Elektriciteit demonstraties

Elektriciteit Inhoud. Elektriciteit demonstraties Elektriciteit Inhoud Inleiding : Deze les Spanning: Wat is dat, hoe komt dat? Stroom(sterkte) : Wat is dat, hoe komt dat? Practicum: (I,)-diagram van een lampje en een weerstand Weerstand : Wet van Ohm

Nadere informatie

Diktaat Spanning en Stroom

Diktaat Spanning en Stroom Diktaat Spanning en Stroom hoofdstuk 1 Elektriciteit. 1.1 Lading. Veel toestellen op het laboratorium werken met elektriciteit. De werking van deze toestellen berust op elektrische lading die stroomt.

Nadere informatie

H2 les par2+4+3.notebook November 11, 2015. Elektriciteit in huis. Na de verbruiksmeter zit er een hoofdschakelaar en daarna

H2 les par2+4+3.notebook November 11, 2015. Elektriciteit in huis. Na de verbruiksmeter zit er een hoofdschakelaar en daarna Hoofdstuk 2 Elektriciteit in Huis Elektriciteit in huis Na de verbruiksmeter zit er een hoofdschakelaar en daarna wordt de huisinstallatie verdeeld in groepen met zekeringen. voor de extra veiligheid zijn

Nadere informatie

Elektrische energie en elektrisch vermogen

Elektrische energie en elektrisch vermogen Elektrische energie en elektrisch vermogen Grootheid Symbool Eenheid Lading Q C: Coulomb Spanning U V: Volt Stroomsterkte I A: Ampère Energie E J: Joule Weerstand R Ω: Ohm Spanning: noodzakelijk om lading

Nadere informatie

Natuur- en scheikunde 1, elektriciteit, uitwerkingen. Spanning, stroomsterkte, weerstand, vermogen, energie

Natuur- en scheikunde 1, elektriciteit, uitwerkingen. Spanning, stroomsterkte, weerstand, vermogen, energie 4M versie 1 Natuur- en scheikunde 1, elektriciteit, uitwerkingen Werk netjes en nauwkeurig Geef altijd een duidelijke berekening of een verklaring Veel succes, Zan Spanning, stroomsterkte, weerstand, vermogen,

Nadere informatie

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Elektrodynamica. 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn

Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts. Fysica: Elektrodynamica. 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn Voorbereiding toelatingsexamen arts/tandarts Fysica: Elektrodynamica 25 juli 2015 dr. Brenda Casteleyn Met dank aan: Atheneum van Veurne (http://www.natuurdigitaal.be/geneeskunde/fysica/wiskunde/wiskunde.htm),

Nadere informatie

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2)

Theorie: Energieomzettingen (Herhaling klas 2) les omschrijving 12 Theorie: Halfgeleiders Opgaven: halfgeleiders 13 Theorie: Energiekosten Opgaven: Energiekosten 14 Bespreken opgaven huiswerk Opgaven afmaken Opgaven afmaken 15 Practicumtoets (telt

Nadere informatie

Elektriciteit thuis. Extra informatie Elektriciteit, Elektriciteit thuis, www.roelhendriks.eu

Elektriciteit thuis. Extra informatie Elektriciteit, Elektriciteit thuis, www.roelhendriks.eu Elektriciteit thuis Nuldraad, fasedraad In de elektriciteitskabel die je huis binnenkomt, bevinden zich twee draden: de fasedraad en de nuldraad. Zie de onderstaande figuur. De spanning tussen deze draden

Nadere informatie

5 Weerstand. 5.1 Introductie

5 Weerstand. 5.1 Introductie 5 Weerstand 5.1 Introductie I n l e i d i n g In deze paragraaf ga je verschillende soorten weerstanden bestuderen waarvan je de weerstandswaarde kunt variëren. De weerstand van een metaaldraad blijkt

Nadere informatie

Elektrische stroomnetwerken

Elektrische stroomnetwerken ntroductieweek Faculteit Bewegings- en evalidatiewetenschappen 25 29 Augustus 2014 Elektrische stroomnetwerken Dr. Pieter Neyskens Monitoraat Wetenschappen pieter.neyskens@wet.kuleuven.be Assistent: Erik

Nadere informatie

6.0 Elektriciteit 1 www.natuurkundecompact.nl

6.0 Elektriciteit 1 www.natuurkundecompact.nl 6.0 Elektriciteit 1 www.natuurkundecompact.nl 6.1 a Stroomkring b Geleiders en isolatoren 6.2 Chemische spanningsbron 6.3 a Schakelingen b Schakelingen (Crocodile) 6.4 a Stroom meten (Crocodile) b Schakelingen

Nadere informatie

Elektriciteit. Wat is elektriciteit

Elektriciteit. Wat is elektriciteit Elektriciteit Wat is elektriciteit Elektriciteit kun je niet zien, niet ruiken, niet proeven, maar wel voelen. Dit voelen kan echter gevaarlijk zijn dus pas hier voor op. Maar wat is het dan wel? Hiervoor

Nadere informatie

6 Elektriciteit. Pulsar 1-2 vwo/havo uitwerkingen 2012 Noordhoff Uitgevers 1. 6.1 Elektriciteit om je heen. 1 Het juiste antwoord is D: 5000 V.

6 Elektriciteit. Pulsar 1-2 vwo/havo uitwerkingen 2012 Noordhoff Uitgevers 1. 6.1 Elektriciteit om je heen. 1 Het juiste antwoord is D: 5000 V. 6 Elektriciteit 6.1 Elektriciteit om je heen 1 Het juiste antwoord is D: 5000 V. 2 Overeenkomst: beide leveren elektrische energie. Verschil: stopcontact levert een hoge (wissel)spanning en een batterij

Nadere informatie

Serie. Itotaal= I1 = I2. Utotaal=UR1 + UR2. Rtotaal = R1 + R2. Itotaal= Utotaal : Rtotaal 24 = 10 + UR2 UR2 = 24 10 = 14 V

Serie. Itotaal= I1 = I2. Utotaal=UR1 + UR2. Rtotaal = R1 + R2. Itotaal= Utotaal : Rtotaal 24 = 10 + UR2 UR2 = 24 10 = 14 V Om te onthouden Serieschakeling Parallelschakeling Itotaal= I = I2 Utotaal=U + U2 totaal = + 2 Itotaal=I + I2 Utotaal= U = U2 tot 2 enz Voor elke schakeling I totaal U totaal totaal Itotaal= I = I2 Utotaal=U

Nadere informatie

6.2 Elektrische energie en vermogen; rendement

6.2 Elektrische energie en vermogen; rendement 6.2 Elektrische energie en vermogen; rendement Opgave 9 Het rendement bereken je met E nuttig en E in. E nuttig is de hoeveelheid energie die nodig is het water op te warmen. E in is de hoeveelheid energie

Nadere informatie

R Verklaar alle antwoorden zo goed mogelijk

R Verklaar alle antwoorden zo goed mogelijk PROEFWERK TECHNOLOGIE VWO MODULE 6 ELECTRICITEIT VRIJDAG 19 maart 2010 R Verklaar alle antwoorden zo goed mogelijk 2P 2P 2P Opgave 1 Tup en Joep willen allebei in bed lezen. Ze hebben allebei een fietslampje.

Nadere informatie

3.2 Instapprobleem met demonstratie Schakelingen van drie lampjes

3.2 Instapprobleem met demonstratie Schakelingen van drie lampjes 3 Serie- en parallelschakeling 3.1 Introductie Inleiding In de vorige paragraaf heb je je beziggehouden met de elektrische huisinstallatie en de veiligheidsmaatregelen die daarvoor van belang zijn. Behalve

Nadere informatie

Impedantie V I V R R Z R

Impedantie V I V R R Z R Impedantie Impedantie (Z) betekent: wisselstroom-weerstand. De eenheid is (met als gelijkstroom-weerstand) Ohm. De weerstand geeft aan hoe goed de stroom wordt tegengehouden. We kennen de formules I R

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Elektrische weerstand

Hoofdstuk 1. Elektrische weerstand Hoofdstuk 1. Elektrische weerstand Alle materialen hebben elektrische weerstand. Soms is de weerstand laag en gaat elektrische stroom er gemakkelijk door. In andere gevallen is de weerstand hoog. Deze

Nadere informatie

Elektriciteit (deel 1)

Elektriciteit (deel 1) Elektriciteit (deel 1) 1 Spanningsbronnen 2 Batterijen in serie en parallel 3 Stroomkring 4 Spanning, stroomsterkte, watercircuit 5 Lampjes in serie en parallel 6 Elektriciteit thuis 7 Vermogen van elektrische

Nadere informatie

Basis Elektriciteit R = U/I. Gelijkstroom (Direct Current) Batterij of zonnecel; de elektronen stromen allemaal in 1 richting.

Basis Elektriciteit R = U/I. Gelijkstroom (Direct Current) Batterij of zonnecel; de elektronen stromen allemaal in 1 richting. Basis Elektriciteit Gelijkstroom (Direct Current) Wisselstroom (Alternating Current) Gesloten stroomkring (Closed circuit) DC AC Batterij of zonnecel; de elektronen stromen allemaal in 1 richting. Lichtnet;

Nadere informatie

Opgave 1. Voor de grootte van de magnetische veldsterkte in de spoel geldt: = l

Opgave 1. Voor de grootte van de magnetische veldsterkte in de spoel geldt: = l Opgave 1 Een kompasnaald staat horizontaal opgesteld en geeft de richting aan van de horizontale r component Bh van de magnetische veldsterkte van het aardmagnetische veld. Een spoel wordt r evenwijdig

Nadere informatie

INLEIDING. Veel succes

INLEIDING. Veel succes INLEIDING In de eerste hoofdstukken van de cursus meettechnieken verklaren we de oorsprong van elektrische verschijnselen vanuit de bouw van de stof. Zo leer je o.a. wat elektrische stroom en spanning

Nadere informatie

Energie : elektriciteit : stroomkringen

Energie : elektriciteit : stroomkringen Energie : elektriciteit : stroomkringen De netspanning is uitgevallen! Pas dan merk je wat elektriciteit voor ons betekent. Geen licht, geen computer, geen playstation, het eten op het elektrisch fornuis

Nadere informatie

4.0 Elektriciteit 2 www.natuurkundecompact.nl

4.0 Elektriciteit 2 www.natuurkundecompact.nl 4.0 Elektriciteit 2 www.natuurkundecompact.nl 4. Statische elektriciteit 4.2 Stroom in schakelingen 4.3 Wet van Ohm 4.4 a Weerstand in schakelingen b Weerstand in schakelingen (Crocodile) 4.5 Kilowattuurmeter

Nadere informatie

Welke wetmatigheden die gelden voor de elektrische schakeling kun je gebruiken om de werking van aarding, zekering en aardlekschakelaar te begrijpen?

Welke wetmatigheden die gelden voor de elektrische schakeling kun je gebruiken om de werking van aarding, zekering en aardlekschakelaar te begrijpen? 2 De elektrische schakeling 2.1 Introductie Inleiding In huis waar gewerkt wordt met een spanning van 230 volt, kunnen gevaarlijke situaties voorkomen, bijvoorbeeld kortsluiting, overbelasting, het aanraken

Nadere informatie

Practicum Zuil van Volta

Practicum Zuil van Volta Practicum Zuil van Volta Benodigdheden Grondplaat, aluminiumfolie, stuivers (munten van vijf eurocent), filtreerpapier, zoutoplossing, voltmeter, verbindingssnoeren, schaar Voorbereidende werkzaamheden

Nadere informatie

Opgave 5 Een verwarmingselement heeft een weerstand van 14,0 Ω en is opgenomen in de schakeling van figuur 3.

Opgave 5 Een verwarmingselement heeft een weerstand van 14,0 Ω en is opgenomen in de schakeling van figuur 3. Opgave 5 Een verwarmingselement heeft een weerstand van 14,0 Ω en is opgenomen in de schakeling van figuur 3. figuur 3 De schuifweerstand is zo ingesteld dat de stroomsterkte 0,50 A is. a) Bereken het

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL 2004

Examenopgaven VMBO-GL 2004 Examenopgaven VMBO-GL 2004 tijdvak 1 maandag 24 mei 9.00-11.00 uur ELEKTROTECHNIEK CSE GL Gebruik waar nodig de bijlage formulelijst. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 60

Nadere informatie

6.1 Afrondingsopdracht Goed en veilig werken van elektrische schakelingen

6.1 Afrondingsopdracht Goed en veilig werken van elektrische schakelingen 6. Afronding hoofdstuk 2 6.1 Afrondingsopdracht Goed en veilig werken van elektrische schakelingen Inleiding Bij de introductie van dit hoofdstuk heb je je georiënteerd op het onderwerp van dit hoofdstuk

Nadere informatie

Newton 4 vwo Natuur kunde

Newton 4 vwo Natuur kunde Newton 4 vwo Natuur kunde Hoofdstuk De elektrische huisinstallatie Hoofdstukvragen: Hoe wordt er voor gezorgd dat een elektrische schakeling goed en veilig werkt? Welke verschijnselen, eigenschappen en

Nadere informatie

5 Elektriciteit. 5.1 Elektriciteit om je heen

5 Elektriciteit. 5.1 Elektriciteit om je heen 5 Elektriciteit 5.1 Elektriciteit om je heen 2 Overeenkomst: beide leveren elektriciteit. Verschil: stopcontact levert een hoge spanning en een batterij levert een lage spanning 3 spanningsbron volt penlight

Nadere informatie

Project huisinstallatie voor de onderbouw

Project huisinstallatie voor de onderbouw Inhoudsopgave 1 Elektrische stroom.... 1 1.1 Waterstroom.... 1 1.2 Knikker stroom... 2 1.3 Geleiders en isolators.... 2 2 Elektrische schakeling... 3 2.1 Inleiding... 3 2.2 Zekering en aardlekschakelaar...

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2003

Examenopgaven VMBO-KB 2003 Examenopgaven VMBO-KB 2003 tijdvak 1 maandag 19 mei 9.00-11.00 uur ELEKTROTECHNIEK CSE KB Het gebruik van de formulelijst is toegestaan. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2004

Examenopgaven VMBO-KB 2004 Examenopgaven VMBO-KB 2004 tijdvak 1 maandag 24 mei 9.00-11.00 uur ELEKTROTECHNIEK CSE KB Gebruik waar nodig de bijlage formulelijst. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 60

Nadere informatie

8.1 Elektrische lading; stroom, spanning en spanningsbron

8.1 Elektrische lading; stroom, spanning en spanningsbron itwerkingen opgaven hoofdstuk 8 8.1 Elektrische lading; stroom, spanning en spanningsbron Opgave 1 Opgave 2 a Een atoom is een neutraal deeltje. De lading van een proton (+1 e) is gelijk aan de lading

Nadere informatie

Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde

Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde Technologie 1 Elektrische en elektronische begrippen Signalen stroom, spanning, weerstand, vermogen AC, DC, effectieve waarde Opleiding Pop en Media Peet Ferwerda, januari 2002 Deze instructie wordt tijdens

Nadere informatie

Naam: Klas: Repetitie elektriciteit klas 2 1 t/m 6 HAVO (versie A)

Naam: Klas: Repetitie elektriciteit klas 2 1 t/m 6 HAVO (versie A) Naam: Klas: Repetitie elektriciteit klas 2 1 t/m 6 HAVO (versie A) OPGAVE 1 Welke spanning leveren de combinaties van 1,5 volt-batterijen? Eerste combinatie: Tweede combinatie: OPGAVE 2 Stel dat alle lampjes

Nadere informatie

Schakelingen Hoofdstuk 6

Schakelingen Hoofdstuk 6 Schakelingen Hoofdstuk 6 Een schakeling... I = 0,1 A = 100 ma U = 6 V Geen grote stroom door de lamp. Dit komt door de weerstand van die lamp. De weerstand kunnen we berekenen. Presentatie H6 1 De weerstand

Nadere informatie

VMBO-B DEEL A LEERWERKBOEK. nask 1

VMBO-B DEEL A LEERWERKBOEK. nask 1 4 VMBO-B LEERWERKBOEK DEEL A nask 1 H8 Stoffen en hun eigenschappen Inhoudsopgave 1 Licht 1 Licht en schaduw 8 2 Het spectrum van wit licht 14 3 Lenzen 21 4 Een reëel beeld tekenen 31 5 Het oog 36 6 Straling

Nadere informatie

www.samengevat.nl voorbeeldhoofdstuk havo wiskunde A

www.samengevat.nl voorbeeldhoofdstuk havo wiskunde A www.samengevat.nl voorbeeldhoofdstuk havo wiskunde A www.samengevat.nl havo wiskunde A Drs. F.C. Luijbe Voorwoord Beste docent, Voor u ligt een deel van de nieuwe Samengevat havo wiskunde A. Dit katern

Nadere informatie

Welke wetmatigheden die gelden voor de elektrische schakeling kun je gebruiken om de werking van aarding, zekering en aardlekschakelaar te begrijpen?

Welke wetmatigheden die gelden voor de elektrische schakeling kun je gebruiken om de werking van aarding, zekering en aardlekschakelaar te begrijpen? 2 De elektrische schakeling 2.1 Introductie Inleiding In huis waar gewerkt wordt met een spanning van 230 volt, kunnen gevaarlijke situaties voorkomen, bijvoorbeeld kortsluiting, overbelasting, het aanraken

Nadere informatie

Windmolenpark Houten. Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten. Namen: Klas:

Windmolenpark Houten. Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten. Namen: Klas: Namen: Klas: Windmolenpark Houten Project nask & techniek Leerjaar 2 havo/atheneum College de Heemlanden, Houten Ontwikkeld door: Geert Veenstra Gerard Visker Inhoud Probleem en hoofdopdracht Blz 3 Samenwerking

Nadere informatie

Elektriciteit (deel 2)

Elektriciteit (deel 2) Elektriciteit (deel 2) 1 Elektrische lading 2 Eenvoudige stroomkring 3 Stroomsterkte en spanning 4 Serie- en parallelschakeling 5 Stroomsterkte en spanning meten 6 Weerstand, wet van Ohm 7 Energie en vermogen

Nadere informatie

In deze proevenserie gaan we kijken wat elektriciteit is en wat je er mee kunt doen.

In deze proevenserie gaan we kijken wat elektriciteit is en wat je er mee kunt doen. In deze proevenserie gaan we kijken wat elektriciteit is en wat je er mee kunt doen. Als je onderdelen van een stroomkring aan elkaar vastmaakt, noem je dit schakelen of aansluiten. Sommige onderdelen

Nadere informatie

Hoofdstuk 7 Stroom, spanning, weerstand

Hoofdstuk 7 Stroom, spanning, weerstand Hoofdstuk 7 Stroom, spanning, weerstand 7.1 De wet van Ohm Je kent de begrippen spanning, stroomsterkte en weerstand. Aan de hand van een simpele schakeling halen we die kennis weer op. Elektrische spanning

Nadere informatie

2 ELEKTRISCHE STROOMKRING

2 ELEKTRISCHE STROOMKRING 2 ELEKTRISCHE STROOMKRING Om elektrische stroom nuttig te gebruiken moet hij door een verbruiker vloeien. Verbruikers zijn bijvoorbeeld een gloeilampje, een motor, een deurbel. Om een gloeilampje te laten

Nadere informatie

4.2 Het instapprobleem Een roodgloeiende metaaldraad onderdompelen in water

4.2 Het instapprobleem Een roodgloeiende metaaldraad onderdompelen in water 4 Elektrische energie 4.1 Introductie Inleiding Het hoofdstuk gaat over het goed en veilig functioneren van elektrische schakelingen en over wetmatigheden die gelden voor elektrische schakelingen. Je hebt

Nadere informatie

Blad 1. Voor het simulatiespel: 100 gele kaartjes (de energiepunten) 2 A6 met lampsymbool 1 A6 met batterijsymbool. Tijd Totaal 60 minuten.

Blad 1. Voor het simulatiespel: 100 gele kaartjes (de energiepunten) 2 A6 met lampsymbool 1 A6 met batterijsymbool. Tijd Totaal 60 minuten. Les in het kort De leerlingen onderzoeken op welke manieren je twee of meer lampjes op één batterij kunt aansluiten (parallel of serie) en welk effect dat heeft op de felheid van de lampjes. Ze gaan uitproberen

Nadere informatie

4.2 Het instapprobleem Een roodgloeiende metaaldraad onderdompelen in water

4.2 Het instapprobleem Een roodgloeiende metaaldraad onderdompelen in water 4 Elektrische energie 4.1 Introductie Inleiding Het hoofdstuk gaat over het goed en veilig functioneren van elektrische schakelingen en over wetmatigheden die gelden voor elektrische schakelingen. Je hebt

Nadere informatie

5 Elektriciteit. 1 Stroomkringen. Nova. 1 a de metalen b isolatoren c een schakelaar

5 Elektriciteit. 1 Stroomkringen. Nova. 1 a de metalen b isolatoren c een schakelaar 5 Elektriciteit 1 Stroomkringen 1 a de metalen b isolatoren c een schakelaar 2 a Een elektrische stroom bestaat uit kleine deeltjes die door geleidende materialen bewegen. b Met een stroommeter (ampèremeter)

Nadere informatie

Elektrische techniek

Elektrische techniek AOC OOST Almelo Groot Obbink 01-09-2013 . Zowel in huis als bij voertuigen heb je met elektriciteit te maken. Hoe zit een meterkast in elkaar? Hoe werkt een elektrisch ontstekingssysteem van een motor?

Nadere informatie

Hoe kun je de weerstand van voorwerpen vergelijken en bepalen?

Hoe kun je de weerstand van voorwerpen vergelijken en bepalen? werkblad experiment 4.5 en 5.4 (aangepast) naam:. klas: samen met: Hoe kun je de weerstand van voorwerpen vergelijken en bepalen? De weerstand R van een voorwerp is te bepalen als men de stroomsterkte

Nadere informatie

Elektrotechniek voor Dummies

Elektrotechniek voor Dummies Elektrotechniek voor Dummies Het programma Spoedcursus Elektrotechniek voor dummies Spanning/stroom Vermogen Weerstand (Resistantie) Wet van Ohm Serie/Parallel AC-DC Multimeter Componenten Weerstand Draadweerstand

Nadere informatie

inkijkexemplaar Energie voor de lamp Techniek 1

inkijkexemplaar Energie voor de lamp Techniek 1 Nota s: Energie voor de lamp 1. Probleemstelling 50 2. Transport van elektriciteit in een kring 50 2.1. Wat is een elektrische stroomkring? 50 2.2. Stromen van water - stromen van elektriciteit 51 2.3.

Nadere informatie

1. Weten wat elektrische stroom,spanning en vemogen is en het verband ertussen kennen 2. Elektrische netwerken kunnen oplossen

1. Weten wat elektrische stroom,spanning en vemogen is en het verband ertussen kennen 2. Elektrische netwerken kunnen oplossen Hoofdstuk 3 Elektrodynamica Doelstellingen 1. Weten wat elektrische stroom,spanning en vemogen is en het verband ertussen kennen 2. Elektrische netwerken kunnen oplossen Elektrodynamica houdt de studie

Nadere informatie

3 Slim met stroom. Inleiding

3 Slim met stroom. Inleiding 3 Slim met stroom Inleiding Hierboven zie je allerlei elektrische apparaten. Voor de een heb je batterijen nodig. De ander steek je met een stekker in het stopcontact. Al deze toestellen gebruiken stroom.

Nadere informatie

1.8 Stroomsterkte; geleiding.

1.8 Stroomsterkte; geleiding. 1.8 Stroomsterkte; geleiding. Met stroomsterkte (I) wordt bedoeld: de hoeveelheid lading die per seconde langs komt. De eenheid is dus coulomb per seconde (C/s) maar we werken meestal met de ampère (A)

Nadere informatie

Condensator. Het hellingsgetal a is constant. Dit hellingsgetal noemen we de capaciteit van de condensator C. Er geldt dus: C = Q U

Condensator. Het hellingsgetal a is constant. Dit hellingsgetal noemen we de capaciteit van de condensator C. Er geldt dus: C = Q U Inhoud Condensator... 2 Het laden van een condensator... 3 Het ontladen van een condensator... 5 Opgaven... 6 Opgave: Alarminstallatie... 6 Opgave: Gelijkrichtschakeling... 6 Opgave: Boormachine... 7 1/7

Nadere informatie

9 PARALLELSCHAKELING VAN WEERSTANDEN

9 PARALLELSCHAKELING VAN WEERSTANDEN 9 PARALLELSCHAKELING VAN WEERSTANDEN Een parallelschakeling komt in de praktijk vaker voor dan een serieschakeling van verbruikers. Denken we maar aan alle elektrische apparaten die aangesloten zijn op

Nadere informatie

12 Elektrische schakelingen

12 Elektrische schakelingen Elektrische schakelingen Onderwerpen: - Stroomsterkte en spanning bij parallel- en serieschakeling - Verangingsweerstand bij parallelschakeling. - Verangingsweerstand bij serieschakeling.. Stroom en spanning

Nadere informatie

DEEL 6 Serieschakeling van componenten. 6.1 Doel van de oefening. 6.2 Benodigdheden

DEEL 6 Serieschakeling van componenten. 6.1 Doel van de oefening. 6.2 Benodigdheden Naam: Nr.: Groep: Klas: Datum: DEEL 6 In de vorige oefeningen heb je reeds een A-meter, die een kleine inwendige weerstand bezit, in serie leren schakelen met een gebruiker. Door de schakelstand te veranderen

Nadere informatie

Elektrische netwerken

Elektrische netwerken Deel 1: de basis H1 - H4: basisbegrippen gelijkspanning Opgaven bij hoofdstuk 1... 1 Opgaven bij hoofdstuk 2... 2 Opgaven bij hoofdstuk 3... 4 Opgaven bij hoofdstuk 4... 7 H5 - H8: basisbegrippen wisselspanning

Nadere informatie

We hangen drie metalen bollen aan een draad en we geven ze alledrie een positieve of negatieve lading. Bol 1 en 2 stoten elkaar af en bol 2 en 3 stoten elkaar af. Wat kun je nu zeggen? 1. 1 en 3 hebben

Nadere informatie

Elektronica. Voorvoegsels van eenheden. Schakeling van een simpele audioversterker met een opamp

Elektronica. Voorvoegsels van eenheden. Schakeling van een simpele audioversterker met een opamp Elektronica 1 Spanningsbronnen 2 Weerstanden en diodes in de elektronica 3 Spanningsdeler, potentiaal, opamp 4 Stroomsterkte en lading; condensator 5 Het op- en ontladen van een condensator 6 De 555 timer

Nadere informatie

Stroomkringen. opdracht 2

Stroomkringen. opdracht 2 Stroomkringen opdracht 8 Wat ga je doen? Je gaat een aantal stroomkringen maken. HIermee kun je bijvoorbeeld een lamp laten branden of een bel laten rinkelen. Lees eerst goed de opdracht en bekijk de illustratie

Nadere informatie

Opgave 2 Vuurtoren Natuurkunde N1 Havo 2001-II opgave 3

Opgave 2 Vuurtoren Natuurkunde N1 Havo 2001-II opgave 3 Deze 5 opgaven (21 vragen) met uitwerkingen vind je op www.agtijmensen.nl Et-stof: h4. Arbeid en energie, h5. Licht en h6. Elektriciteit Examentraining Havo 4 et2 Opgave 1 De waterkrachtcentrale van Itaipu

Nadere informatie

Repetitie magnetisme voor 3HAVO (opgavenblad met waar/niet waar vragen)

Repetitie magnetisme voor 3HAVO (opgavenblad met waar/niet waar vragen) Repetitie magnetisme voor 3HAVO (opgavenblad met waar/niet waar vragen) Ga na of de onderstaande beweringen waar of niet waar zijn (invullen op antwoordblad). 1) De krachtwerking van een magneet is bij

Nadere informatie

Elektriciteit. Hoofdstuk 2

Elektriciteit. Hoofdstuk 2 Elektriciteit Hoofdstuk 2 (het blijft spannend) Om de lamp te laten branden moet er een gesloten stroomkring zijṇ Om de lamp te laten branden moet er een gesloten stroomkring zijṇ Om de lamp te laten branden

Nadere informatie

J De centrale draait (met de gegevens) gedurende één jaar. Het gemiddelde vermogen van de centrale kan dan berekend worden:

J De centrale draait (met de gegevens) gedurende één jaar. Het gemiddelde vermogen van de centrale kan dan berekend worden: Uitwerking examen Natuurkunde1 HAVO 00 (1 e tijdvak) Opgave 1 Itaipu 1. De verbruikte elektrische energie kan worden omgerekend in oules: 17 = 9,3 kwh( = 9,3 3, ) = 3,3 De centrale draait (met de gegevens)

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-BB 2004

Examenopgaven VMBO-BB 2004 Examenopgaven VMBO-BB 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 09.00-10.30 uur ELEKTROTECHNIEK CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Gebruik waar nodig de bijlage formulelijst.

Nadere informatie

Fiche 7 (Analyse): Begrippen over elektriciteit

Fiche 7 (Analyse): Begrippen over elektriciteit Fiche 7 (Analyse): Begrippen over elektriciteit 1. Gelijkstroomkringen (DC) De verschillende elektrische grootheden bij gelijkstroom zijn: Elektrische spanning (volt) definitie: verschillend potentiaal

Nadere informatie

Examen VMBO-BB. natuur- en scheikunde 1 CSE BB. tijdvak 1 maandag 18 mei 13.30-15.00 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje.

Examen VMBO-BB. natuur- en scheikunde 1 CSE BB. tijdvak 1 maandag 18 mei 13.30-15.00 uur. Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Examen VMBO-BB 2015 tijdvak 1 maandag 18 mei 13.30-15.00 uur natuur- en scheikunde 1 CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Gebruik het BINAS informatieboek.

Nadere informatie

KeCo-opgaven elektricitietsleer VWO4

KeCo-opgaven elektricitietsleer VWO4 KeCo-opgaven eektricitietseer VWO4 1 KeCo-opgaven eektricitietseer VWO4 E.1. a. Wat is een eektrische stroom? b. Vu in: Een eektrische stroomkring moet atijd.. zijn. c. Een negatief geaden voorwerp heeft

Nadere informatie

Elementen Thema 5 Wonen

Elementen Thema 5 Wonen Toetstermen Energiebronnen Energieopwekking en transport Elektromagnetisme Drie energiebronnen noemen voor het verwarmen van een stoomketel (elektriciteitscentrale) Twee energiebronnen noemen voor het

Nadere informatie

HOGESCHOOL ROTTERDAM:

HOGESCHOOL ROTTERDAM: HOGESCHOOL ROTTERDAM: Toets: Natuurkunde Docent: vd Maas VERSIE B Opgave A: Een kogel wordt vertikaal omhoog geschoten met een snelheid van 300km/h. De kogel heeft een gewicht van 10N. 1. Wat is de tijd

Nadere informatie

NETWERKEN EN DE WETTEN VAN KIRCHHOFF

NETWERKEN EN DE WETTEN VAN KIRCHHOFF NETWERKEN EN DE WETTEN VN KIRCHHOFF 1. Doelstelling van de proef Het doel van deze proef is het bepalen van de klemspanning van een spanningsbron, de waarden van de beveiligingsweerstanden en de inwendige

Nadere informatie

OPDRACHT 1 Vul zelf de juiste fase in.

OPDRACHT 1 Vul zelf de juiste fase in. Het technologisch proces. Om een technisch probleem op te lossen gaan we altijd werken volgens een bepaalde methode. OPDRACHT 1 Vul zelf de juiste fase in. FASE 1:.. We willen zelf een voorwerp maken om

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL 2003

Examenopgaven VMBO-GL 2003 Examenopgaven VMBO-GL 2003 tijdvak 1 maandag 19 mei 9.00-11.00 uur ELEKTROTECHNIEK CSE GL Het gebruik van de formulelijst is toegestaan. Dit examen bestaat uit 50 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Stevin havo deel 1 Uitwerkingen hoofdstuk 6 Stroom, spanning en weerstand (14-06-2012) Pagina 1 van 16

Stevin havo deel 1 Uitwerkingen hoofdstuk 6 Stroom, spanning en weerstand (14-06-2012) Pagina 1 van 16 Stevin havo deel itwerkingen hoofdstuk 6 Stroom, spanning en weerstand (4-06-0) Pagina van 6 Opgaven 6. De wet van Ohm a Het aantal ml komt overeen met de lading, dus het aantal ml per seonde met de stroomsterkte.

Nadere informatie

AT-142 EPD Basis 1. Zelfstudie en huiswerk 10-08

AT-142 EPD Basis 1. Zelfstudie en huiswerk 10-08 AT-142 EPD Basis 1 Zelfstudie en huiswerk 10-08 2 Inhoud INTRODUCTIE 3 DOELSTELLINGEN 4 ELEKTRISCH METEN 5 SPANNING METEN 6 STROOM METEN 7 WEERSTAND METEN 9 BASISSCHAKELINGEN 10 ELEKTRISCH VERMOGEN 11

Nadere informatie

Weerstand. Bron: http://mediatheek.thinkquest.nl/~kl010/elektro/weerstand.htm. Cursus Radiozendamateur 1

Weerstand. Bron: http://mediatheek.thinkquest.nl/~kl010/elektro/weerstand.htm. Cursus Radiozendamateur 1 Bron: http://mediatheek.thinkquest.nl/~kl010/elektro/weerstand.htm Cursus Radiozendamateur 1 DOELSTELLINGEN: Kennis: - Inzicht in de fenomenen spanning, stroom, weerstand en vermogen. - De kleurcodes van

Nadere informatie

Elektriciteit en Automatisering in huis

Elektriciteit en Automatisering in huis Elektriciteit en Automatisering in huis KLAS 4 HAVO ELEKTRICITEIT EN AUTOMATISERING IN HUIS Over deze lessenserie Deze module behandelt elektriciteit en automatisering in huis. Bij de elektriciteitsleer

Nadere informatie