Couvret - stamboom. Hugenotenkruis

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Couvret - stamboom. Hugenotenkruis"

Transcriptie

1 Couvret - stamboom De Couvret-stamboom kan niet anders dan beginnen met een Hugenotenkruis, want zonder hun zo verschrikkelijk vervolgde fois Réformée waren wij er niet geweest. Hugenotenkruis 1

2 Couvretten in Frankrijk - inleiding Mijn oom Anton Couvret heeft in 1947 een genealoog in Delft gevraagd de stamboom van de familie Couvret uit te zoeken. Tot 1975 heeft hij de stamboom in Utrecht laten bijwerken. Het is nu gemakkelijker om via internet naar voorouders te zoeken. Vooral als een familie twee eeuwen lang in Rotterdam blijft wonen en Rotterdam alle registers gedigitaliseerd heeft. De eerste Couvret in de stamboom van Anton Couvret was Paul Couvret uit Orléans, gehuwd met Anne Valet. Hun vier kinderen zijn geboren in Delft (1699) en in Cap de Bonne Espérance (1701 en een tweeling in 1703). Die gegevens vind ik ook terug via internet (digitale stamboom Rotterdam). De nu levende hoofdtak van de familie van Paul Couvret woont sinds de Tweede Wereldoorlog in Australië. Ook daar zijn de oudste zoons tot nu toe steeds Paul genoemd. Met de broer van stamhouder Paul, Michael, beroemd in Australië met zijn rockband, heb ik contact. In Canada is een familie Couvret ontstaan uit Victor Couvret en in Engeland is een aantal Couvretten terecht gekomen, waaronder Daniel Couvret. Ook in Duitsland heeft een Josias Couvret de familie voortgezet. Voor zover ik het tot nu toe kan beoordelen komen alle Couvretten voort uit één familie in Frankrijk. Zelfs eeuwen later wonen Couvretten nog altijd in Centre. Het lichtblauwe département hieronder is Eure et Loire, waar de oorspronkelijke Couvret s gewoond hebben. Parijs is hier groen gemaakt. Verspreiding van de naam Couvret in Frankrijk, in dit voorbeeld in De Couvretten ná deze eerste Paul in Nederland en Australië zijn met enige moeite wel terug te vinden. Moeilijker is het om de Couvretten-lijn in Frankrijk na te trekken, terug in de tijd, zeker omdat het daarbij ook nog eens om Hugenoten gaat. Waar te zoeken? 2

3 Eerst heb ik gezocht naar aanwijzingen voor de herkomst van Paul en Elisabeth. Paul en Anne Valet laten hun eerste dochtertje dopen in Delft. Dat is in Daarmee staat vast dat zij in Delft waren. Dopeling Vader Moeder Getuige Anne Elizabeth Paul Couvret Anne Valet Pierre Simon Elizabeth le Herle Plaats Delft Datum doop DTB Delft inv. 95, folio 107 Grappig genoeg trouwt de zoon van hun vrienden Pierre Simon en Elizabeth le Herle later met deze dochter van Paul Couvret en Anne Valet. Maar dat is pas na Zuid-Afrika. Waalse kerk, Delft Elisabeth Couvret en Josué Cellier zijn in Delft getrouwd, vlak voordat zij naar Zuid-Afrika vertrokken Interessant is te zien dat Josué en Elisabeth woonden in de Voorstraat in Den Haag. Binnenkort ga ik naar Den Haag om te zien of ik meer informatie kan vinden. Hieronder eerst de ondertrouw en daarna het huwelijk: Bruidegom Bruid Josue Serrier, jongeman, wonend: 's Gravenhage Elisabeth Couvree, jongedochter, wonend: Voorstraat Plaats Delft Datum ondertrouw DTB Delft inv. 79, folio 25v 3

4 Bruidegom Bruid Josue Serrut, jongeman Elisabet Souvree, jongedochter Plaats Delft Datum trouwen Datum ondertrouw DTB Delft inv. 99 Door de foutieve spelling heeft het even geduurd voordat ik hen gevonden had. Een half jaar na hun huwelijk gaan zij met z n vieren plus dochtertje Anne Elisabeth naar Zuid-Afrika. Onderstaande brief van de VOC, de kamer van Delft, geeft als aanwijzing voor de herkomst van Paul Couvret born at Bazaz, near Orleans. Precis of the archives of the Cape of Good Hope, Letters received, H.C.V. Liebbrandt. Bazaz, near Orleans kan alleen maar Bazoze zijn (zoals het op oude kaarten heette), later Bazochesen-Dunois, omdat hier de verzamelplaats was van de streng-gelovige Calvinisten in die tijd. 4

5 Bazoches-en-Dunois De bronnen over Paul en Elisabeth Couvret, die in 1697 naar Nederland vluchtten en vervolgens in 1700 naar Zuid-Afrika gingen, spreken alle van de geboorteplaats Bazoches-en-Dunois.(zie kaart), zo n 100 km ten zuidwesten van Parijs en vlakbij Orléans in Frankrijk. Bazoches-en-Dunois is en was een heel klein dorpje in het départment Eure et Loir (hieronder donkerblauw); het heeft op dit moment nog steeds slechts 260 inwoners. In de zestiende en zeventiende eeuw liepen de Reformées of Hugenoten uit de omliggende plaatsjes zondags naar de Temple van Bazoches-en-Dunois voor de kerkdienst en ook om aangifte te doen van trouwen, doop en overlijden. 5

6 Het gebied heette vroeger in z n geheel Orléanais. Nu is het verdeeld in de departementen Loiret en Eure et Loire, in Centre. Orléanais, Bazoches lag tussen Vareze en Patay het wapen van Oréanais 6

7 Het ligt voor de hand om met name naar de registers van Bazoches-en-Dunois te kijken. Deze registers beginnen in 1671 en eindigen in Na de herroeping van het Edict van Nantes (1685)) stappen de meeste Hugenoten van de Temple Réformée in Bazoches-en-Dunois over naar de katholieke kerk van het naburige Terminiers om daar de abjuration de l hérésie de Calvin (afzwering van het ketterse geloof) af te leggen. Zij hebben daarbij net gedaan alsof zij niet konden schrijven (wat veel Hugenoten juist wel konden) en daarom niet ondertekend. De meeste protestanten die gedwongen werden katholiek te worden, deden dat alleen formeel, omdat het niet anders kon. Zij werden daartoe gedwongen en konden anders ook niet trouwen, dopen of begraven. De archieven van Terminiers zijn ook digitaal te raadplegen. Vaak ontbreken de registers na 1685 (zoals in Bazoches-en-Dunois) gedurende een aantal jaren; maar van Terminiers zijn ze er nog wel. Hieronder een paar ansichtkaarten van Bazoches-en-Dunois twee eeuwen later. Na lang graven en spitten begin ik te geloven dat er echt maar één familie Couvret is. Of zij in Frankrijk altijd in de provincie Orléanais hebben gewoond is natuurlijk niet goed na te gaan: de roerige eeuwen waarin de Protestanten werden vervolgd hebben hen misschien naar andere plaatsen gejaagd. Maar het lijkt erop dat zij vooral in deze omgeving hebben gewoond en ik heb er een heleboel kunnen vinden, inclusief hun onderlinge familierelaties. Maar door de ontbrekende jaren is natuurlijk lang niet alles duidelijk geworden. 7

8 Volgens de diverse (vooral Zuid-Afrikaanse) bronnen zijn Paul en Elisabeth broer en zus en zijn zij respectievelijk omstreeks 1674 en 1676 geboren. In Zuid Afrika is er veel onderzoek gedaan naar de Hugenoten, omdat deze Réfugées een belangrijke rol hebben gespeeld in de ontwikkeling van de Westkaap. In onderstaande noot wordt Paul Couvret de doop op 2 september 1674 toegeschreven. Helaas klopt dat niet, want die registratie heb ik gevonden en daar gaat het om de doop van Suzanne Couvret, waarbij de broer van vader Pierre, Paul, parrain peetvader is van het kind: Er staat geschreven: Op 2 september 1674 is gedoopt Suzanne Couvret, dochter van Pierre Couvret en Charlotte Moireau, wonend in Frécûl, in de temple van Bazoches-en-Dunois door predikant Jéremie Perrot. De peetvader is Paul Couvret uit Frécûl en de peetmoeder Suzanne Moireau. Zij hebben verklaard dat het kind geboren is op de 15 e van de maand augustus en zij hebben ook verklaard dat zij niet kunnen ondertekenen. (vader Pierre ondertekent wel). Deze Paul Couvret is de broer van Pierre. Hij trouwt in 1679 met Suzanne Regnault (ook wel geschreven als Renauld/Renault) en kan dus niet de vader zijn van onze Paul. De naam Paul komt in die tijd vrij zelden voor en zeker onder de Couvretten in Frankrijk, maar in eerste instantie kon ik de goede Paul Couvret nergens vinden. 8

9 Elisabeth Couvret In de registers (Paroisse Réformée) van Bazoches-en-Dunois vond ik Elisabeth Couvret geboren op 9 september 1675 en gedoopt op 16 oktober. Zij was de dochter van eerdergenoemden Pierre Couvret en Charlotte Moireau. Zij is de enige Elisabeth Couvret die in deze periode geboren wordt. Haar ouders trouwden op 31 januari Vader Pierre is bij zijn huwelijk 23 jaar oud ( ou environ wat ik wel een leuk detail vind), dus hij is omstreeks geboren en zijn ouders heetten Jean (Jehan) Couvret en Elisabeth Cointepas (soms ook Isabel genoemd). Deze grootouders van Elisabeth woonden in Gommiers (gemeente Terminiers) vlakbij Bazoches. Pierre s bruid Charlotte Moireau (soms Moreau) was de dochter van Christophe Moireau (wonend in Patay) en Elisabeth Couvret, die op dat moment al overleden is (defuncte). Opnieuw een Couvret dus. Het gebeurde regelmatig dat tussen twee families meer huwelijken plaatsvonden: ik vond wel vijf Couvret-Moireau-combinaties. 9

10 Bij de getuigen zie je dat Isaac Moireau oom is van Pierre Couvret via vaders kant. Isaac Moireau was namelijk getrouwd met Marie Couvret, een zus van opa Jehan. Elisée Couvret is oom van Charlotte Moireau via moeders kant. Haar moeder Elisabeth Couvret en deze Elisée Couvret waren dus broer en zus. Mathurin Moireau, oom van Charlotte Moireau via vaders kant was getrouwd met Jeanne Couvret, en was broer van vader Christophe. Zo ingewikkeld kan het zijn! Opa Jehan en vader Pierre ondertekenden bij de doop van Elisabeth Couvret: Zowel Elisabeth s vader Pierre als zijn vader Jean kunnen dus schrijven, iets dat in die tijd heel veel vaker niet dan wel het geval is. Ik heb de indruk dat zij zeer sterk aan hun geloof hechtten en het daarom nodig hadden te kunnen lezen (psalmen, de Bijbel, maar misschien ook werken van theologen en filosofen). Ook mijn Paul kon schrijven. Heel soms konden vrouwen schrijven, maar dat was echt zeldzaam: Het gezin van Elisabeth Elisabeth had dus een oudere zus Suzanne en later volgden nog twee broers en een zusje Jean, Julie en Liphard. Pierre (1649) x ( ) Charlotte Moireau (1645) laboureur Suzanne ( ) x Pierre Habert Gommiers/Patay Elisabeth ( ) x Josué Cellier Jean ( ) Julie ( ) Liphard ( ) In Frankrijk werd Elisabeth met een oude z geschreven, later meestal herschreven als s. Ook in Nederland wordt afwisselend een s of een z gebruikt. Ik heb voor de s gekozen, maar dat is natuurlijk niet verplicht. Hetzelfde geldt voor Elizée en Elisée en dergelijke. Van Elisabeth s vader Pierre wordt in een ander register alleen vermeld dat hij laboureur (arbeider) was, wonend in Gommiers vlakbij Patay en Frécûl, kleine plaatsjes die in de omgeving van Bazoches-en- Dunois en Terminiers liggen op hooguit 10 kilometer van Orléans. Pierre s vader Jehan was maçon couvreur (metselaar/dakbedekker). Er waren wel meer maçons couvreur, misschien is de naam Couvret er zelfs wel van afgeleid. De familie was dus van betrekkelijk lage afkomst en zij woonden op het platteland. Andere familieleden waren rieten-dakbedekkers (couvreur en chaume) of soms wijnboeren. Mijn Paul Couvret was als jongen hoefsmid. 10

11 Eerder genoemde Elisée Couvret en diens broer Thomas waren molenaarsknechten en wel in deze molen, die nog steeds bestaat! De al heel oude (vijftiende eeuw), later wel gerenoveerde, molen St Thomas En hoe die er nu uitziet: 11

12 Bazoches-en-Dunois ligt in een uitgestrekt gebied, de graanschuur van Frankrijk genoemd, met hele kleine dorpjes en steden als Chartres, Chateaudun en Orléans in de buurt en het waait er flink, want er is nu een heel windmolenpark: Bazoches-en-Dunois In het hele gebied Orléanais woonden er in die tijd protestanten op het platteland: 12

13 In de registers (Paroisse Réformée) van Bazoches-en-Dunois vond ik Elisabeth Couvret geboren op 9 september 1675 en gedoopt op 16 oktober. Zij was de dochter van eerdergenoemde Pierre Couvret en Charlotte Moireau. Zij is de enige Elisabeth Couvret die in deze periode geboren wordt. Het jaartal klopt goed en omdat de meeste andere Couvretten in de jaren 1700 nog te vinden zijn en deze Elisabeth niet, geloof ik dat we ervanuit kunnen gaan dat zij de Elisabeth is die met Josué Cellier trouwde en in Zuid- Afrika ging wonen. Haar doopakte is iets moeilijker te lezen: De naam van de peetvader Etienne Moudavin, komt verder niet meer in de registers voor, peetmoeder en naamgeefster Elisabeth Fricheteau is een schoonzusje van Charlotte: zij is de zus van de man van Charlottes zus Elisabeth Moireau die met Simeon Fricheteau getrouwd was. Over Elisabeth Couvret komen we niets meer te weten, behalve dat zij getuige was bij het huwelijk van haar zus Suzanne. Zij heeft niet de ketterij afgezworen (in 1685/1686 was zij nog te jong) en in Terminiers, waar haar familie wel trouwt, kinderen krijgt en sterft zien we haar niet meer. Reden temeer om te veronderstellen dat zij de juiste Elisabeth Couvret is. Paul Couvret Paul Couvret bleek moeilijker te vinden. Hij moet eerder geboren zijn dan 1671, het jaar waarin de registers die bewaard zijn gebleven beginnen. In elk geval was hij niet een broer van Elisabeth: alle kinderen van Pierre Couvret en Charlotte Moireau zijn terug te vinden en er past niet een zoon Paul tussen. Van een genealoog in Frankrijk, Eric Budon, kreeg ik een aantal gegevens waarmee ik meer begreep van de familie Couvret. Onder andere het volgende bericht uit een notarièle akte: Hier trouwt de oudste zus van Elisabeth, Suzanne Couvret, in 1694, terwijl haar vader Pierre al overleden is. Getuigen bij haar huwelijk (épouse) zijn haar broer Jean en haar zusters Elisabeth (onze Elisabeth dus) en Julie (hier foutief als Julien aangegeven). Paul en Thomas zijn broers van vader Pierre (dus ooms van Suzanne), Elisabeth en Suzanne Moireau zijn tantes (zussen van moeder Charlotte) en onze Paul Couvret le jeune (de jonge) is cousin germain, dat wil zeggen volle neef van Suzanne. Zijn vader en Suzanne s vader zijn dus broers. Daarmee wordt ook duidelijk dat onze Elisabeth Couvret en onze Paul Couvret geen broer en zus waren, maar neef en nicht. Paul was de zoon van Thomas. De ongeveer 24-jarige Paul is maréchal, wat hoefsmid betekent. Later zien we dat hij schoenmaker is en aan de VOC opgeeft dat hij ook wijnboer is, net als Josué Cellier. Maar het kan best zijn dat zij dat voor de zekerheid hebben gezegd om in Zuid-Afrika te kunnen komen. 13

14 De familie zag er zo uit: opa en oma van Elisabeth en Paul Couvret waren Jean Couvret en Elisabeth Cointepas en de overgrootouders heetten Jean Couvret en Marguerite Templier. Dan zitten we alweer in het jaar Thomas, Pierre, Samuel, Anne en Paul (en waarschijnlijk Isabelle) waren kinderen van Jean en Elisabeth Cointepas. Misschien waren er meer kinderen. Jean Couvret (ca 1580) x (ca 1605) Marguerite Templier Kinderen Magdeleine (ca 1610) x 1631 Jean Fousset / xx Jean Renault Marie (ca 1612) x Isaac Moireau Pierre x? maçon couvreur Bazoches-en-Dunois Jean Couvret (1617) x (1648?) Elisabeth/Isabelle Cointepas maçon couvreur Gommiers kinderen Thomas x? laboureur Paul x Anne Valet maréchal, Gommiers Pruneville/Bourneville = Guillonville Pierre (1649) x ( ) Charlotte Moireau (1645) Suzanne ( ) x Pierre laboureur Habert Gommiers/Patay Elisabeth ( ) x Josué Cellier Jean ( ) Julie ( ) Liphard ( ) fille de Christophe x Elisabeth Couvret Samuel (1650) x 1670 Marie Vincent ( ) Coinces/Terminiers Pierre ( ) Samuel xx Jeanne Gauchet Anne x Pierre Besnard Pierre ( ) Catherine ( ) x Pierre Pasquier Toussine x Nicolas Fousset catholique Anne x Jacques Blin Paul (1653) x ( ) Suzanne Renault fille d' Isaac et Magdeleine Baudoin couvreur en chaume François ( ) Gommiers Marie Madeleine ( ) Marguerite ( ) Jean ( ) Tiennette ( )? Isabelle x Eusebe Barrier Bazoches-en- Dunois Jacques ( ) 14

15 Veel van hun leven is te volgen in de oude registers. Je ziet daar hun huwelijken, de doop van hun kinderen, zij getuigen bij familie en vrienden en uiteindelijk gaan zij dood. Niet alles is bewaard gebleven. Jammer genoeg is van de ouders van Paul niet veel bekend, zelfs niet de naam van de moeder. Oom Samuel was de enige die katholiek was, althans Samuel komt zelden of nooit in Bazoches-en- Dunois en gaat al van jongs af aan naar de katholieke kerk van Terminiers. Alle anderen zijn protestants. Overgrootvader Jean Couvret (x Marguerite Templier) uit 1580 had waarschijnlijk twee broers Gilles en Vincent die met twee zussen Godefroy waren getrouwd. Deze relatie is niet helemaal zeker, maar over hun kinderen is veel te vinden. Zij zijn directe familie van Paul en Elisabeth. Zo volg je de geboorte van wel 18 kinderen van Daniel Couvret (ouders Etienne x Suzanne Pissier), die vervolgens doodgaan of juist oud worden en zelf trouwen en kinderen krijgen. Ik heb het tot 1730 gevolgd tot de namen me te onbekend werden. Telkens zie je de verschillende familieleden bij elkaar getuige zijn van huwelijk en doop van kinderen en af en toe staat er bij vermeld om welke familierelatie het gaat.?gilles Couvret x Marie Godefroy? Gilles Couvret x? Marie Couvret (1615) x Nicolas Fousset frère de Jean Fousset x Magdeleine Couvret (de Jean x M Templier) kinderen Nicolas x Marie Gallard enfants Nicolas x Toussine Couvret (fille de Samuel x Jeanne Gauchet) Elie Fousset (1635) x Francoise Godard enfants Elie x 1688 Suzanne Fricheteau Suzanne (1661) x 1681 Pierre Fousset Paul x 1693 Marie Corneau Suzanne Fousset (1640) x Etienne Fougere (1625) (frère de Marie Fougere x Thomas Couvret) Marie Fousset x Paul Godefroy enfants Daniel Godefroy (1665) x Charlotte Couvret (d'elisée) Marie Godefroy (1667) Etienne Couvret (ca 1620) x Suzanne Pissier Suzanne (1650) x ( ) Charles Trembleron Daniel (1651) x ( ) Suzanne Couvret / xx ( ) Anne Mercereau Etienne x (< 1671) Judith Vannier (1659) André x? Orleans Daniel Couvret (ca 1625?) x Claudine Godard (1635) Daniel (1660) x? Suzanne (1673) x Louis de Perte 15

16 ?Vincent Couvret x Charlotte Godefroy Marie Couvret x ( ) Louis Chahuteau (fille de Vincent Couvret x Charlotte Godefroy) Etienne Chahuteau cousin germain de Charlotte (d'elisée Couvret x Marguerite Audiger) Thomas Couvret (ca 1620) x Marie Fougere ( dec. 1676)? Vincent x? Marie (1650) x Jacob Godard Judith (1651) x Pierre Godefroy Magdeleine (1655) x Pierre Habert Suzanne (1660) x Daniel Couvret Anne (1664) x André Chevallier Thomas (1665) x Marguerite Renault Françoise (1666) x Denis Hagé/Aager? Etienne (1668) x Marie Lucas Elisabeth Couvret(ca 1625) x Christophe Moireau Charlotte (1645) x Pierre Couvret (fils de Jean x Elisabeth Cointepas) Elisabeth (1649) x Simeon Fricheteau Suzanne (16?) x Jean Lucas (? x Marie Callu?) Marie Couvret (ca 1630) x Pierre Sellier Pierre Sellier? Jeanne x Etienne Moireau Anne x Etienne Callu Elisée Couvret (ca 1635) x Marguerite Audiger (1640) (serviteur) meunier? Elisée (1665) x? Charlotte (1671) x Daniel Godefroy (fils de Paul Godefroy x Marie Fousset (fille de Nicolas Fousset x Marie Couvret) Marguerite (1674) x? Judith (1675) x Pierre Godefroy Pierre (1680) (cousin de Liphard (de Pierre)? Daniel Couvret x??charlotte Couvret x Louis Blainvillain Hierboven zien we ook Pierre Sellier die getrouwd is met Marie Couvret. De familie Sellier speelt een belangrijke rol in de familie Couvret. Het is goed mogelijk dat deze Pierre Sellier een broer is van de vader van Josué Cellier, die in dezelfde tijd in Bazoches-en-Dunois woont en zoontje Nicolas krijgt. Ook in Frankrijk wordt Cellier geschreven als Sellier, Cillier en Siljé. Dat hangt van de predikant of pastoor af. De e wordt in elk geval vaak als een i geschreven. Pierre Sellier/Cellier is bij heel veel gebeurtenissen in de familie Couvret aanwezig. 16

17 In onderstaande akte zien we Josué Cellier en Judith Rouilly die waarschijnlijk de ouders zijn van Josué Cellier, die met Elisabeth Couvret trouwde. Hieronder de doop van zoon Nicolas. Zij wonen in 1676 in Bazoches-en-Dunois en zijn dus ook Reformée s. Hun getuigen Jehanne Cellier en Maurice Rouilly wonen dan (nog) in Orléans. Mogelijk is Jehanne Cellier een dochter (zus van Josué), maar uit andere aktes lijkt eerder alsof zij een dochter is van Pierre Sellier. Uiteraard kunnen zij ook allebei dochters met de naam Jehanne gekregen hebben. Vader Josué kan schrijven, want hij ondertekent de doop-akte. In de ongeveer zestig jaar die ik heb onderzocht, zie je dat de protestantse families steeds met mensen trouwen die dichtbij zijn. De zwaar vervolgde Hugenoten maken in dit gebied maar ongeveer 2% van de bevolking uit. Zij trouwen begrijpelijkerwijs het liefst met andere protestanten. Daarom zie je ook dat broers van de ene familie met zussen uit de andere familie trouwen. Families zijn vaak meer dan vijf of zes keer met elkaar verbonden en ook neven en nichten trouwen wel eens met elkaar. De kans dat deze familie Cellier inderdaad de ouders zijn van Josué Cellier is daarom groot. Hoe had Elisabeth anders Josué kunnen leren kennen? Het waren maar heel eenvoudige mensen, die hard werkten en heel overtuigd waren van hun geloof. Als je zo verschrikkelijk vervolgd wordt voor je religie, is het logisch dat je met mensen trouwt uit andere protestantse families die je al goed kent. En omdat er niet zo heel veel protestanten waren, trouwen de families telkens weer onderling met elkaar. 17

18 Iets meer over het leven in Frankrijk Onze voorouders geloofden eerst in de leer van Luther en daarna steeds vaker in Calvijn in een tijd dat het katholieke geloof met de Paus in Rome oppermachtig was. De kerk besliste over leven en dood en alles wat erbij kwam. De Katholieke kerk had heel veel geld en de Koning werd gesteund door de Paus. In die eeuwen liet de Katholieke kerk ook zién hoe machtig de kerk was door met veel pracht en praal vele processies te houden, waarbij prachtige afgodsbeelden werden meegevoerd. De beelden en relikwieën waren heilig voor hen. En als je geld had kon je een plaatsje in de hemel kopen, je kon je zonden dus afkopen. Zowel het vereren van beelden, de rijkdom van de kerk, de macht die het geloof had in alle zaken van het leven, de Paus als afvaardiging van God en het feit dat je je zonden kon afkopen, was voor Protestanten reden om zich te verzetten. Zij geloofden niet dat God een vertegenwoordiging op aarde had in de vorm van een Paus. Zij geloofden niet dat je God kon eren als je afgodsbeelden kuste en aanbad. De Réformée hadden een puur geloof en zij waren bescheiden. Zo vonden zij ook dat Christus het brood en de wijn bij het laatste avondmaal alleen symbolisch zijn lichaam en geest had genoemd. De Katholieken vereerden de hostie die zij in de kerk kregen alsof het werkelijk het lichaam van Christus was. De Protestanten hadden in vele opzichten een andere interpretatie van de Bijbel. In het dagelijks leven werkten zij hard, zij kleedden zich meestal in eenvoudige zwarte kleren en hadden eenvoudige kerken zonder opsmuk. Protestanten wilden goed leven, zodat zij God behaagden en door hun goede leven in de hemel zouden komen. Daarom deden zij niet mee aan grote feesten, dansen was niet gepast en zij speelden geen kaartspellen om geld. Uiteraard gingen zij niet met hoeren om en drank was ook verboden. Zij leefden puur en hielpen elkaar en mensen die het moeilijk hadden. En door de eeuwen heen hebben zij vaak gedacht dat God hen strafte, omdat zij het nog niet goed genoeg deden. Omdat zij de Paus niet accepteerden en de pracht en praal van de Katholieke Kerk verfoeiden, waren zij vreemd en eigenlijk ook tegen de heersende macht. Als er weer een grote processie door de straten liep werden de hugenoten gedwongen om ook hun huizen te versieren. Hoewel de protestanten zich vaak rustig en afzijdig hielden, zijn er veel ruzies en opstootjes ontstaan door dit soort kleine zaken. Maar door de eeuwen heen zijn er ook grote oorlogen geweest, waarbij mensen ook hun stadgenoten afslachtten. De Hugenoten hebben daarbij net zo goed afschuwelijke dingen gedaan, maar het meeste geweld kwam over hen heen omdat zij een minderheid waren. Iets waar de Katholieken wel jaloers op waren was het feit dat de protestanten prachtige psalmen zongen. Zij zongen tijdens hun werk, wandelingen buiten en in hun eigen huizen. Wat de Katholieken ook verschrikkelijk vonden is dat de Protestanten zelfs psalmen bleven zingen als hun tong was afgesneden en zij op de brandstapel stonden. Sommige Katholieken werden daardoor zelf protestants omdat het zo indrukwekkend was dat er wel een waarheid in moest zitten. Protestanten werden vaak vooral als zonderlingen beschouwd. In hun zwarte kleding en hun eigen kleine gemeenschappen waren zij anders dan anderen en dat riep weerstand op. Maar vaak konden zij bijzonder goed debatteren en konden zij beter dan de Katholieken de meest kritische vragen over hun geloof prachtig beantwoorden. Er is een prachtig boek van Pierre van Enk: Frankrijk en de Hugenoten, Drie eeuwen onderdrukking en verzet, waarin mooi beschreven wordt hoe het tussen 1500 en 1800 is gegaan met de geloofsstrijd in Frankrijk. 18

19 Diensten, doop, trouwen en de registratie van het overlijden van de Protestanten (Réformées) van onze families gebeurden tot eind 1685 in de Temple de Bazoches-en-Dunois In veel van de aktes zien we de naam van Jérémie Perrot, de curé of ministre (de predikant dus) van de temple. Hij is tot 1682 in de parochieregisters te vinden en daarna bezwijkt hij onder de druk en wordt katholiek. Had hij dat niet gedaan, dan waren zijn jongste kinderen van hem afgepakt om katholiek te worden opgevoed Anders dan in dit citaat gaat Perrot niet letterlijk naar Rome, maar naar een plaatsje iets zuidelijker, waar hij (katholiek) pastor wordt. En zoals het knipsel vermeldt waren de Calvinisten in Bazoches-en-Dunois recalcitrant en lieten zij zich niet zomaar overhalen tot het afzweren van hun geloof. In 1685 veranderde dat op een verschrikkelijke manier, want de hel brak opnieuw los voor de Hugenoten. Ook in dit gebied. Met de herroeping van het Edict van Nantes wordt het leven van Protestanten onmogelijk gemaakt. Veel of eigenlijk bijna alle protestantse Temples werden vernield tijdens deze hernieuwde uitroeiing van de ketterse Hugenoten. Hieronder een voorbeeld van een die bewaard is gebleven. De Protestanten in Frankrijk hebben het moeilijker gehad dan elders in Europa. Er zijn eeuwenlang godsdienstoorlogen gevoerd en dat was ook in Spanje, Portugal, Italië en Engeland heftig, maar in Frankrijk speelde Louis XIV met zijn dwangmatige behoefte aan alleenheerschappij een voor de Protestanten extra moeilijke rol. Hij was de enige koning die ook Divine was, de (zelfbenoemde) vertegenwoordiger van God op aarde. En hoe zou het dan mogelijk zijn dat er Fransen waren met een ander geloof? In de hele strijd tussen kerk en staat, het willen vastleggen van het ware geloof, het onmogelijk maken van alles wat anders was (heksen, Catharen, Joden, homoseksuelen en alle andere 19

20 ketters) had Louis XIV als machtigste heerser van Europa ook met de macht van andere vorsten te maken. De Hugenoten vonden in Zwitserland en Nederland steun en dat kon Louis XIV niet gebruiken. De Zonnekoning Na bijna een halve eeuw van Inquisitie, waarbij honderden Protestanten op de brandstapels eindigden (terwijl zij psalmen bleven zingen overigens!) had het Edict van Nantes enige vrijheid gegeven. Dat Edict werd op 13 april 1598 uitgevaardigd. De Hugenoten mochten onder bepaalde voorwaarden hun geloof uitoefenen en kregen enige rechten, ook op bestuurlijk gebied en in het uitoefenen van beroepen. Hiermee wilde (de voormalig protestantse) koning Hendrik IV de godsdienstige twisten in Frankrijk beëindigen. 20

21 Het Edict zorgde inderdaad tijdelijk voor de gewenste vrede, totdat kardinaal Richelieu de Hugenoten in 1629 hun rechten weer grotendeels ontnam. Lodewijk XIV, die naarmate hij ouder werd steeds devoter katholiek werd, trok het Edict in 1685 helemaal in. De herroeping van het "Edict van Nantes" op dinsdag 16 oktober 1685 heet formeel het "Edict van Fontainebleau". De herroeping werd bejubeld door de Katholieken, de meerderheid van de bevolking, er werd flink feest gevierd. Louis XIV verdedigde het Edict tegenover de andere landen onder het mom dat er toch geen Protestanten meer waren. Gek genoeg vereerden de Hugenoten de Koning net zo hevig als de Katholieken dat deden. Lange tijd hebben zij zich zelf schuldig gevoeld over wat hen overkwam en dachten zij dat Louis XIV er geen weet van had. Zij waren eerder kwaad op zijn raadsheren. Toen de koning op Fontainebleau de Révocation ondertekende, waren de Protestanten geschokt. Ondertekening van het Edict van Fontainebleau 1685 Er werd nu rigoureus met de Hugenoten afgerekend. Vooral in het Zuiden van Frankrijk werd er enorm huisgehouden. Met de inkwartiering van Dragonders (zeer ruwe mannen uit het leger) in de huizen van Protestanten had de Koning veel succes. Voor de Koning was het goedkoper om de soldaten onder te brengen, want de protestanten moesten hen verzorgen en te eten geven. De soldaten verkrachtten de dochters en vrouwen en dwongen de man vastgebonden en wel toe te kijken. Er vonden martelingen plaats en alle bezittingen werden vernield of afgenomen. Na een paar dagen Dragonders in huis gaven de Protestanten dus wel toe en bekeerden zich. 21

22 Dragonders in huis Een ander dwangmiddel was het afpakken van kinderen om deze een heropvoeding te geven. Er waren veel verklikkers die rijkelijk beloond werden als zij bijvoorbeeld doorgaven dat mensen psalmen zongen of bij elkaar kwamen om de Bijbel te lezen. Wie zich niet liet bekeren werd in het klooster gegooid (vrouwen) of moest galeislaaf worden met een brandmerk GAL op de schouder. De meesten overleefden dat niet. De Temples werden verwoest en geloofsbelijdenis in welke vorm dan ook mocht niet gezien of gehoord worden, want anders kon je onthoofd of opgehangen worden. Hoewel de Hugenoten onder druk katholiek werden en als het niet anders kon naar de kerk gingen, bleven zij hun geloof trouw. De doop werd stiekem gehouden met mensen op de uitkijk, de psalmen zong men s nachts in de bossen en er kwamen hele kleine bijbeltjes die de vrouwen snel onder hun rokken konden verstoppen. Dopen in het geheim 22

23 Kleding van de pastoor Kleine, gemakkelijk te verstoppen Bijbels Vooral begraven werd moeilijk als je het geloof niet had afgezworen. Soms werd iemand die als ketter overleden was, naakt door de straten gesleept en werd de familie te schande gezet: Overleden ketters worden naakt door de straten gesleept 23

24 De meeste Couvretten zijn na de herroeping van het Edict van Nantes op dinsdag 16 oktober 1685 nog dezelfde zondag naar de katholieke kerk in Terminiers gegaan om hun geloof af te zweren. Dat betekent dat de vervolging ook in Bazoches-en-Dunois hevig was. Hier een leesbaar voorbeeld van zo n afzwering van ketterij. In 1704 trouwt een neef van Elisabeth, Pierre Couvret, met Jeanne Moireau, die dochter is van Jeanne Sellier (misschien een dochter van pa Josué Cellier). Om te kunnen trouwen moeten zij eerst de ketterij van Calvijn afzweren, wat zij hieronder dan ook doen. Op de volgende pagina staat hun huwelijk. Ook over Paul Couvret wordt beweerd dat hij vanwege zijn geloof in het kasteel van Saumur gevangen heeft gezeten: Ik heb dat niet kunnen vinden en het Musée de Désert in Saumur kan het desgevraagd ook niet voor mij bevestigen, terwijl zij heel goed gedocumenteerd zijn. Nog een bron vermeldt dat deze gevangenschap in 1714 moet zijn geweest, hoewel de auteur niet weet of het dezelfde Couvret was. Het lijkt me onwaarschijnlijk, maar het is toch storend om het niet te weten. Deze versie zou betekenen dat de Couvretten na hun verblijf in Zuid-Afrika naar Frankrijk zijn gegaan. En dat verklaart dan weer dat Paul in Nederland niet in overlijdensregisters staat en dat zij tussen 1712 en 1721 onvindbaar zijn. Uit de VOC-dossiers blijkt echter dat er tussen Kaap de Goede Hoop en Nederland niemand van boord is gegaan. 24

25 Het zou wel kunnen dat de kinderen na 1685 in een klooster zijn gezet (Paul en Elisabeth waren toen zo n beetje 10 en 14 of 15 jaar oud). Laat ik het er voorlopig op houden dat Protestanten het verschrikkelijk hadden, zeker na 1685 weer en dat is de periode dat veel (tenminste ) Hugenoten het land ontvluchtten ook al was dat streng verboden en stond daar de doodstraf op. Paul en Elisabeth hebben nog gewacht tot na het Verdrag van Rijswijk in Toen kwam er een einde aan de negenjarige oorlog tussen Frankrijk en Nederland en was de hoop vervlogen dat Nederland de Protestanten zou helpen in hun strijd voor hun geloof. Op dat moment is een tweede golf vluchtelingen vertrokken, waaronder Paul en Elisabeth Couvret. 25

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn

Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Naam: DE BEELDENSTORM Ketters Luther en Calvijn Filips II In 1566, meer dan vierhonderd jaar geleden, zijn veel mensen boos. Er is onrust in de Nederlanden. Er zijn spanningen over het geloof, veel mensen

Nadere informatie

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel

Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Naam: VAN WILLIBRORD tot Statenbijbel Willibrord Willibrord werd geboren als zoon van pas bekeerde ouders en werd als zevenjarige jongen door zijn vader Wilgis toevertrouwd aan het klooster van Ripon nabij

Nadere informatie

Willem van Oranje. Over Willem. Info. Bekenden van Willem. Willem van Oranje. Tijdlijn Info Foto s. wsw. Dillenburg. Willem van Oranje Lente, 1545

Willem van Oranje. Over Willem. Info. Bekenden van Willem. Willem van Oranje. Tijdlijn Info Foto s. wsw. Dillenburg. Willem van Oranje Lente, 1545 Over Willem Willem krijgt op 11-jarige leeftijd door het overlijden van een neef een grote erfenis. Daar hoort ook bij dat hij verhuist van zijn ouders in de naar de grote stad. Daar wordt hij opgevoed

Nadere informatie

DOOP-, TROUW- EN BEGRAAFBOEKEN. STADSARCHIEF s-hertogenbosch

DOOP-, TROUW- EN BEGRAAFBOEKEN. STADSARCHIEF s-hertogenbosch DOOP-, TROUW- EN BEGRAAFBOEKEN AANWEZIG BIJ HET STADSARCHIEF s-hertogenbosch OVERZICHT ROSMALEN Versie juli 2012 WOORD VOORAF Genealogisch onderzoek in de registers van de burgerlijke stand levert voor

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het Christendom Naam: Het Christendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden

Nadere informatie

De lessen. Hieronder vind je een uitwerking van de lessen die komen gaan.

De lessen. Hieronder vind je een uitwerking van de lessen die komen gaan. De lessen Hieronder vind je een uitwerking van de lessen die komen gaan. Voor de lessen over het christendom heb je het lesboek Wegen van navolging nodig. Daarnaast neem je elke les het bronnenboek, een

Nadere informatie

Boekje over de kerk. voor kinderen van ca. 4 10 jaar gemaakt door de jongste catechisatiegroep

Boekje over de kerk. voor kinderen van ca. 4 10 jaar gemaakt door de jongste catechisatiegroep Boekje over de kerk voor kinderen van ca. 4 10 jaar gemaakt door de jongste catechisatiegroep Over dit boekje Wij hebben op catechisatie wat geleerd over de kerk. Daar willen we je wat over vertellen.

Nadere informatie

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus

Tijdwijzer. Het begin. Voor en na Christus 138 Tijdwijzer Het begin Op deze tijdbalk past niet de hele geschiedenis van de mens. Er lopen namelijk al zo n 100.000 jaar mensen rond op aarde. Eigenlijk zou er dus nog 95.000 jaar bij moeten op de

Nadere informatie

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20

1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10. 2 De geboorte van een prins 16. 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 Inhoud Stamboom van het Koninklijk Huis 6 Inleiding 9 e 1 Het ontstaan van het Koninkrijk 10 2 De geboorte van een prins 16 3 De jeugd van prins Willem-Alexander 20 4 De studententijd van prins Willem-Alexander

Nadere informatie

DOOP-, TROUW- EN BEGRAAFBOEKEN. STADSARCHIEF s-hertogenbosch

DOOP-, TROUW- EN BEGRAAFBOEKEN. STADSARCHIEF s-hertogenbosch DOOP-, TROUW- EN BEGRAAFBOEKEN AANWEZIG BIJ HET STADSARCHIEF s-hertogenbosch HANDLEIDING EN OVERZICHT Versie mei 2014 WOORD VOORAF Genealogisch onderzoek in de registers van de burgerlijke stand levert

Nadere informatie

Week 3. De Reformatie Cursus vroegmoderne tijd 2011 d.c.vanderlinden@uu.nl http://vanderlinden.weebly.com

Week 3. De Reformatie Cursus vroegmoderne tijd 2011 d.c.vanderlinden@uu.nl http://vanderlinden.weebly.com Week 3. De Reformatie Cursus vroegmoderne tijd 2011 d.c.vanderlinden@uu.nl http://vanderlinden.weebly.com Inhoud college Bespreking opdracht 4 Pauze Bespreking opdracht 5 Opdracht 4 Studenten kunnen uitleggen

Nadere informatie

Informatieblad Doop-, Trouw- en Begraafboeken (DTB's)

Informatieblad Doop-, Trouw- en Begraafboeken (DTB's) Informatieblad Doop-, Trouw- en Begraafboeken (DTB's) Achtergrond In 1811 werd in de meeste delen van Nederland de Burgerlijke Stand ingevoerd. De overheid had op dat moment nauwelijks gegevens over de

Nadere informatie

Samenvattingen Geloof ABC

Samenvattingen Geloof ABC Samenvattingen Geloof ABC Info 1ABC: Wat is geloof? Het gaat in dit project om de belangrijkste wereldgodsdiensten: jodendom, christendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme. Deze godsdiensten geven antwoorden

Nadere informatie

Het leven van Petronella Kortenhof (l8 1 1-1885), een Haarlemse vondelinge en inwoonster van Heemstede.

Het leven van Petronella Kortenhof (l8 1 1-1885), een Haarlemse vondelinge en inwoonster van Heemstede. Het leven van Petronella Kortenhof (l8 1 1-1885), een Haarlemse vondelinge en inwoonster van Heemstede. Inleiding Bij het invoeren van een Heemsteedse huwelijksakte van het echtpaar Hooreman-Kortenhof

Nadere informatie

De middeleeuwen. Isabel Vogelezang 10 jaar OBS De Vogelenzang Leonardo Middenbouw Groep 6.

De middeleeuwen. Isabel Vogelezang 10 jaar OBS De Vogelenzang Leonardo Middenbouw Groep 6. De middeleeuwen. Isabel Vogelezang 10 jaar OBS De Vogelenzang Leonardo Middenbouw Groep 6. Inhoud 1.De pest 6. Het kasteel 2. Waarom middeleeuwen? 7.Straffen 3.Belegeringswapens 8.Karel de Grote 4. Kinderen

Nadere informatie

Kom tot ons, de wereld wacht. Kalender voor Advent en Kerst 2013

Kom tot ons, de wereld wacht. Kalender voor Advent en Kerst 2013 Kalender voor Advent en Kerst 2013 Kom tot ons, de wereld wacht Deze adventskalender heeft de vorm van een wereldbol. Want Jezus is de Redder voor de hele wereld. De meeste voorouders van Jezus kwamen

Nadere informatie

Protestantse Gemeente De Levensbron te Rilland. Tweede zondag in de Advent, 6 december 2015 Kerkdienst van Woord en Sacrament

Protestantse Gemeente De Levensbron te Rilland. Tweede zondag in de Advent, 6 december 2015 Kerkdienst van Woord en Sacrament Protestantse Gemeente De Levensbron te Rilland. Tweede zondag in de Advent, 6 december 2015 Kerkdienst van Woord en Sacrament Voor de dienst luisteren we naar: In de hemel is de Heer (Andre van Zyl). In

Nadere informatie

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren

Geschiedenis kwartet Tijd van jagers en boeren Geschiedenis kwartet jagers en boeren jagers en boeren jagers en boeren Reusachtige stenen die door mensen op elkaar gelegd zijn. Zo maakten ze een begraafplaats. * Hunebedden * Drenthe * Trechterbekers

Nadere informatie

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Eén van de bekendste koningen uit de Middeleeuwen is Karel de Grote. Hij leeft zo'n 1300 jaar geleden, waar hij koning is van het Frankische rijk. Dat rijk

Nadere informatie

Info plus Het leenstelsel

Info plus Het leenstelsel Project Middeleeuwen F- verrijking week 1 Info plus Het leenstelsel Inleiding De Middeleeuwen betekent letterlijk de tussentijd. Deze naam is pas later aan deze periode in de geschiedenis gegeven. De naam

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN

DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN DE WEEK VOOR WE HET AV0NDMAAL VIEREN AVONDMAAL VIEREN Het Avondmaal is meer dan zomaar een maaltijd. Om dat te begrijpen, is dit boekje gemaakt. Vooral is daarbij gedacht aan de kinderen, omdat zij met

Nadere informatie

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht?

Tijd van regenten en vorsten 1600 1700. 6.2 Wie heeft de macht? Deel 2. Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Onderzoeksvraag: Wie hadden in de Republiek, in Frankrijk en in Engeland de politieke macht? Kenmerkende aspect: Het streven van vorsten naar absolute macht. De bijzondere plaats in staatskundig opzicht

Nadere informatie

Liturgie Emmen, 16 november 2014 /aangepaste dienst Thema: Ruth hoort er helemaal bij!

Liturgie Emmen, 16 november 2014 /aangepaste dienst Thema: Ruth hoort er helemaal bij! Liturgie Emmen, 16 november 2014 /aangepaste dienst Thema: Ruth hoort er helemaal bij! 1. Votum: Opwekking 640 (eenmaal) 2. Zegengroet Genade voor u en vrede van God onze Vader in de Heer Jezus Christus.

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

weetje weetje weetje weetje weetje weetje weetje

weetje weetje weetje weetje weetje weetje weetje Een processie is een godsdienstige plechtigheid in de vorm van een optocht van geestelijken en gelovigen. Een processie zorgt voor een gevoel van samen horen omdat ze mensen verenigt. 1 4 Rond Sint-Macharius

Nadere informatie

Voorwoord. Rome en de Romeinen

Voorwoord. Rome en de Romeinen Voorwoord Rome en de Romeinen Dit verhaal speelt in Rome, ongeveer 2000 jaar geleden. Rome was toen een rijke stad, met prachtige gebouwen. Zoals paleizen voor de keizers, voor de Senaat en voor de grote

Nadere informatie

Naam: IK WOON IN NEDERLAND

Naam: IK WOON IN NEDERLAND Naam: IK WOON IN NEDERLAND Nederland is een land in Europa. Het land ligt aan de Noordzee, naast Duitsland en België. Nederland is niet erg groot. Toch wonen er ruim 16 miljoen mensen, waardoor Nederland

Nadere informatie

DOPEN. Th ema s N i e u w L e v e n M a as tri ch t. Geloven = dopen

DOPEN. Th ema s N i e u w L e v e n M a as tri ch t. Geloven = dopen Th ema s N i e u w L e v e n M a as tri ch t DOPEN Geloven = dopen Op veel plekken in de bijbel wordt gesproken over dopen. Maar als je onbekend bent met dopen, waar moet je dan beginnen? We hopen dat

Nadere informatie

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij:

Pastoor Reneerkens. De volgende mensen zijn er ook bij: 2 Papa Mama Peter Meter.... Pastoor Reneerkens De volgende mensen zijn er ook bij: 3 BEGROETING EN WELKOMSTWOORD Alles went, zeggen we wel eens, zelfs het wonder wat altijd weer opnieuw gebeurt, wordt

Nadere informatie

Klassieke Muziekgeschiedenis De Middeleeuwen (500 1500)

Klassieke Muziekgeschiedenis De Middeleeuwen (500 1500) Klassieke Muziekgeschiedenis De Middeleeuwen (500 1500) Algemeen Als je aan de Middeleeuwen denkt, dan denk je waarschijnlijk aan grote kastelen, ridders en jonkvrouwen. Natuurlijk, dit is een gedeelte

Nadere informatie

Kapel, Lourdesgrot en kruiswegstaties hellingbos Simpelveld

Kapel, Lourdesgrot en kruiswegstaties hellingbos Simpelveld Kapel, Lourdesgrot en kruiswegstaties hellingbos Simpelveld Ruimtelijke context Achter het Clara Fey klooster bevindt zich een hellingbos, waarin een Lourdesgrot, een vervallen kapel, 14 kruiswegstaties

Nadere informatie

DE GEBOORTE VAN JEZUS

DE GEBOORTE VAN JEZUS Bijbel voor Kinderen presenteert DE GEBOORTE VAN JEZUS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door:

Nadere informatie

Waterdunen. Een bewerking van Patricia Kuiper naar het boek Waterdunen van Rob Ruggenberg in opdracht van stichting de drang/oscar Postema

Waterdunen. Een bewerking van Patricia Kuiper naar het boek Waterdunen van Rob Ruggenberg in opdracht van stichting de drang/oscar Postema Waterdunen Een bewerking van Patricia Kuiper naar het boek Waterdunen van Rob Ruggenberg in opdracht van stichting de drang/oscar Postema Rolverdeling: Robbe, jongen/justus, oude man, Jana Barbe, meisje/yunio,

Nadere informatie

Geschiedenis hoofdstuk 3

Geschiedenis hoofdstuk 3 Geschiedenis hoofdstuk 3 Romeinse rijk 500 v Christus 500 na Christus Rome de eeuwige stad : deze stad bestaat al eeuwenlang. De tijdlijn Het Romeinse rijk begint 500v Chr. En eindigt 500 na Christus.

Nadere informatie

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek.

Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. Speech tijdens opening tentoonstelling Oorlog! Van Indië tot Indonesië 1945-1950, Bronbeek. 19 februari 2015 Goedemiddag, Ik ben heel blij met deze tentoonstelling. Als dochter van een oorlogsvrijwilliger

Nadere informatie

Liturgie. PGA wijkgemeente. Arnhem Zuid

Liturgie. PGA wijkgemeente. Arnhem Zuid Liturgie PGA wijkgemeente Arnhem Zuid Vierplaats De Kandelaar mei 2015 APOSTOLISCHE GELOOFSBELIJDENIS Ik geloof in God, de Vader, de Almachtige, Schepper des hemels en der aarde. En in Jezus Christus,

Nadere informatie

Jezus vertelt, dat God onze Vader is

Jezus vertelt, dat God onze Vader is Eerste Communieproject 26 Jezus vertelt, dat God onze Vader is Jezus als leraar In les 4 hebben we gezien dat Jezus wordt geboren. De engelen zeggen: Hij is de Redder van de wereld. Maar nu is Jezus groot.

Nadere informatie

1. Wat is vervuld worden met de Geest? 2. Wat is het verschil tussen een christen die wel met de Geest vervuld is en een christen die niet met de

1. Wat is vervuld worden met de Geest? 2. Wat is het verschil tussen een christen die wel met de Geest vervuld is en een christen die niet met de Efeze 5:15-20 Let er dan op dat u nauwgezet wandelt, niet als dwazen, maar als wijzen, en buit de geschikte tijd uit, omdat de dagen vol kwaad zijn. Wees daarom niet onverstandig, maar begrijp wat de wil

Nadere informatie

KIJKROUTE IN VREDESNAAM

KIJKROUTE IN VREDESNAAM ONDERHANDELEN VECHTEN COLOFON Deze kijkroute is gemaakt voor kinderen vanaf 8 jaar en hun ouders, bij de tentoonstelling In Vredesnaam. De Vrede van Utrecht 1713. Deze tentoonstelling staat van 12 april

Nadere informatie

Blad 1. Kwartierstaat van Antoon van den Berg (1877-1961) Zus Mina van den Berg

Blad 1. Kwartierstaat van Antoon van den Berg (1877-1961) Zus Mina van den Berg Blad 1 Kwartierstaat van Antoon van den Berg (1877-1961) Zus Mina van den Berg Website: Stamboom familie Van den Berg > Mina van den Berg, zus van 01. Antoon van den Berg (1877-1961) De ouders van Mina

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

Sint, mag ik u iets vragen?

Sint, mag ik u iets vragen? Sint, mag ik u iets vragen? inhoud Inleiding 3 1. Waar komt Sinterklaas vandaan? 4 2. Waarom vieren we pakjesavond op 5 5 december? 3. Waarom stopt Sint iets in je schoen? 6 4. Kwam Sinterklaas vroeger

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert JACOB DE BEDRIEGER

Bijbel voor Kinderen. presenteert JACOB DE BEDRIEGER Bijbel voor Kinderen presenteert JACOB DE BEDRIEGER Geschreven door: E. Duncan Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: M. Kerr en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA

OPA EN OMA DE OMA VAN OMA Hotel Hallo - Thema 4 Hallo opdrachten OPA EN OMA 1. Knip de strip. Strip Knip de strip los langs de stippellijntjes. Leg de stukken omgekeerd en door elkaar heen op tafel. Draai de stukken weer om en

Nadere informatie

Over het toneelstuk Gijsbrecht van Amstel

Over het toneelstuk Gijsbrecht van Amstel Voorwoord Gijsbrecht van Amstel leefde rond 1300. Hij was de belangrijkste man van de stad Amsterdam in die tijd. Gijsbrecht was geliefd bij de bevolking van Amsterdam, maar hij had ook veel vijanden.

Nadere informatie

Evangelische Broedergemeente

Evangelische Broedergemeente Evangelische Broedergemeente Hernhutters Broeder-Uniteit OUDE EN HERNIEUWDE BROEDER-UNITEIT 1. Oude Broeder- Uniteit 1457 1620 Kunvald Tsjechië (Bohemen en Moravië) Jan Amos Comenius (1592-1670) 2. Hernieuwde

Nadere informatie

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij.

Werkblad Introductie. 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. Werkblad Introductie 1. WAT GEBEURT HIER? Hieronder staan beelden uit de film. Maak er zelf korte bijschriften bij. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 2. PETJE OP, PETJE AF: WAAR OF NIET? Zijn de volgende zinnen

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

DE RIJKE MAN, DE ARME MAN

DE RIJKE MAN, DE ARME MAN Bijbel voor Kinderen presenteert DE RIJKE MAN, DE ARME MAN Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot en Lazarus Aangepast door: M. Maillot en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26

GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26 DE GROTE VERRASSING Efeze 3:9; Colosse 1:26 De bovenvermelde Bijbelteksten spreken van het geheimenis dat eeuwen en geslachten lang verborgen is ge weest en verborgen is gebleven in God. Dit geheimenis

Nadere informatie

De tijd die ik nooit meer

De tijd die ik nooit meer De tijd die ik nooit meer vergeet Jan Smit uit eigen pen deel 3 De Stiep Educatief De tijd die ik nooit meer vergeet De schrijver die blij is dat hij iets kan lezen en schrijven, vertelt over zijn jeugd.

Nadere informatie

Wie was Schafrat(h)? En wat was de relatie met Van Gogh?

Wie was Schafrat(h)? En wat was de relatie met Van Gogh? Wie was Schafrat(h)? En wat was de relatie met Van Gogh? Soms weten bezoekers ons tijdens rondleidingen te vermelden dat Vincent van Gogh ooit een kamertje bewoonde in hotel Schafrath aan het Park in Nuenen.

Nadere informatie

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten

De gelijkenis van de twee zonen. Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten De gelijkenis van de twee zonen Lees : Mattheüs 21:28-32 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

Maria, de moeder van Jezus

Maria, de moeder van Jezus Maria, de moeder van Jezus Kerstoverdenking Rotary 2014 1. Maria in de kerkgeschiedenis 2. Maria in de Bijbel 3. Boodschap 1. Wees gegroet Wees gegroet Maria, vol van genade. De Heer is met u. Gij zijt

Nadere informatie

Lesbrief. De familieblues Yvonne Kroonenberg

Lesbrief. De familieblues Yvonne Kroonenberg Lesbrief De familieblues Yvonne Kroonenberg Doe meer met Leeslicht! Bij een aantal boeken in de serie Leeslicht kunt u een gratis lesbrief downloaden van www.eenvoudigcommuniceren.nl. In deze lesbrief

Nadere informatie

De rijkdom van het evangelie

De rijkdom van het evangelie 22 sep 07 20 okt 07 17 nov 07 15 dec 07 12 jan 08 23 feb 08 22 mrt 08 De rijkdom van het evangelie De gerechtigheid van God God maakt levend Gods Geest en het echte leven Het herstel van Israël Leven als

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

Theorieboek. Knuffel. Mensen zijn afhankelijk van elkaar, want de mens is een sociaal dier dat het liefst in

Theorieboek. Knuffel. Mensen zijn afhankelijk van elkaar, want de mens is een sociaal dier dat het liefst in 4c Relatie 1 Wat is een relatie? Wanneer je deze vraag aan een aantal verschillende mensen stelt dan zullen zij allen een antwoord geven. Want wat een relatie precies is, is voor ieder persoon verschillend.

Nadere informatie

Orde voor de viering van het heilig Avondmaal

Orde voor de viering van het heilig Avondmaal Orde voor de viering van het heilig Avondmaal Prediking Geloofsbelijdenis Onderwijzing bij het Avondmaal De apostel Paulus beschrijft hoe onze Heer Jezus Christus het heilig Avondmaal heeft ingesteld:

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

De vorm van het verhaal

De vorm van het verhaal Over dit boek Het verhaal van Reinaart de vos is een van de oudste verhalen in het Nederlands. Het is geschreven in de 13 de eeuw door Willem. Wie die Willem precies was, weten we niet. Willem heeft het

Nadere informatie

Boekverslag Sense and Sensibility (Jane Austen)

Boekverslag Sense and Sensibility (Jane Austen) Primaire gegevens van het gelezen werk Auteur: Jane Austen Titel: Sense and Sensibility Ondertitel: - Verschenen in: 1811 Aantal blz.: 322 Leestijd: 23 uur Uitgelezen op: 27 december 2001 Verantwoording

Nadere informatie

De aansluiting van De Tak Rotterdam-Giessendam

De aansluiting van De Tak Rotterdam-Giessendam Giessenburg, 9 mei 2009 De aansluiting van De Tak Rotterdam-Giessendam Terugkijkend op 25 jaar Stichting van Nederveen is er één onderwerp geweest dat met grote regelmaat reden tot gesprekstof geweest,

Nadere informatie

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats).

Stofomschrijving Deze opdracht hoort bij 2.1-3.1 en 3.2 van De Republiek in tijd van Vorsten (Geschiedenis Werkplaats). Het verhaal van 1588 Bodystorming Inleiding Het jaar 1588 is een belangrijk jaar in de geschiedenis van de Republiek. De gebeurtenissen die eraan vooraf gaan worden als feiten voorgelezen en tussen de

Nadere informatie

De familie Mak en het oude Spijkenisse. Lesbrief stadswandeling en bezoek museum/groentewinkel MAK

De familie Mak en het oude Spijkenisse. Lesbrief stadswandeling en bezoek museum/groentewinkel MAK De familie Mak en het oude Spijkenisse Lesbrief stadswandeling en bezoek museum/groentewinkel MAK Aan het einde van de Boezem zie je het gemaal, toen nog met grote schoorsteen ernaast, en korenmolen Nooitgedacht,

Nadere informatie

1. Gods eigendom. Op Toonhoogte 265

1. Gods eigendom. Op Toonhoogte 265 Jaarreeks 1: Jaarreeks 1: 1. Gods eigendom Abba, Vader, U alleen U behoor ik toe. U alleen doorgrondt mijn hart. U behoort het toe. Laat mijn hart steeds vurig zijn, U laat nooit alleen U behoor ik toe.

Nadere informatie

Uitvaart voorbede Voorbeeld 1.

Uitvaart voorbede Voorbeeld 1. Uitvaart voorbede Voorganger: Genadige en barmhartige God. U ziet ons hier bijeen in ons verdriet rond het sterven van N. Hij / zij was één van ons, wij zullen hem / haar missen. Geef ons de kracht samen

Nadere informatie

Vandaag een Bijzondere Dag: Feest van de Vlaamse Gemeenschap

Vandaag een Bijzondere Dag: Feest van de Vlaamse Gemeenschap 11 juli Vakantieoefeningen Vandaag een Bijzondere Dag: Feest van de Vlaamse Gemeenschap Bijbelhoekje: het verhaal van de verloren zoon. Deel 5. Lees het verhaal, dan kun je de vraagjes oplossen. Er wordt

Nadere informatie

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus

Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde. Gemeente van Christus Zondag 10 mei 2015 6 e zondag van Pasen kleur wit Ds. A.J.Wouda Joh. 15: 7-19 Blijf in mijn liefde Gemeente van Christus Het is bijna niet te bevatten: vorig week zondag, om deze tijd, stond ik bij het

Nadere informatie

2 De oprichting van de VOC en de WIC zorgde ervoor dat overal op de wereld Zeeuwse en Hollandse schepen voeren.

2 De oprichting van de VOC en de WIC zorgde ervoor dat overal op de wereld Zeeuwse en Hollandse schepen voeren. Tijdvak 6 Toetsvragen 1 In de Tijd van Vorsten en Regenten werden in ook in de Nederlanden de eerste handelstochten naar Azië georganiseerd. Hoe werden deze tochten gefinancierd? A De Nederlandse overheid

Nadere informatie

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, Viering Bevrijdingsdag, 5 mei 2013, Ter Apel, gemeente Vlagtwedde.

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, Viering Bevrijdingsdag, 5 mei 2013, Ter Apel, gemeente Vlagtwedde. Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, Viering Bevrijdingsdag, 5 mei 2013, Ter Apel, gemeente Vlagtwedde. Dames en heren, Het is een mooie gewoonte om een boom te planten om een ingrijpende

Nadere informatie

Sint, mag ik u iets vragen?

Sint, mag ik u iets vragen? Herziene uitgave 2011 Sint, mag ik u iets vragen? met werkblad, puzzels en filmpjes groep 5/6 inhoud Inleiding 3 1. Waar komt Sinterklaas vandaan? 4 2. Waarom vieren we pakjesavond op 5 december? 3. Waarom

Nadere informatie

De klassieke tijdlijn

De klassieke tijdlijn De klassieke tijdlijn In de lessen geschiedenis heb je waarschijnlijk al gehoord over de tijdlijnen, of de historische periodes en waarschijnlijk ook over exacte datums zoals 476. In dit documentje kom

Nadere informatie

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift

Noord-Nederlandse gewesten. Smeekschift Habsburgs gezag Vanaf dat moment stonden de zuidelijke Nederlanden onder Habsburgs gezag. Noord-Nederlandse gewesten Door vererving en verovering vielen vanaf dat moment ook alle Noord- Nederlandse gewesten

Nadere informatie

Seidermaaltijd met kinderen

Seidermaaltijd met kinderen Seidermaaltijd met kinderen pagina 1 Seidermaaltijd met kinderen Hoe leer je het meest? Door al je zintuigen te gebruiken! Met deze eenvoudige (en beperkte) Seidermaaltijd kun je je kinderen leren wat

Nadere informatie

OPENING VAN DE VIERING

OPENING VAN DE VIERING OPENING VAN DE VIERING KRUISTEKEN EN BEGROETING INLEIDING GEBED Pastor: Laat ons samen bidden tot God, in wiens Naam wij hier samengekomen zijn, en in wiens Naam deze kinderen zullen worden gedoopt. Heer

Nadere informatie

De rozenkrans... hoe bid je dat?

De rozenkrans... hoe bid je dat? De rozenkrans... hoe bid je dat? Wie naar de WJD in Keulen is geweest, heeft er zeker eentje gekregen: een WJD mini-rozenkrans. En wie er niet bij was, heeft misschien wel eens een rozenkrans zien liggen

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen Tijdvak 3 Toetsvragen 1 Op veel afbeeldingen wordt de Romeinse keizer Constantijn als een heilige afgebeeld met een stralenkrans om zijn hoofd. Welke reden was er om Constantijn als christelijke heilige

Nadere informatie

Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10

Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10 Preek over de opdracht: Laat de Geest u vervullen (Efeziërs 5:18b) Van drs Ton de Ruiter. Lees vooraf eerst: Efeziërs 5:1,2 en 5:15-33 en 6:1-10 Bedrinkt u niet (5:18a) is duidelijk een opdracht waar we

Nadere informatie

32 e en 33 e kwartier. Hermannus LUTGERINK. Geboorte

32 e en 33 e kwartier. Hermannus LUTGERINK. Geboorte 32 e en 33 e kwartier Hermannus LUTGERINK Geboorte 98 Overlijden 99 Elisabeth Wulffling Overlijden 100 Geboorte + huwelijk 101 34 e en 35 e kwartier Thijse HOF Geboorte 102 Overlijden 103 Regina Postma

Nadere informatie

Axel, 19 juli Protestantse Kerk

Axel, 19 juli Protestantse Kerk Axel, 19 juli Protestantse Kerk Voorganger deze zondag is Ds. Overduin uit Hulst. Organist is de heer Ed van Essen. Vandaag lezen we: Jeremia 23: 1 8 Markus 6: 30-44 De uitgangscollecte is bestemd voor

Nadere informatie

Voor jou! Dit boek is voor jou. Het gaat over God. En over God en jou samen. Over Gods liefde voor jou.

Voor jou! Dit boek is voor jou. Het gaat over God. En over God en jou samen. Over Gods liefde voor jou. Voor jou! 9 Voor jou! Dit boek is voor jou. Het gaat over God. En over God en jou samen. Over Gods liefde voor jou. Het boek gaat over geloven. Het gaat over jouw geloof! Lees en bekijk alles goed. Je

Nadere informatie

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis

Napoleon. bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon bekendste persoon uit de geschiedenis Napoleon behoort tot de meest bekende personen uit de geschiedenis. Hij wist zich van eenvoudige komaf op te werken tot keizer van Frankrijk en heerser over

Nadere informatie

Rond 1771 was in Engeland een Bernard Scale werkzaam als carthograaf. Het is onbekend of er een familieband is.

Rond 1771 was in Engeland een Bernard Scale werkzaam als carthograaf. Het is onbekend of er een familieband is. 1. Uurwerkmaker Er zijn slechts weinig uurwerken bekend van Scalé. Er zijn enkele staande klokken bekend en een gouden zakhorloge (uit 1741). De klokken zijn gesigneerd als Bernard Scale en als Bernardt

Nadere informatie

Christelijke Basis School De Brandaris groep 4 t/m 8. Het verhalen waard! Pasen dichterbij!

Christelijke Basis School De Brandaris groep 4 t/m 8. Het verhalen waard! Pasen dichterbij! Christelijke Basis School De Brandaris groep 4 t/m 8 Het verhalen waard! Pasen dichterbij! Gebed Lieve God, Dank U voor het paasfeest: De Heer is opgestaan Jezus heeft overwonnen Dat heeft Hij voor ons

Nadere informatie

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord)

Wat is op deze vragen jullie antwoord? (antwoord) Inleiding De kerkenraad heeft u tot twee keer toe bekend gemaakt dat een aantal broers benoemd is tot ouderling en diaken van onze gemeente. Het zijn (namen). Daarmee is ook ruimte gegeven om eventueel

Nadere informatie

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3)

Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Formulier om het heilig avondmaal te vieren (3) Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Instelling Het avondmaal is door onze verlosser zelf ingesteld. Want de apostel Paulus verklaart: Wat ik heb ontvangen

Nadere informatie

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ

IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Ferenc Göndör IK OVERLEEFDE AUSCHWITZ Uitgeverij Eenvoudig Communiceren 3 Mijn vader Lang geleden kwam een jonge, joodse man naar het land Hongarije. Mohr Goldklang was zijn naam. Dat was mijn opa. Mohr

Nadere informatie

Het Onderzoek. Laura Koopman Groep 7 woensdag 5 maart 2014 HET ONDERZOEK

Het Onderzoek. Laura Koopman Groep 7 woensdag 5 maart 2014 HET ONDERZOEK Het Onderzoek Laura Koopman Groep 7 woensdag 5 maart 2014 HET ONDERZOEK Inhoud In deze hoofdstukken is mijn werkstuk verdeeld: 1.Christiaan Huygens blz: 4 2.Antonie van Leeuwenhoek blz: 6 3.De beschrijving

Nadere informatie

In het voetspoor van...

In het voetspoor van... In het voetspoor van... Bijbelse figuren en hun levensgeheim voor jongeren van 2 en 3 jaar drs. M. van Campen Zevende druk Zoetermeer Inhoud. Timotheüs - op school bij God 7 2. Adam - een gevallen mens

Nadere informatie

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam:

Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom. Naam: Een weg door de geestelijke stromingen vragenlijst voor het jodendom Naam: Het jodendom Hallo, dit is de vragenlijst die hoort bij de website over geestelijke stromingen. Je kunt de website vinden op www.geloofik.nl.

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Zeesteen. Janneke Holwarda. roman

Zeesteen. Janneke Holwarda. roman Zeesteen Janneke Holwarda roman De wereld verzaakt; in het dorp van mijn ouders zijn de bladeren rood. Buson 1980 Ze is de jongste. En de vreemdste. Moeder had het zelf gezegd toen de tantes op bezoek

Nadere informatie

Filips. Over Filips. Info. Bekenden van Filips. Filips. Tijdlijn Info Foto s Eten & Drinken. wsw. Filips 1540. Filips 1549.

Filips. Over Filips. Info. Bekenden van Filips. Filips. Tijdlijn Info Foto s Eten & Drinken. wsw. Filips 1540. Filips 1549. Over is de oudste zoon van de machtige keizer Karel V. Karel is geboren in Gent en is regelmatig in de Nederlanden. is geboren in Spanje en groeit daar op. Zijn vader ziet hij maar weinig, die is altijd

Nadere informatie

inhoud 1. Een leven in beeld 2. Vincents jeugd 3. Aan het werk 4. Brieven 5. Boeren 6. Naar Parijs 7. Naar het zuiden 8. De ruziemaker 9.

inhoud 1. Een leven in beeld 2. Vincents jeugd 3. Aan het werk 4. Brieven 5. Boeren 6. Naar Parijs 7. Naar het zuiden 8. De ruziemaker 9. Vincent van Gogh inhoud 1. Een leven in beeld 3 2. Vincents jeugd 4 3. Aan het werk 5 4. Brieven 6 5. Boeren 7 6. Naar Parijs 9 7. Naar het zuiden 10 8. De ruziemaker 11 9. Ziek 12 10. Het einde 13 11.

Nadere informatie

Komt tot de bruiloft

Komt tot de bruiloft LEER HEM KENNEN 20 bewaarexemplaar Wijkgemeente Ichthus Noordwijk Komt tot de bruiloft 1 Ds. F. van Roest zondag 30 november Christus eten wil zeggen: Zijn wezen, Zijn verdiensten, Zijn krachtige werking

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis - Toelating Pabo. Tijdvak 5 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis - Toelating Pabo. Tijdvak 5 Toetsvragen Tijdvak 5 Toetsvragen 1 Rond 1500 konden Europese schepen steeds langere zeereizen maken dankzij het gebruik van nieuwe navigatiemiddelen. Welke nieuwe navigatiemiddelen werden gebruikt, en waarvoor? A

Nadere informatie