GEZONDHEIDSZORG. De Rolls Royce onder de hybride operatiekamers. Ethische dilemma s bij invoering van zorgrobots

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "GEZONDHEIDSZORG. De Rolls Royce onder de hybride operatiekamers. Ethische dilemma s bij invoering van zorgrobots"

Transcriptie

1 GEZONDHEIDSZORG De Rolls Royce onder de hybride operatiekamers Ethische dilemma s bij invoering van zorgrobots Echte innovaties komen van de gasten uit de garagebox Studenten onderzoeken ontwerpspecificaties geriatrische afdeling technologie, wetenschap en huisvesting in de zorg

2 Visionaire interventies Innovatieve oplossingen voor de hybride OK Mobiele C-bogen Intra-operatieve MRI en CT Monitoren Vaste C-bogen Echografie Geïntegreerde OK-tafels Beeldvorming en chirurgie ontmoeten elkaar steeds vaker in de hybride OK-omgeving. Door de steeds betere kwaliteit van beeldvormende technieken nemen minimaal invasieve procedures een hoge vlucht. En de betrouwbaarheid bij het uitvoeren van interventies neemt zienderogen toe. De systemen en high-end dedicated software van Siemens leveren medisch specialisten de meest optimale ondersteuning. Op gebieden als vaatchirurgie, cardiovasculaire chirurgie, thoraxchirurgie, neurochirurgie, orthopedische en traumachirurgie, gastro- intestinale chirurgie en urologische chirurgie. Siemens biedt als marktleider het meest veelzijdige portfolio aan beeldvorming voor de hybride operatiekamer. Met vaste en mobiele C-bogen die de best mogelijke beeldkwaliteit bieden bij de laagst mogelijke dosis. Met echografiesystemen, eventueel met draadloze transducers voor meer hygiëne. En met intra-operatieve MRI en CT om al tijdens een ingreep de behandelstrategie te kunnen onderbouwen of aanpassen. Systemen waarmee u de meest complexe en langdurige procedures zonder belemmeringen kunt uitvoeren. Wilt u uw beeld en visie op de OK verbreden, neem dan contact op met onze productmanager hybride OK: Lees meer over onze innovatieve oplossingen op: innovationmatters.siemens.nl

3 Editorial Innovaties Van de hoofdredacteur De technologische innovaties in de zorgsector gaan hard. Of het nu gaat om een rolstoel die kan traplopen, een zorgrobot, of ontwikkelingen op het gebied van gen- en nanotechnologie; het zijn vaak ontwikkelingen die je verbaasd doen staan. Je had ze tien jaar geleden niet voor mogelijk gehouden. De meeste van dit soort ontwikkelingen roept ook discussie op. Hoewel dat met de traplopende rolstoel nogal zal meevallen. Voor de zorgrobot wordt het al een ander verhaal. Helemaal anders wordt het als het gaat over gen- en nanotechnologie. Voor- en tegenstanders melden zich alom. Uiteraard is het belangrijk om afspraken te maken over hoe met dergelijke zaken om te gaan. Daarom start binnenkort een ontwikkeling voor Europa-brede afspraken op het gebied van ethische toetsing voor onderzoek en innovatie. Op 17 januari 2016 vindt er in Brussel een eerste bijeenkomst plaats om afspraken te maken hierover. Ook wordt de verkenning van een norm voor ethische assessment voor onderzoek en innovatie opgezet. NEN start hiertoe een CWA-traject (CEN Workshop Agreement) en organiseert op 17 september een bijeenkomst. Op onze website www. fmtgezondheidszorg.nl kunt u hierover het nodige lezen. Technologische innovaties en de discussie hierover kunnen we binnenkort ook ondergaan op twee vakbeurzen/congressen waar FMT Gezondheidszorg partner van is. Het gaat om Technology for Health dat 6 en 7 oktober a.s. wordt georganiseerd door het Mikrocentrum en Mobile Healthcare dat een dag later plaatsvindt. Beide evenementen staan garant voor een interessante kennismaking met innovaties die de zorg kunnen verbeteren. Over innovaties gesproken noem ik ook nog wat voorbeelden die u op onze site tegenkomt: diverse robots die kunnen ondersteunen, opereren, tillen, socializen etc. Maar ook rolstoelen die niet alleen kunnen traplopen, maar ook allerlei obstakels kunnen overwinnen. Dan zijn er natuurlijk de diverse 3D armen en handen die voor mensen met amputaties fantastische oplossingen bieden. Over dit onderwerp kunt u ook in dit magazine lezen. Ik hoop dat deze uitgave van FMT u veel inspiratie en informatie oplevert. Cor van Litsenburg, Hoofdredacteur FMT Gezondheidszorg. FMT Gezondheidszorg 3

4 colofon FMT Gezondheidszorg is een uitgave van: Van Litsenburg BV Eendenven JN Eindhoven T +31 (0) E I Volg FMT Gezondheidszorg op FMT Gezondheidszorg wordt gemaakt met medewerking van o.a. NVTG, IHE en KIVI. FMT Gezondheidszorg verschijnt 10x per jaar. Uitgever: Cor van Litsenburg Eindredactie: Wim van Gurp FMT komt tot stand met redactionele medewerking van: Ir. René Drost CEIM, Mw. B. (Barry) S. van der Graaf W. (Wim) van Gurp, H. (Henk-Jan) Hoekjen Prof. dr. ir. J (Jos) Lichtenberg, Dr. ir. M. (Masi) Mohammadi Ing L. (Leo) van Namen, Ing. G. (Fred) T.J.M. Penders Ir. H. (Henk) C. Postema, G. (Gabriël) van Neerven Drs. F (Floor) Scholten, W. (Wilma) Schreiber G. (Gerrit) Tenkink, F. (Frank) van Wijck W. (Wim) Wijdenes, Renee van Litsenburg. Ethische dilemma s 6 Biobased ziekenhuis Fotografie: Peter Bouritius. e.a. Vormgeving: Peter Bouritius Advertenties: T +31 (0) E Medische Technologie: Jacques Beelen T +31 (0) Druk: Scholma Druk ISSN Abonnementen: Nederland: e 117,50 België e 125,00 Buiten Europese Unie: e 169,50 Losse nummers e 15,95 Tarieven zijn exc. BTW Kijk op: fmtgezondheidszorg.nl Een abonnement kan op elk gewenst moment ingaan. Een abonnement wordt automatisch verlengd, tenzij tenminste twee maanden voor het einde van de abonnementsperiode schriftelijk wordt opgezegd. IN DEZE UITGAVE Robots en ethiek: Onderzoekster Margo van Kemenade over ethische dilemma s bij invoering van zorgrobots 6 Medische technologie: 3D-printen in medische toepassingen 10 Afval logistiek: Ziekenhuis Rijnstate wordt steeds meer biobased ziekenhuis 12 Post-master opleiding: Post-master traject Biomedisch Technologen 14 innovatie in de zorg: Echte innovaties komen van de gasten uit de garagebox 18 hybride ok: Radboudumc loopt voorop met innovatieve OK s 22 Disclaimer: Van Litsenburg BV heeft deze uitgave op de meest zorgvuldige wijze samengesteld. Van Litsenburg BV en haar auteurs kunnen echter op geen enkele wijze instaan voor de juistheid of volledigheid van de gegevens. Uitgever en auteurs aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor schade, van welke aard dan ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op de informatie in deze uitgave. NVTG INFO 26 innovatief ontwerpen: Studenten Avans Hogeschool onderzoeken ontwerpspecificaties geriatrische afdeling 28 4 FMT Gezondheidszorg

5 inhoud Gasten uit de garagebox. Toekomstgerichte ICT ICT: Toekomstgerichte ICT-strategie voor Topaz 34 microbiële veiligheid: Custom made als werkstandaard 36 hybride ok: HagaZiekenhuis hybride expertisecentrum ; De Rolls Royce onder de hybride OK-systemen 38 De volgende professionele verenigingen zijn betrokken bij FMT Gezondheidszorg: facilitaire dienstverlening: Gispen wint aanbesteding Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis 40 Innovatief & actueel 41 Bedrijvenindex 46 Agenda 46 VTDV ADVERTENTIE-index 46

6 robots en ethiek Robots en eth Onderzoekster Margo van Kemenade over ethische dil Door: Henk-Jan Hoekjen Eén van de ontwikkelingen die in toenemende mate een rol speelt in de zorgsector, is de opkomst van robottechnologie. Niet alleen in Japan, ook in West-Europa wordt in de zorgomgeving naar verwachting steeds vaker gebruik gemaakt van robots. Maar wat betekent dit voor zorgmedewerkers? En welke ethische vragen spelen hierbij een rol? Onderzoekster Margo van Kemenade geeft tekst en uitleg. We moeten er nú over nadenken. 6 FMT Gezondheidszorg

7 iek emma s bij invoering van zorgrobots FMT Gezondheidszorg 7

8 robots en ethiek Robots? Een tijd lang waren dit wezens uit science fiction-films. Maar de tijden zijn veranderd. Nadat robottechnologie zijn intrede deed in innovatieve industriële sectoren als de automotive, is de robot de laatste jaren ook geschikt geworden voor toepassing in andere branches, niet in de laatste plaats in de zorgsector. Hoewel de volledig gerobotiseerde operatiekamer op dit moment nog toekomstmuziek is, zijn er steeds meer robottoepassingen die al wél toegepast kunnen worden in de zorg. Margo van Kemenade weet er alles van. Zij is als onderzoekster verbonden aan onderzoeksgroep SELEMCA van de Vrije Universiteit in Amsterdam en werkt als docente aan de Hogeschool InHolland in Alkmaar. Ze houdt zich hierbij bezig met het onderzoeken van de impact van robottechnologie op zorgmedewerkers. Ik werk op het grensgebied van zorg en techniek, waarbij ik onder meer de ethische aspecten van nieuwe technologie onderzoek, vertelt Van Kemenade. Ik ben vooral geïnteresseerd in de opvatting van zorgmedewerkers: wat vinden zij goede zorg en op welke manier kan robottechnologie ingezet worden om die goede zorg te realiseren? Autonomie De onderzoekster noemt diverse voorbeelden van zorgrobots die momenteel al inzetbaar zijn. Zo verwijst ze gedurende het gesprek onder meer naar de zeehondvormige robot Paro, die gebruikt kan worden om demente ouderen uit een lethargische toestand te wekken. Ook vertelt Van Kemenade over allerlei mogelijkheden om ouderen met behulp van robottechnologie te monitoren. In mijn onderzoek onderscheid ik drie soorten robots, verduidelijkt ze. Het gaat om assisterende robots, monitorende robots en gezelschapsrobots. En per type robot kijk ik naar de acceptatie van zorgmedewerkers; welke bezwaren hebben zij per type robot? Bij dit onderzoek stuitte Van Kemenade op enkele opvallende uitkomsten. Zo suggereren de uitkomsten dat verplegend personeel met een HBOachtergrond minder bezwaren ziet dan personeel met een MBO-achtergrond. Maar misschien nog opvallender is een andere uitkomst, zegt ze. Op de vraag welke zorgactiviteit absoluut níet gerobotiseerd mag worden, kwam uit álle focusgroepen hetzelfde antwoord: het wassen. Blijkbaar wordt deze fysieke bezigheid door zorgverleners geassocieerd met échte zorg. En dat wil men dus niet overlaten aan een machine. Opmerkelijk genoeg willen patiënten het wassen De zeehondvormige robot Paro kan gebruikt worden om demente ouderen uit een lethargische toestand te wekken. juist wél graag laten doen door robots. Want door hen wordt het wassen vaak als vernederend ervaren. Van Kemenade: Dat heeft waarschijnlijk te maken met een hele primaire emotie: het jezelf wassen is een uiting van autonomie. Wanneer een dier zichzelf niet meer wast, is hij ten dode opgeschreven. Het zou kunnen dat deze primaire emotie ook bij de mens nog steeds herkenbaar is. De onderzoekster maakt duidelijk dat de robotisering in de zorg tot allerlei ethische kwesties leidt. Robots worden vaak als bedreigend ervaren. Dat komt denk ik onder meer door science fiction-films: in dat soort films worden robots eigenlijk altijd als slecht voorgesteld. Het draait in die films altijd om de strijd tussen mens en robot ook in de recente serie Real Humans gebeurt dat weer. Het gevoel dat robots bedreigend zijn, zit daardoor diep in ons collectieve geheugen. Maar ik denkt dat je ook op een andere manier naar robots kunt kijken. Behalve bedreigend of maleficent kunnen robots ook beneficent zijn. Hoe dan ook is robottechnologie een technologie die momenteel beschikbaar is en die steeds meer zal worden toegepast in de zorg. De zorg verandert ingrijpend, aldus Van Kemenade. Daarom is het belangrijk om nú na te denken over de keuzes die we maken. Ik pleit er dan ook voor om op technische opleidingen aandacht te besteden aan ethiek. Prothese De onderzoekster geeft een aantal voorbeelden van ethische dilemma s die momenteel spelen. Op het gebied van gezelschapsrobots deed Van Kemenade samen met een interdisciplinair team een interessant onderzoek, dat uitmondde in de prijswinnende film Ik ben Alice. Deze documentaire volgt drie oudere dames die de robot Alice in huis krijgen. Aan het einde van de film blijkt dat de dames het erg jammer vinden dat Alice weer weg gaat. De ethische vraag die het gebruik van een gezelschapsrobot als Alice oproept, is of je ouderen eigenlijk wel mag opvrolijken met een robot. Er zijn ethici die deze vraag ontkennend beantwoorden. Zij vinden dat patiënten voor de gek gehouden worden omdat de robot niet echt is. Maar betekent dat dan ook dat iemand die een been mist geen prothese mag omdat de prothese niet echt is?, vraagt Van Kemenade retorisch. Het is niet eenvoudig om deze vraag te beantwoorden. Bovendien is het mijn ervaring dat normen verschuiven. Als illustratie van dit laatste fenomeen verwijst ze naar het voorbeeld van een stervensbegeleidende robot die in Japan gebruikt wordt. Mijn eerste Robots worden vaak als bedreigend ervaren 8 FMT Gezondheidszorg

9 zorgmedewerkers daarom erg huiverig zijn om hun monitorende functie op te geven. Maar tegelijkertijd is er veel voor te zeggen om de monitoring niettemin over te laten aan robots. Eén van de argumenten van zorgverleners is dat het menselijke contact ze de mogelijkheid biedt om een diagnose te stellen. Maar eigenlijk kan dat veel nauwkeuriger met een robot: wanneer een wasrobot wordt uitgevoerd met een scanmogelijkheid, kan de robot de patiënt tijdens het wassen veel beter analyseren dan een zorgverlener dat ooit zou kunnen. Margo van Kemenade: Ik werk op het grensgebied van zorg en techniek. reactie was dat moet je niet willen. Maar toen ik er langer over nadacht, moest ik mijn oordeel herzien. Want wanneer het alternatief is dat mensen helemaal alleen moeten sterven, is een robot dan niet beter? De robot is misschien niet echt, maar de gevoelens van de mens die er rustiger door wordt zijn dat natuurlijk wél. Niet alleen gezelschapsrobots leiden tot ethische vragen, ook bij assisterende en monitorende ro- Japan loopt voorop op het gebied van het vermenselijken van robots. bots is dit het geval. Bij de assisterende robot is men bang voor malfunction, zegt ze. Wanneer een robot is ontwikkeld om iemand te tillen, hoe weet je dan zeker dat de robot de patiënt bijvoorbeeld niet laat vallen? Bij monitorende robots is men bang dat het menselijk contact helemaal verdwijnt uit de zorg. Zoals al bleek uit het voorbeeld van het wassen, wordt het echte lichamelijke contact erg belangrijk gevonden door zorgmedewerkers. Uit mijn onderzoek blijkt dat Robotlab Een gesprek met Van Kemenade over de technologische ontwikkelingen de zorg is zeer inspirerend. Door voortdurend met nieuwe voorbeelden en dilemma s te komen, toont zij aan dat de toepassing van robottechnologie in de zorgsector tot allerlei vragen leidt die beantwoord móeten worden. Het domste wat we kunnen doen is onze ogen ervoor sluiten, zegt ze. Ik werk hier op InHolland op het robotlab. Dat is een totaal andere wereld dan de zorgsector. Ik zie het als mijn missie om die werelden bij elkaar te brengen, zodat de technici snappen welke vragen en behoeftes er spelen in de zorgsector. Die missie heeft onder meer zijn weerslag gevonden in het boek Ethiek voor Techniek en ICT dat van haar hand verscheen. Daarnaast hoopt zij binnen nu en 2 jaar te promoveren aan de Vrije Universiteit in Amsterdam op haar onderzoek naar de ethische aspecten van zorgrobots. Dat is een zeer interessant onderzoeksterrein, vat Van Kemenade het gesprek samen. Vooral ook omdat de wereld van de zorgrobot voortdurend in beweging is. Zo zie je momenteel dat verschillende functies geïntegreerd worden in één robot. Een gezelschapsrobot kan bijvoorbeeld worden uitgerust met een camera waarmee de patiënt tevens gemonitord kan worden. De onderzoekster glimlacht. Ook die ontwikkeling levert weer allerlei ethische dilemma s op. Want is het wel ethisch verantwoord om een patiënt zonder dat deze het weet te bespieden met een gezelschapsrobot? Dat zijn moeilijke vragen. En dan hebben we het nog niet eens over de voetangels en klemmen die opduiken bij de te verwachten entree van de volledig gerobotiseerde chirurg. Met andere woorden: wordt vervolgd. < FMT Gezondheidszorg 9

10 medische technologie Fabricage van menselijke reserveonderdelen ; 3D-printen in medische toepassingen De snelheid en omvang waarmee 3D-printtoepassingen worden ontwikkeld wordt, wel getypeerd als een (binnen enkele jaren) tot stand gekomen nieuwe bedrijfstak. Deze digitalisering van de maakindustrie vindt ook zijn weg in de medische wereld, met de ambitie menselijke reserveonderdelen te gaan vervaardigen. Naast robotica, waarover wij in enkele recente edities van FMT berichtten, is 3D-printen ook een van de pijlers onder de economie 4.0. Dat deze tak van de nieuwe smart industry een grote vlucht gaat nemen, bleek begin maart 2015 tijdens het 3-daags congres RapidPro, gehouden in de Koningshof in Veldhoven. Tussen een enorme hoeveelheid industriële toepassingen waren daar ook verschillende medische toepassingen te vinden. Naar aanleiding van haar presentatie over medische 3D-printtoepassingen, sprak de FMT-redactie met Maureen Eijnatten, MSc., onderzoeker van het 3D Innovation Lab. 3D Innovation Lab Het 3D Innovation Lab is een samenwerkingsverband van de afdelingen Kaakchirurgie en Medische Technologie van het VU medisch centrum Amsterdam. Zij omschrijven hun doelstellingen als: Het ontdekken en ontwikkelen van nieuwe medische behandelmethodes met behulp van computional design, robotica, navigatie en chirurgie, in combinatie met nieuwe 3D printbare materialen en stamcellen. Om dit te bereiken combineert het 3D Innovation Lab de ervaring van artsen, wetenschappers, engineers en ontwerpers met de technologische industrie. Tijdens het bezoek aan het lab wordt meermaals benadrukt dat met name deze interdisciplinaire aanpak voor de benodigde synergie zorgt en daarmee de basis is voor de behaalde resultaten. Met de 3D techniek kunnen reconstructies worden gemaakt van de schedel, als deze door ongelukken of (oorlogs)geweld is beschadigd, dan wel dat er sprake is van aangeboren afwijkingen. Daarnaast wordt de techniek gebruikt voor het printen van modellen waarbij de chirurg voorafgaand aan de operatie zich een getrouw beeld kan vormen van het te opereren gebied. Hierdoor neemt de nauwkeurigheid toe en kan ook de operatieduur aanmerkelijk worden bekort. Wanneer van een preparaat van de hersenen een 3D scan is gemaakt kan deze meermaals worden gedupliceerd en bijvoorbeeld Afbeelding 1: 3D printer voor levend weefsel. Door: Leo van Namen 10 FMT Gezondheidszorg

11 Afbeelding 2. Drie stappen naar 3D model. ging data. Hiervoor zijn verschillende hoge-resolutie imaging technieken beschikbaar, zoals Computed Tomography (CT), Magnetic Resonance Imaging (MRI), ultrasound imaging, of denk zelfs aan een optische of laser scanner. Voor het in beeld brengen van botweefsel wordt meestal gekozen voor CT, waarbij een röntgenbuis en een detector om de patiënt heen draaien en zo beeldinformatie genereren in de vorm van een serie van 2D image slices. Deze slices worden opgeslagen in het DICOM bestandsformaat: de wereldwijde standaard voor het opslaan van medische beelden. De tweede stap is image processing: het converteren van een DICOM bestand naar een digitaal 3D model. Het mooie is dat er met zo n digitaal 3D model van de patiënt ook een zaagworden gebruikt als oefenmateriaal voor anatomie. Een volgende stap waaraan de onderzoekers thans werken is het printen van levend weefsel met behulp van stamcellen. Verwacht wordt dat levende cellen zullen uitgroeien tot volwaardig bot. Afbeelding 1 toont de 3D-printer waarmee met deze techniek wordt geëxperimenteerd. Drie stappen van patiënt naar medisch 3D model De drie te doorlopen stappen om te komen tot het uiteindelijke 3D-model worden weergegeven in afbeelding 2 en kunnen als volgt worden omschreven. De eerste stap is altijd het genereren van 3D ima- Afbeelding 3. RapidPro 2015 Award. mal of patiënt-specifiek implantaat ontworpen kan worden. Het digitale 3D model wordt meestal opgeslagen in het STL bestandsformaat, omdat dit bestandsformaat ondersteunt wordt door de meeste 3D printers. De derde en laatste stap is dan ook om het STL bestand te importeren in de software van de 3D printer, die vervolgens het 3D model laagje-voor-laagje opbouwt. Er is inmiddels een grote verscheidenheid aan 3D printers beschikbaar voor medische doeleinden. Voor het creëren van medische 3D zichtmodellen gebruikt het 3D InnovationLab een inkjet poederprinter. Als er echter een zaagmal of implantaat geprint moet worden dat zich gedurende een bepaalde tijd in het lichaam van de patiënt zal bevinden, is er een biocompatibel materiaal nodig. Gelukkig komen er steeds meer biocompatibele materialen beschikbaar voor 3D printen, denk hierbij aan titanium of bepaalde polymeren. RapidPro 2015 Award voor 3D Innovation Lab Tijdens de beurs RapidPro werd voor het derde achtereenvolgende jaar de RapidPro Award uitgereikt, een erkenning voor het innovatief toepassen van 3D printing. Dit jaar was het 3D Innovation Lab de trotse winnaar van de award. Bij de uitreiking benadrukte RapidPro bestuurslid Henk ten Dolle dat er zoveel mogelijk open innovaties moeten plaatsvinden, die niet worden dichtgetimmerd met patenten. Het verslag over de toekenning van de award in het 3D print Magazine vermeldt: Het winnend team van het 3D Innovation Lab wil met 3D printen de zorg verbeteren en de kosten beter beheersbaar maken. Het Innovatie Lab van het VU Medisch Centrum stelt zich juist open op. Hier doen medici, onderzoekers, ontwerpers en de industrie samen multidisciplinair onderzoek. Een van de toepassingen van 3D technologie in het medisch centrum is het gebruik ervan voor pre-operationele planning bij de behandeling van trauma en kankerpatiënten. Het 3D Innovation Lab beschikt hiervoor over verschillende softwarepakketten voor 3D modeling en reverse engineering, een optische 3D scanner, een inkjet printer, een FDM printer en een Bioplotter. Het onderzoek van het 3D InnovationLab op het gebied van virtueel plannen, het gebruik van slimme polymeren, 3D printen, en in een later stadium tissue engineering en chirurgische navigatie zal operaties nauwkeuriger maken, de interventieperiode verkorten en complicaties verminderen. Geheel in stijl van het congres was de award zelf ook een 3D-geprinte sculptuur (afb. 3.).< FMT Gezondheidszorg 11

12 afval logistiek Ziekenhuis Rijnstate wordt steeds meer biobased ziekenhuis Mede dankzij een haalbaarheidsonderzoek van Wageningen UR beschikt ziekenhuis Rijnstate in Arnhem over een waslijst van ziekenhuisartikelen die voortaan uit vergistbare biobased materialen kunnen worden gemaakt. Het afval kan direct op de verpleegafdeling worden vershredderd, waarna het via het riool in een vergistingsunit terecht komt. De innovatie levert energie, veroorzaakt minder afval en verbetert de hygiëne en logistiek. De ondersteek is vermoedelijk het meest bekende ziekenhuisartikel. Verpleegkundigen moeten de glimmende stalen po s naar een wasmachine brengen waar ze worden gereinigd. Veel werk, veel energie, veel waswater en schoonmaakmiddel is het gevolg. Als het aan Marc Koster van de afdeling Vastgoed van het Rijnstate ligt, gaat het vanaf 2017 anders. We denken dat we met 51 shredders op verschillende plaatsen in het ziekenhuis de wegwerpartikelen te kunnen vermalen en ze op een centraal punt vergisten tot biogas, zegt Koster. Servies, bedlinnen en operatiejassen vergisten Tonto is de shredder van Pharmafilter. Tonto is Portugees voor gekkie. De vermalen producten gaan naar een centrale unit waar vaste deeltjes en water worden gescheiden. De organische delen gaan naar de vergister, onverteerbare delen en conventioneel plastic komt in een slibfractie en de waterige fractie wordt in een membraanbioreactor gezuiverd, waarna actief kool en ozon korte metten maken met medicijnresten. Rijnstate wil nu een stap verder gaan. Met behulp van de lijst van biobased materialen van Wage- Tonto van Pharmafilter. Door: ir. MJA (Martien) van den Oever, researcher Wageningen University Daar is niet alleen het milieu mee gediend. Koster spreekt van een regelrechte business case. Vanaf dag 1 gaan we verdienen op de investering en is er sprake van een positieve netto contante waarde. Na elf jaar hebben we de hele investering terugverdiend, aldus Koster. De inspiratie voor het vergistingsproces komt van het Reinier de Graafziekenhuis in Delft. Dat ziekenhuis omarmde al in 2010 het concept van het bedrijf Pharmafilter. In Delft vermaalt de shredder nu sinds enkele jaren afdelingsafval als maaltijdresten, bedpo s, bloedzakken en servies. 12 FMT Gezondheidszorg

13 Rijnstate ziekenhuis Arnhem. Veel laaghangend fruit Van den Oever maakt een heldere indeling in vier categorieën. Bijna de helft van de producten die worden gebruikt zijn waarschijnlijk al grotendeels vergistbaar, zoals kleenex tissues en toilettissues, zo blijkt uit het Wageningen UR-onderzoek. Daarnaast is een kleine tien procent, meest borden, soepkommen en bestek al in een biobased variant verkrijgbaar - maar deze producten worden nog niet ingekocht. Ongeveer vijftien procent, meest lakens, kommen, trays en potjes bestaan nu uit polypropeen maar zijn met geringe technische inspanning van vergistbare materialen te maken als er maar voldoende vraag naar is. Voor circa 2,5 procent van de ziekenhuisbenodigdheden in het Rijnstate ziekenhuis zoals klitningen UR willen we proberen een veel groter deel van ons ziekenhuisafval te vergisten, aldus Koster. Op de lijst staan niet alleen de bekende wegwerpartikelen als koffiebekers maar ook allerhande sputumbakjes, injectiespuiten, bedlinnen, mutsen, schoentjes en operatiejassen. De overweging om met vergisting en een transformatie richting biobased aan de slag te gaan, valt samen met een uitbreiding van de ziekenhuiscapaciteit en strategisch plan. Het Rijnstateziekenhuis wil bouwplannen combineren met een ambitieuze vermindering van de ecologische voetafdruk en zo de jaarlijkse 600 duizend kilogram afval terugbrengen, een CO2-reductie bewerkstelligen en haar waterverbruik verminderen. 160 duizend kilo vergistbaar materiaal Bij Wageningen UR Food & Biobased Research maakt onderzoeker Martien van den Oever duidelijk dat niet alleen het bioplastic PHA in aanmerking komt voor vergisting. Onderleggers, textiel en de bergen tissues die ziekenhuizen gebruiken, kunnen waarschijnlijk in de toekomst met geringe inspanning ook vergist worden, denkt Van den Oever. Hij heeft uitgerekend dat 160 duizend kilogram materiaal dat in Rijnstate omgaat tenminste gedeeltelijk vergistbaar is of van een vergistbare equivalent kan worden ge- maakt. Dat levert een hoeveelheid biogas op die overeenkomt met 70 duizend liter diesel of 2,6 TeraJoule, dat is ruim 700 duizend kwh stroom. De uitbreiding van het huidige biobased assortiment van PHA met andere vergistbare materialen vraagt echter wel om een aantal proeven, die moeten aantonen of het biobased materiaal vergistbaar is. Van den Oever: De afbraak van bijvoorbeeld PLA gebeurt niet noodzakelijkerwijs door dezelfde micro-organismen die bij het huidige Pharmafilter-proces actief zijn. Wageningen UR wil in samenwerking met Pharmafilter meer proeven uitvoeren. tenband, pleisters en afzuigpotten is de biobasedversie nog een vrij grote technische uitdaging, aldus de studie. Het resterende kwart is papier. Dat is al recyclebaar. Er is dus heel veel laaghangend fruit, zegt Van den Oever op grond van de haalbaarheidsstudie. Maar er zijn ook nog onzekerheden. PVC-slangen, latex handschoenen en metalen gereedschap zoals scharen, mesjes en pincetten moeten we met een nieuwe blik gaan bekijken. Markt op gang krijgen Rijnstate gaat de komende maanden precies invullen welke producten kunnen worden vervangen door vergistbare varianten en wat de financiële consequenties hiervan zijn. In het vervolgproject op deze studie wordt bekeken in hoeverre er met andere ziekenhuizen kan worden samengewerkt, om meer volume en dus een markt op gang te krijgen. Koster hoopt dat er snel besluitvorming kan plaatsvinden en de bouw in eind 2016 of begin 2017 kan beginnen. Er zijn nog zes andere ziekenhuizen die de overstap richting biobased willen maken met biobased materialen en de vergister van Pharmafilter. Naast Delft en Arnhem gaat het onder meer om het Erasmus MC in Rotterdam en het ziekenhuis in Terneuzen. < FMT Gezondheidszorg 13

14 post-master opleiding Post-master traject Biomedisch Technologen Het post-master traject Qualified Medical Engineer, track Clinical Engineering (QME-CE) is een vervolgopleiding voor academisch opgeleide biomedisch technologen (of vergelijkbare professionals) die de ambitie hebben om - op meer seniorlevel - binnen een ziekenhuis te werken als een breed georiënteerde technisch specialist en procesdeskundige op het gebied van medische technologie. Behoefte aan deze professionals in Nederland is in 2011 benadrukt door de expertgroep medische technologie 1. Daaropvolgend heeft VWS in 2012 een rapport laten opstellen waarin een dergelijke rol werd beschreven als coördinator medische technologie 2. In 2014 is de School of Medical Physics and Engineering Eindhoven (SMPE/e) binnen de bestaande ontwerpersopleiding Qualified Medical Engineer (QME) gestart met een nieuwe track speciaal gericht op deze professionals, te weten de track Clinical Engineering (QME-CE). Deze nieuwe track is opgezet in samenwerking met de Beroepsvereniging voor Biomedisch Technologen in de Zorg (BMTZ). Na het succesvol afronden van deze opleiding kan men bij BMTZ opgenomen worden in het kwaliteitsregister als Biomedisch Technoloog in de Zorg. Medische technologie is niet meer weg te denken uit de gezondheidszorg. Er worden steeds complexere technologieën toegepast en de patiëntenzorg wordt steeds afhankelijker van deze technologie. Voor ziekenhuizen is het daarom van essentieel belang dat kwaliteitsborging van medische technologie op orde is en dat een systeem van risicomanagement geïmplementeerd wordt om ziekenhuisbrede risico s op dit gebied te blijven beheersen. Een aantal jaren geleden heeft de Het is van essentieel belang dat de kwaliteitsborging van medische technologie op orde is. minister deze noodzaak al onder de aandacht gebracht middels het rapport Medische Technologie at risk en de NVZ NFU RN hebben het belang gezamenlijk onderstreept door het ondertekenen van het Convenant veilige toepassing medische technologie in het ziekenhuis 3. Bovenstaande ontwikkelingen zorgen voor een toenemende behoefte aan organisatiebreed functionerende procesverbeteraars, risicomanagers en coördinatoren op het gebied van medische technologie. Post-master opleidingstraject De School of Medical Physics and Engineering Eindhoven (SMPE/e, van de Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) verzorgt sinds 2014 een tweejarig post-master opleidingstraject genaamd Qualified Medical Engineer, track Clinical Engineering (QME-CE). Dit traject is in samenwerking met de beroepsvereniging voor Biomedisch Technologen in de Door: Ivonne Lammerts, Ward Cottaar, Wilco Kleine 1 Medische technologie at Risk, Expert groep medische technologie in opdracht van ministerie VWS, Taakprofiel coördinator medische technologie in het ziekenhuis, Instituut voor verantwoord medicijn gebruik in opdracht van ministerie VWS, Convenant veilige toepassing medische technologie in het ziekenhuis, NVZ, NFU RN, FMT Gezondheidszorg

15 ding van het programma, de erkende graad Professional Doctorate in Engineering (PDEng). Thema s in de opleiding Het cursorische deel van de opleiding (800 uur) wordt vormgegeven rondom de specifieke thema s die van belang zijn voor het beroep, aangevuld met delen die gericht zijn op het ontwerpproces en de persoonlijke ontwikkeling van de trainee: - Risicomanagement, - Medische technologie, - Procesmanagement, - Innovatiemanagement, - Projectmanagement, - Veranderen/Leiderschap, - Intervisie/Samenwerking/Communicatie. Zorg (BMTZ, ontwikkeld voor academisch opgeleide biomedisch technologen (en soortgelijke professionals) en leidt hen op om hierboven genoemde functies van procesverbeteraar, risicomanager en/of coördinator op het gebied van medische technologie zelfstandig in te kunnen vullen. De opleiding staat open voor zowel interne kandidaten van zorginstellingen als voor kandidaten die speciaal geworven worden voor een tijdelijke aanstelling bij de zorginstelling en SMPE/e. Beroepsprofiel Het post-master opleidingstraject QME-CE leidt op tot een ziekenhuisbreed-werkende technisch specialist. Hij/zij heeft een grondige kennis van medische technologie en de toepassing daarvan in diagnose en behandeling. Hij/zij is verantwoordelijk voor het ontwerpen van processen en structuren voor een optimale inzet van deze medische technologie in termen van effectiviteit, efficiëntie en veiligheid. De biomedisch technoloog die de QME-CE postmasteropleiding heeft afgerond kenmerkt zich door zijn/haar focus op de procesbenadering, systeemontwerp en door het projectmatig en ontwerp-gericht werken. De werkzaamheden van een dergelijke professional spelen zich daarbij af op drie niveaus: strategisch: het (mede)ontwerpen van het beleid van de instelling rond medische technologie; tactisch: het ontwerpen van processen en procedures waarmee de doelen van het beleid ge- realiseerd worden; operationeel: het (mede) uitvoeren van de processen en procedures. De biomedisch technoloog kan na de QME-CE postmasteropleiding in de praktijk functies als coördinator medische technologie, adviseur medische technologie, hoofd medische technologie of vergelijkbaar vervullen. Opleiding hospital-based and university-managed Meteen vanaf de start van de QME-CE opleiding werken de trainees in een zorginstelling (het opleidingsziekenhuis). Dit is essentieel omdat zij als professionals intensief moeten (leren) samenwerken met zorgprofessionals met verschillende achtergronden. De opleiding voorziet, naast een inhoudelijke verdieping middels cursussen, workshops en trainingen, ook in de toepassing van deze kennis en in de ontwikkeling van extra vaardigheden middels projecten in de zorginstelling. Tijdens de opleiding wordt de trainee actief gecoacht in zijn persoonlijke ontwikkeling en in de uitoefening van zijn of haar functie. De wisselwerking tussen de trainees onderling - en hierdoor ook tussen de opleidingsziekenhuizen - en de contacten met de andere trainees en cursisten bij SMPE/e - klinisch fysici in opleiding en klinisch informatici in opleiding - zorgen voor een inspirerend opleidingsklimaat. Omdat QME-CE een track is binnen de TU/e ontwerpersopleiding QME verkrijgt de trainee, na succesvolle afron- Daarnaast volgen trainees cursussen, workshops en trainingen die passen bij hun specifieke wensen en vooropleiding. Het programma voor iedere trainee wordt vastgelegd in een individueel opleidingsplan. Projecten in de opleiding Binnen de QME-CE opleiding worden ook een aantal projecten uitgevoerd, welke in overleg met SMPE/e gedefinieerd worden door het opleidingsziekenhuis. Hierbij is er ten minste één groot project met een belasting van tenminste 1200 uur, het ontwerpproject. Voorbeelden van ontwerpprojecten die nu worden uitgevoerd: Ontwerp en implementatie van integrale kwaliteitsborging medisch technologie. Rekening houdend met de eisen gesteld in het convenant, de eisen van het bestaande ISO kwaliteitscertificaat van de afdeling Medische Instrumentele Dienst (MID), de ziekenhuis brede eisen vanuit het kwaliteitssysteem Joint Commission International (JCI) en de kwaliteitseisen vanuit het nieuwe Medisch Specialistisch Bedrijf (MSB). Ontwerp van een ziekenhuisbreed systeem voor borging van kwaliteitscontroles van medische apparatuur. Ontwikkeling/Inrichting stuurdashboard Met focus op de zorgtechnologie en bedoeld voor verschillende aggregatieniveaus (Raad van Bestuur [RvB], ZorgGroepManagement [ZGM], TeamManagement [TM]), en Regiecentrum Kwaliteit en Veiligheid. FMT Gezondheidszorg 15

16 post-master opleiding Ontwerp van track and trace systeem voor Medische Hulpmiddelen. Naast het grote ontwerpproject voert de trainee in het kader van de opleiding diverse andere kleine (mini)projecten en casussen uit rond thema s als: - Aankoop en introductie van technologie; - Risicomanagement in toepassing van technologie; - Organisatieverandering; - Procesoptimalisatie; - Externe adviesopdracht buiten eigen organisatie. Quotes van werkgevers/begeleiders uit de zorg Dr. Herman van Langen, Klinisch Fysicus, VieCuri Medisch Centrum voor Noord-Limburg: VieCuri is dit traject aangegaan om de kwaliteitsborging rondom medische technologie op een gestructureerde wijze vorm te geven waarbij alle betrokkenen actief participeren. Het ultieme doel is een organisatiebrede cultuurverandering ten aanzien van een veilige toepassing van de medische technologie. Ir. Ernest Prins, Manager Instrumentele Dienst, Radboud UMC, Nijmegen: Medische technologie wordt steeds complexer en steeds meer omgeven door nieuwe wet en regelgeving. Ten gevolge van deze ontwikkelingen heeft het Radboud UMC steeds meer behoefte aan organisatiebrede ondersteuning, op zowel operationeel, tactisch als strategisch niveau, op het gebied van het gebruik en de veilige toepassing van medische technologie in de zorg. De Instrumentele Dienst van het Radboud UMC wil komende jaren sterk inzetten op de ontwikkeling van de juiste competenties en vaardigheden bij haar medewerkers om aan deze behoefte een adequate invulling te kunnen geven. Met de tweejarige (post-master) ontwerpersopleiding QME-CE verwacht de Instrumentele Dienst de betreffende medewerkers op het gewenste niveau te kunnen krijgen. Ing. Johan de Feijter, Hoofd Techniek, ZorgSaam Zeeuws-Vlaanderen, Terneuzen: Voor ZorgSaam is patiëntveiligheid een belangrijk speerpunt in haar doelstellingen. Een essentieel onderdeel hierin is de medisch technologie, deze wordt steeds complexer en meer geïntegreerd in het zorgproces. Daarom is het voor ZorgSaam een must om een breed georiënteerde technische specialist in huis te hebben die de verbinding tussen zorg en techniek kan leggen, zodat de patiëntveiligheid is geborgd. Tevens wordt een extern project van drie maanden buiten het opleidingsziekenhuis uitgevoerd, in een andere zorginstelling of in de medische industrie. De trainee kan daarbij alle kennis en vaardigheden opgedaan tijdens de opleiding gebruiken om een opdracht in een nieuwe omgeving en binnen een beperkte tijd tot een goed einde te brengen. Begeleiding tijdens de opleiding De dagelijkse begeleiding in de projecten wordt verzorgd vanuit de zorginstelling. Vanuit SMPE/e is een opleider aangewezen voor de inhoudelijke en procesmatige kant bij de uitvoering van de projecten en tijdens de gehele opleiding. Regelmatig is er overleg met alle betrokkenen over de ontwikkeling van de trainee en de voortgang van projecten. Huidige opleidingsziekenhuizen Biomedisch technologen die de QME-CE postmasteropleiding volgen zijn werkzaam bij zorginstellingen verspreid over heel Nederland. In 2014 is de QME-CE opleiding gestart met 4 trainees, en wel in de volgende opleidingsziekenhuizen: - VieCuri Medisch Centrum voor Noord-Limburg; - Streekziekenhuis Koningin Beatrix (SKB), Winterswijk; - Radboud UMC, Nijmegen; - ZorgSaam Zeeuws-Vlaanderen, Terneuzen. Nieuwe opleidingsziekenhuizen SMPE/e is bezig om voor de jaargang 2016 een nieuwe groep van zorginstellingen samen te stellen die belangstelling hebben om in deze opleiding te participeren. De opleidingsplaats bij een zorginstelling kan worden ingevuld ofwel door een extern geworven kandidaat ofwel door een kandidaat die reeds bij de instelling werkzaam is als biomedisch technoloog (of soortgelijke professional) en voor wie de opleiding een goede ontwikkelingsstap kan zijn. Bij extern geworven kandidaten is de zorginstelling uiteraard volop betrokken bij de werving. De eindbeslissing over het aanbieden van de plaats aan een kandidaat ligt bij de zorginstelling. Ziekenhuizen die geïnteresseerd zijn om deel te nemen aan deze opleiding kunnen voor vragen met betrekking tot de opleiding contact opnemen met SMPE/e (via en voor vragen met betrekking tot het QME-CE beroepsprofiel contact opnemen met BMTZ (via Conclusie Het nieuwe QME-CE traject dat in 2014 als track binnen de bestaande ontwerpersopleiding QME is gestart, komt duidelijk tegemoet aan de behoefte van biomedisch technologen die reeds in ziekenhuizen werkzaam zijn, bijv. in functies zoals Biomedisch Technoloog/Hoofd Zorgtechnologie (SKB), Clinical Physics Engineer (Zorgsaam), Medical Technology Advisor (Radboud UMC); in een ziekenhuis worden aangesteld als (pasafgestudeerd) Biomedisch Technoloog, bijvoorbeeld bij de afdeling Klinische Fysica en Medische Instrumentatie (VieCuri); met als doel om ziekenhuisbreed processen en structuren te (her) ontwerpen voor een optimale inzet van de medische technologie in het huis in termen van effectiviteit, efficiëntie en veiligheid. Tevens komt deze opleiding hiermee tegemoet aan de richtlijnen vanuit de overheid en de verschillende beroepsgroepen in de zorg, alsmede aan de behoefte uit de zorginstellingen zelf aan dit soort adequaat opgeleide professionals! < Quotes van QME-CE opleiders: dr.ir. Michaël Lansbergen, PDEng, Klinisch Fysicus in ZGT, mede-initiatiefnemer aanvullende opleiding voor Biomedisch Technologen en QME-CE opleider: Deze opleiding is een antwoord op de toenemende vraag naar de inzet van hoog opgeleide biomedisch technologen in de zorg in aanvulling op de reeds bestaande opleidingen voor onder meer klinisch fysici en medisch technici. De eerste pilots hiertoe zijn van grote waarde gebleken voor ziekenhuizen en uitgegroeid tot de gedegen aanvullende opleiding zoals deze vandaag de dag wordt aangeboden vanuit de Technische Universiteit Eindhoven. Dr.ir. Maurice Janssen, Klinisch Fysicus in Atrium- Orbis Medisch Centrum, QME-CE opleider: deze ontwerpersopleiding is een fantastische tool om een hoge kwaliteitsstandaard van biomedisch technologen in de zorg te realiseren 16 FMT Gezondheidszorg

17 Een veranderende zorgvraag, vraagt om een flexibele levering van gezondheidszorg Vanguard Healthcare is een pionier in het leveren van flexibele faciliteiten en steunt Europese zorginstellingen met de levering van innovatieve, mobiele gezondheidszorg oplossingen. Of uw ziekenhuis nu een tijdelijke capaciteitsverhoging moet doorvoeren, capaciteit moet onderhouden tijdens renovatie werkzaamheden of moet reageren op onvoorziene calamiteiten, Vanguard kan een snelle en toegespitste oplossing leveren. Onze meer dan 37 algemene en specifieke units kunnen assistentie leveren bij tal van capaciteitsvragen. Een greep uit onze mogelijkheden: Standaard en laminaire flow operatiekamers (Klasse 1 en 2) Verpleegunits met 8 bed-plaatsen en utiliteit ruimtes Stand-alone endoscopie suites Stand-alone dag-chirurgie suites Stand-alone klinieken Voor het vinden van meer informatie of het verkrijgen van een toegespitste aanbieding kunt u onze website bezoeken via: Tijd voor de beste professionele vaatwasser De schoonste vaat ooit. En nu zeer aantrekkelijk geprijsd! Nu met 300,- extra CashBackkorting*! Bent u toe aan de schoonste vaat ooit met een programmaduur van slechts 5 minuten? Maak dan kennis met de professionele Miele-afwasautomaat met verswatersysteem. De beste reinigings- en droogresultaten worden gecombineerd met een laag water-, energie- en zeepverbruik. Dankzij de optimale ruimtebenutting heeft u de beschikking over twee reinigingsniveau s. En wist u dat alle bedrijfsafwasautomaten van Miele Professional KIWA-gecertificeerd zijn? Hierdoor bespaart u aanzienlijke installatiekosten en jaarlijks structurele kosten voor controle van het waterleidingssysteem. Bovendien ontvangt u nu tijdelijk 300,- cashback-korting*. Kijk voor meer informatie en de voorwaarden op of neem contact met ons op. Wij informeren u graag. Info: (0347) * Bij aankoop van een Miele professionele afwasautomaat PG 8055 of PG Geldig van 1 augustus t/m 31 december Bedrag inclusief btw. FMT Gezondheidszorg 17

18 innovatie in de zorg Lucien Engelen. 18 FMT Gezondheidszorg

19 Lucien Engelen, directeur Radboud REshape Center: Echte innovaties komen van de gasten uit de garagebox Het Radboudumc staat voor de grootste nieuwbouwactiviteit uit haar historie. Maar hoe bouw je een ziekenhuis voor een periode van tientallen jaren als je nu al weet dat de zorg erover twintig jaar volledig anders uit ziet? De zorg verandert de komende jaren enorm, stelt Lucien Engelen, directeur Van het Radboud REshape Center. Delokalisering, digitalisering, democratisering en duiten : de 4D s. Het zijn volgens Lucien Engelen de thema s die ervoor zorgen dat de zorg ingrijpend verandert, maar ook verbetert. Door: Cor van Litsenburg Engelen: Bij voorbaat kun je zeggen dat een bestuurder het niet goed kan doen als hij nieuwbouw ontwikkelt. Hij/zij realiseert een gebouw voor veertig jaar terwijl niet bekend is hoe de zorg er over 20 jaar uit ziet. Een ding weet je echter wel; de zorg zal dan volstrekt anders zijn georganiseerd. Een voorbeeld. Recent is een product ontwikkeld waarmee je voor een paar euro de resultaten van diverse bloedwaarden digitaal aangeleverd krijgt. Je moet eens nagaan wat dat betekent voor een ziekenhuis. Wij zijn nu bijvoorbeeld bezig met de plannen voor laboratoria. Je kunt op je vingers natellen dat een dergelijke technologie ingrijpt op de laboratoriumvoorzieningen. Iets anders. Er is een prikrobot ontwikkeld voor bloedafname. Hij prikt perfect op de juiste plaats en vrijwel pijnloos. Voor een paar euro kun je straks bij wijze van spreken bij de supermarkt je bloed laten onderzoeken en je krijgt de uitslag via de mail thuis, zonder dat er nog een verpleegkundige of laborant aan te pas komt. En dan heb ik het nog niet over videoconsulting. Een kind met schisis moet nu nog vaak elk jaar bij een arts komen voor controle. Een dergelijke controle kan ook via videoconsulting plaatsvinden. Dat is efficiënter, maar ook minder belastend voor het kind dat waarschijnlijk een hekel aan het ziekenhuis heeft. Dergelijke ontwikkelingen hebben een grote impact op de zorg. Denk alleen maar aan het aantal polikamers en parkeerplaatsen dat daardoor kan verminderen. Zorgpatch Een ander voorbeeld is een zogenoemde zorgpatch; een soort slimme pleister die 24 uur per dag in de thuissituatie de aandoening van de patiënt monitort. Voor de pleister hebben we samen met Philips een oplossing voor COPD-patiënten ontwikkelt en in 2014 tijdens een congres over onder andere connected technology in San Francisco gepresenteerd. Een dergelijke ontwikkeling kan op korte termijn ook worden verwacht voor urineonderzoek. Het is binnenkort niet meer van deze tijd om met een potje urine in je hand naar de huisdokter of het ziekenhuis te moeten gaan. Dat kan veel eenvoudiger. En dat zal ook gaan gebeuren. Voor het eerst in de geschiedenis hebben we te maken met het feit dat het in de zorg om geld gaat. Gezondheid is een gigantisch belangrijke markt. Grote spelers als Apple en Google gaan daar een rol van betekenis in spelen. Het behoort zeker tot de mogelijkheden dat grote bedrijven ziekenhuizen gaan kopen. De zorgsector kan deze ontwikkelingen niet tegenhouden. Door internet hebben we te maken met een democratisering van de zorg. Iedereen kan zich informeren en wil terecht aanspraak kunnen maken op de beste zorg. De buitenwereld heeft een andere FMT Gezondheidszorg 19

20 innovatie in de zorg proberen de netwerken van de binnen- en buitenwereld op elkaar te laten aansluiten. REshape zou je als een soort vrijstaat kunnen beschouwen. We denken niet na over geld, privacy, regelgeving etc. Natuurlijk zijn dat wel belangrijke zaken, maar het zijn ook innovatiekillers. Je kunt er maanden over praten. Dus die pakken we pas op als we een oplossing hebben die daadwerkelijk waarde toe voegt. Tot nog toe het is nog steeds gesnelheid dan de binnenwereld van een ziekenhuis. Als REshape center richten wij ons op beweging, op het voortdurend in beweging houden van de organisatie, maar vooral vanuit het perspectief van de patiënt. Een ziekenhuis is als het ware een mammoettanker; wij zijn de loodsboot die op verkenning gaat en het pad kan tonen, en we zoeken vaak een sleepboot die mee kan helpen de klus te klaren, zoals bijvoorbeeld Philips. Wij lukt om de noodzakelijke zaken op vlak van geld en regelgeving voor elkaar te krijgen. Over de snelle ontwikkelingen in de zorg zegt Engelen: De ontwikkeling in de technologie gaat zo hard dat je voortdurend wordt ingehaald. Ook wij. We hebben bijvoorbeeld de Scanadu Scout getest, een slim apparaatje dat je tegen je voorhoofd houdt en allerlei lichaamsfuncties meet. Projecten REshape De onderstaande projecten zijn geïnitieerd dan wel ondersteund door Radboud REshape Center. Hereismydata Hereismydata een concept waarbij het totaal aan data van en over de patiënt eenvoudig ter beschikking van de patiënt kan komen. Zowel zijn persoonlijke gezondheidsdata/dossier (PGD), een online community waarin met de sociale omgeving maar ook met de professionals kan worden gecommuniceerd en een koppeling voor allerlei ehealth-toepassingen en devices. Dit proces hebben wij samen met Philips opgepakt waarbij wij via specifieke aandoening gerelateerde toepassingen dit stap voor stap aan het invullen zijn. Na COPD, met diabetes (type 1), Parkinson en bloedrukmanagement. De basis hierachter is de patiënt over (een kopie) van zijn eigen data te kunnen beschikken, net als zijn bankgegevens. Stel je eens voor dat je elke dag naar de bank zou moeten om van de medewerker je saldo te mogen horen. Ban Bedcentricity Het Radboudumc is dagelijks bezig met de mobiliteit van de patiënt. Mobiliseren is erg belangrijk voor een goed herstel van de patiënt. Maar de patiënt zit vaak gevangen in of aan het bed. Dit belemmert de mogelijkheden van de patiënt om in beweging te komen én de mogelijkheden van de fysiotherapeut en andere zorgverleners om de patiënt te helpen mobiliseren. Het bed als centraal uitgangspunt nemen wordt bed centricity genoemd. Fysiotherapeuten in het Radboudumc draaien het graag om: niet het bed centraal, maar de patiënt centraal. Bewegen is beter. FaceTalk Voor een groeiend aantal patiënten is het lastig een afspraak met een arts of zorgverlener op locatie te maken. Dit komt door verminderde mobiliteit of tijdgebrek. De e-healthtoepassing FaceTalk biedt de oplossing: een poli wordt virtueel met consulten op afstand. Bovendien kunnen zorgverleners onderling ook tijd besparen door met dezelfde toepassing (multidisciplinair) overleg op afstand met collega s te houden. Voorzien van een planningsagenda, de mogelijkheid je scherm te delen en met meerdere mensen tegelijk te overleggen (bijvoorbeeld je partner op het werk die even aan kan sluiten) in een beveiligde toepassing. MijnRadboudThuis Als jonge kinderen kanker krijgen, heeft dit een enorme impact op hun leven. Langdurig verblijf in het ziekenhuis zit normaal contact met vrienden en familie in de weg. Ouders hebben daarnaast de behoefte om snel direct contact te krijgen met een oncoloog of verpleegkundige als dat nodig is. MijnRadboudThuis voorziet in deze behoeftes en brengt zorgverleners en patiënten dichter bij elkaar. Via een stoplichtknop wordt de snelheid waarmee contact gelegd wordt door de patiënt bepaald. Groen heeft geen haast, Rood is binnen 15 minuten via FaceTalk contact. AYA4 Jongeren en jong-volwassenen met kanker vallen vaak tussen wal en schip. Ze zijn te oud voor het kinderziekenhuis, maar zitten met specifieke problematiek waar de reguliere oncologische zorg geen antwoord op heeft. Hoe zit het met vruchtbaarheid en relaties? Kan ik nog een hypotheek krijgen? Op basis van de behoeften van de jongeren en jong-volwassenen, faciliteerde REshape de ontwikkeling van AYA4, een online community waar jonge mensen met kanker elkaar kunnen helpen bij het zoeken naar antwoorden. De ontwikkeling, keuzes en uitvoering is door de AYA s zelf gedaan, wij faciliteerden slechts samen met de afdeling Medische Oncologie. AED4.EU Een automatische externe defibrillator (AED) kan van levensbelang zijn om iemand te reanimeren die een acute hartstilstand krijgt. Verspreid over Nederland hangen meer dan AED s, maar hoe weet je nu waar er een hangt als je er een nodig hebt? Via AED4.eu wordt door middel van crowdsourcing een compleet overzicht gemaakt. Iedereen kan een AED aanmelden die daarna wordt weergegeven in een Google Map. Via je smartphone kun je direct zien waar in de buurt een beschikbare AED te vinden is. Recent hebben wij het beheer er van overgedragen aan het Nederlandse Rode Kruis, met wie wij nu verder werken aan het verzamelen en onderzoeken van de data. The Future of Health Voor veranderingen in de zorg zijn ideeën nodig en mensen die deze ideeën in de praktijk gaan brengen. Om deze twee zaken bij elkaar te brengen, faciliteert het Radboudumc congressen zoals de 5 TEDx conferenties (in 2010 gestart in Maastricht, vervolgens in Nijmegen) Op 26 mei tijdens de week van het StartUpFest zal een groots event worden opgezet met zowel een congres in Nijmegen, als een stream die de hele wereld rond gaat en overal patiënt gerichte innovaties in kaart zal brengen in 24 uur tijd. Hiermee kan de zorgwereld inspiratie kan opdoen om veranderingen in de zorg in de praktijk te brengen. 20 FMT Gezondheidszorg

Qualified Medical Engineer track Clinical Engineering (QME-CE) Opleidingsplaatsen 2016

Qualified Medical Engineer track Clinical Engineering (QME-CE) Opleidingsplaatsen 2016 SMPE/e 15-017 Datum 1 juni 2015 Tweejarige post-master ontwerpersopleiding Qualified Medical Engineer track Clinical Engineering (QME-CE) Opleidingsplaatsen 2016 i.s.m. Beroepsvereniging voor Biomedisch

Nadere informatie

Visionaire interventies. Innovatieve oplossingen voor de hybride OK. Answers for life.

Visionaire interventies. Innovatieve oplossingen voor de hybride OK. Answers for life. Visionaire interventies Innovatieve oplossingen voor de hybride OK Answers for life. Integratie beeldvorming op de operatiekamer Mede door de steeds betere kwaliteit van beeldvormende technieken nemen

Nadere informatie

Qualified Medical Engineer track Clinical Engineering (QME-CE)

Qualified Medical Engineer track Clinical Engineering (QME-CE) SMPE/e 16-004 Datum 1 maart 2016 Tweejarige post-master ontwerpersopleiding Qualified Medical Engineer track Clinical Engineering (QME-CE) Opleidingsplaatsen 2017 i.s.m. Beroepsvereniging voor Biomedisch

Nadere informatie

Algemeen klinisch fysicus in opleiding

Algemeen klinisch fysicus in opleiding Algemeen klinisch fysicus in opleiding ir. Mariken Zijlmans Beroepsoriëntatieavond voor Biomedisch Technologen (in opleiding) 17 september 2012 Curriculum Vitae ir. Mariken Zijlmans 30 jaar Algemeen Klinisch

Nadere informatie

HEALTH CARE LAB. Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring

HEALTH CARE LAB. Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring HEALTH CARE LAB Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring Medische proeftuin en R&D centrum voor nieuwe innovaties Concept HEALTH CARE LAB Inleiding

Nadere informatie

Technische bedrijfskunde voor de gezondheidszorg

Technische bedrijfskunde voor de gezondheidszorg Where innovation starts Informatie Technische Universiteit Eindhoven Faculteit Industrial Engineering & Innovation Sciences Postbus 513 5600 MB Eindhoven Tel. 040-2472234 Email: voorlichting.tbg@tue.nl

Nadere informatie

Apparatuurontwikkeling voor, in en met de. kliniek

Apparatuurontwikkeling voor, in en met de. kliniek Apparatuurontwikkeling voor, in en met de ZIE 2013 7 maart 2013 Delft Alex Vernooij Jan Jaap Baalbergen Leids Universitair Medisch Centrum kliniek Ontwikkeling apparatuur voor het LUMC Apparatuur voor

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 34306 10 december 2013 Regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 2 december 2013, 2013-0000167945,

Nadere informatie

Medical technology for the future of healthcare

Medical technology for the future of healthcare Medical technology for the future of healthcare Delft Health Initiative Delft Research Initiatives Delft Research Initiatives Energie, Gezondheid, Infrastructuren & Mobiliteit, en Leefomgeving Gezond oud

Nadere informatie

klinisch fysicus i.o. radiotherapie

klinisch fysicus i.o. radiotherapie + klinisch fysicus i.o. radiotherapie dr. ir. Ellen Brunenberg UMC St Radboud Beroepsoriëntatieavond Protagoras/Willem Einthoven 23 september 2013 + curriculum vitae n dr. ir. Ellen Brunenberg (29 jaar)

Nadere informatie

TECHNOLOGIE IN DE ZORG

TECHNOLOGIE IN DE ZORG TECHNOLOGIE IN DE ZORG MET DE MAATWERKMODULES VAN ZORGTECHNIEK LIMBURG ZIJN UW OPLEIDINGEN IN ÉÉN KLAP UP-TO-DATE KENNISMAKING ZORGTECHNOLOGIE ZORG OP AFSTAND ONDERSTEUNENDE TECHNOLOGIEËN EN HULPMIDDELEN

Nadere informatie

Veilig leren werken met medische hulpmiddelen

Veilig leren werken met medische hulpmiddelen Uw medewerkers aantoonbaar bekwaam: Veilig leren werken met medische hulpmiddelen Hazelwood Sanatorium, Louisville (USA), rond 1930. Voor het leveren van veilige zorg is kennis van de juiste toepassing

Nadere informatie

Technologieanalyse Maart 2015. Technologieanalyse. Samenvattend rapport bijeenkomsten en interviewronde met experts.

Technologieanalyse Maart 2015. Technologieanalyse. Samenvattend rapport bijeenkomsten en interviewronde met experts. Technologieanalyse Samenvattend rapport bijeenkomsten en interviewronde met experts Datum Maart 2015 Colofon Auteurs. Drs. Marielle Jambroes en Dr. Katja van Vliet Verslag bijeenkomsten expertteam Drs.

Nadere informatie

INSPIRATIE VOOR INNOVATIE Ontwikkelingen in de acute intensieve zorg

INSPIRATIE VOOR INNOVATIE Ontwikkelingen in de acute intensieve zorg INVITATIONAL CONFERENCE 14 november 2013 locatie: Scandic Sanadome, Weg door Jonkerbosch 90, Nijmegen INSPIRATIE VOOR INNOVATIE Ontwikkelingen in de acute intensieve zorg INLEIDING Wij nodigen professionals

Nadere informatie

ACADEMY NAJAAR HOLLAND ACADEMY KALENDER NAJAAR 2014 INNOVATIVE. Nieuw in 2014: Beïnvloedingsvaardigheden voor. One Day Workshop QRM

ACADEMY NAJAAR HOLLAND ACADEMY KALENDER NAJAAR 2014 INNOVATIVE. Nieuw in 2014: Beïnvloedingsvaardigheden voor. One Day Workshop QRM ACADEMY KALENDER NAJAAR 2014 HOLLAND INNOVATIVE ACADEMY NAJAAR 2014 Nieuw in 2014: RF9: Physics of Failure One Day Workshop QRM Beïnvloedingsvaardigheden voor specialisten ACADEMY NAJAAR 2014 is toonaangevend

Nadere informatie

Van financieel talent naar Public Business Controller

Van financieel talent naar Public Business Controller Kennis van de Overheid Van financieel talent naar Public Business Controller Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw financiële afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere

Nadere informatie

Tweejarige postinitiële opleiding tot KLINISCH INFORMATICUS: Aanvraag voor opleidingsplaats 2011

Tweejarige postinitiële opleiding tot KLINISCH INFORMATICUS: Aanvraag voor opleidingsplaats 2011 Tweejarige postinitiële opleiding tot KLINISCH INFORMATICUS: Aanvraag voor opleidingsplaats 2011 SMPE/e 010-039 \School of Medical Physics and Engineering Eindhoven \School of Medical Physics and Engineering

Nadere informatie

Kim van de Ven kimvdven@gmail.com

Kim van de Ven kimvdven@gmail.com Kim van de Ven kimvdven@gmail.com September, 2012 BioMedische Technologie BMT 7 jaar gestudeerd (2000-2007) Begonnen met 5 jarige opleiding, uiteindelijk 6 jaar bachelor / 3 jaar master (2 jaar overlap)

Nadere informatie

Introductie René Drost TU Delft, Onderhoud Management NAMCO, gericht op Healthcare and Aerospace SIOO Besturen van Ziekenhuizen Lid Expertgroep VWS,

Introductie René Drost TU Delft, Onderhoud Management NAMCO, gericht op Healthcare and Aerospace SIOO Besturen van Ziekenhuizen Lid Expertgroep VWS, VZI studiedag 5 april 2012 Risico Management binnen en buiten de grenzen van Medische Technologie De betekenis van het convenant Veilige Toepassing van Medische Technologie in het Ziekenhuis René Drost

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 31 016 Ziekenhuiszorg Nr. 59 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Disclosure slide. (potentiële) belangenverstrengeling

Disclosure slide. (potentiële) belangenverstrengeling Disclosure slide (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding Aandeelhouder Andere

Nadere informatie

Zorgvastgoed innovatief en financieel verantwoord. Fred Bisschop

Zorgvastgoed innovatief en financieel verantwoord. Fred Bisschop Zorgvastgoed innovatief en financieel verantwoord Fred Bisschop Financiering op basis van de businesscase De businesscase beslaat een lange periode en wordt door verschillende actoren bepaald Financiers

Nadere informatie

NFU-master. Kwaliteit en Veiligheid in de Patiëntenzorg

NFU-master. Kwaliteit en Veiligheid in de Patiëntenzorg NFU-master Kwaliteit en Veiligheid in de Patiëntenzorg 2016-2018 De master Kwaliteit en Veiligheid in de Patiëntenzorg De zorg heeft initiatiefnemers en leiders in kwaliteit en veiligheid van zorg nodig.

Nadere informatie

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk Visie Verpleging & Verzorging VUmc 2015 Preventie Zorg plannen Pro-actief State-of-the-art zorg Samen Zorg uitvoeren Gezamenlijk verant wo or de lijk Screening & diagnostiek Efficiënt Zinvolle ontmoeting

Nadere informatie

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 De vragen zijn opgedeeld in verschillende rubrieken en betreffen het thema safe surgery. Het is de bedoeling dat de

Nadere informatie

Center for Medical Imaging North-East Netherlands

Center for Medical Imaging North-East Netherlands Center for Medical Imaging North-East Netherlands CMI NEN - University of Twente Branch Prof. Dr G.P. Vooijs CMI Supervisory Board MIRA: Institute for Biomedical Technology and Technical Medicine University

Nadere informatie

Junior medewerker Bezwaar en Beroep

Junior medewerker Bezwaar en Beroep Kennis van de Overheid Junior medewerker Bezwaar en Beroep Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere rol spelen bij de transformatie

Nadere informatie

KALENDER 2014 HOLLAND INNOVATIVE ACADEMY

KALENDER 2014 HOLLAND INNOVATIVE ACADEMY ACADEMY KALENDER 2014 HOLLAND INNOVATIVE ACADEMY 2014 Nieuw in 2014: RF6: Software Reliability Yellow Belt Design for Six Sigma Advanced Statistics Course ACADEMY 2014 is toonaangevend wanneer het gaat

Nadere informatie

Pharmafilter. april 2012

Pharmafilter. april 2012 Pharmafilter Resultaten DEMONSTRATIEPROJECT IN HET Reinier de Graaf Gasthuis Delft april 2012 Pharmafilter een schoner ziekenhuis, een schoner milieu Afval door de riolering afvoeren, voor een schoner

Nadere informatie

MEERJARENBELEIDSPLAN 2013-2016

MEERJARENBELEIDSPLAN 2013-2016 MEERJARENBELEIDSPLAN 2013-2016 Verenigd bekwaam Vereniging van Ziekenhuisinstrumentatietechnici Beleidsplan VZI versie 1.0 1 Inhoudsopgave Voorwoord pagina 3 Inleiding pagina 4 Analyse pagina 4 Strategie

Nadere informatie

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter

Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Stichting leerkracht: elke dag samen een beetje beter Wat is leerkracht? Stichting leerkracht is een organisatie van enthousiaste experts uit het onderwijs en bedrijfsleven die scholen helpt in het ontwikkelen

Nadere informatie

Kenniscentrum Risicomanagement

Kenniscentrum Risicomanagement Deskundigheid op het gebied van veiligheid High Tech Human Touch Samenwerking Het is de ambitie van het om opdrachtgevers, zoals bedrijven, overheden, nationale en internationale organisaties, te ondersteunen

Nadere informatie

beslisschijf evaluatie pilot Besluitvorming in de palliatieve fase palliatieve zorg

beslisschijf evaluatie pilot Besluitvorming in de palliatieve fase palliatieve zorg evaluatie pilot Besluitvorming in de palliatieve fase beslisschijf palliatieve zorg Begin 2006 zijn de VIKC-richtlijnen voor de palliatieve zorg en het zakboekje verschenen. Het IKMN en het UMC Utrecht

Nadere informatie

where innovation starts

where innovation starts where innovation starts School of Medical Physics and Engineering Eindhoven to advance health care by training academic professionals in medical physics and engineering Jaarverslag 2006 Inleiding Gelet

Nadere informatie

Innovatieve oplossingen in de zorg

Innovatieve oplossingen in de zorg Innovatieve oplossingen in de zorg Zoekt u E-Health oplossingen die op korte termijn inzetbaar zijn binnen het primaire zorgproces? Of die uw medewerkers ontlasten in de dagelijks registratieverplichtingen?

Nadere informatie

Integraal risicomanagement

Integraal risicomanagement Samenvatting Integraal risicomanagement in 40 Nederlandse ziekenhuizen Inhoud Inleiding 3 Onderzoeksvragen 3 Integraal risicomanagement onvoldoende beschreven 4 Aanbevelingen 5 Over VvAA 7 2 VvAA Risicomanagement

Nadere informatie

Voor je opleiding ben je van harte welkom in Laurentius. Operatieassistent & anesthesiemedewerker. Het leukste ziekenhuis van Limburg in Roermond!

Voor je opleiding ben je van harte welkom in Laurentius. Operatieassistent & anesthesiemedewerker. Het leukste ziekenhuis van Limburg in Roermond! Voor je opleiding ben je van harte welkom in Laurentius Operatieassistent & anesthesiemedewerker Het leukste ziekenhuis van Limburg in Roermond! Mensen opleiden vinden we belangrijk in Laurentius. Daarom

Nadere informatie

Integraal BMT in het SKB

Integraal BMT in het SKB Integraal BMT in het SKB Risicomanagement technologie Wilco Kleine Wilco Kleine WilcoKleine Manager - en Informatietechnologie Lid Managementteam (MT) Afdeling Informatisering en Automatisering Afdeling

Nadere informatie

Positionering van de specialist ouderen geneeskunde

Positionering van de specialist ouderen geneeskunde Positionering van de specialist ouderen geneeskunde Samenwerking tussen professional en bestuur/management Specialist ouderen genees kunde: betrokken professional en gesprekspartner Bestuurders of management

Nadere informatie

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten

Samen werken aan betere zorg. Handreiking voor begeleiding van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten Samen werken aan betere zorg van cliëntenraden betrokken bij verbetertrajecten INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 Participatie van cliënten... 4 De rol van de cliëntenraad in verbetertrajecten... 6 Het stappenplan:

Nadere informatie

Event menu Minigids event app

Event menu Minigids event app Event menu Minigids event app Hoe en waarom een mobiele evenementen app? Introductie De evenementenbranche verandert. Een evenement is niet langer een ad hoc activiteit. Het is een belangrijk onderdeel

Nadere informatie

RAIview maakt objectieve beoordeling in de zorg mogelijk

RAIview maakt objectieve beoordeling in de zorg mogelijk RAIview maakt objectieve beoordeling in de zorg mogelijk Op basis van een uniek internationaal meetinstrument RAI, is een nieuwe gebruiksvriendelijke internettoepassing RAIview ontwikkeld. RAIview levert

Nadere informatie

Ambient Intelligence in de zorg Matthijs Oosterbos Gezondheidszorg Technologie

Ambient Intelligence in de zorg Matthijs Oosterbos Gezondheidszorg Technologie Januari 12 Ambient Intelligence in de zorg Matthijs Oosterbos Gezondheidszorg Technologie Avans Hogeschool Tilburg Prof. Cobbenhagenlaan 13 5037 DA Tilburg Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Inleiding... 1 Hoofdstuk

Nadere informatie

Patiënt centraal RAPID RECOVERY SYMPOSIUM 11 APRIL 2013

Patiënt centraal RAPID RECOVERY SYMPOSIUM 11 APRIL 2013 Patiënt centraal RAPID RECOVERY SYMPOSIUM 11 APRIL 2013 I HAVE A DREAM MARTIN LUTHER KING JR. 28 AUGUSTUS 1963 LINCOLN MEMORIAL IN WASHINGTON Historie Frustratie van het niet kunnen anticiperen en handelen

Nadere informatie

Wie is leidend of lijdend?

Wie is leidend of lijdend? Organisatie Medische Technologie en ICT Wie is leidend of lijdend? Martijn Schasfoort Manager Zorg en Informatie Technologie Deze presentatie. Het betreft ervaringen uit Máxima Medisch Centrum Cultuur

Nadere informatie

Handleiding Veiligheidsrondes

Handleiding Veiligheidsrondes Utrecht, maart 2006 Handleiding Veiligheidsrondes Project Veiligheidsmanagement Bouwen aan Veiligheid in de Zorg Auteurs: drs. I. van der Veeken, drs B. Heemskerk, E. Nap Inleiding Niet alleen de Raad

Nadere informatie

Programma Stichting Educatie Atrium Innovations GEZONDHEID

Programma Stichting Educatie Atrium Innovations GEZONDHEID Programma Stichting Educatie Atrium Innovations GEZONDHEID Groeien in gezondheid door kennis Onze gezondheid is ons belangrijkste bezit. Daarom is het goed dat we ons er steeds meer van bewust worden dat

Nadere informatie

Symposium Patiëntveiligheid en Medische technologie

Symposium Patiëntveiligheid en Medische technologie Uitnodiging en programma Symposium Patiëntveiligheid en Medische technologie Datum: donderdag 27 november 2014 Tijdstip: 12.00-18.00 uur Locatie: Domus Medica, Mercatorlaan 1200, 3528 BL Utrecht Universitair

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

Tijdbesparing in de zorg met apps

Tijdbesparing in de zorg met apps De alles-in-1 Zorgapp Efficiënt en veilig Tijdbesparing in de zorg met apps Zorgapps maken al het coördinerende en administratieve werk eenvoudiger en efficiënter zodat tijd overblijft Moderne technologie

Nadere informatie

TECSYS SMS - Supply Management System

TECSYS SMS - Supply Management System TECSYS SMS - Supply Management System Innovatie op de werkplek Curomed BV info@curomed.nl www.curomed.nl Uitdagingen in zorglogistiek op de werkplek Moderne ziekenhuizen hebben dagelijks te maken met verschillende

Nadere informatie

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Inspectie voor de Gezondheidszorg Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport > Retouradres Postbus 2680 3500 GR Utrecht OMS, NVZ St. Jacobsstraat 16 3511 OS Utrecht Postbus 2680 3500 GR Utrecht T

Nadere informatie

het digitale landschap van de zorg in 2016

het digitale landschap van de zorg in 2016 het digitale landschap van de zorg in 2016 zorg & ict 6 april 2016 Presentatoren Erik van Laar CEO Multrix Peter Vermeulen Pb7 Research het digitale landschap van de zorg in 2016 / Onderzoek uitgevoerd

Nadere informatie

Van Samenhang naar Verbinding

Van Samenhang naar Verbinding Van Samenhang naar Verbinding Sogeti Page 2 VAN SAMENHANG NAAR VERBINDING Keuzes, keuzes, keuzes. Wie wordt niet horendol van alle technologische ontwikkelingen. Degene die het hoofd koel houdt is de winnaar.

Nadere informatie

De zorg is onze passie, verbeteren ons vak. Productive Ward

De zorg is onze passie, verbeteren ons vak. Productive Ward Productive Ward Verbeter de kwaliteit, veiligheid en doelmatigheid van uw zorg door reductie van verspilling Brochure Productive Ward CBO 2012 CBO, Postbus 20064, 3502 LB UTRECHT Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

Beleidsadviseur Sociaal Domein

Beleidsadviseur Sociaal Domein Kennis van de Overheid Beleidsadviseur Sociaal Domein Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere rol spelen bij de transformatie

Nadere informatie

Normen en Opleiding Medewerker Steriele Medische Hulpmiddelen (MSMH)

Normen en Opleiding Medewerker Steriele Medische Hulpmiddelen (MSMH) Normen en Opleiding Medewerker Steriele Medische Hulpmiddelen (MSMH) Kees van der Meulen Even voorstellen Kees van der Meulen 5 jaar MSMH (csa medewerker) in diverse ziekenhuizen 12 jaar teamleidinggevende

Nadere informatie

Het heft in eigen handen - De implementatie van 16 miljoen netwerken Conferentie Pharos & RVZ, 1 november 2011

Het heft in eigen handen - De implementatie van 16 miljoen netwerken Conferentie Pharos & RVZ, 1 november 2011 Het heft in eigen handen - De implementatie van 16 miljoen netwerken Conferentie Pharos & RVZ, 1 november 2011 Dr. Marjan Faber IQ healthcare, UMC St Radboud, Nijmegen MijnZorgnet, Nijmegen m.faber@iq.umcn.nl

Nadere informatie

ACADEMY VOORJAAR HOLLAND ACADEMY KALENDER VOORJAAR 2015 INNOVATIVE. Nieuw in 2015:

ACADEMY VOORJAAR HOLLAND ACADEMY KALENDER VOORJAAR 2015 INNOVATIVE. Nieuw in 2015: ACADEMY KALENDER VOORJAAR 2015 HOLLAND INNOVATIVE ACADEMY VOORJAAR 2015 Nieuw in 2015: Master Black Belt Six Sigma One Day Workshop TRIZ Alumnidag Reliability ACADEMY VOORJAAR 2015 is toonaangevend wanneer

Nadere informatie

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Simone Vermeulen Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Syntens Innovatiecentrum Nieuwe verbindingen, nieuwe business 12-10-2012 > Onafhankelijke sparringpartner voor MKB-ondernemers

Nadere informatie

Capacity building in the healthsector AZP Moving Lives Forward. Datum: 7-2- 2015

Capacity building in the healthsector AZP Moving Lives Forward. Datum: 7-2- 2015 Capacity building in the healthsector AZP Moving Lives Forward Datum: 7-2- 2015 Inhoud Introductie Zorglandschap Suriname Kengetallen AZP Strategisch Plan 2020 Van AZP naar AMC - SU Wat biedt AZP Samenwerkingsverbanden

Nadere informatie

Over strategische personeelsplanning in een veranderend ziekenhuislandschap en de rol van OR

Over strategische personeelsplanning in een veranderend ziekenhuislandschap en de rol van OR Over strategische personeelsplanning in een veranderend ziekenhuislandschap en de rol van OR Medezeggenschapsdag StAZ Driebergen, 12 november 2015 Chris-Jan van Leeuwen Onno Verbaas PFZW HR Advies 1 CAO

Nadere informatie

De eerste stappen... Processen. Grote stappen: zelfmanagement. Door hogere levensverwachting en ongezonde leefstijl gaat aantal chronisch

De eerste stappen... Processen. Grote stappen: zelfmanagement. Door hogere levensverwachting en ongezonde leefstijl gaat aantal chronisch 10 stappen vooruit... De kosten van de gezondheidszorg zijn zeer snel gestegen Stijging ziekenhuiskosten in 5 jaar Stijging kosten AWBZ in 10 jaar 30 % Naar 20 mrd 66 % Naar 21 mrd 2 Daardoor En neemt

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

Industrieel Ontwerpen

Industrieel Ontwerpen Industrieel Ontwerpen Industrieel ontwerpen, het vakgebied Industrieel Ontwerpen in Twente Industrieel Ont Industrieel ontwerpen, het vakgebied Industrieel Ontwerpen houdt zich bezig met het ontwikkelen

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

Theo van der Meer. +31 6 14 68 79 68 theovandermeer@vandepraktijk.nl

Theo van der Meer. +31 6 14 68 79 68 theovandermeer@vandepraktijk.nl De Praktijk BV Kromme Nieuwegracht 13 3512 HC Utrecht Telefoon 088-116 42 00 Internet www.vandepraktijk.nl E-mail secretariaat@vandepraktijk.nl Theo van der Meer +31 6 14 68 79 68 theovandermeer@vandepraktijk.nl

Nadere informatie

3D-scan verbetert gezichtsoperaties. Onze kracht is dat we alles geïntegreerd hebben.

3D-scan verbetert gezichtsoperaties. Onze kracht is dat we alles geïntegreerd hebben. 3D-scan verbetert gezichtsoperaties Onze kracht is dat we alles geïntegreerd hebben. De wachtkamer zit flink vol. Naar schatting 25 mensen zitten op rode plastic stoelen, lezen tijdschriften en kijken

Nadere informatie

Medical Services Textile Services Logistic Services. Logistieke dienstverlening voor de medische industrie

Medical Services Textile Services Logistic Services. Logistieke dienstverlening voor de medische industrie Medical Services Textile Services Logistic Services Logistieke dienstverlening voor de medische industrie Facts & Figures Geïntegreerd procesmanagement STERIMA-VANGUARD wil de first in mind regionale en

Nadere informatie

SVN verleent accreditatie aan training Olympus. Goede training verlaagt risico op besmetting via flexibele endoscoop

SVN verleent accreditatie aan training Olympus. Goede training verlaagt risico op besmetting via flexibele endoscoop PERSBERICHT SVN verleent accreditatie aan training Olympus Goede training verlaagt risico op besmetting via flexibele endoscoop Zoeterwoude, juli 2013 De reiniging en desinfectie van flexibele endoscopen

Nadere informatie

REGIE. Informatie over Regie, dé app voor de zorg

REGIE. Informatie over Regie, dé app voor de zorg REGIE Informatie over Regie, dé app voor de zorg INHOUDS OPGAVE 03 04 05 06 09 10 11 12 Waarom de zorgapp Regie? Wat is Regie? De meerwaarde van Regie Wie gebruiken Regie? Voordelen van Regie Technische

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Mijn 7 grootste inzichten in ICT in de zorg uit de afgelopen 15 jaar

Mijn 7 grootste inzichten in ICT in de zorg uit de afgelopen 15 jaar Mijn 7 grootste inzichten in ICT in de zorg uit de afgelopen 15 jaar Gebaseerd op ervaringen die ik opdeed in meer dan 10 verschillende ziekenhuizen Mirjan van der Meijden Zorginformatisering Vooraf In

Nadere informatie

Wat houdt het in? HAN Centre of Expertise Sneller Herstel stimuleert en faciliteert de samenwerking tussen zorginstellingen, onderzoeksinstituten

Wat houdt het in? HAN Centre of Expertise Sneller Herstel stimuleert en faciliteert de samenwerking tussen zorginstellingen, onderzoeksinstituten De koppelstructuur De koppelstructuur: daar wordt iedereen beter van HAN Centre of Expertise Sneller Herstel stimuleert en faciliteert de samenwerking tussen zorginstellingen, onderzoeksinstituten en de

Nadere informatie

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 De Nationale Studenten Enquête (NSE) is een grootschalig landelijk onderzoek waarin jaarlijks alle Bachelor en Master studenten in het hoger onderwijs gevraagd

Nadere informatie

Business Process Management (BPM) bij het UMC Utrecht

Business Process Management (BPM) bij het UMC Utrecht Business Process Management (BPM) bij het UMC Utrecht BPM Round Table, TU Eindhoven 11 juni 2012 René de Gier 1 Het UMC Utrecht is een internationaal toonaangevend universitair medisch centrum waarin kennis

Nadere informatie

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business Masterclass Value of Information Waarde creëren voor de business Informatie en informatietechnologie maken het verschil bij de ontwikkeling van nieuwe business ideeën. Met informatie kunnen nieuwe innovatieve

Nadere informatie

Introductie: CMI NEN als nieuwe Publiek - Private Samenwerking (PPS) in de context van het IMDI.nl

Introductie: CMI NEN als nieuwe Publiek - Private Samenwerking (PPS) in de context van het IMDI.nl Het CMI NEN wordt opgericht door drie initiatiefnemers: UT, Siemens en UMCG/RUG Introductie: CMI NEN als nieuwe Publiek - Private Samenwerking (PPS) in de context van het IMDI.nl Matchmaking Event Prof.

Nadere informatie

Post HBO opleiding Management in Zorg en Welzijn

Post HBO opleiding Management in Zorg en Welzijn Zorg en Welzijn Algemeen De post-hbo opleiding Management in Zorg en Welzijn is een opleiding van 1,5 jaar voor mensen met een afgeronde hbo-opleiding die werkzaam zijn in de sector zorg en welzijn en

Nadere informatie

FiT. Mastering Financiality. In tien maanden tijd je circle of influence vergroten

FiT. Mastering Financiality. In tien maanden tijd je circle of influence vergroten FiT Mastering Financiality. In tien maanden tijd je circle of influence vergroten Vergroot je circle of influence Niemand kan de financiële gevolgen van strategische beslissingen beter inzichtelijk maken

Nadere informatie

E-health en het effect op opleiden. Mireille Jansen, manager Maasstad Academie, Maasstad ziekenhuis

E-health en het effect op opleiden. Mireille Jansen, manager Maasstad Academie, Maasstad ziekenhuis 1 E-health en het effect op opleiden. Mireille Jansen, manager Maasstad Academie, Maasstad ziekenhuis 2 Vraagstelling E-health is meer dan het toepassen van technologie. Goede implementatie is een organisatieverandering

Nadere informatie

NFI Academy. Sleutel tot de expertise van het Nederlands Forensisch Instituut

NFI Academy. Sleutel tot de expertise van het Nederlands Forensisch Instituut NFI Academy Sleutel tot de expertise van het Nederlands Forensisch Instituut NFI Academy Sleutel tot de expertise van het Nederlands Forensisch Instituut Met ruim 500 professionals en expertise in meer

Nadere informatie

Fulltime opleiding ADMS. Architectural Design Management Systems Postacademische ontwerpersopleiding. 3TU.School for Technological Design

Fulltime opleiding ADMS. Architectural Design Management Systems Postacademische ontwerpersopleiding. 3TU.School for Technological Design 3TU.School for Technological Design STAN ACKERMANS INSTITUTE Fulltime opleiding ADMS Architectural Design Management Systems Postacademische ontwerpersopleiding Voorwoord Meer informatie: Technische Universiteit

Nadere informatie

Vragen naar aanleiding van informatiebijeenkomsten

Vragen naar aanleiding van informatiebijeenkomsten UMC St Radboud bouwt gespecialiseerde MS-zorg af De afdeling Neurologie van het UMC St Radboud heeft besloten om de gespecialiseerde MS-zorg die we de afgelopen jaren boden af te gaan bouwen. MS zal geen

Nadere informatie

Werken aan de zorg van morgen

Werken aan de zorg van morgen Werken aan de zorg van morgen Uitkomsten zorgdebat VNG Jaarcongres 2015 E-health, wonen en zorg Whitepaper Ruim baan voor initiatieven om langer gezond thuis te wonen Hoofdstuk 1: Uitdagingen Hoofdstuk

Nadere informatie

Algemene informatie kinderkanker

Algemene informatie kinderkanker Algemene informatie kinderkanker De behandeling van kinderen met kanker is in Nederland gecentraliseerd in 5 kinderkanker (kinderoncologische) centra en 2 beenmergtransplantatie centra. De 5 kinderkanker

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

Shimon Whiteson over robotica in de zorg We willen een sociaalvaardige robot maken

Shimon Whiteson over robotica in de zorg We willen een sociaalvaardige robot maken MAGAZINE winter 2013-2014 8 Shimon Whiteson over robotica in de zorg We willen een sociaalvaardige robot maken Nu al kan een robot namens iemand die ziek thuis op de bank zit naar bijvoorbeeld school of

Nadere informatie

Functieprofiel Young Expert

Functieprofiel Young Expert 1 Laatst gewijzigd: 20-7-2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1 Ervaringen opdoen... 3 1.1 Internationale ervaring in Ontwikkelingssamenwerkingsproject (OS)... 3 1.2 Nieuwe vaardigheden... 3 1.3 Intercultureel

Nadere informatie

Functieomschrijving Circulation Practitioner

Functieomschrijving Circulation Practitioner Functieomschrijving Circulation Practitioner Landelijke Vakgroep van Circulation Practitioners Definitie functie specialistisch verpleegkundige IC 1 /CC 2 specialisatie binnen het aandachtsgebied van de

Nadere informatie

Nieuwsbrief. NIEUWSBRIEF Uitkomstindicatoren Palliatieve Zorg DECEMBER 2014. De uitdagingen in de palliatieve zorg

Nieuwsbrief. NIEUWSBRIEF Uitkomstindicatoren Palliatieve Zorg DECEMBER 2014. De uitdagingen in de palliatieve zorg Nieuwsbrief Uitkomstindicatoren Palliatieve Zorg DECEMBER 2014 INDEX Mensen in de palliatieve fase centraal...2 Project Uitkomstindicatoren Palliatieve Zorg...3 Eerste resultaten met hospices positief...4

Nadere informatie

opdracht relevante informatie of dat u als opdrachtgever de studenten voldoende tijd voor begeleiding en beoordeling kunt bieden.

opdracht relevante informatie of dat u als opdrachtgever de studenten voldoende tijd voor begeleiding en beoordeling kunt bieden. vergroot uw slagkracht Huisvesting Innovatie Projectmanagement Optimale benutting Bedrijfsprocessen Faculteit Economie en Management Bedrijfskundig management Wilt u uw bedrijfsvoering laten analyseren

Nadere informatie

21 mei 2015 ir. W.D. Wormgoor Algemeen klinisch fysicus i.o. Introductie operatierobot in Ziekenhuisgroep Twente (Almelo)

21 mei 2015 ir. W.D. Wormgoor Algemeen klinisch fysicus i.o. Introductie operatierobot in Ziekenhuisgroep Twente (Almelo) 21 mei 2015 ir. W.D. Wormgoor Algemeen klinisch fysicus i.o. Introductie operatierobot in Ziekenhuisgroep Twente (Almelo) Inhoud Inleiding operatierobot De controverse Lessen uit het verleden Quality of

Nadere informatie

Studeren in Nijmegen Biomedische wetenschappen

Studeren in Nijmegen Biomedische wetenschappen Studeren in Nijmegen Biomedische wetenschappen Is biomedische wetenschappen studeren in Nijmegen misschien iets voor jou? Ik wil relevant zijn: bijdragen aan de gezondheid van mensen Gezondheidszorg heeft

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

HealthValley. where health & innovation meet. Succesvol innoveren in de zorg

HealthValley. where health & innovation meet. Succesvol innoveren in de zorg HealthValley where health & innovation meet Succesvol innoveren in de zorg 1 Succesvol innoveren in de zorg Health Valley Health Valley is een netwerk van bedrijven, overheden, kennis- en zorginstellingen

Nadere informatie

Kennisteam Business Innovation. Masterclasses Nieuwe Ingenieur. Leiderschapsprogramma voor young potentials in de technische sector

Kennisteam Business Innovation. Masterclasses Nieuwe Ingenieur. Leiderschapsprogramma voor young potentials in de technische sector Kennisteam Business Innovation & Masterclasses Nieuwe Ingenieur Leiderschapsprogramma voor young potentials in de technische sector Inleiding Tijden veranderen, dat is niets nieuws. Maar de snelheid waarmee

Nadere informatie

drs. André van der Leest projectleider teqnow EXPLORING THE WORLD OF NEW TECHNOLOGY

drs. André van der Leest projectleider teqnow EXPLORING THE WORLD OF NEW TECHNOLOGY drs. André van der Leest projectleider teqnow EXPLORING THE WORLD OF NEW TECHNOLOGY Vroeger was de wereld een stuk overzichtelijker Nu 3D printen (AM) 3D printen stand van zaken 3D printen stand van

Nadere informatie

Informatie over de gang van zaken op de afdeling

Informatie over de gang van zaken op de afdeling Chirurgie / Orthopedie Afdelingsinformatie Informatie over de gang van zaken op de afdeling Inleiding In deze folder vindt u informatie over een opname op de afdeling Chirurgie/Orthopedie. Op deze afdeling

Nadere informatie

De link tussen organisatie- en huisvestingsdoelen. Jan Gerard Hoendervanger

De link tussen organisatie- en huisvestingsdoelen. Jan Gerard Hoendervanger De link tussen organisatie- en huisvestingsdoelen Jan Gerard Hoendervanger 1. Huisvesting als managementopgave - Huisvesting als strategisch bedrijfsmiddel - Speelveld en spelers - Integrale aansturing

Nadere informatie